Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-06-11, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260611.1N.2

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260611.1N.2 (2026-06-11)

Sommaire (FR) : Nog niet beschikbaar

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- 11 JUNI 2026

C.25.0053.N/1

Hof van Cassatie van België

Arrest

Nr. C.25.0053.N A. IMMO bv, eiseres, vertegenwoordigd door mr. Johan Verbist, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 2000 Antwerpen, Amerikalei 187/302, waar de eiseres woonplaats kiest, tegen C. M. L., verweerder, vertegenwoordigd door mr. Paul Wouters, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 3000 Leuven, Koning Leopold I-straat 3, waar de verweerder woonplaats kiest, mede inzake X. P., tot gemeenverklaring van het arrest opgeroepen partij.

11 JUNI 2026 I.

C.25.0053.N/2

RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent van 25 september 2024. Raadsheer Ann De Wolf heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Stijn Ravyse heeft geconcludeerd.

II.

CASSATIEMIDDEL

De eiseres voert in haar verzoekschrift dat aan dit arrest is gehecht, een middel aan.

III.

BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling Eerste onderdeel 1.

Artikel 807 Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat een rechtsvordering die voor

de rechter aanhangig is, kan uitgebreid of gewijzigd worden indien nieuwe, op tegenspraak genomen conclusies berusten op een feit of akte in de dagvaarding aangevoerd, zelfs indien hun juridische omschrijving verschillend is. Dat artikel laat de eiser toe het voorwerp van zijn oorspronkelijke rechtsvordering tegen de verweerder uit te breiden of te wijzigen mits de oorzaak van die vordering niet volledig te wijzigen. Het voorwerp van de vordering is het feitelijke resultaat dat de eiser met zijn vordering beoogt. 2.

Krachtens artikel 1042 Gerechtelijk Wetboek is artikel 807 Gerechtelijk

Wetboek van toepassing in hoger beroep. 3.

Uit de dagvaarding van 17 maart 2022 blijkt dat de eiseres:

• de ontbinding in het nadeel van de verweerder vorderde van de koopverkoopovereenkomst van 21 september 2021 met betrekking tot een

11 JUNI 2026

C.25.0053.N/3

appartement gelegen in het gebouw “T. H.” aan de (…) voor de prijs van 765.000 euro;

• de veroordeling van de verweerder vorderde tot betaling van een contractuele schadevergoeding van 76.500 euro, meer interest;
• om de vrijgave verzocht in haar voordeel van de waarborg van 38.250 euro in mindering te brengen van voormeld bedrag van 76.500 euro.

Uit haar appelconclusie van 20 december 2023 blijkt dat de eiseres:

• vorderde te zeggen voor recht dat de tussen de partijen gesloten overeenkomst met betrekking tot het onroerend goed gelegen in het appartementsgebouw genaamd “T. H.” gelegen (…) minnelijk ontbonden werd op de zitting van 28 maart 2022;
• die ontbinding vorderde in het nadeel van de verweerder;
• de veroordeling van de verweerder vorderde tot betaling van een schadevergoeding van 76.500 euro op basis van de overeenkomst van 17-22 augustus 2021 en de tussen de partijen aangegane verbintenissen, meer interest;
• om de vrijgave verzocht in haar voordeel van het geconsigneerde bedrag van 38.250 euro, meer eventuele interest.

De appelrechter stelt vast en oordeelt dat:

• de vordering zoals ingesteld bij dagvaarding van 17 maart 2022 strekte tot ontbinding van de tussen de partijen gesloten koop-verkoopovereenkomst van 21 september 2021 en de betaling van een contractuele forfaitaire schadevergoeding van 76.500 euro;
• blijkens het proces-verbaal van de inleidingszitting van 28 maart 2022 minnelijk overeengekomen werd dat de verkoopovereenkomst mocht worden ontbonden ten nadele van wie het behoort onder voorbehoud van alle rechten, waaronder de vraag naar de geldigheid van de verkoopovereenkomst;
• de verweerder betwistte dat een rechtsgeldige verkoopovereenkomst tot stand was gekomen zodat hem geen contactbreuk kon worden verweten;

11 JUNI 2026

C.25.0053.N/4

• de eiseres naderhand haar vordering ook heeft gesteund op het door de verweerder ondertekende document van 17 augustus 2021, getiteld “aankoopverkoopbelofte’.

De appelrechter die vervolgens oordeelt dat “de oorspronkelijk ingestelde eis

gewijzigd werd in de mate dat deze zich steunt op de uit de “aankoopverkoopbelofte” d.d. 17/08/2021 eventueel voorvloeiende verbintenissen”, houdt bij de beoordeling van de vraag of het voorwerp van de vordering van de eiseres gewijzigd is geen rekening met het feitelijke resultaat van de vordering van de eiseres en schendt de artikelen 807 en 1042 Gerechtelijk Wetboek. Het onderdeel is gegrond. Overige grieven 7.

De overige grieven kunnen niet tot ruimere cassatie leiden.

