Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-06-04, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260226.1N.9

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260226.1N.9 (2026-06-04)

Samenvatting (NL) : De procespartij die aanvoert titularis te zijn van het subjectieve recht dat ten grondslag ligt aan haar vordering, heeft hoedanigheid om die vordering in te stellen, ook al wordt het subjectieve recht betwist (1). (1) Zie concl. OM.

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- 4 JUNI 2026

C.24.0365.N/1

Hof van Cassatie van België

Arrest

Nr. C.24.0365.N

1. M. D.,
2. M. D. (ADVOCATEN) bv, eisers, vertegenwoordigd door mr. Patricia Vanlersberghe, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 1000 Brussel, Koloniënstraat 11, waar de eisers woonplaats kiezen, tegen
3. P. V., (…) vertegenwoordigd door G. F., advocaat, (…) als bewindvoerder over haar persoon en goederen, verweerster, vertegenwoordigd door mr. Fabrice Mourlon Beernaert, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 1170 Brussel, Terhulpensesteenweg 177/7, waar de verweerster woonplaats kiest,

4 JUNI 2026

C.24.0365.N/2

1. ALLIANZ BENELUX nv, met zetel te 1000 Brussel, Koning Albert II-laan 32, ingeschreven bij de KBO onder het nummer 0403.258.197, verweerster, vertegenwoordigd door mr. Stefan De Vleeschouwer, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 1853 Strombeek-Bever, Temselaan 100A, waar de verweerster woonplaats kiest,
2. ETHIAS nv, met zetel te 4000 Luik, Voie Gisèle Halimi 10, ingeschreven bij de KBO onder het nummer 0404.484.654, verweerster, vertegenwoordigd door mr. Johan Verbist, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 2000 Antwerpen, Amerikalei 187/302,
3. VANBREDA RISK & BENEFITS nv, met zetel te 2140 Antwerpen (Borgerhout), Plantin en Moretuslei 297, ingeschreven bij de KBO onder het nummer 0404.055.676, verweerster, vertegenwoordigd door mr. Paul Wouters, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 3000 Leuven, Koning Leopold I-straat 3, waar de verweerster woonplaats kiest,
4. ORDE

VAN

VLAAMSE

BALIES,

met

zetel

te

1000

Brussel,

Staatsbladsstraat 8, ingeschreven bij de KBO onder het nummer 0267.393.267, verweerster, vertegenwoordigd door mr. Bruno Maes, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 1170 Brussel, Terhulpensesteenweg 177/7, waar de verweerster woonplaats kiest.

I.

RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Brussel van 25 maart 2024.

4 JUNI 2026

C.24.0365.N/3

Advocaat-generaal Frederic Vroman heeft op 27 april 2026 een schriftelijke conclusie neergelegd. Sectievoorzitter Geert Jocqué heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Frederic Vroman heeft geconcludeerd.

II.

CASSATIEMIDDELEN

De eisers voeren in hun verzoekschrift dat aan dit arrest is gehecht, drie middelen aan.

III.

BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling Eerste middel 1.

Krachtens artikel 17, eerste lid, Gerechtelijk Wetboek kan een

rechtsvordering niet worden toegelaten indien de eiser geen hoedanigheid en geen belang heeft om ze in te dienen. De procespartij die aanvoert titularis te zijn van het subjectieve recht dat ten grondslag ligt aan haar vordering, heeft hoedanigheid om die vordering in te stellen, ook al wordt het subjectieve recht betwist. 2.

De beoordeling van de vordering ingesteld door de overnemer van een

schuldvordering tegen de gecedeerde schuldenaar betreft de gegrondheid ervan en niet de ontvankelijkheid. Het middel dat uitgaat van een andere rechtsopvatting, faalt in zoverre naar recht. 3.

Krachtens artikel 2276bis, § 1, eerste lid, Oud Burgerlijk Wetboek zijn de

advocaten ontlast van hun beroepsaansprakelijkheid en zijn zij niet meer verantwoordelijk voor de bewaring van de stukken vijf jaar na het beëindigen van hun taak.

4 JUNI 2026

C.24.0365.N/4

Uit de overdracht van de schuldvordering tussen de cliënten van een

advocaat volgt niet dat deze laatste zijn taak heeft beëindigd ten aanzien van de gecedeerde cliënt. Het middel dat uitgaat van een andere rechtsopvatting, faalt in zoverre naar recht. 5.

In zoverre het middel schending aanvoert van artikel 149 Grondwet, artikel

577-2, § 6, Oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing, artikel 1295, Oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing, en de artikelen 1689, 1690 en 1691 Oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing, is het afgeleid uit de vergeefs aangevoerde schending van artikel 17 Gerechtelijk Wetboek en artikel 2276bis Oud Burgerlijk Wetboek en is het bijgevolg niet ontvankelijk. Tweede middel 6.

Krachtens artikel 78, § 2, Wet Landverzekeringsovereenkomst, zoals van

toepassing, kunnen de partijen, voor de takken die deel uitmaken van de algemene burgerrechtelijke

aansprakelijkheid,

andere

dan

de

burgerrechtelijke

aansprakelijkheid inzake motorrijtuigen, die door de Koning worden bepaald, overeenkomen dat de verzekeringswaarborg alleen slaat op de vorderingen die schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar tijdens de duur van de overeenkomst voor schade voorgevallen tijdens diezelfde duur. In dat geval worden ook in aanmerking genomen, op voorwaarde dat ze schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar binnen zesendertig maanden te rekenen van het einde van de overeenkomst, de vorderingen tot vergoeding die betrekking hebben op:

• schade die zich tijdens de duur van deze overeenkomst heeft voorgedaan indien bij het einde van deze overeenkomst het risico niet door een andere verzekeraar is gedekt;
• daden of feiten die aanleiding kunnen geven tot schade, die tijdens de duur van deze overeenkomst zijn voorgevallen en aan de verzekeraar zijn aangegeven.

Uit deze bepaling volgt dat een schriftelijke kennisgeving van de vordering

aan de verzekerde of de verzekeraar volstaat voor de toepassing ervan. Het instellen van de vordering in rechte is niet vereist.

4 JUNI 2026

C.24.0365.N/5

De appelrechters, die oordelen dat de voorwaarden voor de uitbreiding van

de dekking na het verstrijken van de duur van de waarborg van de verzekeringsovereenkomst, niet verenigd zijn aangezien de vordering pas werd ingesteld met de dagvaarding betekend op 22 juli 2014, zonder na te gaan of de eerste verweerster op een eerder ogenblik van de verzekerde of zijn verzekeraar schadeloosstelling heeft geëist, verantwoorden hun beslissing niet naar recht. Het middel is gegrond. (…) Dictum Het Hof, Vernietigt het bestreden arrest in zoverre het oordeelt over de vorderingen van de eerste eiser tegen de tweede verweerster en over de vorderingen van de eerste eiser tegen de derde verweerster en de vierde verweerster en uitspraak doet over de hieraan verbonden kosten. Beveelt dat van dit arrest melding zal worden gemaakt op de kant van het gedeeltelijk vernietigde arrest. Houdt de kosten aan en laat de beslissing daaromtrent aan de feitenrechter over. Verwijst de aldus beperkte zaak naar het hof van beroep te Antwerpen. Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, eerste kamer, samengesteld uit sectievoorzitter Geert Jocqué, als voorzitter, en de raadsheren Sven Mosselmans, Myriam Ghyselen, Michael Traest en Eva Van Hoorde, en in openbare rechtszitting van 4 juni 2026 uitgesproken door sectievoorzitter Geert Jocqué, in aanwezigheid van advocaat-generaal Frederic Vroman, met bijstand van griffier Sofie Cammaert.

4 JUNI 2026

C.24.0365.N/6

S. Cammaert

E. Van Hoorde

M. Traest

M. Ghyselen

S. Mosselmans

G. Jocqué

VERZOEKSCHRIFT/1

VOORZIENING IN CASSATIE

VOOR:

1. M. D.,

2. De besloten vennootschap M. D. Advocaten,

Eisers tot cassatie, bijgestaan en vertegenwoordigd door mr. Patricia Vanlersberghe, ondergetekende advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 1000 Brussel, Koloniënstraat 11, bij wie keuze van woonplaats wordt gedaan,

TEGEN:

1. P. V., vertegenwoordigd door mr. G. F., advocaat, (…) aangesteld als bewindvoerder over haar persoon en goederen bij beschikking van de Vrederechter van het kanton Oudergem van 11 oktober 2021,

2. De naamloze vennootschap Allianz Benelux, met zetel te

1000

Brussel,

Koning

Albert

II-laan

32,

met

ondernemingsnummer 0403.258.197,

1. De naamloze vennootschap Ethias, met maatschappelijke zetel te 4000 Luik, rue des Croisiers 24, en met uitbatingszetel te

3500

Hasselt,

Prins

Bisschopssingel

ondernemingsnummer 0404.484.654,

73,

met

VERZOEKSCHRIFT/2

1. De naamloze vennootschap Vanbreda Risk & Benefits, met zetel

te

2140

Borgerhout

(Antwerpen),

Plantin

en

Moretuslei 297, met ondernemingsnummer 0404.055.676,

1. De Orde van Vlaamse Balies, met zetel te 1000 Brussel, Staatsbladstraat

8,

met

ondernemingsnummer

0267.393.267,

de partijen sub 2, 3, 4 en 5 keuze van woonplaats gedaan hebbende op het kantoor van gerechtsdeurwaarder G. V. K., plaatsvervangend gerechtsdeurwaarder, vervangend gerechtsdeurwaarder A. D., (…)

Verweersters in cassatie,

Aan de Heer Eerste Voorzitter, de Heer Voorzitter, de Dames en Heren Raadsheren, leden van het Hof van Cassatie,

Hooggeachte Dames en Heren,

Eisers tot cassatie hebben de eer het arrest, gewezen op 25 maart 2024 door de kamer 1N, burgerlijke zaken, van het Hof van beroep te Brussel (2018/AR/1764 en 2021/AR/1040), aan het toezicht van Uw Hof te onderwerpen.

