Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-09-04, ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260904.1N.3

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260904.1N.3 (2026-09-04)

Samenvatting (NL) : Het WVV doet geen afbreuk aan de voor 1 januari 2020 ontstane solidaire gehoudenheid van de vennoot van een vennootschap onder firma tot nakoming van de verbintenissen aangegaan door de vennootschap vóór de openbaarmaking van de aandelenoverdracht (1). (1) Zie concl. OM.

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- C.25.0098.N Conclusie van advocaat-generaal Frederic VROMAN: Eiser komt op tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen, gewezen op 27 juni 2024. Door de eiser wordt er één middel aangevoerd. I.

Situering.

Op 20 december 2006 werd CMD MOTORS vof, thans BOOZE vof opgericht. Er waren 100 aandelen ter waarde van elk 10 euro. Op 25 aandelen werd er ingetekend door verweerder en op de overige aandelen werd ingetekend door de mede-oprichter van de VOF. Op 21 maart 2017 werd in de bijlagen van het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt dat de medeoprichter geen aandeelhouder meer was. Deze mede-oprichter werd op 13 november 2017 persoonlijk failliet verklaard door de ondernemingsrechtbank. Dit faillissement werd bij vonnis van 1 februari 2019 gesloten en de mede-oprichter werd verschoonbaar verklaard. Bij vonnis van 28 oktober 2021 werd BOOZE vof failliet verklaard. Eiser werd aangesteld als curator. Eiser dagvaardde op 5 september 2022 verweerder waarbij hij vorderde dat deze zou worden veroordeeld tot de aanzuivering van het passief van de vennootschap begroot op provisioneel 88.976,39 euro. Verweerder voerde als verweer aan dat hij zijn aandelen op 20 januari 2010 had overgedragen aan een derde. Bij vonnis van 20 april 2023 werd deze vordering door de ondernemingsrechtbank Antwerpen, afdeling Antwerpen, ontvankelijk en gegrond verklaard. Er werd onder meer geoordeeld dat er geen publicatie is in de bijlagen van het Belgisch Staatsblad van de aandelenoverdracht door verweerder zodat verweerder als vennoot in een VOF onbeperkt en hoofdelijk aansprakelijk is voor de verbintenissen van de vennootschap. In het bestreden arrest wordt deze beslissing hervormd. De appelrechter oordeelt dat de curator q.q. die handelt krachtens artikel XX.99, laatste lid, WER en dus niet gehandeld heeft met de VOF of met haar organen, geen derde is die zich op de bescherming van de artikelen 4:7 WVV (voorheen artikel 209 Wetboek van Vennootschappen) en 2:18 WVV kan beroepen en dat de rechtsgevolgen van de aandelenoverdracht ten aanzien de curator q.q. tegenwerpelijk zijn vanaf het bestaan van deze overdracht. De appelrechter oordeelt ook dat verweerder niet bewijst dat de aandelenoverdracht plaatsvond op 20 januari 2010 maar dat gelet op de inhoud van de notulen van de buitengewone algemene vergadering van 18 augustus 2011, zoals neergelegd in het vennootschapsdossier, de aandelenoverdracht vanaf deze datum door de vennootschap werd erkend, wat aan de curator q.q., handelend krachtens artikel XX.99 WER, tegenstelbaar is. De debatten worden heropend om de curator q.q. toe te laten om zijn vordering aan dit oordeel aan te passen en om de verweerder toe te laten daaromtrent standpunt in te nemen1. II.

Het enig middel.

In het enig middel verwijt eiser de appelrechter artikelen 67, § 1, zowel in de versie van kracht 1

Hiermee wijkt dit arrest af van wat het hof van beroep te Antwerpen eerder besliste in een arrest van 18 mei 2017 (Antwerpen 18 mei 2017, NJW 2018, alf. 392, 885 met noot WAELKENS J.) 1/5 Hofvancassatie.be