Dictum Het Hof, Vernietigt het bestreden arrest, behoudens in zoverre dit het hoger beroep ontvankelijk verklaart. Verklaart het arrest bindend aan de tot gemeenverklaring opgeroepen partij. Beveelt dat van dit arrest melding zal worden gemaakt op de kant van het gedeeltelijk vernietigde arrest. Houdt de kosten aan en laat de beslissing daaromtrent aan de feitenrechter over. Verwijst de aldus beperkte zaak naar het hof van beroep te Antwerpen. Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, eerste kamer, samengesteld uit sectievoorzitter Geert Jocqué, als voorzitter, en de raadsheren Ilse Couwenberg, Sven Mosselmans, Michael Traest en Ann De Wolf, en in openbare rechtszitting van 11 juni 2026 uitgesproken door sectievoorzitter Geert Jocqué, in aanwezigheid van advocaat-generaal Stijn Ravyse, met bijstand van griffier Elien Van Isterdael.

11 JUNI 2026

C.25.0053.N/5

E. Van Isterdael

A. De Wolf

M. Traest

S. Mosselmans

I. Couwenberg

G. Jocqué

VERZOEKSCHRIFT/1

Verzoekschrift

VOORZIENING IN CASSATIE

VOOR:

de besloten vennootschap A. IMMO,

eiseres tot cassatie,

bijgestaan en vertegenwoordigd door ondergetekende advocaat bij het Hof van Cassatie Johan Verbist, kantoor houdend te 2000 Antwerpen, Amerikalei 187/302, alwaar keuze van woonst wordt gedaan,

TEGEN:

C. M., L.,

verweerder in cassatie,

EN INZAKE:

P., X.,

in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij, *

VERZOEKSCHRIFT/2

Aan de Heren Eerste Voorzitter en Voorzitter van het Hof van Cassatie,

Aan de Dames en Heren Raadsheren in het Hof van Cassatie,

Hooggeachte Heren en Dames,

Eiseres heeft de eer een arrest aan uw beoordeling voor te leggen dat op tegenspraak tussen de partijen op 25 september 2024 werd gewezen door de zestiende quater kamer van het hof van beroep te Gent (2023/AR/837).

FEITEN EN PROCEDURE VOORGAANDEN

Op 17 augustus 2021 ondertekende verweerder een document getiteld

“Aankoop – verkoopbelofte Herverkoop” met het oog op de aankoop van een onroerend goed (appartement) gelegen te (…).

Verweerder maakte dit document vervolgens over aan (de makelaar van) eiseres, die het daags nadien tegengetekende.

Op 20 augustus 2021 deed verweerder verder nog het nodige met het oog op de betaling van het overeengekomen voorschot van 5% van de koopprijs t.b.v. 765.000,00 €, hetzij 38.250,00 €.

VERZOEKSCHRIFT/3

Op 21 september 2021 ondertekenden eiseres en verweerder vervolgens, in

uitvoering

van

voormelde

aankoop-/verkoopbelofte,

een

onderhandse

verkoopovereenkomst m.b.t. voormeld onroerend goed.

De onderhandse verkoopovereenkomst vermeldt, naast verweerder, ook diens echtgenote, namelijk de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij, als “koper”. Die laatste, en dit wordt ook niet betwist, heeft de onderhandse overeenkomst weliswaar nooit ondertekend, noch heeft zij op enige andere wijze ooit haar instemming met die overeenkomst verleend.

Per e-mailbericht van 6 januari 2022 gaf verweerder plots aan eiseres te

kennen dat hij wenste af te zien van de aankoop van het voornoemde appartement.

Per e-mailberichten van 8 en 11 januari 2022 antwoordde eiseres hier niet mee akkoord te kunnen gaan, en vroeg zij wat de "regelingsinzichten" van verweerder waren.

Partijen trachtten navolgend nog tot een regeling te komen, doch slaagden daar finaal niet in.

Uiteindelijk zag eiseres zich genoodzaakt om verweerder bij exploot van 17

maart 2022 te laten dagvaarden voor de rechtbank van eerste aanleg WestVlaanderen, afdeling Brugge, teneinde (samengevat) de tussen partijen gesloten koop-verkoopovereenkomst van 21 september 2021 lastens verweerder te ontbinden alsook hem te veroordelen tot betaling van de contractuele forfaitaire schadevergoeding van 76.500,00 € in hoofdsom, meer intresten.

VERZOEKSCHRIFT/4

Blijkens proces-verbaal van terechtzitting verklaarden partijen op de inleidende terechtzitting van 28 maart 2022 dat “de verkoopovereenkomst mag worden ontbonden lastens wie het behoort […] onder voorbehoud van alle rechten, waaronder de vraag naar de geldigheid van de verkoopovereenkomst".

Op tegeneis vorderde verweerder de vrijgave van het door hem betaalde voorschot in zijn voordeel.

