Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2007:ARR.175.415 (2007-10-05)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 175.415 van 5 oktober 2007 Economische zaken - Spoorwegen Beslissing
: Bevolen Samenvoeging Inwilliging tussenkomst bekendmaking
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK.
ARREST
nr. 175.415 van 5 oktober 2007
in de zaak A. I. 181.908/IX-5608
II. 181.945/IX-5611.
In zake :
I.
- Eddy VAN LOON,
- Dirk BEYERS,
- Bart MEIRESONNE,
- Gilbert ABEELS,
- Francky BAERT,
- Tim VAN CAUWENBERGHE,
- Dirk DE HOUWER,
die woonplaats kiezen bij
advocaat C. SERVAIS,
kantoor houdende te ANTWERPEN,
Roderveldlaan 3,
II. de NV DILLEN & LE JEUNE CARGO,
die woonplaats kiest bij
advocaat C. SERVAIS,
kantoor houdende te ANTWERPEN,
Roderveldlaan 3
tegen :
I. + II.
de Belgische Staat, vertegenwoordigd door :
- de minister van Begroting,
- de minister van Mobiliteit,
die woonplaats kiest bij
advocaten M. UYTTENDAELE en E. MARON,
kantoor houdende te BRUSSEL,
Bronstraat 68,
- de staatssecretaris voor Overheidsbedrijven.
tussenkomende partij :
I. + II.
de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen (NMBS),
NV van publiek recht,
die woonplaats kiest bij
advocaat G. KUYPER,
kantoor houdende te BRUSSEL,
Louisalaan 437, bus 2.
---------------------------------------------------------------------------------------------------D E R A A D V A N S T A T E, IXe K A M E R,
Gezien het verzoekschrift dat Eddy VAN LOON, Dirk BEYERS,
Bart MEIRESONNE, Gilbert ABEELS, Francky BAERT, Tim
VAN CAUWENBERGHE en Dirk DE HOUWER op 22 maart 2007 hebben
IX-5608-1/20
ingediend om de schorsing te vorderen van de tenuitvoerlegging van het koninklijk
besluit van 21 januari 2007 houdende erkenning van de NMBS als instelling die
instaat voor de verlening van opleidingsdiensten aan treinbestuurders en treinpersoneel, bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 25 januari 2007
(A. 181.908/IX-5608);
Gezien het verzoekschrift dat de NV DILLEN & LE JEUNE
CARGO op 23 maart 2007 heeft ingediend om de schorsing te vorderen van de
tenuitvoerlegging van hetzelfde koninklijk besluit van 21 januari 2007
(A. 181.945/IX-5611);
Gezien de gelijktijdig ingediende verzoekschriften, waarbij
dezelfde verzoekende partijen de vernietiging vorderen van dezelfde beslissing;
Gezien de nota’s van de verwerende partij;
Gezien de verslagen opgemaakt door auditeur L. VERMEIRE;
Gelet op de kennisgeving van de verslagen aan partijen;
Gelet op de beschikkingen van 29 juni 2007 waarbij de terechtzitting bepaald wordt op 10 september 2007;
Gehoord het verslag van kamervoorzitter P. LEMMENS;
Gehoord de opmerkingen van advocaat C. SERVAIS, die
verschijnt voor de verzoekende partijen, en van advocaat E. JACUBOWITZ die loco
advocaten M. UYTTENDAELE en E. MARON verschijnt voor de tweede
vertegenwoordiger van de verwerende partij;
Gehoord het andersluidend advies van auditeur L. VERMEIRE;
Gelet op de artikelen 17 en 18 en titel VI, hoofdstuk II, van de
wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973,
IX-5608-2/20
OVERWEEGT WAT VOLGT :
I. Rechtspleging
1.
De vorderingen in de zaken A. 181.908/IX-5608 en
A. 181.945/IX-5611 zijn gericht tegen hetzelfde koninklijk besluit; ook de door de
verzoekers in de twee zaken ingeroepen middelen, en de door de verwerende partij
en de tussenkomende partij opgeworpen excepties zijn in grote mate gelijk. Er kan
dan ook aangenomen worden dat de twee vorderingen samenhangend zijn.
Bijgevolg worden de zaken in het belang van een goede
rechtsbedeling samengevoegd.
2.