FEITEN EN PROCEDUREVOORGAANDEN

VERZOEKSCHRIFT/3

Aan de basis van huidige procedure ligt een in 1988 geweigerde vergunningsaanvraag voor een overdekte trainingshal en de aanleg van een rijpiste in open lucht zonder vergunningsaanvraag in 1997 te (…) door P. P. en zijn echtgenote, eerste verweerster, die actief waren in de paardensport.

Eiser

trad

op

als

hun

advocaat

bij

de

administratieve

procedureslag die volgde.

Het Ministerieel besluit van 11 mei 1989 houdende afwijzing van het beroep tegen de weigering van vergunning werd bij arrest van de Raad van State bij arrest van 23 juni 1994 vernietigd, waarna eiser aan de bevoegde overheid bij brief van 21 september 1994 vroeg een nieuwe beslissing inzake de vergunningsaanvraag te nemen.

Eiser was van oordeel dat er een stilzwijgende vergunning was tussengekomen ingevolge het uitblijven van een beslissing binnen de in artikel 55, § 2 van de Stedenbouwwet bepaalde termijn.

Het beroep werd bij beslissing van 17 maart 1995 alsnog verworpen. Het daartegen ingestelde annulatieberoep werd verworpen bij arrest nr. 186.618 van 30 september 2008 door de Raad van State.

Eerste verweerster verweet eiser naderhand geen correcte toepassing van artikel 55, § 2 van de Stedenbouwwet te hebben gemaakt.

De

werken

aan

de

overdekte

rijpiste

waren

inmiddels

verdergezet. Op 24 augustus 1995 legde de gemachtigde ambtenaar een stakingsverbod van de werken op. Dat bevel werd bij beschikking van 14 december 1995 opgeheven, waarop eiser schreef: “(…). Ik kan u

niet anders dan aanraden onverwijld de werken uit te voeren omdat

VERZOEKSCHRIFT/4

deze in ieder geval conform zijn met de planologische bestemming, en bovendien geen enkele weerslag op het leefmilieu hebben”.

Eerste verweerster zag in dat advies een fout die haar ertoe gebracht had de werken verder te zetten, terwijl er nog geen zekerheid was dat dit mocht.

De beschikking van 14 december 1995 werd hervormd in hoger beroep bij arrest van 19 juni 1996. Het cassatieberoep tegen dat arrest werd verworpen bij arrest van 4 april 2002 (C.00.0457.N).

Een regularisatievergunning werd naderhand geweigerd.

Ook voor de rijpiste in open lucht werd een stakingsbevel opgelegd. Dat stakingsbevel werd met succes aangevochten in kort geding. Bij beschikking van 20 februari 1997 werd het stakingsbevel opgeheven, waarop eiser schreef: “U kunt dus onverwijld en met de

nodige spoed de werken hervatten”.

Het derdenverzet van de gemeente werd afgewezen op 24 april 1997, toen de werken volledig waren uitgevoerd.

De beide echtgenoten werden strafrechtelijk vervolgd en veroordeeld tot het ongedaan maken van de bouwovertredingen en het herstellen van de plaats in de oorspronkelijke toestand.

In 2007 zijn de echtgenoten gescheiden. In het kader van de vereffening en verdeling van het huwelijksvermogen verwierf eerste verweerster de volle eigendom over de onroerende goederen.

VERZOEKSCHRIFT/5

Op 14 maart 2014 richtte zij een ingebrekestelling tot mr. Denys.

Op 22 juli 2014 dagvaardde zij hem voor de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel in betaling van een provisionele schadevergoeding, waarop eiser en zijn vennootschap meerdere vorderingen in vrijwaring en gemeenverklaring instelden tegen de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraars, de verzekeringsmakelaar en de OVB.

Bij vonnis van 9 juni 2017 werd de aansprakelijkheid van eiser weerhouden. Wat betreft de te vergoeden schade werd beslist dat eerste verweerster slechts aanspraak kan maken op het deel dat haar toekwam overeenkomstig de huwelijksvermogensrechtelijke verdeling van vermogens. De vordering werd ontvankelijk verklaard en het debat werd heropend voor aanvullend bewijs met betrekking tot de aangegeven punten.

Ten

aanzien

van

de

verzekeraars

werden

uiteenlopende

beslissingen genomen en werd de zaak in voortzetting gesteld.

De zaak werd ten dele niet in staat van wijzen geacht en ter zake verwezen naar de bijzondere rol.

Tegen dat vonnis stelden eiser en zijn vennootschap hoger beroep in (zaak 2018/AR/1764).

Na het tussenvonnis werd het Vlaamse Gewest in tussenkomst gedagvaard op 12 juni 2018. Deze vordering was gesteund op fouten begaan bij de beoordeling van de regularisatiebeslissing.

VERZOEKSCHRIFT/6

Bij het tweede vonnis van 26 maart 2021 besliste de rechtbank van eerste aanleg dat het geschil door de devolutieve werking van het hoger beroep in zijn geheel aanhangig was bij het hof van beroep en verklaarde zij zich zonder rechtsmacht.

Eiser en zijn vennootschap stelden tegen dit tweede vonnis eveneens hoger beroep in (zaak 2021/AR/1040).

Bij arrest van 25 maart 2024 werd uitspraak gedaan over de beide hoger beroepen.

Het hof van beroep te Brussel verklaarde de hoger beroepen ontvankelijk, deed de bestreden vonnissen van 9 juni 2017 en 23 maart 2021 teniet en oordeelde opnieuw als volgt: verklaarde de vordering van eerste verweerster ontvankelijk en gegrond en veroordeelde eiser tot betaling van 225.065,99 €, meer de intresten, evenals tot betaling van 2.449,44 € aan eerste verweerster, verklaarde de vorderingen tegen de

aansprakelijkheidsverzekeraars

ongegrond,

verklaarde

de

vorderingen tegen OVB, Vanbreda en het Vlaamse Gewest ongegrond, en veroordeelde hem tot de kosten.

Tegen dit arrest menen eisers volgende middelen tot cassatie te kunnen aanvoeren.

EERSTE MIDDEL TOT CASSATIE

Geschonden bepalingen

-artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet van 17 februari 1994, -artikel 17 van het Gerechtelijk Wetboek,

VERZOEKSCHRIFT/7

-artikelen 577-2, § 6, zoals van toepassing vóór de opheffing bij wet van 4 februari 2020, 1295, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, 1689, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, 1690, in de versie zoals toepasselijk vóór de wijziging bij wet van 4 februari 2020, 1691, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, en 2276bis van het oud Burgerlijk Wetboek

Aangevochten beslissing

Bij het bestreden arrest van 25 maart 2024 verklaart het Hof van beroep te Brussel de vordering van eerste verweerster ontvankelijk en gegrond en veroordeelt eiser tot betaling van 225.065,99 €, meer de intresten, evenals tot betaling van 2.449,44 € aan eerste verweerster evenals tot de kosten, zulks na onder meer te hebben overwogen:

“1. Met de vermelding van het woord ‘hoedanigheid’ lijken (eisers) te verwijzen naar het toelaatbaarheidsvereiste van artikel 17 van het Gerechtelijk Wetboek. Hun argumenten hebben evenwel geen betrekking op de hoedanigheid van (eerste verweerster), maar wel op de vraag ten gronde of zij werkelijk de titularis is van een rechtsvordering tot schadevergoeding, wat een kwestie is die de gegrondheid van de ingestelde vordering betreft. De genoemde aspecten worden dan ook onderzocht als onderdeel van de beoordeling van de gegrondheid van de vordering. Er zit geen element in vervat dat tot een ontoelaatbaarheid of onontvankelijkheid kan leiden. 2. Er is geen betwisting over het feit dat (eerste verweerster) haar vordering steunt op de contractuele aansprakelijkheid van (eiser), vervat in een contractuele relatie die erin bestond dat (eiser) tegen een geldelijke vergoeding optrad als haar advocaat en juridisch raadgever. 3.

VERZOEKSCHRIFT/8

De voorliggende stukken laten er geen twijfel over bestaan dat (eiser) zijn diensten leverde aan beide leden van het echtpaar (Vreys-Païs).

