Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-05-26, ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260526.2N.4

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260526.2N.4 (2026-05-26)

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- P.26.0230.N Conclusie van advocaat-generaal Bart DE SMET:

1. Inhoud van het bestreden arrest
2. Eiseres heeft op 3 mei 2024 bij de onderzoeksrechter te Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, een klacht met burgerlijke partijstelling ingediend tegen verweerders wegens valsheid in jaarrekening (art. 3:44 Wetboek van Vennootschappen en Verenigingen) en ‘enig ander misdrijf dat tijdens het gerechtelijk onderzoek aan het licht komt’. De procureur des Konings te Gent nam op 22 mei 2024 kennis van deze klacht en heeft geen gerechtelijk onderzoek gevorderd.
3. Op 31 juli 2025 hebben de verweerders bij de kamer van inbeschuldigingstelling (K.I.) te Gent een verzoekschrift ingediend voor toezicht op een gerechtelijk onderzoek dat nog niet binnen het jaar is afgesloten (art. 136 Wetboek van Strafvordering (Sv.)). Verweerders stellen dat eiseres facturen heeft opgesteld voor niet-geleverde prestaties en een gerechtelijk onderzoek heeft opgestart om ‘middels een absurde klacht’ een burgerlijke procedure voor de ondernemingsrechtbank op de lange baan te schuiven. Hun eis is dat de K.I. kennis neemt van het strafdossier en de nodige maatregelen neemt om het gerechtelijk onderzoek binnen een zo kort mogelijke termijn af te ronden.
4. De procureur-generaal bij het hof van beroep te Gent heeft op 15 september 2025 een schriftelijke vordering ingediend, op grond van de artikelen 136, 136bis, 235 en 235bis Sv., om een onderzoek te verrichten naar de regelmatigheid van de procedure en om het gerechtelijk onderzoek af te sluiten. Volgens het O.M. is de klacht met burgerlijke partijstelling en de daarop gesteunde strafvordering niet-ontvankelijk omdat eiseres “op geen enkele manier aannemelijk maakt dat zij enige persoonlijke schade geleden heeft door het beweerde misdrijf”, daar zij zelf stelt dat “door de beweerde feiten de fiscus op frauduleuze wijze werd/wordt benadeeld”.
5. Bij arrest van 15 januari 2026 heeft de K.I. te Gent de strafvordering van in het begin (ab initio) niet-ontvankelijk verklaard wegens de niet-ontvankelijkheid van de klacht met burgerlijke partijstelling van eiseres, als enig fundament van de strafvordering.
6. Het bestreden arrest stelt vooreerst vast (p. 20) dat eiseres, die verwikkeld is in burgerlijke procedures over facturatie, een dubbel doel nastreeft met haar klacht, namelijk: 1°aantonen dat zij rechtmatig heeft gehandeld en correcte informatie gaf aan een deskundige van de ondernemingsrechtbank en 2° aan het licht brengen dat verweerders fouten hebben gemaakt door het niet-inboeken van ‘trade euro rekeningen’, met de bedoeling zichzelf gelden te laten uitkeren uit de vennootschap, zonder de verschuldigde belastingen en sociale bijdragen te betalen.
7. Vervolgens oordeelt het arrest over de ontvankelijkheid van de klacht met burgerlijke partijstelling, als enige drager van de strafvordering als volgt (pp. 21-23):

• de eiseres maakt niet aannemelijk dat zij enige persoonlijke (materiële of morele) schade heeft geleden door de beweerde misdrijven;

• in haar klacht met burgerlijkepartijstelling en klachtbevestiging stelt de eiseres overigens zelf dat de fiscus werd of wordt benadeeld door de beweerde feiten;

• de klacht met burgerlijkepartijstelling lijkt te zijn ingegeven door de burgerlijke geschillen tussen de eiseres en de verweersters en aldus te kaderen in burgerrechtelijke aangelegenheden die bovendien reeds deel uitmaken van burgerrechtelijke procedures en expertise;

• in de mate de eiseres met haar klacht met burgerlijkepartijstelling beoogt om uitspraak te laten doen over de door haar geviseerde handelwijze van de verweersters met betrekking tot de trade euro en waar de eiseres stelt dat de deskundige in de burgerlijke procedure zich daarover niet zou willen uitspreken, terwijl dit volgens haar de essentie is van de burgerlijk zaak, kan een klacht met burgerlijkepartijstelling bezwaarlijk een instrument zijn om onderzoek te laten gebeuren met betrekking tot een geschilpunt in een of meerdere burgerlijke procedures en lijkt de klacht met burgerlijkepartijstelling eerder ingegeven door de tussen de partijen hangende burgerrechtelijke geschillen die desgevallend aldaar verder dienen te worden toegelicht en verduidelijkt en dienen te worden beslecht;

• een persoon die niet aannemelijk maakt dat hij door de feiten schade heeft geleden, kan de strafvordering niet instellen en zich daarmee de bevoegdheid van het openbaar ministerie aanmatigen, wiens wettelijke taak het juist is namens de samenleving de strafvordering uit te oefenen. De “actio popularis” komt niet aan de burgerlijke partij toe. Hij die een misdrijf aanklaagt waarvan niet hijzelf maar enkel derden het slachtoffer zijn, beschikt niet over het vereiste belang om klacht met burgerlijkepartijstelling neer te leggen.