Met verzoekschriften van 10 mei 2007 vraagt de nv van publiek
recht NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN om in
de administratieve korte gedingen in de zaken A. 181.908/IX-5608 en
A. 181.945/IX-5611 te mogen tussenkomen. Bij schrijven van 5 september 2007
wordt een afschrift bezorgd van de beslissing van de gedelegeerd bestuurder en de
directeur-generaal van de genoemde vennootschap, gedateerd 8 mei 2007, om in de
gedingen tussen te komen.
Er is grond om de verzoeken tot tussenkomst in te willigen.
3.
Met een schrijven van 14 september 2007 verzoekt de verwerende
partij om de heropening van de debatten in de zaak A. 181.908 / IX-5608. Zij legt
een schrijven voor van de nv van publiekrecht INFRABEL, gedateerd 12 september
2007, waaruit blijkt dat tussen 18 april en 19 juli 2007 een geschiktheidsbrevet tot
besturen op de Belgische spoorweginfrastructuur is afgeleverd aan elk van de
verzoekers in de zaak A. 181.908 / IX-5608. Volgens de verwerende partij blijkt
hieruit dat de bedoelde verzoekers geen moeilijk te herstellen ernstig nadeel lijden
en zelfs geen actueel belang meer hebben.
De verzoekers van hun kant menen dat het bedoelde schrijven van
INFRABEL geen stuk is dat aanleiding kan geven tot een heropening van de
debatten.
IX-5608-3/20
Het verzoek tot heropening van de debatten zal verder besproken
worden (overweging 10.4.2).
II. Feiten
4.
In het Belgisch Staatsblad van 23 januari 2007 wordt de wet van
19 december 2006 betreffende de exploitatieveiligheid van de spoorwegen
bekendgemaakt. Deze wet houdt volgens artikel 2 de omzetting in van richtlijn
2004/49/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake de
veiligheid op de communautaire spoorwegen en tot wijziging van richtlijn 95/18/EG
van de Raad betreffende de verlening van vergunningen aan spoorwegondernemingen en richtlijn 2001/14/EG inzake de toewijzing van spoorweginfrastructuurcapaciteit en de heffing van rechten voor het gebruik van de spoorweginfrastructuur
alsmede inzake veiligheidscertificering.
Hoofdstuk IV van de wet handelt over de veiligheidsvergunning
en het veiligheidscertificaat. De spoorweginfrastructuurbeheerder, zijnde
INFRABEL, moet beschikken over een veiligheidsvergunning (artikel 23), iedere
spoorwegonderneming moet beschikken over een veiligheidscertificaat (artikel 24).
De wet bevat nadere bepalingen in verband met de veiligheidsvergunning en het
veiligheidscertificaat.
Hoofdstuk V van de wet handelt over de toegang tot de
opleidingsfaciliteiten. Te dezen zijn de artikelen 34 en 37 van belang, luidend als
volgt :
“Art. 34. De Koning erkent, bij een besluit vastgesteld na overleg in de
Ministerraad, de instelling of instellingen die instaan voor verlening van
opleidingsdiensten voor treinbestuurders en treinpersoneel. De erkenning
verplicht de instelling of instellingen de treinbestuurders en het treinpersoneel
een billijke en niet-discriminerende toegang te verlenen tot opleidingsdiensten
telkens wanneer deze opleiding nodig is om aan de voorwaarden te voldoen
voor het bekomen van een veiligheidscertificaat of, in voorkomend geval, een
veiligheidsvergunning.
De erkenning verplicht de instelling of instellingen kwaliteitsvolle
opleidingsdiensten aan te bieden aan spoorwegondernemingen en aan de
spoorweginfrastructuurbeheerder tegen een redelijke, niet-discriminerende prijs
die in verhouding staat tot de kosten en een winstmarge mag bevatten.
Art. 37. De Koning bepaalt, bij een besluit vastgesteld na overleg in de
Ministerraad, de nadere regels voor de organisatie en de minimuminhoud van
de opleiding en de examens, evenals de wijze van afgifte van de getuigschriften
van treinbestuurders en treinpersoneel.”
IX-5608-4/20
Ter uitvoering van artikel 34 van de wet van 19 december 2006
wordt het koninklijk besluit van 21 januari 2007 genomen, houdende erkenning van
de NMBS als instelling die instaat voor de verlening van opleidingsdiensten aan
treinbestuurders en treinpersoneel. Dit is het bestreden besluit.