Dat de heer Païs de eerste viool speelde aan de zijde van de cliënten of dat hij het eigenlijke aanspreekpunt was, kan geen afbreuk doen aan het feit dat er (ook) een contractuele relatie bestond met (eerste verweerster). (...). 4. De discussie in verband met de impact van de huwelijksvermogensrechtelijke verhouding tussen de heer Païs en (eerste verweerster), is inmiddels achterhaald. Stuk 3.0 van (eerste verweerster) betreft een verklaring van de heer Païs van 28 augustus 2020 dat (eerste verweerster) de enige titularis is van het in deze zaak uitgeoefende vorderingsrecht tegen (eiser). De inhoud van die verklaring wordt niet in vraag gesteld. Zij heeft onmiskenbaar de draagwijdte dat de heer Païs zijn eventuele rechten ten aanzien van (eiser) heeft overgedragen aan (eerste verweerster). Als dat al niet gebeurde naar aanleiding van de vereffening-verdeling van het huwelijksvermogen, vormt de verklaring van 28 augustus 2020 een voldoende bewijs dat de heer Païs zijn (aandeel in het) vorderingsrecht volledig overdroeg aan (eerste verweerster). Die overdracht is tegenwerpbaar aan (eiser) door de mededeling ervan in huidige procedure (artikel 1690, §1, van het oud Burgerlijk Wetboek). De overdracht vormt immers een bijkomende grond voor de afwijzing van de argumentatie die gesteund is op de ongefundeerde bewering dat er geen contractuele band met (eerste verweerster) bestond. Aangezien het minstens door de overdracht van schuldvordering vaststaat dat (eerste verweerster) er de enige titularis van is, heeft die discussie geen belang meer.” (pagina’s 29-30)

“2. Verjaring (…)

VERZOEKSCHRIFT/9

Uit die elementen vloeit voort dat de opdracht die (eerste verweerster) aan (eiser) gaf teneinde een stedenbouwkundig rechtmatige toestand tot stand te brengen aangaande de beide constructies, voortduurde tot 16 december 2011, minstens tot 1 september 2010. Alle aan (eiser) verweten fouten, ook die inzake de adviezen van 15 december 1995 en 20 februari 1997 die werden verleend na de kortgedingprocedures tegen de stakingsbevelen, zijn te situeren binnen die opdracht. 3. Aangezien (eerste verweerster) haar vordering tegen eiser instelde op 22 juli 2014, gebeurde dat binnen de termijn van vijf jaar na beëindiging van de opdracht als advocaat waarbinnen de aangevoerde fouten zouden zijn gepleegd. De verjaringstermijn van artikel 2276bis, § 1, van het oud Burgerlijk Wetboek werd niet overschreden”. (pagina 32)

Grief

Om op ontvankelijke wijze een vordering in rechte te kunnen instellen dient overeenkomstig artikel 17 van het Gerechtelijk Wetboek de eisende partij daartoe over de vereiste hoedanigheid en het vereiste belang te beschikken. Het vorderingsrecht mag evenmin reeds verjaard zijn op het tijdstip van het instellen van de vordering.

Eiser betwistte voor het hof van beroep dat eerste verweerster, op het tijdstip van het instellen van de vordering, gestoeld op de contractuele aansprakelijkheid van eiser, bij dagvaarding van 22 juli 2014, reeds titularis van het uitgeoefende recht was dan wel de enige titularis van dat recht, en stelde dat zij op voormeld tijdstip in geen geval alleen de aansprakelijkheidsvordering kon instellen, aangezien er alleszins sprake was van een onverdeeld vorderingsrecht dat conform artikel 577-2, § 6 van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing vóór de opheffing bij wet van 4 februari 2020, slechts met

VERZOEKSCHRIFT/10

het akkoord van de twee mede-eigenaars kon worden ingesteld (pagina 47 van de synthesebesluiten in beroep in de zaak 2018/AR/1764).

In zoverre er sprake was van een onverdeeld recht, kon eerste verweerster in elk geval, zolang zij slechts co-titularis van dat vorderingsrecht was, hoogstens aanspraak kon maken op haar aandeel in de aangevoerde schade.

Het hof van beroep stelt in het bestreden arrest vast dat er een verklaring van 28 augustus 2020, uitgaande van haar voormalige echtgenoot, voorligt, waarin deze verklaart dat eerste verweerster de enige titularis van het vorderingsrecht is.

Het hof van beroep oordeelt dat deze verklaring “onmiskenbaar

de draagwijdte (heeft) dat de heer Païs zijn eventuele rechten ten aanzien van (eiser) heeft overgedragen aan (eerste verweerster)”, en leidt uit deze verklaring af dat hoger vermelde discussie zonder voorwerp is.

Weliswaar stelt het hof van beroep niet vast wanneer die overdracht in de tijd moet worden gesitueerd, en stelt het evenmin vast

dat

deze

overdracht van schuldvordering eiser

vóór

de

mededeling van voormelde verklaring van 28 augustus 2020 in de beroepsprocedure tegenwerpbaar werd gemaakt.

Uit artikel 1689 van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing vóór de opheffing bij wet van 28 april 2022, volgt dat bij de overdracht van een schuldvordering, van een recht of van een rechtsvordering tegen een derde, de levering tussen overdrager en overnemer geschiedt door afgifte van de titel.

Blijkens artikel 1690, § 1 van het oud Burgerlijk Wetboek, in zijn versie zoals van toepassing vóór de wijziging bij wet van 4 februari

VERZOEKSCHRIFT/11

2020, kan de overdracht van schuldvordering worden ingeroepen tegen andere derden dan de gecedeerde schuldenaar door het sluiten van de overeenkomst van overdracht. De overdracht kan slechts tegen de gecedeerde schuldenaar worden ingeroepen vanaf het ogenblik dat zij aan de gecedeerde schuldenaar ter kennis werd gebracht of door hem werd erkend.

Blijkens artikel 1691 van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing vóór de opheffing bij wet van 28 april 2022, wordt de schuldenaar die te goeder trouw heeft betaald alvorens de overdracht hem ter kennis werd gebracht of door hem werd erkend, bevrijd. De te goeder

trouw

zijnde

schuldenaar kan

de

gevolgen van

elke

rechtshandeling die ten opzichte van de overdrager is gesteld, inroepen ten opzichte van de overnemer, voordat de overdracht aan hem ter kennis werd gebracht of door hem werd erkend.

Artikel 1295 van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 22 april 2022, bepaalt zijnerzijds dat, wanneer de overdracht aan de schuldenaar ter kennis werd gebracht of door de schuldenaar werd erkend, deze laatste zich niet

meer

kan

beroepen

op

de

schuldvergelijking

van

de

schuldvorderingen die daarna tot stand komt.

Uit

voornoemde

bepalingen

volgt

dat

de

gecedeerde

schuldenaar aan de overnemer alle excepties, die hij tegen de overdrager kon opwerpen vóór de overdracht van de schuldvordering hem tegenwerpbaar werd gemaakt, zal kunnen tegenwerpen.

Eiser voerde voor het hof van beroep aan, niet alleen dat eerste verweerster niet de hoedanigheid had om alleen de volledige aansprakelijkheidsvordering uit te oefenen op het tijdstip van het instellen van de vordering, hetzij 22 juli 2014, maar ook dat de vordering op voornoemd ogenblik was verjaard.

VERZOEKSCHRIFT/12

Blijkens artikel 2276bis van het oud Burgerlijk Wetboek zijn de advocaten inderdaad ontlast van hun beroepsaansprakelijkheid en zijn ze niet meer verantwoordelijk voor de bewaring van de stukken vijf jaar na het beëindigen van hun taak.

Derhalve was het tijdstip van overdracht én kennisgeving aan eiser determinerend teneinde uit te maken of eerste verweerster op 22 juli 2014 de hoedanigheid bezat om alleen op te treden en ook de vorderingsrechten, waarvan haar gewezen echtgenoot titularis was, uit te oefenen en om na te gaan of het vorderingsrecht, waarvan haar gewezen echtgenoot destijds titularis was, niet was verjaard.

Te dezen blijkt uit de vaststellingen van het bestreden arrest niet wanneer deze overdracht van schuldvordering, waarvan sprake in de verklaring van 28 augustus 2020, plaatsvond, en blijkt evenmin dat deze overdracht op een vroeger tijdstip dan dat van de kennisgeving van de bewuste verklaring van 28 augustus 2020 aan eiser tegenwerpbaar werd gemaakt.

Op grond van de gedane vaststellingen kan bijgevolg niet worden beslist dat de verjaring met betrekking tot het door de heer Païs aan eerste verweerster overdragen vorderingsrecht tijdig werd gestuit door het instellen van de vordering bij dagvaarding van 22 juli 2014 door eerste verweerster, noch dat eerste verweerster op dat tijdstip gerechtigd was om alleen, in eigen naam, de volledige schade in te vorderen.