1. Beoordeling
2. Uit artikel 63 Wetboek van Strafvordering volgt dat hij die beweert door een misdaad of wanbedrijf te zijn benadeeld, de strafvordering op gang kan brengen door zich burgerlijke partij te stellen voor de onderzoeksrechter. Opdat zijn klacht met burgerlijke partijstelling ontvankelijk is, moet de klager aannemelijk maken dat hij schade leed ten gevolge van het beweerde misdrijf. Op dat moment dient hij nog niet het bewijs te leveren van de concrete schade, het misdrijf en oorzakelijk verband tussen beiden1. De loutere bewering van de burgerlijke partij dat zij is benadeeld door feiten die beantwoorden aan een misdaad of een wanbedrijf en die zij aan een derde verwijt volstaat evenwel niet om de strafvordering op gang te brengen2. Dergelijke bewering bindt het onderzoeksgerecht niet en ontslaat het niet van zijn plicht om, zelfs ambtshalve, na te gaan of er tussen de aangeklaagde feiten en de beweerde

1

Cass. 31 maart 2026, AR P.25.1593.N, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260331.2N.3; Cass. 22 oktober 2025, AR P.25.0864.F, ECLI:BE:CASS:2025:ARR.20251022.2F.1, met concl. van advocaat-generaal D. VANDERMEERSCH; Cass. 20 mei 2025, AR P.25.0047.N, ECLI:BE:CASS:2025:ARR.20250520.2N.27, NC 2025, 157; Cass. 7 november 2023, AR P.23.0713.N, ECLI:BE:CASS:2023:ARR.20231107.2N.12, RW 2023-24, 1675, RABG 2024, 1158 noot V. VEREECKE; Cass. 16 maart 2021, AR P.20.1120.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210316.2N.14; Cass. 21 april 2020, AR P.19.1274.N, ECLI:BE:CASS:2020:ARR.20200421.2N.1, AC 2020, nr. 239, NC 2020, 476; Cass. 27 februari 2018, AR P.17.0895.N, ECLI:BE:CASS:2018:ARR.20180227.5, AC 2018, nr. 128; Cass. 26 mei 2015, AR P.15.0089.N, ECLI:BE:CASS:2015:ARR.20150526.6, AC 2015, nr. 344; Cass. 8 mei 2012, P.11.1814.N, ECLI:BE:CASS:2012:ARR.20120508.4, AC 2012, nr. 285; Cass. 21 december 1993, AR P.93.1353.N, ECLI:BE:CASS:1993:ARR.19931221.14, AC 1993, nr. 539, RW 1993-94, 777; S. VAN OVERBEKE, “Strafrechtelijke gevolgen van een onontvankelijke burgerlijke partijstelling bij de onderzoeksrechter”, RW 200809, 1458-1465; F. DERUYCK, “De burgerlijke vordering voor de strafrechter: een status quaestionis aan de hand van de recente rechtspraak van het Hof van Cassatie”, in CBR Jaarboek 2010-11, Intersentia, 2011, 385-387; M. FRANCHIMONT, A. JACOBS en A. MASSET, Manuel de procédure pénale, Larcier, 2012, 220-222; R. DECLERCQ, Beginselen van strafrechtspleging, Kluwer, 2014, 1240-1241; S. VERHELST, De rol van het slachtoffer in het straf(proces)recht, Intersentia, 2014, 195-229: M.A. BEERNAERT, D. VANDERMEERSCH en M. GIACOMETTI, Droit de la procédure pénale, die Keure, 2025, I, 339-342 en 820-827. 2 Cass. 16 maart 2021, AR P.20.1120.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210316.2N.14.