Parket

voor de wijziging bij wet van 15 april 2018, als in de versie zoals gewijzigd bij wet van 15 april 2018, 67, § 2, 68, eerste lid, 69, eerste lid, 4°, 73, eerste lid, 74, 1°, 76, in zijn versie zoals van kracht voor de wijziging ervan bij wet van 18 december 2015, 76, in zijn versie zoals gewijzigd bij wet van 18 december 2015, 76, in zijn versie zoals gewijzigd bij wet van 18 december 2015, 201, in zijn versie zoals van kracht voor de wijziging bij wet van 15 april 2018, 201, zoals gewijzigd bij wet van 15 april 2018, 204 en 209 Wetboek van Vennootschappen, artikelen 2:8, § 1, 2:8, § 2, eerste lid, 4°, 2:13, 2:14, 5°, 2:18, 4:7, 4:22, tweede lid, WVV, artikelen XX.98, XX.99, laatste lid, XX.110, § 1, XX.104, XX.112, XX.114, XX.118, XX.119, XX.132, XX.144, XX.150, XX.155, XX.166, en XX.192 WER, artikel 39, § 1, van de Wet van 23 maart 2019 tot invoering van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen en houdende diverse bepalingen, artikel 1.2 van boek 1 Burgerlijk Wetboek, artikelen 1, zoals hernummerd bij wet van 18 juni 2018, en 2, zoals van toepassing voor de hernummering bij wet van 18 juni 2018, Oud Burgerlijk Wetboek te hebben geschonden door: te beslissen dat de curator, die na faillietverklaring van de VOF, zoals hiertoe exclusief bevoegd gemaakt bij artikel XX.99, laatste lid WER, in het kader van de hem wettelijk toegewezen opdracht, tegen een (gewezen) vennoot van de gefailleerde VOF een vordering instelt op grond van de artikelen 204 Wetboek van Vennootschappen en artikel 4:22, tweede lid, WVV, recht dat voor de faillietverklaring aan de individuele schuldeisers toekwam, geen derde is die zich ten aanzien van de (gewezen) vennoot van de gefailleerde VOF kan beroepen, wat betreft de verbintenissen die werden aangegaan voor 1 januari 2020, op de bescherming van artikel 209 Wetboek van vennootschappen, dat uitdrukkelijk stelt dat de overdracht van aandelen geen gevolg kan hebben ten aanzien van verbintenissen die voor haar openbaarmaking zijn aangegaan en artikel 76 Wetboek van Vennootschappen, waaruit volgt dat akten en gegevens waarvan de openbaarmaking is voorgeschreven aan derden niet kunnen worden tegengeworpen zolang deze openbaarmaking niet heeft plaatsgevonden, en met ingang van 1 januari 2020- van artikel 4:7 WVV, dat stelt dat de overdracht van aandelen geen gevolg kan hebben ten aanzien van de verbintenissen van de vennootschap die dateren voor de tegenwerpelijkheid van de overdracht, en artikel 2:18 WVV waaruit volgt dat de akten en gegevens waarvan de openbaarmaking is voorgeschreven aan derden niet kunnen worden tegengeworpen zolang deze openbaarmaking niet heeft plaatsgevonden, en dat de overdracht van de aandelen van de verweerder de curator tegenwerpbaar was vanaf haar bestaan dan wel erkenning door de vennootschap terwijl uit de als geschonden aangeduide bepalingen voortvloeit dat een curator wel degelijk een derde is die zich kan beroepen op de bescherming van voormelde bepalingen betreffende de tegenwerpelijkheid. III.

Bespreking.

Eén van de kenmerken van een VOF is dat de vennoten hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schulden van de VOF2. Dit is zowel het geval onder de gelding van het Wetboek van Vennootschappen als onder het WVV. Een vennoot die zijn aandelen overdraagt blijft aansprakelijk voor de verbintenissen ontstaan voor de overdracht en hij kan door een vennootschapsschuldeiser worden aangesproken gedurende vijf jaar vanaf de bekendmaking van de overdracht3. De bekendmaking van de overdracht gebeurt door neerlegging ter griffie van de ondernemingsrechtbank en door

2 3

PARREIN F., Uittreding en uitsluiting van aandeelhouders, Wolters Kluwer Belgium 2023, 24. PARREIN F., Uittreding en uitsluiting van aandeelhouders, Wolters Kluwer Belgium 2023, 29. 2/5 Hofvancassatie.be

Parket

publicatie in de Bijlagen bij het Belgisch Staatsblad (art. 2:8, § 2, 4°, 2:13 en 2:14, 5°, WVV)4. Uit artikel 76 Wetboek van Vennootschappen en artikel 2:18 WVV volgt onder meer dat de stukken die moeten worden openbaar gemaakt, aan derden slechts kunnen worden tegengeworpen vanaf de dag van neerlegging ervan, of indien zij ook moeten worden bekendgemaakt, vanaf de bekendmaking ervan in de Bijlagen bij het Belgisch Staatsblad, behalve wanneer de rechtspersoon aantoont dat die derden er reeds kennis van hadden. In het arrest van 2 september 2016 besliste het Hof dat:

• “De vennoten onder firma die hun deelneming hebben overgedragen, zijn hoofdelijk aansprakelijk voor alle verbintenissen van de vennootschap die vóór de overdracht zijn ontstaan;

Het verlies van de hoedanigheid van vennoot onder firma moet worden bekendgemaakt;