Het hof van beroep, dat nalaat het tijdstip te preciseren, waarop het aandeel van de heer Païs in de aansprakelijkheidsvordering aan eerste verweerster werd overgedragen en oordeelt dat de verklaring van 28 augustus 2020 alleszins als kennisgeving geldt, vermocht derhalve op grond van de gedane vaststellingen niet wettig te

VERZOEKSCHRIFT/13

beslissen dat de vordering in haar geheel door eerste verweerster op ontvankelijke wijze werd ingesteld bij dagvaarding van 22 juli 2014 (schending van artikelen 17 van het Gerechtelijk Wetboek, en 577-2, § 6, zoals van toepassing vóór de opheffing bij wet van 4 februari 2020, 1689, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, 1690, in de versie zoals toepasselijk vóór de wijziging bij wet van 4 februari 2020, en 1691, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, van het oud Burgerlijk Wetboek), noch wettig te beslissen dat de vordering, ook wat betreft het oorspronkelijke aandeel van het vorderingsrecht van de heer Païs, nog niet was verjaard op 22 juli 2014 (schending van artikelen 1295, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, 1689, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, 1690, in de versie zoals toepasselijk vóór de wijziging bij wet van 4 februari 2020, 1691, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, van het oud Burgerlijk Wetboek, en 2276bis van het oud Burgerlijk Wetboek).

Bovendien is het bestreden arrest niet regelmatig met redenen omkleed, in zoverre de motieven niet toelaten met zekerheid uit te maken of het hof van beroep geoordeeld heeft dat deze overdracht gebeurde naar aanleiding van de vereffening-verdeling van het huwelijksvermogen

vóór

de

inleiding

van

de

aansprakelijkheidsvordering bij dagvaarding van 22 juli 2014, wat door eisers op uitvoerige wijze werd betwist op de pagina’s 43 tot 45 van de synthesebesluiten in beroep, genomen in de zaak 2018/AR/1764, waarin zij lieten gelden dat de akte van verdeling geen overdracht van schuldvordering noch subrogatie inhield, zonder dat het bestreden arrest hierop een antwoord inhoudt, dan wel op een later tijdstip bij een afzonderlijke akte, waardoor het de uitoefening door Uw Hof van zijn wettigheidstoezicht onmogelijk maakt (schending van artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet van 17 februari 1994), en blijft het in gebreke het op de pagina’s 43 tot 45 van voormelde synthesebesluiten in beroep aangevoerde verweer dat uit de bewuste akte van verdeling niet bleek dat de gemeenschappelijke vordering in aansprakelijkheid aan eerste verweerster persoonlijk was overgedragen, vermits de toewijzing

van

onroerende

goederen

geen

toewijzing

van

de

VERZOEKSCHRIFT/14

persoonlijke aansprakelijkheidsvorderingen tot gevolg heeft, dergelijke vordering geen accessorium van een onroerend goed is, er geen bewijs van subrogatie voorlag en er i, de verdelingsakte evenmin was voldaan aan de vereisten voor het tot stand brengen van een cessie van de schuldvordering, derwijze dat de verdelingsakte niet toeliet te besluiten

dat

het

vorderingsrecht

op

eerste

verweerster

was

overgegaan, te antwoorden (schending van artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet van 17 februari 1994).

TOELICHTING

In geval van overdracht van schuldvordering behoudt de gecedeerde schuldenaar in de regel ten aanzien van de overnemer de rechten en excepties die hij aan de overdrager kon tegenwerpen (Cass. 13 september 1973, Arr.Cass. 1974, 36; Cass. 27 september 1984,

Arr.Cass. 184-85, nr. 71; Cass. 28 januari 2005, Arr.Cass. 2005, nr. 59).

De schuldenaar zal zich bijgevolg op de exceptie van verjaring ten aanzien van de overnemer kunnen beroepen indien de vordering reeds was verjaard vooraleer de overdracht hem tegenwerpelijk werd gemaakt.

Daaruit volgt dat het hof van beroep er niet mee kon volstaan vast te stellen dat de ex-echtgenoot zijn vorderingsrechten aan eerste verweerster had overgedragen. Ook het tijdstip van overdracht en de datum van tegenwerpelijkheid waren determinerend om uit te maken of de vordering in zoverre zij zijn overgedragen vorderingsrecht betrof, al dan niet was verjaard.

Dat tijdstip was evenzeer determinerend om uit te maken of eerste verweerster dat vorderingsrecht alleen kon uitoefenen, ook wat betreft het aandeel van haar gewezen echtgenoot, op datum van inleiding van de vordering.

VERZOEKSCHRIFT/15

In de mate dat het bestreden arrest geen precisering inhoudt van wat het aandeel van eerste verweerster in de schade was vóór de betwiste overdracht en tegenwerpbaarverklaring, zal de cassatie, in geval van inwilliging van het middel, zich uitstrekken tot de volledige veroordeling ten voordele van eerste verweerster.

TWEEDE MIDDEL TOT CASSATIE

Geschonden bepalingen en algemeen rechtsbeginsel

-artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet van 17 februari 1994, -artikelen 5.64, 5.69, 5.71, 8.17 en 8.18 van het Burgerlijk Wetboek, -artikel 1134 van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, -artikelen 3, 77, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 4 april 2014, en 78, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 4

april

2014,

van

de

wet

van

25

juni

1992

op

de

landverzekeringsovereenkomst, -artikel 6bis van het Koninklijk besluit van 4 december 1992 tot uitvoering

van

de

wet

van

25

juni

1992

op

de

landverzekeringsovereenkomst, -algemeen rechtsbeginsel, genaamd beschikkingsbeginsel, dat ligt besloten in artikel 1138, 2° en 3° van het Gerechtelijk Wetboek

Aangevochten beslissing

Bij het bestreden arrest van 25 maart 2024 verklaart het Hof van beroep te Brussel de vordering van eiser tegen de beroepsaansprakelijkheidsverzekeraars, waaronder tweede verweerster, evenals de vorderingen ten aanzien van derde en vierde verweersters,

VERZOEKSCHRIFT/16

strekkende tot vrijwaring van eiser voor de tegen hem uitgesproken veroordelingen ten voordele van eerste verweerster c.q. veroordeling tot vergoeding van de door hun fouten veroorzaakte schade, ongegrond en veroordeelt eisers tot de kosten. Deze beslissing is onder meer gestoeld op de overwegingen uiteengezet op de pagina’s 80 tot 84, die geacht moeten worden alhier te zijn hernomen, en meer in het bijzonder op volgende overwegingen:

“ 2. De professionele aansprakelijkheidsverzekeraar die aan Ethias voorafging was Allianz, middels twee polissen nr. 1.638.582/43 van 30 april 1991 tot 31 december 1995 en nr. 1.676.917 van 1 januari 1997 tot 31 december 2004. (…) 4. De tweede polis formuleert volgende dekking (artikel 9, a) en d), van de polis nr. 1.676.917): “

a)

Uitgestrektheid van de waarborg in de tijd

De waarborg van deze polis geldt voor de vorderingen tijdens de geldigheidsduur van deze polis met betrekking tot schade die zich heeft voorgedaan tijdens de geldigheidsduur van deze polis. Bij uitbreiding zijn eveneens de vorderingen tot vergoeding gedekt die schriftelijk tegen de verzekerde of de verzekeraar worden ingesteld binnen 36 maanden te rekenen vanaf het einde van deze polis en die betrekking hebben op:

1. schade die zich tijdens de duur van deze polis heeft voorgedaan indien bij het einde van de polis het risico niet door een andere verzekeraar is gedekt.
2. daden of feiten die aanleiding kunnen geven tot schade, die tijdens de duur van deze polis zijn voorgevallen en aan de verzekeraar zijn aangegeven. (…) d)

Uitbreiding – posterioriteit

VERZOEKSCHRIFT/17

Bij uitbreiding wordt de periode van zesendertig maanden, vermeld onder punt a) van huidig artikel, verlengd tot zestig maanden onder dezelfde voorwaarden”. Voor de tweede polis moet de schade zich hebben voorgedaan tijdens de geldigheidsduur van de polis en moet de vordering ook in die periode te situeren zijn. Die laatste voorwaarde wordt versoepeld doordat ook schriftelijke vorderingen die dateren van minder dan 60 maanden na het einde van de polis (concreet: 31 december 2009) voor dekking in aanmerking komen, namelijk indien het gaat om schade die optrad tijdens de geldigheidsduur van de polis of om daden of feiten die dateren van de tijdens die geldigheidsduur en toen ook werden aangegeven. 5. (…) 6. De tweede polis knoopt - voor de situering in de tijd - aan bij de schade. (…) Een eerste voorwaarde voor de toepasselijkheid van de polis is aldus vervuld. De tweede voorwaarde – de vordering is eveneens gesitueerd in de geldigheidsduur van de polis – evenwel niet: van een ‘vordering’ zou – indien aan dat begrip een zo ruim mogelijke invulling wordt gegeven – ten vroegste sprake kunnen zijn op 15 mei 2009, de eerste klacht van (eerste verweerster) ten aanzien van (eiser). De voorwaarden voor de uitbreiding van de dekkingsduur tot vijf jaar na afloop van de polis zijn niet allemaal verenigd aangezien er geen vordering werd ingesteld (wat enger is dan ‘het bestaan van een vordering’ in de zin van artikel 9, a), eerste lid van de polis, en niet het louter aankondigen van een mogelijke klacht omvat) binnen zestig maanden na het einde van de polis. Dat gebeurde pas in 2014. 7. De vordering van (eiser) tegen Allianz is bijgevolg ongegrond.