Artikel 3 van het besluit bepaalt dat de tussenkomende partij
“wordt erkend als de instelling, bedoeld in artikel 34 van de wet, belast met de
verlening van opleidingsdiensten en de organisatie van de examens voor de
treinbestuurders en het treinpersoneel bedoeld in dit artikel”. De artikelen 4 tot 12
van het besluit leggen een aantal verplichtingen op aan de tussenkomende partij,
meer bepaald in verband met de organisatie van de opleiding, de organisatie van de
examens en de uitreiking van de attesten, de kwaliteit van de opleiding, de financiële
modaliteiten en de rapportering. Artikel 13 van het besluit bepaalt dat het besluit
“opnieuw (zal) worden beoordeeld in het licht van het koninklijk besluit tot
uitvoering van artikel 37 van de wet, wanneer dat zal zijn aangenomen”.
Tot op heden is geen andere instelling erkend voor het verlenen
van opleidingsdiensten voor treinbestuurders en treinpersoneel.
Evenmin is een koninklijk besluit genomen dat, ter uitvoering van
artikel 37 van de wet, in het algemeen de nadere regels vaststelt voor de organisatie
en de minimuminhoud van de opleiding en de examens en voor de wijze van afgifte
van de getuigschriften van treinbestuurders en treinpersoneel.
6.
De verzoekster in de zaak A. 181.945/IX-5611 is een private
spoorwegonderneming. Zij stelt treinbestuurders te werk. De verzoekster verklaart
dat zij zelf instaat voor de opleiding van die treinbestuurders en dat die opleiding
acht maanden bedraagt. Na het volgen van de opleiding dienen de betrokkenen een
examen af te leggen bij INFRABEL, beheerder van de spoorweginfrastructuur.
Volgens de verzoekster zouden 35 kandidaten de door haar verstrekte opleiding
gevolgd hebben, waarvan 31 met succes het examen afgelegd hebben, één niet
geslaagd is, en drie hun examen nog moeten afleggen.
De verzoekers in de zaak A. 181.908/IX-5608 zijn allen met de
verzoekster in de zaak A. 181.945/IX-5611 verbonden door een arbeidsovereenkomst. De eerste zes verzoekers zijn hun tewerkstelling begonnen op 30 oktober
2006, meer bepaald door het volgen van een opleiding bij de verzoekster. Zij dienen
IX-5608-5/20
vervolgens de certificatieproef af te leggen. De zevende verzoeker is zijn opleiding
al begonnen op 2 mei 2006, en heeft vervolgens het eerste deel van de
certificatieproef afgelegd op 13 februari 2007; volgens de verzoeker is hij toen door
de certificeerder van de verzoekster echter niet geslaagd verklaard en dient hij een
herkansing te ondergaan.
Voor het verstrekken van de opleiding doet de verzoekster een
beroep op een zusteronderneming, de bvba SPOOROPLEIDINGSINSTITUUT
(SOI), opgericht op 30 oktober 2006. Volgens de verzoekster is de nv SOI op
2 november 2006 effectief gestart met het verlenen van opleidingen voor
treinbestuurders en treinpersoneel en het certificeren van dat personeel. De nv SOI
heeft op 2 november 2006, vooruitlopend op de aanneming van de latere wet van
19 december 2006, aan de Minister van Mobiliteit gevraagd om erkend te worden
als opleidings- en certificatieinstituut, waarop de minister bij schrijven van
14 november 2006 geantwoord heeft dat de nv SOI na de inwerkingtreding van de
wet een aanvraag tot erkenning kon indienen. Een dergelijke aanvraag lijkt niet te
zijn ingediend.
III. Onderzoek van de vorderingen
A. Zaak A. 181.945/IX-5611
Ontvankelijkheid van de vordering
7.1.
De verwerende partij, vertegenwoordigd door de Minister van
Mobiliteit, en de tussenkomende partij werpen een exceptie van onontvankelijkheid
van de vordering op, afgeleid uit het ontbreken van enig belang.
In hoofdorde voert de verwerende partij aan, daarin bijgevallen
door de tussenkomende partij, dat niet de verzoekster in de zaak
A. 181.945/IX-5611, maar een zustervennootschap, de nv SOI, opleidingsdiensten
verstrekt en examens voor treinbestuurders organiseert. Het bestreden besluit is
aldus vreemd aan het maatschappelijk doel dat de verzoekster nastreeft.
Subsidiair voert de verwerende partij aan dat de grieven van de
verzoekster slechts betrekking hebben op het feit dat de tussenkomende partij wordt
erkend als instelling in de zin van artikel 34 van de wet van 19 december 2006. Het
IX-5608-6/20
belang van de verzoekster bij een schorsing van het bestreden besluit is dan ook in
elk geval beperkt tot artikel 3 van dat besluit.
