Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-06-04, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260604.1N.7

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260604.1N.7 (2026-06-04)

Samenvatting (NL) : Wanneer een goed door de bevoegde overheid uitdrukkelijk of stilzwijgend bestemd wordt tot het gebruik van allen en het goed door allen wordt gebruikt of zodanig is ingericht dat het door allen kan worden gebruikt, dan behoort het goed tot het openbaar domein; de omstandigheid dat de overheid aan de concrete bestemming van het goed nog geen uitvoering heeft gegeven, doet hieraan geen afbreuk, zolang niet blijkt dat de overheid van de publieke bestemming heeft afgezien (1). (1)  Zie concl. OM.

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- 4 JUNI 2026

C.25.0094.N/1

Hof van Cassatie van België

Arrest

Nr. C.25.0094.N

1. H. S.,
2. F. V., eisers, vertegenwoordigd door mr. Paul Wouters, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 3000 Leuven, Koning Leopold I-straat 3, waar de eisers woonplaats kiezen, tegen VLAAMS GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse regering, voor wie optreedt de Vlaamse minister van Mobiliteit en Openbare werken, Havens en Sport, met kantoor te 1000 Brussel, Koolstraat 35, verweerder, vertegenwoordigd door mr. Beatrix Vanlerberghe, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 2000 Antwerpen, Amerikalei 187/302, waar de verweerder woonplaats kiest.

4 JUNI 2026 I.

C.25.0094.N/2

RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen het vonnis in hoger beroep van de rechtbank van eerste aanleg te Limburg, afdeling Hasselt, van 28 juni 2024. Advocaat-generaal Frederic Vroman heeft op 27 april 2026 een schriftelijke conclusie neergelegd. Sectievoorzitter Geert Jocqué heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Frederic Vroman heeft geconcludeerd.

II.

CASSATIEMIDDEL

De eisers voeren in hun verzoekschrift dat aan dit arrest is gehecht, een middel aan.

III.

BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling 1.

Wanneer een goed door de bevoegde overheid uitdrukkelijk of stilzwijgend

bestemd wordt tot het gebruik van allen en het goed door allen wordt gebruikt of zodanig is ingericht dat het door allen kan worden gebruikt, dan behoort het goed tot het openbaar domein. De omstandigheid dat de overheid aan de concrete bestemming van het goed nog geen uitvoering heeft gegeven, doet hieraan geen afbreuk, zolang niet blijkt dat de overheid van de publieke bestemming heeft afgezien. 2.

De appelrechter die oordeelt dat de intentie om de strook grond aan te kopen

om een reden van openbaar nut, met name de realisatie van een nieuwe rooilijn van de openbare weg, volstaat voor de affectatie van de strook grond als openbaar domein, en dat de omstandigheid dat nog geen uitvoering werd gegeven aan de concrete bestemming van de strook grond hieraan geen afbreuk doet, zonder dat uit zijn vaststellingen blijkt dat de strook grond reeds door allen werd gebruikt of

4 JUNI 2026

C.25.0094.N/3

kon worden gebruikt, verantwoordt zijn beslissing dat de strook grond tot het openbaar domein behoort, niet naar recht. Het middel is gegrond. Dictum Het Hof, Vernietigt het bestreden vonnis. Beveelt dat van dit arrest melding zal worden gemaakt op de kant van het vernietigde vonnis. Houdt de kosten aan en laat de beslissing daaromtrent over aan de feitenrechter. Verwijst de zaak naar de rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, zetelend in hoger beroep. Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, eerste kamer, samengesteld uit sectievoorzitter Geert Jocqué, als voorzitter, en de raadsheren Sven Mosselmans, Myriam Ghyselen, Michael Traest en Eva Van Hoorde, en in openbare rechtszitting van 4 juni 2026 uitgesproken door sectievoorzitter Geert Jocqué, in aanwezigheid van advocaat-generaal Frederic Vroman, met bijstand van griffier Sofie Cammaert.

S. Cammaert

E. Van Hoorde

M. Traest

M. Ghyselen

S. Mosselmans

G. Jocqué

VERZOEKSCHRIFT/1

VOORZIENING IN CASSATIE

VOOR:

H. S.,

F. V.,

Eisers in cassatie;

Bijgestaan en vertegenwoordigd door ondergetekende, Mr. Paul Wouters, Advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 3000 Leuven, Koning Leopold I-straat, 3, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan tot en met het uitspreken van het tussen te komen arrest;

TEGEN:

Het VLAAMS GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse Regering, ten verzoeke van de Vlaamse Minister van Mobiliteit en Openbare Werken, thans de Vlaamse Minister van Mobiliteit en Openbare Werken, Havens en Sport, met kabinet gevestigd te 1000 Brussel, Martelaarsplein 7, thans Martelaarsplein 19;

Verweerster in cassatie;

VERZOEKSCHRIFT/2

Tweede blad

Aan de Heer Eerste Voorzitter, de Heer Voorzitter, de Dames en Heren Raadsheren in het Hof van Cassatie van België.