schade een voldoende aannemelijk oorzakelijk verband bestaat om op grond daarvan een gerechtelijk onderzoek naar die feiten te verantwoorden3. 8. Aan de vereiste van de aannemelijke schade zijn enkele voorwaarden verbonden. Het moet gaan om reële en persoonlijke schade die de klager leed4. Het onderzoeksgerecht oordeelt onaantastbaar over deze schade en het rechtmatig belang dat de klager kan aanvoeren. Daarbij gaat het Hof wel na of het onderzoeksgerecht uit de door hem vastgestelde feitelijke gegevens geen gevolgen trekt die er geen verband mee houden of die met het begrip schade onverenigbaar zijn5. Is de klacht met burgerlijke partijstelling het enige fundament van de strafvordering, omdat het Openbaar Ministerie geen vordering instelt tot een gerechtelijk onderzoek (art. 47 en 70 Sv.), dan kan de kamer van inbeschuldigingstelling in elke stand van het onderzoek de klacht niet-ontvankelijk verklaren (art. 136, 136bis en 235bis Sv.). 9. Het aspect ‘persoonlijke schade’ houdt in dat de klager de strafvordering niet kan instellen voor een misdrijf waarvan alleen een derde het slachtoffer is 6. Het motief van die klacht lijkt mij daarbij niet van belang te zijn. Het is niet omdat de klager de bedoeling heeft om zich door middel van zijn klacht te verdedigen tegen een hem verweten misdrijf of onrechtmatige daad, onder meer omdat hij betrokken is in een burgerlijk geschil met de tegenpartij, dat zijn klacht en de erop gesteunde strafvordering ontvankelijk zou zijn. Het moet voldoende aannemelijk zijn dat het beweerde misdrijf ook aan de klager zelf materiële of morele schade heeft berokkend. Behoudens wettelijke uitzonderingen, heeft een privé-persoon of rechtspersoon immers niet de hoedanigheid om louter in het algemeen belang de strafvordering op gang te brengen, in de plaats van het Openbaar Ministerie7. In zoverre eiseres aangeeft dat zij voor het 3

Cass. 16 maart 2021, AR P.20.1120.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210316.2N.14. Cass. 16 september 2025, AR P.25.0400.N, ECLI:BE:CASS:2025:ARR.20250916.2N.9, met concl. OM; Cass. 11 juni 2024, AR P.23.1538.N, ECLI:BE:CASS:2024:ARR.20240611.2N.21, met concl. van advocaat-generaal D. SCHOETERS; Cass. 10 mei 2023, AR P.23.0236.F, ECLI:BE:CASS:2023:ARR.20230510.2F.5, met concl. van advocaat-generaal D. VANDERMEERSCH. 5 Cass. 22 oktober 2025, AR P.25.0864.F, ECLI:BE:CASS:2025:ARR.20251022.2F.1, met concl. van advocaatgeneraal D. VANDERMEERSCH; Cass. 2 maart 2021, AR P.20.1234.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210302.2N.11; Cass. 21 april 2020, AR P.19.1274.N, ECLI:BE:CASS:2020:ARR.20200421.2N.1, AC 2020, nr. 239, NC 2020, 476; Cass. 26 mei 2015, AR P.15.0089.N, ECLI:BE:CASS:2015:ARR.20150526.6, AC 2015, nr. 344. 6 Cass. 27 februari 2018, AR P.17.0895.N, ECLI:BE:CASS:2018:ARR.20180227.5, AC 2018, nr. 128. Zie ook Cass. 31 maart 2026, AR P.25.1593.N, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260331.2N.3. 7 Over het verbod voor een privé-persoon om uitsluitend namens het algemeen belang een vordering in te stellen (verbod van een ‘actio popularis’) zie Cass. 16 september 2025, AR P.25.0400.N, ECLI:BE:CASS:2025:ARR.20250916.2N.9, met concl. OM; Cass. 11 juni 2024, AR P.23.1538.N, ECLI:BE:CASS:2024:ARR.20240611.2N.21, met concl. van advocaat-generaal D. SCHOETERS; Cass. 13 december 2018, AR C.15.0405.F, ECLI:BE:CASS:2018:ARR.20181213.3, AC. 2018, nr. 709, met concl. van advocaat-generaal Ph. DE KOSTER, op datum in Pas.; Cass. 4 april 2014, AR C.13.0026.F, ECLI:BE:CASS:2014:ARR.20140404.2, AC 2014, nr. 268, met concl. van procureur-generaal J.F. LECLERCQ toen eerste advocaat-generaal, op datum in Pas.; Cass. 19 september 1996, AR C.95.0386.F, ECLI:BE:CASS:1996:ARR.19960919.5, AC 1996, nr. 319; Cass. 16 oktober 1991, nr. 9048, AC 1991, 157, ECLI:BE:CASS:1991:ARR.19911016.11; Cass. 24 november 1982, nr. 2237, AC 1982, 408-415, ECLI:BE:CASS:1982:ARR.19821124.9. 65 (Eikendael-arrest), RW 1983-84, 2029 noot J. LAENENS; KI Gent 14 september 2015, TGR 2015, 365; A. DE NAUW, “Groepsbelangen en strafproces”, in Liber amicorum Frédéric Dumon, Kluwer, 1983, 415-436; F. DERUYCK, “De burgerlijke vordering voor de strafrechter”, in CBR Jaarboek 2010-11, 389-392; R. VERSTRAETEN, D. VAN DAELE, A. BAILLIEUX en J. HUYSMANS, De burgerlijke partijstelling: analyse en toekomstperspectief, Intersentia, 2012, 23, 27 en 298; C. ROMAINVILLE en F. DE STEXHE, L'action d'intérêt collectif, JT 2020, 189-201; P. CHRISTIAENSSEN, “Geen rechterlijke toegang voor dierenwelzijnsverenigingen: Cassatie blaast Eikendael ten onrechte nieuw leven in”, RW 2023-24, 443-457; S. VAN EEKERT en S. VOET, “De vorderingen van milieuverenigingen ten behoeve van milieubelangen bij de civiele rechter”, RW 2024-25, 805-809; J. HUYSMANS, “Het persoonlijk belang van dierenwelzijnsorganisaties”, 4