Navolgend is bij verzoekschrift van 22 april 2022 verder ook de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij vrijwillig in het geding tussengekomen, met het oog op de afwijzing van de hoofdeis tegen haar echtgenoot.

Bij vonnis van 27 maart 2022 heeft de rechtbank van eerste aanleg West-

Vlaanderen, afdeling Brugge vervolgens (samengevat):

de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij akte verleend van haar vrijwillige tussenkomst en deze ontvankelijk verklaard;

gezegd voor recht dat de onderhandse verkoopovereenkomst van 21 september 2021 niet geldig werd afgesloten;

verweerder op basis van de in de aankoop-verkoopbelofte van 17 augustus 2021 aangegane verbintenissen, alsnog veroordeeld tot betaling van een schadevergoeding van 75.000,00 € in hoofdsom, meer intresten;

VERZOEKSCHRIFT/5

de vrijgave bevolen van het geconsigneerde voorschot in het voordeel van eiseres;

de tegeneis van verweerder ontvankelijk maar ongegrond verklaard;

verweerder veroordeeld tot de kosten van het geding, in hoofde van eiseres onder meer begroot op een rechtsplegingsvergoeding van 4500,00 €.

Bij verzoekschrift neergelegd ter griffie op 23 mei 2023 stelde verweerder

hoger beroep in tegen dit vonnis, met aanzegging aan de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij.

Eiseres en de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij stelden vervolgens elk voor zich incidenteel beroep in.

Bij arrest van 25 september 2024 verklaart de zestiende quater kamer van het hof van beroep te Gent het principaal hoger beroep van verweerder ontvankelijk en gegrond, en de incidentele beroepen van eiseres en de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij ontvankelijk, doch ongegrond. Het bestreden vonnis teniet doende en opnieuw wijzende wordt de oorspronkelijke hoofdeis van eiseres tegen verweerder:

afgewezen als onontvankelijk in de mate dat deze wordt gebaseerd op de "aankoop-verkoopbelofte" van 17 augustus 2021;

voor het overige afgewezen als ontvankelijk, doch ongegrond.

VERZOEKSCHRIFT/6

Verder wordt de tegeneis van verweerder ontvankelijk en gegrond verklaard, uit hoofde waarvan eiseres wordt veroordeeld tot terugbetaling van het betaalde voorschot, meer interesten.

Tot slot wordt eiseres nog in de gedingkosten verwezen aan de zijde van verweerder, waaronder een rechtsplegingsvergoeding van 4500,00 € per aanleg.

Tegen dit arrest wenst eiseres op te komen met het volgende middel tot cassatie.

VERZOEKSCHRIFT/7

ENIG MIDDEL TOT CASSATIE

Geschonden wetsbepaling

− de artikelen 702, 807, 808 en 1042 van het Gerechtelijk Wetboek

Aangevochten beslissing

De appelrechter verklaart de oorspronkelijke hoofdeis van eiseres, in de mate dat deze

“gesteund

is

op

de

“aankoop-verkoopbelofte”

d.d.

17/08/2021”,

onontvankelijk.

Deze beslissing steunt op de volgende motieven:

“4.3. Procedureel : uitbreiding van de oorspronkelijke eis.

De eis zoals ingeleid bij dagvaarding d.d. 17/03/2022 strekte tot ontbinding van “de tussen partijen gesloten koop-verkoopovereenkomst d.d. 21.9.2021” en de betaling van “de contractuele forfaitaire schadevergoeding van 76.500 €”.

Op de inleidende terechtzitting d.d. 28/03/2022 werd blijkens het proces-verbaal van terechtzitting minnelijk overeengekomen dat “de verkoopovereenkomst mag worden ontbonden lasten wie het behoort [...] onder voorbehoud van alle rechten, waaronder de vraag naar de geldigheid van de verkoopovereenkomst”.

VERZOEKSCHRIFT/8

[Verweerder], en later ook [de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij], betwistte(n) dus dat er een rechtsgeldige verkoopovereenkomst tot stand was gekomen, zodat hem bijgevolg ook geen contractbreuk kan worden verweten.

[Eiseres] is naderhand haar eis ook gaan baseren op het door [verweerder] ondertekende document d.d. 17/08/2021, geïntituleerd “aankoop-verkoopbelofte”.

Het hof stelt vast dat hiermee de oorspronkelijk ingestelde eis werd gewijzigd in de mate dat deze zich steunt op de uit de “aankoop-verkoopbelofte” d.d. 17/08/2021 eventueel voortvloeiende verbintenissen.

Dergelijke wijziging van de oorspronkelijk ingestelde eis is krachtens art. 807 Ger.W. slechts toegelaten indien deze geschiedt bij op tegenspraak genomen conclusie en berust op een feit of akte in de dagvaarding aangevoerd.