Hooggeachte Dames en Heren,

Eisers hebben de eer aan Uw toezicht te onderwerpen het vonnis tegensprekelijk uitgesproken op 28 juni 2024 uitgesproken door de 4A kamer-zetelend in hoger beroep van de Rechtbank van eerste aanleg Limburg, afdeling Hasselt, sectie burgerlijk (AR nr. 21/780/A).

De feiten en procedurevoorgaanden kunnen als volgt worden samengevat.

Naar aanleiding van de aanleg van een fietspad aan (…), is er discussie ontstaan over de eigendom van een stuk grond, gelegen voor de woning van eisers dat noodzakelijk was voor de realisatie ervan ter hoogte van hun woning.

Eisers kochten hun woning, gelegen te (…) aan, ingevolge notariële akte verleden voor notaris P. B. op 18.09.2002, van de nv Immo Ceepal, waarvoor G. C. als gedelegeerd bestuurder optrad. De vennootschap Immo Ceepal verwierf blijkens de akte van oprichting, verleden voor notaris D. S. op 07.08.1989 dit onroerend goed ingevolge een inbreng van G. C. en J. P.

VERZOEKSCHRIFT/3

Bij ministerieel besluit van 15.04.2014 werd de machtiging verleend om over te gaan tot onteigening op grond van de wet van 26.07.1962, van de voor de aanleg van het fietspad benodigde gronden, waaronder een strook grond ter hoogte van de woning van eisers, aangeduid als inneming 46 op het opmetingsplan van ing. A. B. van 29.01.2018.

Naar aanleiding van de onderhandelingen over de inname (nr. 46) van de (benodigde) strook grond, met name een perceel met een grootte van 131 m², werd door verweerster aangevoerd dat ingevolge een aankoop op 31.08.1960 een strook grond ter grootte van 407,50m2, waarin de kwestieuze strook ligt, eigendom is geworden van de Belgische Staat, voor wie het Wegenfonds optrad.

Op 17.07.2015 werden eisers in kennis gesteld van de omstandigheid dat de kwestieuze strook grond (inneming nr. 46) reeds eigendom was van verweerster.

De onteigeningsprocedure werd dan ook niet verder geïnitieerd. Een minnelijk voorstel met het oog op de verwerving van het onroerend goed, werd dan ook niet meer geformuleerd.

Derde blad

Bij schrijven van 24.09.2015 betwistte de raadsman van eisers de stellingname van het verweerster omtrent de eigendomsrechten, o.m. aanvoerend dat zij op grond van de verkrijgende verjaring eigenaar zijn van de strook grond.

Op 24.10.2017 liet verweerster eisers weten dat zij voor de opstanden op de grond aanbood 15.000, 00 euro te betalen. Dit aanbod werd bij schrijven van 13.11.2017 door de raadsman van eisers verworpen, met duiding dat het eigendomsstatuut ten voordele van verweerster ter discussie stond.

VERZOEKSCHRIFT/4

Op 11.07.2018 dagvaardde verweerster eisers voor het vredegerecht (…) teneinde hen te horen veroordelen tot ontruiming, verwijdering van alle opstallen en het vrij ter beschikking stellen van de eigendom van verweerster, zijnde het perceel met een oppervlakte van 2a27ca (227m² ), kadastraal gekend of gekend geweest als deel van (…), zoals aangeduid op het plan opgemaakt door landmeterexpert A. B. op 29.01.2018; haar te machtigen, indien eisers niet vrijwillig zouden overgaan tot ontruiming en ter vrije beschikking stelling, om over te gaan tot ontruiming, uitdrijving en verwijdering van al wie of wat er zich bevindt op de eigendom van verweerster, eventueel met behulp van de openbare macht en de eerste daartoe aangezochte gerechtsdeurwaarder.

In een tussenvonnis van 04.02.2019 werd de vordering ontvankelijk verklaard. Er werd een persoonlijke verschijning bevolen teneinde een minnelijke regeling uit te werken, alsook besloten ing. A. B. op te roepen als getuige, eveneens werd verzocht om schriftelijk een aantal gegevens mee te delen.

Op 16.05.2019 lieten eisers de cvba Verzekeringen van het Notariaat dagvaardden in tussenkomst. Zij verzochten te zeggen voor recht dat cvba Verzekeringen van het Notariaat gehouden was tussen te komen in het hangende geschil teneinde in een latere fase van de procedure verder uitspraak te zien doen over de in te stellen tussenvorderingen, minstens de tussen te komen uitspraak tegenstelbaar en gemeen te zien verklaren.