aannemelijk maken van haar klacht mag verwijzen naar schade toegebracht aan derden (fiscus), zonder dat de K.I. daaruit gevolgen mag trekken voor de ontvankelijkheid van haar klacht, faalt het eerste middel over artikel 63 Wetboek van Strafvordering m.i. naar recht. 10. Anders dan eiseres aanvoert, geeft het arrest niet aan dat zij morele schade heeft geleden onder de vorm van reputatieschade. Het arrest leidt uit de schriftelijke toelichting bij de klacht met burgerlijke partijstelling alleen af dat eiseres stelt dat “haar onterecht wordt aangewreven dat zij fouten zou hebben gemaakt door de trade euro rekeningen niet te hebben ingeboekt” en dat zij “herstel wenst van de haar berokkende materiële en morele schade”. In zoverre mist het eerste middel feitelijke grondslag. 11. Naar mijn mening kon het arrest op basis van hoger vermelde redenen wettig oordelen dat de klacht met burgerlijke partijstelling niet-ontvankelijk is, samen met de eraan verbonden strafvordering, omdat eiseres een misdrijf aanklaagt waarvan alleen een derde (de fiscus) het de benadeelde is en zij geen persoonlijke schade aannemelijk maakt. In zoverre eiseres aanvoert dat de K.I. voor de ontvankelijkheid van haar klacht een ‘hogere standaard vereist dan het louter aannemelijk maken van de schade’ kan het middel niet worden aangenomen. 12. Voor het overige verduidelijkt eiseres niet hoe en waarom het bestreden arrest een foute toepassing zou maken van de artikelen 136 en 235bis Wetboek van Strafvordering over het toezicht van de K.I. op langdurige gerechtelijke onderzoeken en op de regelmatigheid van de procedure. In zoverre is het middel niet-ontvankelijk, bij gebrek aan duidelijkheid. 13. In een tweede middel voert eiseres twee motiveringsgebreken aan. Er is vooreerst een tegenstrijdigheid in motieven, omdat het bestreden arrest oordeelt dat de eiseres haar schade niet aannemelijk maakt en tegelijk vaststelt dat zij wenst dat de fraude wordt vervolgd, zodat de valse verwijten aan haar adres worden weerlegd en zij het herstel wenst van de haar berokkende materiële en morele schade (eerste onderdeel). Verder is de motivering minstens dubbelzinnig nu het bestreden arrest enerzijds expliciet verwijst naar de schade die de eiseres heeft geleden, maar anderdeels stelt dat niet wordt voldaan aan artikel 63 Wetboek van Strafvordering, zodat de strafvordering bijgevolg als onontvankelijk moet worden afgewezen (tweede onderdeel). 14. Vooreerst is artikel 149 Grondwet niet van toepassing op het onderzoeksgerecht dat op grond van artikel 235bis Sv. uitspraak doet over de ontvankelijkheid van de strafvordering. In zoverre het middel schending aanvoert van die grondwetsbepaling, faalt het naar recht8. 15. Mij komt voor dat het middel weliswaar steunt op een andere wettelijke grondslag, maar in werkelijkheid geheel is afgeleid uit de onwettigheden aangevoerd in het eerste middel, over de voorwaarden voor de ontvankelijkheid van de klacht met burgerlijke partijstelling (art. 63 Sv.). Bijgevolg is het middel niet-ontvankelijk. Ondergeschikt meen ik dat het bestreden arrest behoorlijk is gemotiveerd en het middel feitelijke grondslag mist. Conclusie: verwerping.

RABG 2025, 1219-1226; M.A. BEERNAERT, D. VANDERMEERSCH en M. GIACOMETTI, Droit de la procédure pénale, die Keure, 2025, 339-341. 8 Cass. 2 maart 2021, AR P.20.1234.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210302.2N.11; Zie ook Cass. 30 mei 2023, AR P.22.1719.N, ECLI:BE:CASS:2023:ARR.20230530.2N.4, met concl. OM, RW 2023-24, 1344.