Lezing van de dagvaarding leert dat daarin louter sprake is van een onderhandse verkoopovereenkomst gesloten op 21/09/2021. Op geen enkel moment is er sprake van de “aankoop-verkoopbelofte” d.d. 17/08/2021. Los van de discussie of dit laatste document het rechtsgeldige bewijs oplevert van volwaardige wederzijdse verkoopovereenkomst, dan wel een eenzijdige aankoopbelofte, kunnen de daaruit voortvloeiende verbintenissen in geen geval worden beschouwd als deel uitmakende van eenzelfde overeenkomst als degene die vervat zit in de zgn. “onderhandse verkoopovereenkomst” d.d. 21/09/2021. De identiteit van de beoogde koper(s) verschilt immers duidelijk. In de “aankoop-verkoopbelofte” d.d. 17/08/2021 is alleen [verweerder] de beoogde koper, terwijl in de “onderhandse verkoopovereenkomst” d.d. 21/09/2021 hij dit in onverdeeldheid met [de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij] is.

VERZOEKSCHRIFT/9

De “aankoop-verkoopbelofte” d.d. 17/08/2021 kan dus hoe dan ook niet worden beschouwd als een feit of akte [begrijp: oorzaak van de eis] zoals vermeld in de dagvaarding.

In de mate dat de gewijzigde eis gesteund is op de “aankoop-verkoopbelofte” d.d. 17/08/2021 is deze aldus onontvankelijk. ” (bestreden arrest, pagina 10 tot en met 11)

Grieven

Eerste onderdeel

Luidens artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek kan een vordering die voor de rechter aanhangig is, uitgebreid of gewijzigd worden indien de nieuwe, op tegenspraak genomen conclusies, berusten op een feit of akte in de dagvaarding aangevoerd, zelfs indien hun juridische omschrijving verschillend is.

Krachtens artikel 808 van het Gerechtelijk Wetboek kunnen de partijen in elke stand van het geding, zelfs bij verstek, de interesten, rentetermijnen, huurgelden en elk toebehoren, sedert de instelling van de vordering verschuldigd of vervallen, vorderen en zelfs de later bewezen verhogingen of schadevergoedingen, onverminderd de geldsommen bij schuldvergelijking verschuldigd.

Uit voormelde artikelen, die bij toepassing van artikel 1042 van het Gerechtelijk Wetboek ook van toepassing zijn in graad van beroep, volgt dat enkel ingeval de oorspronkelijke eiser het “voorwerp” van zijn oorspronkelijke vordering wil “uitbreiden of wijzigen”, hij dit slechts kan mits hij dit doet door middel van een op

VERZOEKSCHRIFT/10

tegenspraak genomen conclusie en mits de feiten of handelingen die zijn oorspronkelijke vordering schraagden (met name de “oorzaak” van zijn oorspronkelijke vordering) minstens ten dele ook de grondslag uitmaken van de uitgebreide of gewijzigde (nieuwe) vordering.

Het “voorwerp” van de vordering is het economische, sociale of morele voordeel dat de eiser nastreeft, het feitelijke resultaat dat hij met zijn vordering beoogt.

Een “uitbreiding” of “wijziging” in de zin van artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek van een vordering die voor de rechter aanhangig is, is met andere woorden slechts aan de orde in zoverre de oorspronkelijke eiser met zijn geherformuleerde vordering niet langer hetzelfde feitelijke resultaat beoogt.

In het dagvaardingsexploot van 17 maart 2022 vorderde eiseres als volgt:

“De vordering ontvankelijk en gegrond te verklaren.

Te zeggen voor recht dat de tussen partijen gesloten koop-verkoopovereenkomst dd. 21.9.2021 met betrekking tot het hierna vermeld onroerende goed te ontbinden lastens [verweerder], zijnde een appartement gelegen in het gebouw "T. H.", aan de (…) voor de prijs van 765.000€.

[Verweerder] te veroordelen tot betaling aan [eiseres] van de contractuele forfaitaire schadevergoeding van 76.500 €, te vermeerderen met contractuele nalatigheidsintresten aan de wettelijke intrestvoet + 2% (op heden 3,75 % op jaarbasis) vanaf de opeisbaarheidsdatum van 6 februari 2022, meer de gerechtelijke intresten aan dezelfde rentevoet (op heden 3,75%) tot op de dag van de algehele betaling.

VERZOEKSCHRIFT/11

De vrijgave te horen bevelen in het voordeel van [eiseres] van de waarborg van 38.250 € meer de op de rubriekrekening opgebrachte intresten, borg die [verweerder] stelde bij notarissen R. V. d. K. aan de (…) en vervolgens deze som in mindering te horen brengen op de hoofdveroordeling van 76.500 € meer voormelde verschuldigde intresten.”

In haar Syntheseberoepsbesluiten van 20 december 2023 vorderde eiseres in meer neutrale bewoordingen:

“Te zeggen voor recht dat de tussen A. IMMO en L. gesloten koopverkoopovereenkomst met betrekking tot het hierna vermeld onroerende goed twv 765.000€ op de terechtzitting van 28 maart 2022 van de Rechtbank van Eerste Aanleg West-Vlaanderen afdeling Brugge (22/1127/A) minnelijk ontbonden werd.