Bij vonnis van 29.07.2019 werd de eisuitbreiding ontvankelijk verklaard evenals de dagvaarding in gedwongen tussenkomst. De eerste rechter beval de persoonlijke verschijning van eisers en verweerster om nadere informatie te bezorgen omtrent de aankoop van de gronden in 1960 en besloot tot slot tot de aanstelling van A. B. als technische raadsman in toepassing van artikel 986 Ger.W., zodat hij ter gelegenheid van de persoonlijke verschijning technische toelichting kon verstrekken bij zijn plannen.

De persoonlijke verschijning vond plaats op 20.09.2019.

Vierde blad

VERZOEKSCHRIFT/5

Bij eindvonnis van 16.02.2021 werd de vordering van verweerster ongegrond verklaard en de vordering lastens de CVBA Verzekeringen van het Notariaat zonder voorwerp.

In graad van beroep werden na een tussenvonnis van 31 januari 2023 bij eindvonnis van 28 juni 2024 de beslissingen van de Vrederechter hervormd. De Rechtbank van eerste aanleg Limburg, afdeling Hasselt beslist dat verweerster eigenaar is van de litigieuze strook en bijgevolg de ontruiming ervan door eisers binnen een termijn van 3 maanden na de betekening van het eindvonnis, met machtiging aan verweerster om hiertoe zelf over te gaan op kosten van eisers zo zij daar niet vrijwillig toe zouden overgaan. Voor het overige worden de debatten heropend m.b.t. de door verweerster gevorderde bezettingsvergoeding.

Het hoger beroep tegen de CVBA Verzekeringen van het Notariaat werd onontvankelijk verklaard, met veroordeling van eisers tot de gerechtskosten ten aanzien van deze partij.

Eisers menen ter staving van hun voorziening volgend cassatiemiddel naar voor te kunnen brengen.

VERZOEKSCHRIFT/6

ENIG CASSATIEMIDDEL,

Geschonden bepalingen

De artikelen 537 tot en met 543, 2219, 2226, 2227 en 2265 van het Oud Burgerlijk Wetboek; De artikelen 3.3; 3.66 en 3.45 Burgerlijk Wetboek;

Vijfde blad

Aangevochten beslissingen

Het bestreden vonnis:” […] Verklaart het hoger beroep van [verweerster] in de mate dat het werd ingesteld tegen het vonnis van de vrederechter van 16.02.2021 ontvankelijk en in hierna vermelde mate deels gegrond. Verklaart de nieuwe vorderingen, de eiswijzigingen en -uitbreidingen van [verweerster] in graad van beroep ontvankelijk en in hierna vermelde mate gegrond. Hervormt het bestreden vonnis van 16.02.2021 dienvolgens in hierna vermelde mate: Verklaart de vordering van [verweerster] ontvankelijk en in hierna vermelde mate tot dusver gegrond. Verklaart de vordering van [eisers] ontvankelijk doch ongegrond, Zegt voor recht dat [verweerster] eigenaar is van de door de Belgische Staat verworven grondstrook van 277m², kadastraal gekend of gekend geweest als deel van: (…), zoals aangeduid op het plan opgemaakt door landmeter A. B. van 29.01.2018, strook aangeduid geel gearceerd en wit op dit plan en gelegen voor de blauwe stippellijn. Veroordeelt [eisers] tot ontruiming, verwijdering van alle opstallen en het vrij ter beschikking stellen van de eigendom van [verweerster], zijnde de strook grond van 96 m², genomen uit een perceel met een oppervlakte van 227 m², kadastraal gekend of gekend geweest als deel van: (…), zoals aangeduid op het plan opgemaakt door Landmeterexpert ing. A. B. op 29.1.2018, strook grond gelegen tussen de rode stippellijn en de

VERZOEKSCHRIFT/7 blauwe streepjeslijn, binnen een termijn van drie maanden na betekening van huidig vonnis. Machtigt [verweerster]- indien [eisers] niet vrijwillig overgaat tot ontruiming en ter vrije beschikkingstelling van de voormelde strook grond - om over te gaan tot de verwijdering van alle constructies en opstanden die zouden zijn opgericht op de aan [vereerster] toebehorende eigendom, en dit op kosten van [eisers] en tot ontruiming, uitdrijving, verwijdering van al wie of wat er zich bevindt op het eigendom van [verweerster], inclusief de opgerichte constructies en beplantingen, eventueel met behulp van de openbare macht en de eerste daartoe aangestelde gerechtsdeurwaarder. […]”

op grond van de motieven op p. 15-19:

“Het geschil tussen [verweerster] en [eisers] heeft betrekking op een stuk grond groot 277m² gelegen te (…), zoals aangeduid (geel gearceerd en wit, voor de blauwe stippellijn) op een plan van landmeter A. B. van 29.01.2018.