Van haar kant voert de tussenkomende partij aan dat het bestreden
besluit de erkenning niet voorbehoudt aan de tussenkomende partij, maar dat ook
andere ondernemingen in aanmerking komen om erkend te worden; bovendien is de
verzoekster reeds houder van een veiligheidsgetuigschrift, geldig voor het rijden op
de Belgische spoorweginfrastructuur, en heeft zij bijgevolg geen belang om de
erkenning van de tussenkomende partij geschorst te zien.
7.2.
Het bestreden besluit voorziet in de erkenning van de
tussenkomende partij om de opleidingen te verzorgen en de examens te organiseren,
bedoeld in artikel 34 van de wet van 19 december 2006. De verzoekster verklaart,
zonder op dit punt te worden tegengesproken, dat zij tot vóór kort zelf de
opleidingen aan haar personeel verstrekte, en via een waarnemer ook betrokken was
bij de examens georganiseerd door INFRABEL. Het bestreden besluit heeft tot
gevolg dat vanaf de inwerkingtreding ervan, en tot aan een eventueel besluit waarbij
een erkenning wordt verleend aan een andere onderneming, voorlopig alleen de
tussenkomende partij, die een concurrent is van de verzoekster, over de bedoelde
erkenning beschikt. Daarbij mag niet uit het oog verloren worden dat het eigen
personeel van de verzoekster bij de tussenkomende partij een opleiding zal moeten
volgen, in zoverre zulks vereist is opdat de verzoekster een veiligheidscertificaat zou
kunnen verkrijgen of behouden. Uit de ingeroepen middelen blijkt voorts dat de
verzoekster aan het bestreden besluit onder meer verwijt dat het genomen is vóórdat
artikel 37 van de wet is uitgevoerd. Er lijkt dan ook voldoende aangetoond te zijn
dat de verzoekster belang heeft bij het bestrijden van een regeling die aan haar
concurrent een erkenning verleent voor activiteiten die de verzoekster in het
verleden zelf heeft uitgevoerd, met name ten gunste van haar eigen personeel,
terwijl het voorlopig, bij gebreke van een koninklijk besluit ter uitvoering van
artikel 37 van de wet, niet mogelijk is voor de verzoekster of een met haar
verbonden onderneming om een dergelijke erkenning te verkrijgen.
Nu de bepalingen in verband met de verplichtingen die aan de
tussenkomende partij in het kader van haar erkenning worden opgelegd, essentieel
verbonden zijn met de bepaling waarbij die erkenning zelf verleend wordt, kan de
verzoekster bovendien geacht worden een belang te hebben bij de schorsing van het
hele bestreden besluit.
IX-5608-7/20
In de huidige stand van het geding kan de exceptie van
onontvankelijkheid niet aangenomen worden.
Over de gegrondheid van de vordering tot schorsing
8.
Krachtens artikel 17, § 2, van de gecoördineerde wetten op de
Raad van State kan tot schorsing van de tenuitvoerlegging worden besloten onder
de dubbele voorwaarde dat ernstige middelen worden aangevoerd die de
vernietiging van de aangevochten akte of verordening kunnen verantwoorden en dat
de onmiddellijke tenuitvoerlegging van de bestreden akte of verordening een
moeilijk te herstellen ernstig nadeel kan berokkenen.
9.1.
De verzoekster roept onder meer een derde middel in, afgeleid uit
de schending van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, meer in het
bijzonder het zorgvuldigheidsbeginsel, het redelijkheidsbeginsel en de materiële
motiveringsplicht, en uit de schending van het gelijkheidsbeginsel en het
discriminatieverbod, vastgelegd in de artikelen 10 en 11 van de Grondwet.
De verzoekster voert vooreerst aan dat het bestreden besluit steunt
op onjuiste en onredelijke motieven doordat het in zijn aanhef overweegt dat de
tussenkomende partij de enige is die over de deskundigheid en het materieel
beschikt die nodig zijn voor de opleiding van treinbestuurders en treinpersoneel,
terwijl de verzoekster in het verleden steeds heeft ingestaan voor de opleiding van
haar eigen personeel en tot dusver 31 van de 35 kandidaat-treinbestuurders na de
opleiding geslaagd zijn in het examen georganiseerd door INFRABEL, één
kandidaat niet geslaagd is en de drie overige kandidaten het examen nog moeten
afleggen.