Te zeggen voor recht dat de overeenkomst ontbonden beschouwd wordt lastens [verweerder].

[Verweerder] te veroordelen tot betaling aan [eiseres] van een schadevergoeding van 76.500 € op basis van de overeenkomst van 17-22/8/2021 en de tussen partijen aangegane verbintenissen, te vermeerderen met nalatigheidsintresten aan de wettelijke intrestvoet vanaf de opeisbaarheidsdatum van 20.1.2022 tot aan de datum van dagvaarding 17.3.2022, meer de gerechtelijke intresten aan dezelfde rentevoet tot op de dag van de algehele betaling.

De vrijgave te horen bevelen in het voordeel van [eiseres] van 38.250 € meer de eventuele op de rubriekrekening opgebrachte intresten (P.M., doch thans nihil), geconsigneerd bij notarissen R. V. d. K. aan de (…).”

VERZOEKSCHRIFT/12

In beide gevallen is het “feitelijk resultaat” dat eiseres nastreefde in feite identiek. Telkens beoogt eiser immers:

• de beëindiging van de contractuele relatie die beweerdelijk met betrekking tot het litigieuze appartement tussen eiseres enerzijds en verweerder anderzijds tot stand was gekomen;

• de veroordeling van verweerder tot betaling van een (in beide gevallen zelfs identieke) geldsom.

Dat, zoals de appelrechter oordeelt, de uit de “aankoop-verkoopbelofte” van 17 augustus 2021 voortvloeiende verbintenissen in geen geval beschouwd kunnen worden als deel uitmakende van eenzelfde overeenkomst als degene die vervat zit in de zgn. “onderhandse verkoopovereenkomst” van 21 september 2021, doet hieraan niet af. De aankoop-verkoopbelofte van 17 augustus 2021, betreft immers niet meer dan de voorbereidende overeenkomst van de koop-verkoopovereenkomst van 21 september 2021 waarvan in de dagvaarding de ontbinding werd gevorderd. De opvatting van de appelrechter dat eiseres het voorwerp van haar oorspronkelijke eis zou hebben “gewijzigd” in de zin van artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek “in de mate dat deze zich naderhand steunt op de uit de “aankoop-verkoopbelofte” d.d. 17/08/2021 eventueel voortvloeiende verbintenissen” is dan ook al te formalistisch.

Door te oordelen dat eiseres het voorwerp van haar oorspronkelijke eis zou hebben gewijzigd in de zin van artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek “in de mate dat deze zich naderhand steunt op de uit de “aankoop-verkoopbelofte” d.d. 17/08/2021 eventueel voortvloeiende verbintenissen”, terwijl het feitelijke resultaat dat eiseres

VERZOEKSCHRIFT/13

met haar vordering zoals geformuleerd in haar Syntheseberoepsbesluiten van 20 december 2023 nastreefde nochtans identiek is aan datgene wat eiseres oorspronkelijk in haar dagvaardingsexploot van 17 maart 2022 nastreefde en derhalve geenszins sprake was van een “uitbreiding of wijziging” van het voorwerp van de vordering zoals bedoeld in artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek, schendt de appelrechter de artikelen 807, 808 en 1042 van het Gerechtelijk Wetboek.

Tweede onderdeel

Artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek dat, bij toepassing van artikel 1042 van het Gerechtelijk Wetboek, ook van toepassing is in graad van beroep bepaalt dat “een vordering die voor de rechter aanhangig is, kan uitgebreid of gewijzigd worden, indien de nieuwe, op tegenspraak genomen conclusies, berusten op een feit of akte in de dagvaarding aangevoerd, zelfs indien hun juridische omschrijving verschillend is”.

De toepassing van artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek vereist ook in graad van beroep uitsluitend dat de uitbreiding of wijziging van de vordering berust op een feit of akte in de dagvaarding aangevoerd, doch deze voorwaarde moet, mede in het licht van artikel 702, 3° van het Gerechtelijk Wetboek, echter met de nodige zin voor nuance worden geïnterpreteerd.

Zo vereist voormeld artikel geenszins dat de nieuwe vordering uitsluitend zou berusten op een feit of een handeling die in de dagvaarding wordt aangevoerd. Het volstaat dat de feiten of handelingen die de oorspronkelijke vordering schraagden slechts ten dele ook de grondslag uitmaken van de uitgebreide of gewijzigde (nieuwe) vordering.

VERZOEKSCHRIFT/14

Dit is met name het geval indien de oorspronkelijke eiser, die zijn oorspronkelijke vordering had geschraagd op een welbepaalde overeenkomst en er de ontbinding van had gevorderd, meer schadevergoeding, naderhand bij conclusie die vordering tot ontbinding meer schadevergoeding in rechte uitbreidt naar een met eerstgenoemde overeenkomst duidelijk gelieerde (want daaraan voorafgaande en voorbereidende) overeenkomst.