VERZOEKSCHRIFT/18

(…) 9. In dat opzicht is het verwijt van (eisers) aan Ethias (of Van Breda) dat zij de aangifte had moeten doorgeven aan Allianz niet relevant. Het doorsturen van die aangifte had geen van beide Allianz-polissen in werking kunnen stellen. Ethias (of Van Breda) hebben dan ook geen tekortkoming begaan die in oorzakelijk verband staat met de nietdekking door Allianz. Er is bijgevolg geen grond voor een ‘schadevergoeding in natura, bestaa[nde] in het toewijzen van de rechtsgeldige verzekeringsdekking’ (blz. 165 van de conclusie van (eisers))”. (zie pagina’s 81-82)

Grief

Naar luid van artikel 77 van de destijds toepasselijke wet van 25 juni 1992 op de landverzekeringsovereenkomst, zoals gewijzigd door de

wet

van

16

maart

‘Aansprakelijkheidsverzekeringen’

1994,

is

het

van

toepassing

hoofdstuk op

de

verzekeringsovereenkomsten die ertoe strekken de verzekerde dekking te geven tegen alle vorderingen tot vergoeding wegens het voorvallen van de schade die in de overeenkomst is beschreven, en zijn vermogen binnen de grenzen van de dekking te vrijwaren tegen alle schulden uit een vaststaande aansprakelijkheid.

Volgens

artikel

78,

§

1

van

de

wet

op

de

landverzekeringsovereenkomst, zoals gewijzigd door de wet van 16 maart 1994, slaat de verzekeringswaarborg op de schade voorgevallen tijdens de duur van de overeenkomst en strekt zich uit tot vorderingen die na het einde van deze overeenkomst worden ingediend.

Artikel 78, § 2 van voornoemde wet bepaalt voorts:

VERZOEKSCHRIFT/19

“Voor de takken die deel uitmaken van de algemene burgerrechtelijke aansprakelijkheid, andere dan de burgerrechtelijke aansprakelijkheid inzake motorrijtuigen, die door de Koning worden bepaald, kunnen de partijen overeenkomen dat de verzekeringswaarborg alleen slaat op de vorderingen die schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar tijdens de duur van de overeenkomst voor schade voorgevallen tijdens diezelfde duur. In dat geval worden ook in aanmerking genomen, op voorwaarde dat ze schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar binnen zesendertig maanden te rekenen van het einde van de overeenkomst, de vorderingen tot vergoeding die betrekking hebben op :

• schade die zich tijdens de duur van deze overeenkomst heeft voorgedaan indien bij het einde van deze overeenkomst het risico niet door een andere verzekeraar is gedekt;
• daden of feiten die aanleiding kunnen geven tot schade, die tijdens de duur van deze overeenkomst zijn voorgevallen en aan de verzekeraar zijn aangegeven.”

Uit artikel 3 van de wet van 25 juni 1992 volgt dat de bepalingen van deze wet van dwingend recht zijn, tenzij uit de bewoordingen zelf blijkt dat de mogelijkheid wordt gelaten om er van af te wijken door bijzondere bedingen.

Van de dekkingsplicht, zoals bedoeld in artikel 78, § 1, van de Verzekeringswet, kan bijgevolg slechts worden afgeweken binnen de door de bepaling toegelaten grenzen.

Aan de Koning werd alleen de mogelijkheid gelaten om de takken van de algemene burgerrechtelijke aansprakelijkheid, andere dan de burgerrechtelijke aansprakelijkheid inzake motorrijtuigen, te bepalen waarvoor van § 1 kon worden afgeweken.

VERZOEKSCHRIFT/20

Volgens artikel 6bis van het Koninklijk besluit van 4 december 1992

tot

uitvoering

van

de

wet

van

25

juni

1992

op

de

landverzekeringsovereenkomst zijn de risico’s bedoeld in artikel 78, § 2, van de wet alle risico’s van burgerrechtelijke aansprakelijkheid met uitsluiting van de risico’s van burgerrechtelijke aansprakelijkheid buiten overeenkomst met betrekking tot het privéleven en de risico’s van burgerrechtelijke aansprakelijkheid met betrekking tot de brandverzekering - eenvoudige risico’s alsmede de risico’s van dezelfde aard die op aanvullende of bijkomende wijze gedekt worden in een andere verzekeringsovereenkomst.

Uit deze bepaling volgt dat partijen met betrekking tot de beroepsaansprakelijkheid

kunnen

overeenkomen

dat

de

verzekeringswaarborg alleen slaat op de vorderingen die schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar tijdens de duur van de overeenkomst of binnen de zesendertig maanden na het einde van de polis voor schade voorgevallen tijdens de duur van de overeenkomst.

Met het schriftelijk instellen van de vordering wordt door de wetgever niets anders bedoeld dan dat de aansprakelijkheid van de verzekerde daadwerkelijk wordt opgeworpen door de benadeelde, zonder dat daartoe een formele vordering in rechte, zoals een dagvaarding of een burgerlijke partijstelling, is vereist. Het volstaat dat de betrokkene schriftelijk zijn grieven kenbaar maakt aan de verzekerde

of

zijn

schadeloosstelling,

verzekeraar ook

al

en

aanspraak

wordt

(nog)

maakt

op

een

geen

geldelijke

schadeloosstelling gevorderd.

Bij toepassing van de mogelijkheid, geboden door voormeld artikel 78, § 2 van de wet van 25 juni 1992, werd in de polis nr. 1.676.917 van Allianz, voorheen AGF, die volgens de vaststellingen van het bestreden arrest geldig was van 1 januari 1997 tot 31 december 2004, volgende bepaling opgenomen :

VERZOEKSCHRIFT/21

“ a) Uitgestrektheid van de waarborg in de tijd De waarborg van deze polis geldt voor de vorderingen tijdens de geldigheidsduur van deze polis met betrekking tot schade die zich heeft voorgedaan tijdens de geldigheidsduur van deze polis. Bij uitbreiding zijn eveneens de vorderingen tot vergoeding gedekt die schriftelijk tegen de verzekerde of de verzekeraar worden ingesteld binnen zesendertig maanden te rekenen vanaf het einde van deze polis en die betrekking hebben op:

1. schade die zich tijdens de duur van deze polis heeft voorgedaan indien bij het einde van de polis het risico niet door een andere verzekeraar is gedekt.
2. daden of feiten die aanleiding kunnen geven tot schade, die tijdens de duur van deze polis zijn voorgevallen en aan de verzekeraar zijn aangegeven. (…) d)

Uitbreiding – posterioriteit Bij uitbreiding wordt de periode van zesendertig maanden, vermeld onder punt a) van huidig artikel, verlengd tot zestig maanden onder dezelfde voorwaarden”.

Deze clausule hernam grotendeels de bewoordingen van artikel 78, § 2 van de wet van 25 juni 1992.

Uit voornoemde clausule volgt dat er, zoals voorgeschreven door de wet, aan twee voorwaarden moet zijn voldaan opdat de verzekeraar op grond van voornoemde polis tot dekking kan worden aangesproken:

de schade moet zich tijdens de duur van de polis hebben voorgedaan, er moet sprake zijn van een vordering tot vergoeding die schriftelijk tegen de verzekerde of de verzekeraar werd ingesteld binnen zestig maanden te rekenen vanaf het einde van deze polis, hetzij vóór 1 januari 2010.

VERZOEKSCHRIFT/22

Het hof van beroep stelt vast dat deze polis aanknoopt bij de schade die door eerste verweerster werd geleden tijdens de duur van de overeenkomst, maar oordeelt dat aan de tweede voorwaarde, te weten het schriftelijk instellen van de vordering, niet is voldaan, nu hiervan, in een zo ruim mogelijke invulling, ten vroegste sprake zou kunnen zijn op 15 mei 2009, datum van de eerste klacht van eerste verweerster ten aanzien van eiser (pagina 81 van het bestreden arrest).

Het hof van beroep erkent zodoende uitdrukkelijk dat er door eerste verweerster op 15 mei 2009, hetzij vóór het verstrijken van de termijn van zestig maanden van de posterioriteitsdekking, te rekenen vanaf het einde van de bewuste polis, gesitueerd op 31 december 2004, reeds een klacht was geformuleerd en meegedeeld aan eiser.

Dat

wordt

ook

erkend

door

de

verzekeraar

in

haar

syntheseberoepsconclusie op pagina 8, waar er sprake is van een ‘eerste schriftelijke klacht’.

Door de bewuste verzekeraar werd niet betwist dat hier sprake was van een schriftelijke vordering in voormelde zin.