• Derden in de zin van artikel 76, eerste lid, Wetboek van Vennootschappen zijn zij die met de vennootschap wegens haar bestaan gehandeld hebben nu deze wetsbepaling de derden beschermt die met de vennootschap of met haar organen plegen te handelen en voor wie de openbaar te maken akten om die reden relevant zijn, zodat derden die op de vennootschap een vordering uit onrechtmatige daad of uit kracht van de wet hebben, geen door deze bepaling beschermde derden zijn, nu de verschuldigdheid van de bedrijfsvoorheffing uit de wet voortvloeit, is de fiscale administratie geen derde in de zin van voormelde bepaling;5” In het arrest van 4 mei 2021 besliste het Hof dat: “Degene waartegen de vennootschap een klacht met burgerlijkepartijstelling indient, is geen derde in de zin van die bepalingen. Hetzelfde geldt voor de onderzoeksrechter waarbij de klacht wordt ingediend. De rechtsband waarin de vennootschap die personen met haar klacht betrekt, steunt immers op een beweerde onrechtmatige daad of op de wet en is dus onvrijwillig. Bijgevolg zijn alle bestaande akten en gegevens van de vennootschap hen onmiddellijk tegenstelbaar”6. Bij een faillissement van een VOF geldt artikel XX.99, laatste lid, WER dat bepaalt dat in geval van faillissement van een onderneming bedoeld in artikel I.1, eerste lid, 1°, c), of van een rechtspersoon waarvan de vennoten onbeperkt aansprakelijk zijn krachtens de wet, enkel de curator de vennoot persoonlijk aansprakelijk kan stellen voor de passiva van deze onderneming. Door het faillissement kan met andere woorden de vennootschapsschuldeiser niet langer zelf de vennoot aanspreken voor de verbintenissen ontstaan voor de bekendmaking van de 4

PARREIN F., Uittreding en uitsluiting van aandeelhouders, Wolters Kluwer Belgium 2023, 29, vn. 4; PARREIN F., “Commentaar bij art. 204 W.Venn.”, in Vennootschappen en verenigingen. Commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Kluwer 2015, p. 6, vn. 1; VAN GERVEN D., “Verjaring van de aansprakelijkheid van de VENNOTEN bij afloop van de statutaire duur van een vennootschap onder firma”, TRV 2014, 394, nr. 2; RUSSEVELDT J., De gewone commanditaire vennootschap, Antwerpen, Kluwer 1997, p. 100, nr. 305. 5 Cass. 2 september 2016, AR F.15.0104.N, AC 2016, nr. 453, ECLI:BE:CASS:2016:ARR.20160902.7, met concl. van waarnemend procureur-generaal Dirk THIJS. 6 Cass. 4 mei 2021, AR P.20.1325.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210504.2N.7 met concl. in hoofdzaak van advocaat-generaal Bart DE SMET. 3/5 Hofvancassatie.be

Parket

aandelenoverdracht. Enkel de curator kan dit nog. De vraag rijst in deze zaak of de curator ook een derde is in de zin van hogervermelde bepalingen met betrekking tot de tegenwerpelijkheid en of de curator dus een persoon is die met de vennootschap of met haar organen heeft gehandeld. Op het eerste gezicht zou men in deze zaak kunnen verdedigen dat aangezien de curator op basis van artikel XX.99, laatste lid, WER de aan hem voorbehouden rechtsvordering instelt, hij handelt uit kracht van de wet en dus geen derde is. Toch meen ik dat ook de bijzondere hoedanigheid van de curator in rekening moet worden gebracht. Het is vaste rechtspraak van het Hof dat de algemene opdracht van de curator bestaat in het te gelde maken van de activa van de gefailleerde en het provenu te verdelen en uit het gegeven dat de curator de gemeenschappelijke rechten van de schuldeisers van de gefailleerde uitoefent wanneer hij namens de boedel optreedt7. De gemeenschappelijke rechten van de schuldeisers zijn de rechten die voortvloeien uit de schade aan de boedel ten gevolge van de fout van wie ook, waardoor het passief van het faillissement wordt vermeerderd, het actief wordt verminderd, of het actief dat ter beschikking moest staan van de schuldeisers niet effectief voorhanden is in de boedel8. Hieruit volgt bijvoorbeeld dat kwijting toegekend door de algemene vergadering aan de bestuurders en commissarissen niet aan de curator kan worden tegengeworpen wanneer hij ten behoeve van de gezamenlijke schuldeisers een vordering in bestuurdersaansprakelijkheid op grond van artikel 528 Wetboek van Vennootschappen instelt9. De noodzaak van een efficiënte afwikkeling van het faillissement en de gelijke behandeling van de schuldeisers, maken dat de curator gerechtigd is de vorderingsrechten uit te oefenen tegen een derde die heeft in te staan voor de schulden van de gefailleerde wanneer die gehoudenheid bestaat tegenover alle schuldeisers, ook al behoren die vorderingsrechten niet toe aan de gefailleerde. De gehoudenheid tegenover alle schuldeisers bestaat, ook al is de omvang van die gehoudenheid beperkt in de tijd10. Artikel XX.99, laatste lid, WER bepaalt: “In geval van faillissement van een onderneming bedoeld in artikel I.1, eerste lid, 1°, c), of van een rechtspersoon waarvan de vennoten onbeperkt aansprakelijk zijn krachtens de wet, kan enkel de curator de vennoot persoonlijk aansprakelijk stellen voor de passiva van deze onderneming”. Voor het faillissement kunnen vennoten van een VOF worden aangesproken door de schuldeisers van de VOF. Na het faillissement kan enkel de curator dit. De aandelenoverdracht 7