Te dezen blijkt uit de stukken waarop Uw Hof vermag acht te slaan dat:

• verweerder een zgn. "aankoop-verkoopbelofte" van 17 augustus 2021 ondertekende met het oog op de aankoop van een onroerend goed, zijnde een appartement gelegen te (…), welk document op 18 augustus 2021 werd overgemaakt aan (de makelaar van) eiseres die het vervolgens tegentekende;

• het overeengekomen voorschot ten bedrage van 38.250,00 € op de prijs van 765.000,00 € werd gestort op 20 augustus 2021;

• Verweerder en eiseres vervolgens met betrekking tot hetzelfde goed een zgn. “onderhandse

verkoopovereenkomst”

van

21

september

2021

ondertekenden waarin dezelfde prijs werd voorzien;

• de oorspronkelijke eis van eiseres, zoals ingeleid bij dagvaarding van 17 maart 2022, strekte tot ontbinding van “de tussen partijen gesloten koopverkoopovereenkomst d.d. 21.9.2021” en de betaling van “de contractuele forfaitaire schadevergoeding van 76.500 €”;

• eiseres naderhand haar eis “ook” is gaan baseren op het door verweerder ondertekende document van 17 augustus 2021, getiteld “aankoopverkoopbelofte”.

VERZOEKSCHRIFT/15

In zoverre staat vast dat, indien moet worden aangenomen dat eiseres haar oorspronkelijke vordering, zoals ingeleid bij dagvaarding van 17 maart 2022 en strekkende

tot

ontbinding

van

“de

tussen

partijen

gesloten

koop-

verkoopovereenkomst d.d. 21.9.2021” en de betaling van “de contractuele forfaitaire schadevergoeding van 76.500 €”, heeft gewijzigd door deze naderhand uit te breiden tot de door verweerder op 17 augustus 2021 ondertekende “aankoopverkoopbelofte”, eiseres haar vordering slechts heeft uitgebreid naar een aan eerstgenoemde overeenkomst voorafgaande en voorbereidende overeenkomst. Dat het strikt genomen niettemin om twee verschillende overeenkomsten gaat, doet hieraan niet af.

Door te oordelen dat eiseres haar oorspronkelijke vordering, zoals ingeleid bij dagvaarding van 17 maart 2022 en strekkende tot ontbinding van “de tussen partijen gesloten koop-verkoopovereenkomst d.d. 21.9.2021” en de betaling van “de contractuele forfaitaire schadevergoeding van 76.500 €”, op niet toegelaten wijze heeft gewijzigd door deze naderhand uit te breiden tot de aan die overeenkomst voorafgaande en voorbereidende “aankoop-verkoopbelofte” van 17 maart 2022, terwijl artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek er niet aan in de weg staat dat een oorspronkelijke eiser, die zijn oorspronkelijke vordering had geschraagd op een welbepaalde overeenkomst en er de ontbinding van had gevorderd, meer schadevergoeding, naderhand bij conclusie die vordering tot ontbinding meer schadevergoeding in rechte uitbreidt naar een met eerstgenoemde overeenkomst duidelijk gelieerde (want daaraan voorafgaande en voorbereidende) overeenkomst, schendt de appelrechter de artikelen 702, 807 en 1042 van het Gerechtelijk Wetboek.

TOELICHTING BIJ HET EERSTE ONDERDEEL

VERZOEKSCHRIFT/16

In het eerste onderdeel van het middel legt eiseres aan Uw Hof de vraag voor of te dezen wel sprake was van een “uitbreiding of wijziging” van de “vordering” (lees: een niveauvordering), zoals bedoeld in artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek.

Naar het oordeel van eiseres moet deze vraag omwille van onderstaande redenen negatief worden beantwoord.

Artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek laat de oorspronkelijke eiser in zijn verhouding met de oorspronkelijke gedaagden inderdaad slechts onder beperkte voorwaarden toe om het “voorwerp” van zijn (oorspronkelijke) vordering uit te breiden of te wijzigen. Vereist is meer bepaald dat hij dit doet d.m.v. een op tegenspraak genomen conclusie én dat de feiten of handelingen die zijn oorspronkelijke vordering schraagden (met name de “oorzaak” van zijn oorspronkelijke vordering) minstens ten dele ook de grondslag uitmaken van de uitgebreide

of

gewijzigde

(nieuwe)

vordering

(MOSSELMANS

S.,

Tussenvorderingen in APR, 2007, Kluwer, 52, nr. 79).