Voorts voert de verzoekster aan dat er geen enkele afweging van
de mogelijke kandidaat-instellingen geweest is, nu ondernemingen als de
verzoekster volgens de minister, in een brief van 30 januari 2007, slechts een
erkenningsdossier kunnen indienen op basis van een koninklijk besluit dat artikel
37 van de wet uitvoert, terwijl de tussenkomende partij zonder nader onderzoek
opleidingen mag verstrekken. Volgens de verzoekster is aldus niet aan een
zorgvuldige besluitvorming gedaan.
IX-5608-8/20
Vervolgens betwist de verzoekster dat de opleiding van de
tussenkomende partij op zich zou volstaan. Zij wijst erop dat zij een eigen
veiligheidszorgsysteem hanteert met strengere veiligheidsnormen dan die welke bij
de tussenkomende partij worden gehanteerd voor wat betreft persoonlijke
bescherming en veiligheid, dat zij werkt met bedrijfseigen werkwijzen die
onmogelijk door de tussenkomende partij kunnen worden bijgebracht, dat zij door
de grensoverschrijdende activiteiten op bepaalde punten (bijvoorbeeld het remmen
van de treinen), strengere normen toepast dan beschreven in het tot dusver
toegepaste Algemeen Reglement voor het gebruik van de spoorweginfrastructuur,
dat haar treinbestuurders eveneens de taak van verantwoordelijke van de
rangeerdienst kunnen uitoefenen, kennis moeten hebben van de plaatselijke
protocollen, moeten kunnen functioneren als rangeerder en een beperkte schouwing
moeten kunnen uitvoeren, dat zij andere tractiemiddelen gebruikt dan de
tussenkomende partij, dat zij ook bedrijfseigen vervoersdocumenten en eigen
geïntegreerde communicatielijnen zowel voor operationele problemen als voor
veiligheidsproblemen gebruikt, en dat er ook wezenlijke verschillen bestaan tussen
de door de tussenkomende partij gebruikte locomotieven en de locomotieven
gebruikt door de verzoekster. Om al die redenen is de verzoekster van oordeel dat
het bij de tussenkomende partij opgeleide personeel niet onmiddellijk inzetbaar zal
zijn en de verzoekster bijgevolg, anders dan de tussenkomende partij, nog extra
investeringen zal moeten doen om haar elders opgeleid personeel inzetbaar te
maken. Volgens de verzoekster volgt uit de aangehaalde elementen dat de
motivering niet draagkrachtig is, en dat er geen zorgvuldige besluitvorming is
geweest.
Voorts voert de verzoekster aan dat het redelijkheidsbeginsel is
geschonden, nu de motivering dat de tussenkomende partij “als enige” over
deskundigheid en materieel beschikt om opleidingen te organiseren, kennelijk
onjuist is.
Ten slotte voert de verzoekster aan dat het gelijkheidsbeginsel en
het discriminatieverbod geschonden zijn, nu niet eens een vraag naar kandidaturen
voor erkenning bekendgemaakt werd, en geen rekening werd gehouden met het feit
dat de verzoekster in het verleden opleidingsdiensten heeft verstrekt. Voor het
verschil in behandeling tussen de verzoekster en de tussenkomende partij bestaat er
geen objectieve en redelijke verantwoording :
IX-5608-9/20
het motief dat de tussenkomende partij “als enige” deskundigheid en materieel
in huis heeft, is onjuist;
- ook van de instructeurs van de verzoekster kan worden gezegd, gelet op de
behaalde resultaten, dat zij de technische en pedagogische kwaliteiten hebben
om de taak van opleiding tot een goed einde te brengen;
- de verwijzing naar het feit dat de instructeurs op elk moment een nauwe band
moeten behouden met de treinbestuurders en het treinpersoneel in actieve dienst,
is niet te begrijpen. Alleszins kan hiermee niet bedoeld zijn dat de opgeleide
treinbestuurders of het treinpersoneel voor dezelfde onderneming moeten
werken als de instructeurs, aangezien dit het onmogelijk zou maken dat
kandidaten van een andere onderneming een opleiding bij de tussenkomende
partij zouden volgen, wat in strijd zou zijn met richtlijn 2004/49/EG en de wet
van 19 december 2006, die een niet-discriminerende toegang tot de
opleidingsfaciliteiten opleggen;
- voor de continuïteit van het bestaande systeem van opleiding is niet vereist dat
het opleidingsorgaan in de schoot van de tussenkomende partij als enige erkend
wordt.