Luidens [verweerster] is deze strook grond haar eigendom middels verwerving door de Belgische Staat van dit stuk grond, deel van een groter geheel, voor de realisatie van de rooilijn, via akte van aankoop d.d. 31.08.1960 van het echtpaar G. C.-J. P.

[Eisers] werpt op het eigendomsrecht van de kwestieuze strook grond groot 277m² middels verkrijgende verjaring, al dan niet samen met het bezit van hun echtsvoorgangers

• van wie middels akte van aankoop van 18.09.2002 hij het onroerend goed gelegen te (…) verwierf -, te hebben bekomen.

Zesde blad

De rechtsopvolging van de Belgische Staat door [verweerster] wordt als zodanig niet (meer) betwist na tussenvonnis, zo blijkt uit de conclusies van het echtpaar S.-V. (pagina 15) na tussenvonnis, waar zij stellen hier de hoedanigheid van [verweerster], als rechtsopvolger van de Belgische Staat, niet meer te betwisten.

VERZOEKSCHRIFT/8 [Verweerster] legt een akte van aankoop van onroerend goed voor, opgesteld door het comité tot aankoop van onroerende goederen, dat deel uitmaakt van het Bestuur der Registratie en Domeinen, die luidens de voorliggende stukken (stempel van de hypotheekbewaarder) werd overgeschreven op het hypotheekkantoor Hasselt op 11. 10. 1960. De aankoop geschiedde, luidens de tekst van de voorliggende akte, in naam en voor rekening van de Belgische Staat op verzoek van het Wegenfonds.

Anders dan de eerste rechter oordeelde, kan uit het loutere gegeven dat voorafgaand aan de aanspraken van [verweerster] als eigenaar, op 05.04.2014 een ministerieel onteigeningsbesluit met het oog op de uitvoering van de noodzakelijke werken (her)aanleg van fietspaden langsheen (…) werd genomen waarin de kwestieuze grond als grondinneming werd weergeven, niet worden afgeleid dat [verweerster] erkent dat zij zichzelf niet meer als eigenaar beschouwt of minstens op deze titel geen aanspraak meer wenst te maken.

Afstand van recht wordt niet vermoed en kan alleen worden afgeleid uit feiten die niet voor een andere uitlegging vatbaar zijn.

Er kan uit het bestaan van het onteigeningsbesluit op zich, dat kadert in de realisatie van de aanleg van fietspaden langsheen (…), geen daadwerkelijke verzaking aan het eigendomsrecht verworven middels de akte van 31.08.1960 worden vastgesteld, nu de enige zekere conclusie die hieruit kan worden afgeleid is dat het feitelijke bezit van de kwestieuze strook op dat moment in handen was van [eisers], gegeven dat als zodanig niet betwist is,

Deze vaststelling geldt hier des te meer, gezien de voorliggende concrete omstandigheden, nu de eigendomsoverdracht van de Belgische Staat van het goed dat werd verworven in 1960 aan [verweerster] (en dienvolgens de rechtsopvolging in hoofde van [verweerster]) van rechtswege voortvloeit uit wettelijke bepalingen zonder enige voorafgaande uitdrukkelijke rechtshandeling en bijkomend, zoals blijkt uit de stukken, ofschoon de authentieke akte in 1960 werd overgeschreven, klaarblijkelijk in 2002 de hypotheekbewaarder de titel niet heeft opgemerkt (nu het voorliggend uittreksel van het hypotheekkantoor van 10.07.2002 geen melding maakte van de overschrijving die in 1960 plaatsvond) zodat er in 2002 een verkoop middels notariële akte plaatsvond van het onroerend goed van nv Immo Ceepal (die het verwierf van G. C. en J. P., middels inbreng in 1989) aan [eisers] voor de totaliteit, aldus m.i.v. de oppervlakte die de Belgische Staat in 1960 verwierf.

In deze concrete voorliggende omstandigheden, waar aldus een vergissing van de zijde van

VERZOEKSCHRIFT/9 [verweerster] omtrent de eigendomsrechten aannemelijk is, kan uit dit gegeven op zich dus geen verzaking aan het eigendomsrecht worden afgeleid.

Louter ten overvloede, in het bestreden vonnis wordt verder aangehaald dat van de zijde van [verweerster] er hier sprake zou zijn van o.m. rechtsmisbruik, hetgeen evenwel strijdt met de overweging in het vonnis aangaande een eventuele vaststaande afstand van een recht als eigenaar dan wel van een bestaand eigendomsrecht in hoofde van [eisers], nu de

Zevende blad

rechtsfiguur van rechtsmisbruik veronderstelt dat de partij die zich hieraan schuldig maakt, daadwerkelijk beschikt over een subjectief recht.