In het kader van het algemeen rechtsbeginsel dat onder meer vervat ligt in de artikelen 5, 774 en 1138, 3° van het Gerechtelijk Wetboek, luidens hetwelk de rechter het geschil moet beslechten overeenkomstig de rechtsregel die erop van toepassing is (het zgn. beschikkingsbeginsel) definieert Uw Hof het “voorwerp” van de vordering als “het feitelijk resultaat dat de eiser met zijn vordering beoogt” (Cass. 27 april 2020, C.19.0415.N. Zie tevens Cass. 17 maart 2022, C.21.0135.N). Aldus kan een rechter, zonder dat hem verweten kan worden het voorwerp van de vordering te hebben gewijzigd:

• een vordering tot schadevergoeding op grond van zekere schade (mogelijk) nog gedeeltelijk toekennen op grond van verlies van een kans, indien de schade niet zeker blijkt te zijn (Cass. 17 maart 2022, C.21.0135.N en Cass. 9 maart 2018, C.17.0517.F);

VERZOEKSCHRIFT/17

• een vordering tot betaling van achterstallig loon geheel of deels toekennen door de vordering te beschouwen als een vordering tot schadevergoeding (indien de niet-betaling van het loon een misdrijf vormt) (Cass. 23 oktober 2006, S.05.0010.F);

• een vordering tot schadevergoeding op basis van ongerechtvaardigde verrijking inwilligen op grond van foutaansprakelijkheid (Cass. 5 september 2013, C.12.0599.N);

• een vordering tot teruggave van overgemaakte gelden inwilligen op basis van ongerechtvaardigde verrijking indien de eiser niet slaagt in het bewijs van zijn aanvoering dat de verweerder een contractuele plicht tot belegging had die een terugbetalingsverbintenis omvatte.

Met elk van die vorderingen beoogt de eiser qua feitelijk resultaat in feite hetzelfde, namelijk een veroordeling van de verweerder tot betaling van een geldsom (PEERAER F., ‘De taak van de rechter en het voorwerp van de vordering: van spierballengerol tot rechterlijke suggesties bij nietigheid, ontbinding en restitutie’, TBBR 2023/7, (322) 324, nr. 3).

Dat is te dezen nochtans niet anders. Zowel met haar vordering zoals oorspronkelijk geformuleerd in haar dagvaarding, als met haar vordering zoals geformuleerd in haar Syntheseberoepsbesluiten van 20 december 2023 beoogde eiser is immers:

• de beëindiging van de contractuele relatie die beweerdelijk met betrekking tot het litigieuze appartement tussen eiseres enerzijds en verweerder anderzijds tot stand was gekomen;

• de veroordeling van verweerder tot betaling van een (in beide gevallen zelfs identieke) geldsom.

VERZOEKSCHRIFT/18

Het “feitelijk resultaat” dat eiseres met haar vordering zoals oorspronkelijk geformuleerd in haar dagvaarding nastreefde werd dan ook niet gewijzigd.

TOELICHTING BIJ HET TWEEDE ONDERDEEL

Ten tweede, mocht Uw Hof van oordeel zijn dat het wel om een “nieuwe vordering” gaat zoals bedoeld in artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek, legt eiseres aan Uw Hof de vraag voor of de beslissing van de appelrechter wel strookt met de teleologische toepassing die van dit artikel moet worden gegeven.

Ook deze vraag moet naar het oordeel van eiseres negatief worden beantwoord.

Het (op zich lovenswaardige) opzet van artikel 807 Ger.W. is in feite tweeledig. Enerzijds draagt de bepaling bij tot een ordelijk en economisch procesverloop. Door de eiser te verbieden in elke conclusie een volledig andere vordering na te streven, blijft het voorwerp van het geschil immers (min of meer) afgebakend. Anderzijds beschermt de bepaling het recht van verdediging van de verweerder, die van bij het begin behoort te weten waarover het geschil zal gaan om op een nuttige manier zijn verweer voor te bereiden (WAGNER K., Sancties in het burgerlijk procesrecht, Antwerpen, Maklu, 2007, 217, nr. 178; SOBRIE S., ‘De cautio iudicatum solvi en de artikelen 807-808 Ger.W. (noot onder Kh. Antwerpen 18 maart 2011)’, P&B 2011, (141) 142-143, nr. 5). Zogeheten nieuwe vorderingen sensu stricto die met de oorspronkelijke vordering geen verband houden, kunnen in beginsel dan ook niet worden toegelaten (MOSSELMANS S., Tussenvorderingen in APR, 2007, Kluwer, 53, nr. 82), tenzij sprake is van instemming van de tegenpartij of gebeurlijk zelfs bij gebreke van haar protest (ibid.).