De verzoekster besluit dat het bestreden besluit, door haar op geen enkele wijze te
betrekken in de bestreden erkenning als opleidingsinstelling, zonder dat daartoe een
objectieve en redelijke verantwoording gegeven wordt, de genoemde
grondwetsbepalingen schendt.
9.2.
De verwerende partij antwoordt dat de verzoekster geen belang
heeft bij het middel, nu zij dit belang steunt op een maatschappelijk doel dat
minstens sinds de oprichting van de nv SOI niet meer door de verzoekster wordt
nagestreefd. Er wordt trouwens geen stuk neergelegd waaruit blijkt dat een
erkenning is gevraagd op naam van de verzoekster.
9.3.
De tussenkomende partij antwoordt in de eerste plaats, met
betrekking tot het onderdeel waarin gesteld wordt dat zij zeker niet de enige is die
over de deskundigheid en het materieel beschikt die nodig zijn voor de opleiding
van treinbestuurders en treinpersoneel, dat de artikelen 34 tot 37 van de wet van
19 december 2006 artikel 13 van richtlijn 2004/49/EG omzetten. De wetgever heeft
een systeem ingesteld waarbij één of meer opleidingsorganismen kunnen worden
erkend, maar hij had evengoed kunnen beslissen dat slechts één organisme zou
worden erkend, onafhankelijk zelfs van de intrinsieke kwaliteiten van andere
organisaties. In het licht van de keuze dat meerdere instellingen kunnen worden
IX-5608-10/20
erkend, moeten erkenningscriteria worden uitgevaardigd die voor alle kandidaten
identiek zijn. Als voorlopige maatregel en in afwachting van die criteria, en om de
continuïteit te verzekeren van het opleidingsstelsel en dit toegankelijk te maken voor
alle actieve spoorwegondernemingen in België en de Belgische
infrastructuurbeheerder, is de tussenkomende partij erkend als opleidingsorganisme,
maar die erkenning zal worden herzien vanaf de inwerkingtreding van de
maatregelen ter uitvoering van artikel 37 van de wet. De tussenkomende partij
concludeert dat zij misschien niet de enige is, maar dat het zeker is dat zij de
minimale kwalificaties bezit voor het organiseren en geven van opleidingen aan het
besturend en het begeleidend treinpersoneel. In die zin is het bestreden besluit
terecht genomen.
De tussenkomende partij betwist voorts de stelling dat er grote
verschillen zouden bestaan tussen de opleiding gegeven door de verzoekster en deze
gegeven door de tussenkomende partij. Het geheel van de reglementering
betreffende de veiligheid en het gebruik van de Belgische spoorweginfrastructuur,
waaronder de toegang tot de opleidingsdiensten van het besturend en begeleidend
treinpersoneel, is immers op identieke wijze van toepassing op alle actoren van het
systeem. De nationale veiligheidsautoriteit dient overigens overeenkomstig
artikel 13, lid 1, van richtlijn 2004/49/EG erover te waken dat het geven van de
opleidingsdiensten of het afleveren van de diploma’s voldoet aan de vereisten van
veiligheid en aan de nationale veiligheidsregels. De verzoekster brengt ook geen
enkel bewijs voor haar beweringen.
Wat betreft de beweerde schending van de beginselen van
gelijkheid en niet-discriminatie wijst de tussenkomende partij erop dat de
opleidingsdiensten waarvoor het organisme erkend dient te zijn het besturend en het
begeleidend treinpersoneel betreffen, zowel voor het goederen- als voor het
reizigersvervoer. De verzoekster is uitsluitend gecertificeerd voor het
goederenvervoer en beschikt daardoor misschien niet over de vereiste instrumenten
voor de opleiding van het begeleidend personeel in de reizigerstreinen, terwijl de
tussenkomende partij ook wat dit betreft over de benodigde expertise en het
noodzakelijke materieel voor de organisatie van opleidingen beschikt. Om die reden
werd de tussenkomende partij tijdelijk erkend, om een brede toegang zonder
discriminatie te verzekeren aan alle spoorwegondernemingen die wensen te rijden
op de Belgische spoorweginfrastructuur, wat ook het soort opleiding is waarop zij
beroep dienen te doen om hun veiligheidsgetuigschrift te behalen.
IX-5608-11/20
9.4.
De in de voorliggende exceptie opgeworpen grief valt samen met
die welke het voorwerp vormde van de exceptie van onontvankelijkheid van de
vordering. Die laatste exceptie heeft de Raad van State, om de hiervóór
uiteengezette redenen, in de huidige stand van het geding niet aangenomen.