De verwerving in 1960 van de grond, zo blijkt uit de voorliggende stukken en toelichting, vond plaats voor doeleinden van openbaar nut, wat als zodanig ook niet ter discussie staat, met name vond de verwerving plaats via minnelijke aankoop voor de realisatie van de (nieuwe) rooilijn van de openbare weg, de (toenmalige) (…), vastgelegd bij ministerieel besluit van 16.07.1955.

De verwerving van het stuk grond door de Belgische Staat in het kader van verbreding van de openbare weg met name de (…), zoals opgenomen in de akte van 1960, geschiedde dan ook ingevolge een overheidsbeslissing inhoudende uitdrukkelijk de weergave van de bestemming van het stuk grond als openbaar domein.

De voormelde minnelijk aankoop van 31.08.1960 door de daartoe bevoegde diensten in opdracht van het Wegenfonds, op naam en voor rekening van de Belgische Staat voor de verbreding van de (…) een openbare weg behorende tot het openbaar domein, hield aldus uitdrukkelijk een affectatie in van de in 1960 verworven strook grond als openbaar domein.

De omstandigheid dat er nog geen uitvoering werd gegeven aan de realisatie van de bestemming zelf, zoals blijkt uit de latere feitelijkheden, doet geen afbreuk aan de hier onmiskenbare duidelijke intentie om het onroerend goed aan te kopen voor het openbaar nut, hetgeen volstaat voor de affectatie van een strook grond als openbaar domein zodat de strook grond die in 1960 werd verworven deel uitmaakt van het openbaar domein, (Cass, 17 oktober 2014, Arr. Cass. 2014, 2276).

VERZOEKSCHRIFT/10 Dienvolgens behoort het stuk grond dat in 1960 werd verworven, tot het openbaar domein.

Een openbaar domeingoed is onderworpen aan een bijzondere bescherming/ zo is het onder meer niet vatbaar voor verkrijgende verjaring.

Het echtpaar [van eisers] dat aanvoert dat hij middels verkrijgende verjaring de eigendom hebben verworven, dient dan ook aan te tonen dat de kwestieuze strook grond voor deze oorspronkelijke wijze van eigendomsverkrijging in aanmerking kwam.

Bijgevolg dient het bewijs geleverd té worden dat hier de kwestieuze strook grond werd gedesaffecteerd en dienvolgens het statuut van private eigendom had verworven, waarna in hoofde van [eisers] (dan wel mede voorafgaand in hoofde van hun rechtsvoorgangers) de voorwaarden voor de verkrijgende verjaring dienen vervuld te zijn geworden.

Er ligt hier sedert 1960 geen zekere beslissing voor van de bevoegde overheid, noch een handeling die noodzakelijk zulke beslissing vanwege de overheid onderstelt, noch uitdrukkelijk noch, voor zover al mogelijk, stilzwijgend, dat werd afgezien van de bestemming van openbaar domein zodat de kwestieuze strook grond heden nog steeds behoort tot het openbaar domein.

De loutere omstandigheid dat er gedurende jaren geen uitvoering werd gegeven aan de verbreding van de (…) waarvoor de aankoop plaatsvond, volstaat niet om te besluiten tot het bestaan van een zekere ondubbelzinnige beslissing van

Achtste blad

de overheid om het kwestieuze onroerend goed over te hevelen naar het privaat domein, noch van een zekere ondubbelzinnige handeling die in hoofde van de overheid ontegensprekelijk de wil veronderstelde die openbare bestemming te doen ophouden.

Er werd overigens nooit een beslissing genomen tot opheffing van het besluit aangaande de rooilijn zelf, die aanleiding gaf tot de aankoop in 1960.

Evenmin kan uit de omstandigheid dat er in 2014 een onteigeningsbesluit werd genomen waarin de kwestieuze strook grond, naast andere percelen langsheen (…), werd

VERZOEKSCHRIFT/11 opgenomen, genoegzaam worden afgeleid dat het de bedoeling was om de strook grond te desaffecteren, noch dat voorheen dit ondubbelzinnig de bedoeling is geweest, (zie ook hoger) Ook het argument dat op fiscaal vlak geen initiatief werd genomen om de opsplitsing te bestendigen, noopt niet tot het besluit dat van de zijde van de overheid, de Belgische Staat dan wel [verweerster], er sprake is geweest van een daadwerkelijke desaffectatie van de eigendom.

Nu aldus op grond van de voorliggende gegevens, afzonderlijk dan wel samen, niet vastgesteld kan worden dat er een reële desaffectatie door de overheid heeft plaatsgevonden, heeft het kwestieuze stuk grond nog steeds het karakter van het openbaar domein, zodat er zich geen verkrijgende verjaring in hoofde van het echtpaar S.-V. (en/of de rechtsvoorganger) heeft kunnen verwezenlijken,

Het kwestieuze onroerend goed (277m²) behoort aldus in eigendom toe aan [verweerster], zoals zij ook verzoekt vast te stellen,

2.5.