Cass. 18 juni 2021, AR C.19.0255.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210618.1N.11; Cass. 18 september 2020, AR C.20.0104.N, AC 2020, nr. 556, ECLI:BE:CASS:2020:ARR.20200918.1N.2; Cass. 5 september 2013, AR C.12.0445.N, AC 2013, nr. 424, ECLI:BE:CASS:2013:ARR.20130905.3; Cass. 24 oktober 2002, AR C.00.0476.N-C.00.0477.N, AC 2002, nr. 564, ECLI:BE:CASS:2002:ARR.20021024.14, met concl. van advocaatgeneraal G. DUBRULLE. 8 Cass. 17 december 2015, AR F.14.0024.N, AC 2015, nr. 764, ECLI:BE:CASS:2015:ARR.20151217.7 met concl. van advocaat-generaal VAN INGELGEM. 9 Cass. 18 juni 2021, AR C.19.0255.N, ECLI:BE:CASS:2021:ARR.20210618.1N.11. 10 Cass. 16 september 2016, AR C.14.0388.N, AC 2016, nr. 498, ECLI:BE:CASS:2016:ARR.20160916.1, met concl. van advocaat-generaal VAN INGELGEM; Cass. 7 november 2013, AR C.12.0570.N, AC 2013, nr. 593, ECLI:BE:CASS:2013:ARR.20131107.14 met concl. van advocaat-generaal VANDEWAL; Cass. 19 december 2008, AR C.07.0281.N, AC 2008, nr. 746, ECLI:BE:CASS:2008:ARR.20081219.1, met concl. van advocaatgeneraal VAN INGELGEM. 4/5 Hofvancassatie.be

Parket

is zonder bekendmaking niet tegenstelbaar aan de schuldeisers tenzij de rechtspersoon aantoont dat die derden er reeds kennis van hadden. De vraag rijst of dit verandert wanneer de curator overeenkomstig artikel XX.99, laatste lid, de vennoten persoonlijk aansprakelijk stelt voor de passiva van de onderneming. Dit is volgens mij niet het geval. Ook de curator kan beschouwd worden als een derde en kan zich dus beroepen op de niet-tegenwerpelijkheid van de aandelenoverdracht wegens gebrek aan publicatieformaliteiten wanneer hij een vordering uitoefent die voor het faillissement aan een schuldeiser die heeft gehandeld met de vennootschap toekwam, tenzij er wordt aangetoond dat die schuldeisers/derden er reeds kennis van hadden. De eerdere kennis in hoofde van de derde slaat in dit geval niet op de kennis in hoofde van de curator aangezien die per definitie er pas kennis van krijgt na het faillissement maar op de kennis in hoofde van de schuldeisers van de vennootschap. De schuldeisers die gehandeld hebben met de vennootschap mogen zich immers ook niet in een voordeliger positie bevinden dan voor het faillissement en de (gewezen) vennoot mag zich niet in een nadeliger positie bevinden na het faillissement. Met de vaststellingen en het oordeel in de derde en laatste alinea onder randnummer 1.1, de eerste alinea onder randnummer 1.2, onder randnummer 2.2, 2.2.1, 2.2.2, 2.2.3 en 2.2.4, beslist de appelrechter dat de curator geen derde is die zich kan beroepen op de bescherming van de voormelde bepalingen in verband met de tegenwerpelijkheid en dat de rechtgevolgen van de aandelenoverdracht ten aanzien van de curator tegenwerpelijk zijn vanaf het bestaan van de aandelenoverdracht dan wel vanaf de erkenning door de vennootschap. Hiermee verantwoordt hij zijn beslissing niet naar recht. Het middel is gegrond. Conclusie: Cassatie (behalve in zoverre het bestreden arrest het hoger beroep ontvankelijk verklaart) met verwijzing.

5/5 Hofvancassatie.be