Ook de exceptie van onontvankelijkheid van het middel kan derhalve
in de huidige stand van het geding niet worden aangenomen.
9.5.
In zoverre het middel een schending aanvoert van de beginselen van
gelijkheid en niet-discriminatie, steunt het op een verschil in behandeling tussen de
verzoekster, die slechts erkend kan worden nadat gebleken zal zijn dat zij in staat
is om een opleiding te verzorgen die beantwoordt aan de nadere regels die zullen
worden vastgesteld bij een koninklijk besluit te nemen ter uitvoering van artikel 37
van de wet van 19 december 2006, en de tussenkomende partij, die deze erkenning
reeds verkrijgt bij het bestreden besluit.
Zowel de verzoekster als de tussenkomende partij blijken in het
verleden de opleiding van hun personeel verzorgd te hebben. Vanuit dit oogpunt
bevinden zij zich dus in een vergelijkbare situatie. Het feit dat de verzoekster de
opleiding voortaan zou toevertrouwen aan een zustervennootschap, de nv SOI, doet
aan die vaststelling geen afbreuk. De nv SOI heeft trouwens nog geen erkenning
verkregen om opleidingen te mogen verzorgen.
Het aangevoerde verschil in behandeling is slechts verenigbaar met
de beginselen van gelijkheid en niet-discriminatie indien er daarvoor een objectieve
en redelijke verantwoording bestaat.
Te dezen bevat de aanhef van het bestreden besluit de volgende
overwegingen:
“Overwegende dat het in afwachting van de aanneming van een koninklijk
besluit tot uitvoering van artikel 37 van de wet van 19 december 2006
betreffende de exploitatieveiligheid van de spoorwegen, nu reeds nodig is, de
opleidingsinstelling aan te wijzen die moet optreden in het raam van de
procedure die leidt tot de veiligheidserkenning of -certificering van de
betrokken ondernemingen, om te vermijden dat de procedure van certificering
van bestuurders en treinpersoneel wordt opgeschort;
Overwegende dat de N.M.B.S. de enige is die over de deskundigheid en het
materieel beschikt die nodig zijn voor de opleiding van treinbestuurders en
treinpersoneel;
IX-5608-12/20
Overwegende dat de instructeurs die thans in dienst zijn, de technische en
pedagogische kwaliteiten hebben om de taak tot een goed einde te brengen;
Overwegende dat het belangrijk is dat deze instructeurs op elk moment een
nauwe band behouden met de treinbestuurders en het treinpersoneel in actieve
dienst ten einde hun praktijkgerichte beroepskennis op peil te houden;
Overwegende dat het behoud van een opleidingsorgaan in de schoot van de
N.M.B.S. toelaat de continuïteit van het bestaande systeem van opleiding te
verzekeren.”
Die motieven kunnen niet verantwoorden waarom de
tussenkomende partij als enige een voorlopige erkenning krijgt, dit wil zeggen met
uitsluiting van andere ondernemingen, zoals de verzoekster. Zoals de verzoekster
immers aanvoert, blijkt ook zij in het verleden met succes opleidingen aangeboden
te hebben. Op het eerste gezicht is dan ook niet bewezen dat zij, anders dan de
tussenkomende partij, niet over de vereiste deskundigheid en het vereiste materieel
beschikt en dat haar instructeurs, anders dan die van de tussenkomende partij, niet
geacht kunnen worden de nodige technische en pedagogische kwaliteiten te hebben.
Bovendien volstaat de noodzaak om de continuïteit van het
systeem te verzekeren niet als verantwoording om de tussenkomende partij als enige
een erkenning als opleidingsinstelling te verlenen, zonder na te gaan of andere
instellingen niet eveneens voor een erkenning in aanmerking komen.
Voor het verschil in behandeling lijkt er dan ook geen
verantwoording te zijn die verenigbaar is met de genoemde grondwettelijke
beginselen. In zoverre is het middel ernstig.
10.1.
In verband met het vereiste inzake het moeilijk te herstellen
ernstig nadeel voert de verzoekster in essentie aan dat zij vóór het bestreden besluit
een aantal belangrijke investeringen heeft gedaan die door dat besluit volkomen
nutteloos worden, waardoor zij een verlies van 1.434.765,98 euro zal lijden, hetzij
bijna het volledige eigen vermogen op 48.395,81 euro na.