VERZOEKSCHRIFT/19

In de doctrine wordt evenwel opgemerkt dat, gezien de bovenvermelde tweeledige doelstelling, een adequate toepassing van artikel 807 Ger.W. een “soepele interpretatie” onderstelt, of nog dat voormeld artikel “met zin voor nuance [moeten] geïnterpreteerd worden” (zie MOSSELMANS S., Tussenvorderingen in APR, 2007, Kluwer, 53, nr. 82 respectievelijk WAGNER K., Sancties in het burgerlijk procesrecht, Antwerpen, Maklu, 2007, nr. 179). Een overdreven strenge toepassing van voormelde bepaling zou anders onvermijdelijk hetzij tot een opeenstapeling van afzonderlijke procedures leiden, hetzij leiden tot oeverloos lange dagvaardingen waarin – in een poging tot exhaustiviteit – alle feiten en mogelijke complicaties worden opgesomd. Dat laatste zou overigens op gespannen voet komen te staan met artikel 702 van het Gerechtelijk Wetboek, naar luid waarvan de dagvaarding een ‘korte samenvatting’ van de middelen van de vordering dient te bevatten (WAGNER K., Sancties in het burgerlijk procesrecht, Antwerpen, Maklu, 2007, nr. 179; SOBRIE S., ‘De cautio iudicatum solvi en de artikelen 807-808 Ger.W. (noot onder Kh. Antwerpen 18 maart 2011)’, P&B 2011, (141) 143, nr. 5. Zie tevens MOSSELMANS S., Tussenvorderingen in APR, 2007, Kluwer, 54, nr. 82). Een dergelijke benadering past bovendien in het ruimere discours dat een afbouw van het formalisme in het procesrecht en een interpretatie van elke procesrechtelijke norm in het licht van haar finaliteit voorstaat (SOBRIE S., o.c., 143, nr. 5).

Kennelijk vanuit die idee kwam Uw Hof eerder al tot het besluit dat artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek niet vereist dat de nieuwe vordering uitsluitend zou berusten op het feit of de handeling die in de dagvaarding wordt aangevoerd (Cass. 26 december 2014, C.14.0201.N; Cass. 6 juni 2014, C.10.0482.F; Cass 11 februari 2005, RW 2004-05, 1619). Zodra blijkt dat de nieuwe vordering mede gegrond is op een ander feit of een andere akte, is zelfs niet vereist dat dit andere feit of deze andere akte enig verband vertoont met het feit of de akte die in de dagvaarding wel was aangevoerd (Cass. 29 januari 2010, Arr.Cass. 2010, 284. Zie ook Cass. 17 mei 2019, C.18.0276.N). Evenzeer aanvaardde Uw Hof dat een vordering in rechte bij conclusie uitgebreid of gewijzigd kan worden indien de feiten waarop die conclusie berust dezelfde zijn als die welke in de dagvaarding worden vermeld, ook al had de eiser daaruit toen geen gevolg afgeleid nopens de gegrondheid van zijn vordering

VERZOEKSCHRIFT/20

(Cass. 4 maart 2024, C.22.0255.N en Cass. 18 februari 2000, C.99.0066.F). Het is voor de wijziging of uitbreiding van de vordering ook niet vereist dat de uitbreiding of wijziging van de vordering al virtueel in de oorspronkelijke vordering was begrepen (Cass. 4 maart 2024, C.22.0255.N; Cass. 19 februari 2016, C.15.0205.F en Cass. 29 november 2002, C.00.0729.N).

Welnu, de beslissing van de appelrechter staat alleszins haaks op de teleologische toepassing die van artikel 807 van het Gerechtelijk Wetboek moet worden gegeven.

Zo zou het proceseconomisch toch totaal onverantwoord zijn om eiseres in casu tot een nieuwe rechtsingang te dwingen. Dat het strikt genomen om twee verschillende overeenkomsten gaat, kan immers niet verhelen dat beide overeenkomsten duidelijk gelieerd zijn, waarbij de “aankoop-verkoopbelofte” van 17 augustus 2021 slechts een aan de in de dagvaarding genoemde “onderhandse verkoopovereenkomst” van 21 september 2021 voorafgaande en voorbereidende overeenkomst betreft. Ook het recht van verdediging maakt in casu geen valabele reden uit om de wijziging van de vordering niet toe te staan. Voor de beoordeling van het recht van verdediging volstaat het immers om het verrassingselement centraal te stellen: partijen mogen hun verweer niet in duigen zien vallen door een plotse en onvoorzienbare wijziging van de vordering (SOBRIE S., ‘De cautio iudicatum solvi en de artikelen 807-808 Ger.W. (noot onder Kh. Antwerpen 18 maart 2011)’, P&B 2011, (141) 142-143, nr. 5). Welnu, wie opwerpt dat een (latere) overeenkomst niet rechtsgeldig tot stand is gekomen, mag toch redelijkerwijze verwachten dat haar tegenpartij het debat vervolgens zal verleggen naar de aan die overeenkomst voorafgaande en voorbereidende overeenkomst.

VERZOEKSCHRIFT/21

Op deze gronden en overwegingen besluit ondergetekende advocaat bij het Hof van Cassatie voor eiseres dat het U, Hooggeachte Dames en Heren, moge behagen het bestreden arrest te vernietigen, de zaak en de partijen te verwijzen naar een ander hof van beroep en uitspraak te doen over de kosten als naar recht.

Antwerpen, 6 februari 2025

Johan Verbist

Bij de indiening ter griffie wordt bij deze voorziening de exploten van betekening gevoegd van deze voorziening aan de verwerende partij en aan de in gemeenverklaring van het te vellen arrest opgeroepen partij.