[…]”

Grieven,

Onder publieke goederen of domeingoederen verstaat men goederen die in principe toebehoren aan de overheid, weze het de federale staat, een gemeenschap of gewest, een provincie of gemeente, een intercommunale of een andere publiekrechtelijke rechtspersoon.

Tot het privaat domein behoren de roerende en onroerende domeingoederen die niet tot het openbaar domein behoren. Het privaat domein geldt dan ook als restcategorie, zoals thans ook bepaalt in artikel 3.45 van het Burgerlijk Wetboek.

De goederen die tot het privaat domein behoren zijn in de handel, wat betekent dat zij principieel onderworpen zijn aan het gemeen goederenrecht. Dit houdt in dat zij vatbaar zijn voor verkrijgende verjaring.

VERZOEKSCHRIFT/12

Een onroerend goed dat door de overheid verworven wordt in het kader van een voorgenomen onteigening ter verwezenlijking van werkzaamheden voor het algemeen nut valt automatisch in het privaat domein en is derhalve vatbaar voor verkrijgende verjaring, zolang het daar niet aan onttrokken is. Negende blad

Een privaat onroerend domeingoed is pas onttrokken om te gaan behoren tot het openbaar domein wanneer het, hetzij door zijn aard zelf, hetzij door een formele beslissing van de openbare macht tot het openbaar nut aangewend wordt, d.w.z. voor dat nut gebruikt worden.

Deze bestemming tot algemeen nut of openbare bestemming omvat naast een formeel element eveneens een materieel element.

Zoals het louter gebruik door het publiek van een aan de overheid toebehorend onroerend goed niet volstaat om dergelijk goed in het openbaar domein te doen vallen indien het daar formeel niet toe bestemd is, zo ook zal het louter feit dat de overheid een goed wegens openbaar of algemeen nut verwerft, niet met zich meebrengen dat dit goed reeds alleen daardoor tot het openbaar domein van de overheid gaat behoren.

In dit laatste geval zal een goed slechts in het openbaar domein vallen indien het goed de concrete bestemming heeft ontvangen waarvoor het werd verworven en daarvoor gebruikt wordt.

M.a.w. een louter intentionele of formele affectatie volstaat niet, maar dient steeds gepaard te gaan met een materiële realisatie ter veruitwendiging van die bestemming, door, naargelang, hetzij een feitelijk gebruik door het publiek, hetzij door de materiële inrichting van het goed om een dergelijk gebruik mogelijk te maken.

De appèlrechter stelt vast :

VERZOEKSCHRIFT/13

• enerzijds op p. 17 weliswaar de formele bestemming tot openbaar nut:

“De verwerving in 1960 van de grond, zo blijkt uit de voorliggende stukken en toelichting, vond plaats voor doeleinden van openbaar nut, wat als zodanig ook niet ter discussie staat, met name vond de verwerving plaats via minnelijke aankoop voor de realisatie van de (nieuwe) rooilijn van de openbare weg, de (…), vastgelegd bij ministerieel besluit van 16.07.1955.

De verwerving van het stuk grond door de Belgische Staat in het kader van verbreding van de openbare weg met name (…), zoals opgenomen in de akte van 1960, geschiedde dan ook ingevolge een overheidsbeslissing inhoudende uitdrukkelijk de weergave van de bestemming van het stuk grond als openbaar domein.

De voormelde minnelijk aankoop van 31.08.1960 door de daartoe bevoegde diensten in opdracht van het Wegenfonds, op naam en voor rekening van de Belgische Staat voor de verbreding van (…) een openbare weg behorende tot het openbaar domein, hield aldus uitdrukkelijk een affectatie in van de in 1960 verworven strook grond als openbaar domein.”

Tiende blad

• maar anderzijds op p. 17 de afwezigheid van de veruitwendiging van de bestemming doordat geen uitvoering werd gegeven aan de realisatie ervan zelf:

“ […] dat er nog geen uitvoering werd gegeven aan de realisatie van de bestemming zelf, zoals blijkt uit de latere feitelijkheden, […]”

en op p. 18 :

“De loutere omstandigheid dat er gedurende jaren geen uitvoering werd gegeven aan de verbreding van (…) waarvoor de aankoop plaatsvond, […]”

Hieruit volgt dat het bestreden vonnis zijn beslissing, dat de litigieuze strook grond van 277 m², gelegen te (…) dat in 1960 door de Belgische Staat werd