Bij de bewuste brief van 15 mei 2009, uitgaande van een nieuwe raadsman, werd eiser officieel meegedeeld dat eerste verweerster zijn beroepsaansprakelijkheid zou inroepen, waarop hem werd verweten verkeerdelijk te hebben verklaard dat zij over een stilzwijgende vergunning beschikte en haar te hebben aangeraden de werken aan te vatten, feiten waarvoor hij professioneel aansprakelijk kon worden gesteld en gehouden was tot herstel van de hieruit voortvloeiende schade, die volgens haar bestond in de ereloonkosten en de kosten van de gerechtelijke procedure, de kosten van het optrekken en wellicht de afbraak, naar gelang van de uitkomst van de regularisatieprocedure, van het gebouw, evenals een morele schade wegens de langdurige

VERZOEKSCHRIFT/23

procedure, en hem werd gevraagd om de gegevens van zijn beroepsaansprakelijkheidsverzekeraar, waarop hij vermoedelijk een beroep zou doen, te willen mededelen.

In voormeld schrijven werd zodoende meer dan alleen een intentie om een (formele) klacht in te dienen aangekondigd, maar werd, zoals door het hof van beroep op pagina 33 van het bestreden arrest vastgesteld, “de aansprakelijkheid van (eiser) in vraag (…) gesteld” en werd er uitdrukkelijk gepreciseerd waarin de beweerde fouten

bestonden

evenals

de

schadeposten,

waarvoor

eerste

verweerster een vergoeding wenste te bekomen.

Het bestreden arrest, dat enerzijds stelt dat er op 15 mei 2009 een eerste klacht was van eerste verweerster ten aanzien van eiser (pagina 81), doch anderzijds stelt dat er slechts sprake was van het louter aankondigen van een mogelijke klacht (pagina’s 13 en 81), bevat tegenstrijdige motieven en is niet regelmatig met redenen omkleed (schending van artikel 149 van de gecoördineerde Grondwet van 17 februari 1994).

In zoverre het oordeelt dat hier geen sprake is van een schriftelijke vordering, zoals vereist bij voormelde clausule, werpt het ambtshalve een betwisting op die door partijen werd uitgesloten (schending

van

het

algemeen

rechtsbeginsel,

genaamd

beschikkingsbeginsel, dat onder meer ligt besloten in artikel 1138, 2° en 2° van het Gerechtelijk Wetboek).

Bovendien miskent het hof van beroep de bewijskracht van de bewuste brief van 15 mei 2009, in zoverre het hierin de loutere aankondiging van een mogelijke klacht leest, en niet reeds de (informele) verwoording van een vordering, dan wanneer in dit schrijven reeds officieel wordt meegedeeld dat eerste verweerster eiser aansprakelijk wenste te stellen voor het beheer van het dossier, hierin wordt gepreciseerd welke fouten er aan eiser worden verweten,

VERZOEKSCHRIFT/24

uitdrukkelijk wordt verklaard dat hij hiervoor aansprakelijk is, zodat hij de schade dient te vergoeden, en de schadeposten worden opgesomd, door hieraan een met de bewoordingen en strekking van het geschrift strijdige uitleg te geven (schending van artikelen 5.64, tweede lid, 8.17 en 8.18 van het Burgerlijk Wetboek).

Tot slot verantwoordt het hof van beroep zijn beslissing tot afwijzing van de dekkingsplicht door tweede verweerster niet naar recht in zoverre het aanneemt dat een ‘klacht’, door de benadeelde gericht tot de verzekerde via een officieel schrijven van haar raadsman, niet volstaat om een beroep op de posterioriteitsdekking te kunnen verantwoorden, althans zonder vast te stellen dat in deze klacht geen enkele aanspraak op vergoeding wegens fouten werd verwoord (schending van artikelen 3, 77, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 4 april 2014, en 78, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 4 april 2014, van de wet van 25 juni 1992 op de landverzekeringsovereenkomst, en 6bis van het Koninklijk besluit van 4 december 1992 tot uitvoering van de wet van 25 juni 1992 op de landverzekeringsovereenkomst) en schendt het de verbindende kracht van de overeenkomst (schending van artikel 1134, eerste en derde lid, van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, en 5.69 en 5.71 van het Burgerlijk Wetboek).

TOELICHTING

Dit middel betreft de verzekeringsdekking waartoe Allianz gehouden was.

Eiser

maakte

aanspraak

op

de

verzekeringsdekking

van

meerdere verzekeraars en sprak Allianz aan, voor zover Ethias niet tot tussenkomst was gehouden.

VERZOEKSCHRIFT/25

In het middel komt meer bepaald de posterioriteitsdekking aan bod.

Artikel 78, § 1 van de Landverzekeringsovereenkomstenwet, zoals gewijzigd door de wet van 16 maart 1994, bepaalde aangaande de “verplichtingen van de verzekeraar na het einde van de overeenkomst”, dat de verzekeringswaarborg slaat op de schade voorgevallen tijdens de duur van de overeenkomst en zich uitstrekt tot vorderingen die na het einde van deze overeenkomst worden ingediend. Deze bepaling is van dwingend recht.

Blijkens artikel 78, § 2 van de wet van 25 juni 1992 kunnen weliswaar, voor de takken die deel uitmaken van de algemene burgerrechtelijke aansprakelijkheid, andere dan de burgerrechtelijke aansprakelijkheid inzake motorrijtuigen, die door de Koning worden bepaald, de partijen overeenkomen dat de verzekeringswaarborg alleen slaat op de vorderingen die schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar tijdens de duur van de overeenkomst voor schade voorgevallen tijdens diezelfde duur.

In dat geval worden ook in aanmerking genomen, op voorwaarde dat ze schriftelijk worden ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar binnen zesendertig maanden te rekenen van het einde van de overeenkomst, de vorderingen tot vergoeding die betrekking hebben op :

• schade die zich tijdens de duur van deze overeenkomst heeft voorgedaan indien bij het einde van deze overeenkomst het risico niet door een andere verzekeraar is gedekt;
• daden of feiten die aanleiding kunnen geven tot schade, die tijdens de duur van deze overeenkomst zijn voorgevallen en aan de verzekeraar zijn aangegeven.

VERZOEKSCHRIFT/26

Opdat de posterioriteitsdekking zou kunnen worden ingeroepen is bijgevolg vereist dat er een schriftelijke vordering wordt ingesteld tegen de verzekerde of de verzekeraar binnen zesendertig maanden te rekenen van het einde van de overeenkomst. In de polis AGF werd deze termijn op zestig maanden of vijf jaar gebracht.

Voor de toepassing van de posterioriteitsdekking moet de aansprakelijkheid van de verzekerde worden opgeworpen door het slachtoffer. Daartoe vereist de wet weliswaar geen formele vordering in rechte, zoals een dagvaarding of burgerlijke partijstelling: elke eis tot schadeloosstelling in aanmerking, ongeacht of deze al dan niet in rechte wordt ingesteld (Ph. Colle, Algemene beginselen van het

Belgische verzekeringsrecht, Brussel, Intersentia, 2022, 213, nr. 233; Th. Vansweevelt & B. Weyts (eds.), Handboek Verzekeringsrecht, Antwerpen, Intersentia, 2016, 722, nr. 1160; C. Paris, “Considérations sur la garantie dans le temps dans l’assurance de la responsabilité”, in B. Dubuisson en V. Callewaert (dir.), La loi sur le contrat d’assurance

terrestre. Bilan et perspectives après 20 années d’application, Brussel, Bruylant, 2012, 116-117, nr. 9), zonder dat vereist is dat er reeds een

De beroepsaansprakelijkheidsverzekering van artsen en ziekenhuizen: een vergelijkende analyse, Gent, Mys & Breesch, 1997, 76-77, nr. 122). geldelijke

vergoeding

wordt

gevorderd

(Th.

Vansweevelt,

Het hof van beroep aanvaardt dat er een eerste klacht werd geformuleerd op 15 mei 2009, maar oordeelt dat er niet was voldaan aan de vereiste van ‘het bestaan van een vordering’. Zodoende interpreteert het deze vereiste weliswaar te strikt, werpt het ambtshalve een uitgesloten betwisting op en miskent het de bewijskracht van de bewuste brief.

Ethias en Vanbreda Risks & Benefits worden mede in de zaak betrokken

omdat hen verweten werd de aangifte, die eiser van de

schriftelijke klacht in 2009 deed, niet te hebben doorgegeven aan Allianz. Het hof van beroep oordeelt dat verwijt niet te moeten

VERZOEKSCHRIFT/27

onderzoeken omdat het doorgeven van de aangifte toch niet tot dekking had kunnen leiden. In geval van inwilliging van het middel zou de cassatie zich tot die vaststelling uitbreiden.

DERDE MIDDEL TOT CASSATIE

Geschonden bepalingen en rechtsbeginselen

-artikelen 1134, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, 1382 en 1383 van het oud Burgerlijk Wetboek, -artikelen 5.69 en 5.71 van het Burgerlijk Wetboek, -artikel 495 van het Gerechtelijk Wetboek, -algemeen rechtsbeginsel, genaamd zorgvuldigheidsbeginsel, -algemeen rechtsbeginsel, genaamd vertrouwensbeginsel,

Aangevochten beslissing

Bij het bestreden arrest van 25 maart 2024 verklaart het Hof van beroep te Brussel de vordering van eiser tegen de Orde van Vlaamse Balies evenals de makelaar Vanbreda & Risks, ertoe strekkende hen te veroordelen om hem te vrijwaren voor de gerechtelijke veroordelingen die tegen hem zouden worden uitgesproken dan wel hen te veroordelen tot betaling bij wijze van schadevergoeding van de bedragen waartoe hij zelf ten aanzien van eerste verweerster zou worden veroordeeld, ongegrond en veroordeelt eisers tot de kosten. Deze beslissing is onder meer gestoeld op de overwegingen uiteengezet op de pagina’s 88 tot 93, die geacht moeten worden alhier te zijn hernomen, en meer in het bijzonder op volgende overwegingen:

“5.

VERZOEKSCHRIFT/28

Wat betreft de te realiseren polis gaan (eisers) er verkeerdelijk van uit dat enkel het perfecte resultaat – de meest ideale polis die een waterdichte overgang vormt ten aanzien van de vorige polis – het bewijs levert van een correcte uitvoering van de taak door de OVB en Van Breda. Daarmee leggen zij aan de OVB en Van Breda in feite een resultaatsverbintenis op. De toetssteen is evenwel niet het ideale resultaat maar wel de vraag of er een polis werd tot stand gebracht die redelijkerwijze kan geacht worden een aanvaardbaar evenwicht te vormen tussen de belangen van de verzekeraar en de verzekerde, waarbij rekening moet worden gehouden met het principe van de contractuele vrijheid die geldt voor het bekritiseerde punt van de polis en die inhoudt dat partijen vrij zijn om te bepalen wat ze willen. De anterioriteitsregel in de Ethias-polis is misschien niet de meest geschikte en voordelige voor de verzekerde, maar er kan niet vastgesteld worden dat zij een onevenwicht meebrengt of de belangen van de verzekerde aantast in een mate die een normaal zorgvuldig verzekeringnemer of makelaar ertoe zou moeten brengen die clausule te verwerpen. De anterioriteitsregel in de Ethias-polis dient een logische en niet te vermijden doelstelling van de verzekeraar om verzekerde risico’s die zich - met medeweten van de verzekerde - al realiseerden vóór de polis uit te sluiten. Het beginsel van een verzekering is immers dat zij enkel risico’s, verzekert en niet al ingetreden schadegevallen. Dat die uitsluiting gekoppeld wordt aan de kennis bij de verzekerde in plaats van aan een schriftelijke klacht verhoogt in zekere mate de verantwoordelijkheid van de verzekerde en brengt meer onzekerheid mee, maar is niet onredelijk, zeker niet indien rekening wordt gehouden met het feit dat de verzekeraar de bewijslast voor die kennis draagt. Er kan dan ook niet vastgesteld worden dat OVB en/of Van Breda bij de onderhandeling en aanvaarding van de Ethias-polis een tekortkoming begingen. Nu dat vaststaat is er geen reden om dienaangaande de voorlegging van documenten te bevelen. 6.

VERZOEKSCHRIFT/29

Het loutere feit dat een polis werd aanvaard die een andere anterioriteitsregel bevat dan de voorgaande (maar dezelfde als die in de daaraan voorafgaande polis), is op zich een logisch gevolg van het sluiten van een nieuwe overeenkomst met een andere partij. Daarin kan geen schending van het zorgvuldigheids- of vertrouwensbeginsel gelegen zijn. De verzekerde kan en moet verwachten dat er aspecten in een nieuwe polis zullen afwijken ten opzichte van de voorgaande. 7. (…) De eventualiteit dat een verzekerde tussen wal en schip zou vallen, is voorts niet rechtstreeks gelegen in de anterioriteitsregel van de Ethiaspolis, maar wel in het feit dat de verzekerde geen gevolg zou geven aan zijn kennis van een aansprakelijkheidsverwekkend feit en dus in een tekortkoming van de verzekerde. De anterioriteitsregel kan dan ook op zich geen aantasting van de verzekeringsplicht van de advocaat

• en dus van de wettelijke en deontologisch plichten ter zake meebrengen. Het feit dat de verzekerde advocaat een verhoogde waakzaamheid aan de dag moet leggen (in vergelijking met een anterioriteitsregel met als aanknopingspunt een schriftelijke klacht), vormt evenmin een dergelijke inbreuk. (…)

Het concrete verloop van de onderhandelingen tussen Van Breda-OVBEthias kan geen ander licht werpen op wat hierboven werd vastgesteld en beoordeeld. Feit is dat het betrokken artikel 7 in de Ethias-polis vervat zat en in deze zaak uitwerking heeft gekregen. Wat de inhoud van de onderhandelingen was, kan daar niets aan veranderen, zou geen andere interpretatie van artikel 7 van de Ethias-polis kunnen rechtvaardigen en kan niet tot de conclusie leiden dat de OVB en Van Breda een fout begingen door de anterioriteitsregel in dat artikel te aanvaarden nu, zoals uiteengezet, het in ieder geval niet om een regel gaat die een normaal zorgvuldig contractant in dezelfde

VERZOEKSCHRIFT/30

omstandigheden niet zou hebben voorgesteld/aanvaard.” (pagina’s 8891).

Grief

Naar luid van artikel 495 van het Gerechtelijk Wetboek heeft de Orde van Vlaamse Balies, voor de balies die er deel van uitmaken, de taak te waken over de eer, de rechten en de gemeenschappelijke beroepsbelangen van hun leden en is ze bevoegd voor de juridische bijstand, de stage, de beroepsopleiding van de advocaten-stagiairs en de vorming van alle advocaten behorende tot de balies die er deel van uitmaken. De Orde van Vlaamse balies neemt initiatieven en maatregelen die nuttig zijn voor de opleiding, de tuchtrechtelijke regels en de loyauteit in het beroep en voor de behartiging van de belangen van de advocaat en van de rechtzoekende.

De Orde van Vlaamse Balies dient bij de uitoefening van haar bevoegdheden de regels van de zorgvuldigheid, zoals vervat in de artikelen 1382 en 1383 van het oud Burgerlijk Wetboek, evenals de beginselen van behoorlijk bestuur, inzonderheid het zorgvuldigheidsen vertrouwensbeginsel, in acht te nemen.

Waar zij zelf het initiatief van de verzekering van de aangesloten advocaten neemt, dient zij erover te waken dat aan haar aangesloten advocaten een waterdichte dekking wordt verleend tegen eventuele aansprakelijkheidsvorderingen, waaraan zij in het kader van de uitoefening van hun beroep kunnen worden blootgesteld, en mogen de aangesloten advocaten erop vertrouwen dat de geboden dekking ook waterdicht is.

Te dezen voerde eiser in zijn syntheseconclusie in beroep, genomen in de zaak 2021/AR/1040, op pagina’s 27 e.v. aan dat de Orde van Vlaamse Balies op uiterst onzorgvuldige wijze was te werk gegaan

VERZOEKSCHRIFT/31

bij het aangaan van de Ethias-polis, geenszins gehandeld had in overeenstemming met de belangen van de advocaten, en meer bepaald geen verzekeringspolis had mogen aanvaarden, waarbij er geen sluitende dekking van aansprakelijkheid was, te meer advocaten, gelet op het bijzonder karakter van het advocatenberoep, kunnen blootgesteld worden aan vorderingen waarvan de aanleiding soms tientallen jaren teruggaat in de tijd.

Voorts voerde eiser aan dat ook de makelaar Vanbreda als professioneel makelaar geenszins een polis had mogen onderhandelen waarbij de dekking in de tijd niet op een sluitende wijze werd geregeld en er aldus geen naadloze aaneensluiting was tussen de Allianz-polis en de Ethias-polis, dat makelaar Vanbreda de Orde van Vlaamse Balies over dit gegeven minstens uitvoerig had moeten waarschuwen als professioneel makelaar en in het bijzonder had moeten stilstaan bij de specifieke (verzekerings)noden die het beroep van advocaat met zich meebrengt, dat er in hoofde van de makelaar Vanbreda een informatie- en waarschuwingsplicht bestaat waaraan de makelaar uitvoering diende te geven, dat nergens uit blijkt dat dit is gebeurd, en dat

uit

geen

enkel

stuk

blijkt

dat

Vanbreda

aan

de

anterioriteitsdekking en de naadloze aaneensluiting van de polissen van Allianz en Ethias enigszins aandacht heeft geschonken, dat dit een fout in de zin van artikel 1382 van het oud Burgerlijk Wetboek uitmaakt.

Eiser verweet m.a.w. vierde en vijfde verweersters onvoldoende aandacht

te

hebben

besteed

aan

de

problematiek

van

de

langetermijnaansprakelijkheden, waarvan een efficiënte dekking een naadloze aaneensluiting van de elkaar opvolgende polissen vergt, nu er

geruime

tijd

kan

verstrijken

tussen

de

oorspronkelijke

schadeverwekkende gebeurtenis, het optreden van de schade en de termijn waarbinnen de vordering tot schadevergoeding kan worden ingesteld.