VERZOEKSCHRIFT/14

aangekocht sedert die verwerving tot het openbaar domein behoort en daarom niet vatbaar is voor verkrijgende verjaring door eisers, niet wettig verantwoordt door slechts de formele bestemming vast te stellen op p. 17 dat die verwerving geschiedde in het kader van de verbreding van de openbare weg, (…), ingevolge een overheidsbeslissing inhoudende de weergave van de bestemming van het stuk grond als openbaar domein, maar aan welke verbreding van de weg gedurende jaren geen uitvoering werd gegeven, zoals de appèlrechter ook vaststelt, zodat in afwachting van de materiele inname via deze verbreding van de openbare weg de litigieuze strook grond verder tot het privaat domein van verweerster bleef behoren en dus heel die tijd wel vatbaar bleef voor verkrijgende verjaring door eisers. (Schending van de artikelen 537 tot en met 543, 2219, 2226, 2227 en 2265 Oud Burgerlijk Wetboek en de artikelen 3.3, 3.66 en 3.45 Burgerlijk Wetboek).

Toelichting

Uw Hof besliste van oudsher dat ingeval van onteigening tot openbaar nut het onteigende goed niet meteen valt in het openbaar domein, maar slechts in het privaat domein, waar het wacht op zijn daadwerkelijke affectie:

« Attendu que l'immeuble exproprie n'est mis hors du commerce que pour autant qu'il reçoive la destination en vue de laquelle il a été acquis; que tant qu'il n'a pas été affecté a l'utilité des travaux décrétés, il reste dans le domaine de l'administration, susceptible d'expropriation privée, aliénable et prescriptible; Attendu qu'il suit des constatations du jugement entrepris que le mur litigieux, pas plus que le terrain sur lequel il est bâti, n'a été incorporé à la voie publique; qu'il est, par conséquent, resté dans le commerce à défaut d'avoir reçu une destination d'utilité publique; que le jugement en déduit que la demanderesse, devenue d'abord propriétaire de la mitoyenneté du mur, a vu cette copropriété, après la démolition de l'immeuble exproprié, transformée en indivision ordinaire, chacun des communistes ayant, par suite, un droit non sur une portion déterminée de l'immeuble. mais sur chacune des molécules dont l'agrégation constitue le mur tout en tier; » (Cass., 14 oktober 1926, Pas., 1927,

I, 67). Elfde blad

Uw Hof besliste hetzelfde in 1951:

VERZOEKSCHRIFT/15

“Overwegende dat het middel de bestreden beslissing niet bestrijdt in zover zij verklaart dat de aan Staat of gemeente toebehorende onroerende goederen principieel deel uitmaken van het privaat domein, tenzij zij door hun natuur zelf of door een formele beslissing van de openbare macht tot het openbaar nut aangewend worden;” (Cass., 8

maart 1951, Arr. Cass., 1951, 390).

In hetzelfde arrest voegde Uw Hof er aan toe:

Overwegende dat, zoals hierboven uiteengezet is geweest, de omstandigheid dat de litigieuze grond geregeld door ieder een werd betreden niet volstaat om op zich zelve die grond binnen het openbaar domein van de Stad Oostende te doen vallen.” (Cass., 8

maart 1951, Arr. Cass., 1951, 390).

Omgekeerd is alleen een formele bestemming onvoldoende.

“5. Een belangrijke stroming in de rechtsleer stelt, o.i. terecht, dat de bijzondere inrichting van het goed bescherming biedt tegen de onnodige creatie van openbaar domein «op papier» en vermijdt dat openbare domanialiteit slechts een louter vormvoorschrift wordt (S. Van Garsse, o.c., p. 103-104, nr. 200). Zo zou er naast een intentioneel of formeel element (i.e. de expliciete dan wel impliciete beslissing van de bevoegde overheid) ook nog een materieel element vereist zijn opdat een goed tot het openbaar domein zou worden «geaffecteerd» (D. Renders en B. Gors, Les biens de l’administration, Brussel, Bruylant, 2014, p. 21, nr. 32; A. Vandeburie, Propriété et domanialité publiques en Belgique. Essai de systématisation et d’optimalisation du droit domanial, Brussel, die Keure, 2013, p. 432 en 439, nrs. 377 en 383; A. Vandeburie, «Définir le domaine public, permettre sa valorisation: une entreprise impossible?» (noot onder Cass. 18 mei 2007), RCJB 2012, (473), p. 477, nr. 2; D. Déom, P.-Y. Erneux, D. Lagasse en M. Pâques, o.c., p. 146, nr. 82; S. Van Garsse, o.c., p. 102-103, nr. 199; J. Hansenne, o.c., p. 145, nr. 125). Zo wordt aangenomen dat het loutere feit dat de overheid een goed wegens openbaar of algemeen nut verwerft , niet met zich meebrengt dat dit goed reeds tot het openbaar domein van de overheid behoort. Hiervoor vindt men steun in de rechtspraak van het Hof van Cassatie inzake onteigening om reden van algemeen nut. Aldus zal een goed slechts tot het openbaar domein behoren indien het de concrete bestemming heeft ontvangen waarvoor het werd onteigend (Cass. 2 juni 1898, Pas. 1898, I, 219, conclusie advocaatgeneraal Mélot; Cass. 14 oktober 1926, Pas. 1927, I, 67; Cass. 30 maart 1933, Pas. 1933, I, 185; Rb. Brussel 12 april 1954, JT 1954, 461; Rb. Luik 10 oktober 1986, JL 1986, 651; Rb. Bergen 28 maart 2001, JLMB 2001, 1710). De verwerving, door de overheid, van een goed om reden van algemeen nut volstaat bijgevolg niet: «[q]ue le domaine public ne comprend que les biens réellement affectés à l’usage ou à la