VERZOEKSCHRIFT/32

Uit de overwegingen van het bestreden arrest blijkt inderdaad dat Ethias blijkens artikel 7 van de haar polis dekking verleende voor de aansprakelijkheidsverwekkende feiten die gebeurd zijn vanaf 1 januari 2005 en aangegeven tijdens de geldigheidsduur van deze overeenkomst, en bij uitbreiding voor de tijdens de geldigheidsduur van deze overeenkomst tegen de verzekerden geformuleerde klachten die betrekking hebben op aansprakelijkheidsverwekkende feiten die gebeurd zijn vóór deze datum, op voorwaarde, onder meer, dat de verzekeraar niet kan aantonen dat deze feiten en het foutief karakter ervan de verzekerden bekend waren uiterlijk één maand vóór de aanvang van deze verzekeringsovereenkomst.

Aansprakelijkheidsverwekkende

feiten,

gebeurd

vóór

de

aanvang van de polis, die de verzekerde bekend waren één maand vóór de aanvang van de polis, werden m.a.w. van de dekking uitgesloten, ook al werd de klacht tegen de verzekerde eerst tijdens de geldingsduur van de Ethias-polis geformuleerd.

De daaraan voorafgaande Allianz polis verleende daarentegen blijkens artikel 9 dekking voor de vorderingen tijdens de geldingsduur van deze polis met betrekking tot schade die zich heeft voorgedaan tijdens de geldigheidsduur van deze polis, en bij uitbreiding ook voor de vorderingen die schriftelijk tegen de verzekerde of de verzekeraar worden ingesteld binnen zestig maanden te rekenen vanaf het einde van deze polis en die betrekking hebben op schade die zich tijdens de duur van deze polis heeft voorgedaan, indien bij het einde van de polis het risico niet door een andere verzekeraar is gedekt.

Schade die zich voordeed tijdens de duur van de Allianz-polis, maar waarvoor geen schriftelijke vordering werd ingesteld binnen die periode van zestig maanden werd zodoende niet gedekt door deze polis.

VERZOEKSCHRIFT/33

Uit deze elkaar opvolgende polissen blijkt zodoende dat schade die zich voordeed tijdens de duur van de Allianz-polis, maar waarvoor door de cliënt van de advocaat geen schriftelijke vordering werd ingediend tijdens de geldingsduur van deze polis, niet was gedekt door deze polis, en dat dergelijk schadegeval evenmin was gedekt door de daaropvolgende

Ethias-polis,

wanneer

de

aansprakelijkheidsverwekkende feiten de verzekerde bekend waren, met als gevolg dat de advocaat in deze hypothese tussen twee stoelen valt, zonder dat hem op dat punt enige tekortkoming kan worden verweten. Het is immers de cliënt (en niet de advocaat) die het tijdstip bepaalt waarop hij een klacht formuleert of een schriftelijke vordering indient.

Op grond van de gedane vaststellingen, waaruit niet blijkt dat de Orde van Vlaamse Balies bij het sluiten van de polis oog had voor deze specifieke opvolgingsproblematiek, vermocht het hof van beroep niet wettig te besluiten dat geen van beide een onzorgvuldigheid beging bij de sluiting van de Ethias-polis (schending van artikelen 1382 en 1383 van het oud Burgerlijk Wetboek en 495 van het Gerechtelijk Wetboek, evenals van het zorgvuldigheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel).

Bovendien miskent het hof van beroep de verbindende kracht van artikel 7 van de Ethias-polis en artikel 9 van polis nr. 1.676.917 van Allianz, voorheen AGF, waar het oordeelt dat “De eventualiteit dat een

verzekerde tussen wal en schip zou vallen, (…) voorts niet rechtstreeks (is) gelegen in de anterioriteitsregel van de Ethias-polis, maar wel in het feit dat de verzekerde geen gevolg zou geven aan zijn kennis van een aansprakelijkheidsverwekkend feit en dus in een tekortkoming van de verzekerde”, dan wanneer uit deze bepalingen volgt dat er slechts dekking werd verleend, respectievelijk, wat betreft de Ethiaspolis, wanneer het aansprakelijkheidsverwekkend feit zich voordeed tijdens de geldingsduur van de Ethias-polis of minder dan een maand vóór de aanvang van de polis de verzekerde bekend was, en wat betreft de polis nr. 1.676.917 van Allianz, voorheen AGF, wanneer de schade

VERZOEKSCHRIFT/34

zich voordeed tijdens de geldingsduur van de overeenkomst en een schriftelijke vordering werd ingesteld tijdens de zestig maanden na het einde van de polis, en dit ongeacht de kennis die de verzekerde zou hebben van een aansprakelijkheidsverwekkend feit (schending van artikel 1134 van het oud Burgerlijk Wetboek, zoals van toepassing vóór zijn opheffing bij wet van 28 april 2022, en 5.69 en 5.71 van het Burgerlijk Wetboek).

Ten slotte kon het hof van beroep op grond van de gedane vaststellingen, waaruit niet blijkt dat Vanbreda als professioneel makelaar de aandacht van de Orde van Vlaamse Balies op deze specifieke opvolgingsproblematiek had gevestigd, evenmin wettig besluiten dat zij geen onzorgvuldigheid bij de sluiting van de Ethiaspolis had begaan (schending van artikelen 1382 en 1383 van het oud Burgerlijk Wetboek).

TOELICHTING

De betwisting betreft in feite een probleem eigen aan langetermijnaansprakelijkheden, dat veroorzaakt wordt door de tijd die er kan verstrijken tussen de oorspronkelijke schadeverwekkende gebeurtenis en het optreden van de schade en de termijn waarbinnen de vordering tot schadevergoeding kan worden ingesteld (cf. H. Cousy, “Omvang

en

duur

van

de

waarborg

in

de

(professionele)

aansprakelijkheidsverzekering”, in Vlaams Pleitgenootschap bij de Balie te Brussel (ed.), Verzekeringen en Gerechtelijke Procedures, Kalmthout, Biblo, 1996, 68, nr. 8).

Opdat de verzekeraar tot dekking gehouden zou zijn moet er sprake zijn van een gebeurtenis die zich binnen de duur van de verzekeringsovereenkomst

situeert,

‘trigger’

genoemd

in

het

Amerikaanse verzekeringsjargon. Dat kan zijn: de schadeverwekkende gebeurtenis

(verzekering

op

“on

act

committed”-basis),

het

schadevoorval (verzekering op “on loss occurrence”-basis) en het

VERZOEKSCHRIFT/35

instellen van de vordering (verzekering op “on claims made”-basis) (H. Cousy, o.c., 68, nr. 8).

De problemen rijzen wanneer er geswitcht wordt van een polis, waarin de trigger het voorvallen van de schade is, naar een polis waarin de trigger de aansprakelijkheidsverwekkende gebeurtenis is.

Het is duidelijk dat alsdan bepaalde schadegevallen noch onder de ene polis noch onder de andere polis zullen vallen (zie onder meer C.

Van

Schoubroeck

en

T.

Meurs,

“Art.

78

Wet

Landverzekeringsovereenkomst regelt dwingend het uitlooprisico en niet het inlooprisico”, RW 2012-13, 1388, nr. 14; Th. Vansweevelt & B. Weyts (eds., Handboek Verzekeringsrecht, Antwerpen, Intersentia, 2016, 720, nr. 1158).

Om die reden mag de advocaat verwachten dat aan deze problematiek,

die

voor

hem

cruciaal

is,

zeker

wanneer

de

overeenkomsten een vrij korte geldingsduur hebben, door de verzekeringnemer, te dezen de Orde van Vlaamse Balies, een bijzondere aandacht wordt besteed.

Indien het hof van beroep oordeelt dat in hoofde van de Orde van Vlaamse Balies ter zake geen resultaatsverbintenis bestaat en dat bij de onderhandelingen een aanvaardbaar evenwicht werd tot stand gebracht, blijkt uit gedane vaststellingen weliswaar niet dat de Orde van Vlaamse Balies bij het sluiten van de Ethias-polis oog had voor deze specifieke opvolgingsproblematiek. Hieruit blijkt evenmin dat Vanbreda als professioneel makelaar de aandacht van de Orde van Vlaamse Balies op deze specifieke opvolgingsproblematiek had gevestigd.

VERZOEKSCHRIFT/36

Derhalve vermocht het hof van beroep niet wettig te besluiten dat geen van beide een onzorgvuldigheid beging bij de sluiting van de bewuste Ethias-polis.

BIJ DEZE BESCHOUWINGEN

Besluit voor eisers ondergetekende advocaat bij het Hof van Cas-satie dat het U behage, Hooggeachte Dames en Heren, het bestreden arrest te vernietigen, de zaak en partijen naar een ander hof van beroep te verwijzen ; kosten als naar recht.

Brussel, 7 oktober 2024

Patricia Vanlersberghe

STUKKEN DIE BIJ DE VOORZIENING WORDT GEVOEGD:

1. een eensluidend afschrift van de brief van 15 mei 2009
2. een eensluidende kopie van het exploot van betekening van het bestreden arrest ten verzoeke van verweersters sub 2, 3, 4 en 5