VERZOEKSCHRIFT/16 protection de tous [...]; [q]ue dès lors l’immeuble exproprié n’est mis hors du commerce que pour autant qu’il reçoive la destination pour laquelle il a été acquis, mais que tant qu’il n’a pas été affecté à l’utilité des travaux décrétés, il reste dans le domaine de l’administration, susceptible d’appropriation privée, aliénable et prescriptible». In de woorden van H. De Page en R. Dekkers: «Bien que le nom de cette opération puisse faire supposer le contraire, les biens expropriés ne font point, par le seul fait de l’expropriation, partie du domaine public. Ils tombent d’abord dans le domaine privé» (H. De Page en R. Dekkers, o.c., p. 672, nr. 754, 3°).

Twaalfde blad

Anders gezegd, een louter intentionele of formele affectatie volstaat niet en dient steeds gepaard te gaan met een zekere materiële realisatie van die affectatie. Het tegenovergestelde beweren zou er immers toe leiden de leer van het «virtueel openbaar domein» te aanvaarden; een dergelijk domaine public virtuel heeft tot gevolg dat overheidsgoederen zonder meer het beschermingsstatuut van de openbare domanialiteit genieten zodra de intentie daartoe bestaat, ook al is nog niet voldaan aan de criteria voor opname in het openbaar domein (A. Vandeburie, o.c., p. 431-432, nr. 377; S. Van Garsse, o.c., p. 104, nr. 202). Ons lijkt het dat de verwerving van een goed door de overheid zonder materiële realisatie van de bestemming van dat goed hoogstens een louter voorbereidende maatregel zou kunnen uitmaken van de werkelijke affectatie. De materiële realisatie dient volgens ons te worden begrepen als de concrete vormgeving van de affectatie hetzij door een feitelijk gebruik door het publiek, hetzij door de materiële inrichting van het goed om een dergelijk gebruik mogelijk te maken (vgl. A. Vandeburie, o.c., p. 435, nr. 379; contra: F. Van Neste en S. Snaet, «Domeingoederen » in Onroerend goed in de praktijk, afl . 160, 2004, I.B.2, 3-4 en 17).” (N. VAN DAMME, noot: “Het openbaar

domein: volstaat een louter intentionele affectatie ? Over de verdere labyrintisering van het Belgische domeingoederenrecht, R.W., 2015-2016, 1066).

« La décision d’affecter est donc inopérante si elle n’est pas suivie de la réalisation matérielle de cette affectation. Autrement dit, pour qu’un bien, qui fait l’objet d’une décision d’affectation, soit intégré au domaine public, il faut que cette décision soit suivie d’une exécution concrète qui démontre que l’usage auquel l’autorité le destine lui est effectivement appliqué. La situation d’affectation ne naît donc que d’un acte d’affectation exprès ou tacite, mais réalisé en fait. » (A. Vandeburie, «Définir le

domaine public, permettre sa valorisation: une entreprise impossible?» (noot onder Cass. 18 mei 2007), RCJB 2012, (473), p. 477, nr. 2).

VERZOEKSCHRIFT/17

Uit de stukken waarop Uw Hof acht vermag te slaan blijkt dat gedurende jaren geen uitvoering werd gegeven aan de gegeven bestemming die erop gericht was (…) te verbreden.

Alleszins mag dit blijken nu zelfs in 2014 dit nog niet geval was, vermits verweerster alsdan nog een onteigeningsprocedure ervoor in gang zette bij ministerieel onteigeningsbesluit met het oog op de uitvoering van de noodzakelijke werken van de aanleg van fietspaden langsheen (…).

Dertiende en laatste blad

OM DEZE BESCHOUWINGEN,

Besluit ondergetekende, Advocaat bij het Hof van cassatie, voor eisers, dat het U behage, Hooggeachte Dames en Heren, het bestreden arrest te verbreken en de zaak en de partijen te verwijzen naar een andere rechtbank van eerste aanleg, zetelend in graad van beroep.

Kosten als naar rechte.

Leuven, 18 maart 2025

Paul WOUTERS S.-V.Voorziening C250028.