Vooreerst wijst zij in dit verband op het feit dat er negen aspiranttreinbestuurders in opleiding zijn, waarvan de verzoekster de loonkost en de
opleidingskost draagt (ongeveer 40.000 euro per persoon) en waarvoor zij de kost
van drie instructeurs op zich neemt. De verzoekster had voor ogen dat de bedoelde
personen minstens vanaf juli 2007 volledig inzetbaar zouden zijn als gecertificeerde
treinbestuurders, wat een toename met 50 % van het aantal treinbestuurders met zich
zou brengen, en dus ook van de productie. Ten gevolge van het bestreden besluit
IX-5608-13/20
wordt de opleiding van deze personen onderbroken. Daardoor dreigt die opleiding,
en dus ook de investering van de verzoekster, zonder waarde te worden, met als
gevolg dat de betrokkenen een nieuwe opleiding zullen moeten starten, deze keer
bij de tussenkomende partij, een rechtstreekse concurrent, en zonder dat er een
waarborg is in verband met de minimuminhoud en de minimumvoorwaarden van
dergelijke opleiding. Deze personen zullen aldus niet onmiddellijk inzetbaar zijn,
en die situatie kan nog een hele tijd duren, aangezien de opleiding bij de tussenkomende partij 18 maanden duurt, periode gedurende welke de verzoekster opnieuw
zal moeten instaan voor de loonkost en de opleidingskost. Dezelfde gevolgen rijzen
bovendien ten aanzien van de reeds gebrevetteerde treinbestuurders, aangezien deze
om de drie jaar een nieuwe certificatieproef dienen te ondergaan, en ook voor hen
dezelfde onzekerheid bestaat inzake omstandigheden, inhoud en voorwaarden van
het examen. Bij gebreke van certificering of bij niet-tijdige certificering van haar
personeelsleden wordt de verzoekster belemmerd in de realisatie van haar
maatschappelijk doel op een economisch verantwoorde wijze, nu zij de vaste
(loon)kosten blijft dragen, terwijl deze personen zonder brevet niet inzetbaar zijn en
dus niets opbrengen voor de onderneming van de verzoekster. Het ontslaan van de
aspirant-treinbestuurders, de instructeurs die geen opleiding meer mogen geven of
het niet tijdig gehercertificeerd personeel is geen optie omdat de geboden opleiding
dan volledig nutteloos is, de in het bedrijf aanwezige know-how onmiddellijk
verloren gaat en de ontslagen werknemers hun vertrouwen in het bedrijf zullen
verliezen en daardoor niet opnieuw aangeworven zullen kunnen worden. Ook
economische werkloosheid is geen optie, nu deze voor bedienden wettelijk niet
mogelijk is. Het aanwerven van nieuw en totaal ander gebrevetteerd personeel zou
evenmin een oplossing zijn nu ook voor hen een bijkomende opleiding nodig is om
in de onderneming van de verzoekster ingeschakeld te kunnen worden, gelet op de
belangrijke verschillen tussen activiteiten en het materieel van de tussenkomende
partij en die van de verzoekster.
Daarnaast wijst de verzoekster erop dat zij in het licht van de op
redelijke grond vermoede inzetbaarheid van de aspirant-treinbestuurders vanaf juli
2007, vier nieuwe diesellocomotieven heeft besteld, waarvan twee waarschijnlijk
geleverd worden in juni 2007 en twee andere in september 2007. Die aankoop is
zonder de onmiddellijke inzetbaarheid van het genoemde personeel niet nodig en
zelfs overbodig. Deze locomotieven zullen niet renderen en enkel kosten.
IX-5608-14/20
Rekening houdend met de loonkosten en de kosten van deze
locomotieven moet door het bestreden besluit in 2007 een verlies verwacht worden
van 1.434.765,98 euro, hetzij bijna het volledige eigen vermogen, terwijl er in
normale omstandigheden weliswaar nog steeds een verlies zou zijn, maar dan
slechts ten bedrage van 171.867,42 euro. De verzoekster wijst in dit verband op de
artikelen 633 en 634 van het Wetboek van Vennootschappen die in verband met
verlies van maatschappelijk kapitaal handelen over de ontbinding van de
vennootschap. Tot staving van haar uitleg citeert zij uit een verklaring van de
bedrijfsrevisor V.G. van 20 maart 2007. Zonder de door de verzoekster opgestelde
ramingsstaat te certifi-ceren, bevestigt deze bedrijfsrevisor niettemin dat de
opgegeven bedrijfsopbrengsten voortvloeien uit lopende contracten voor het jaar
2007, en dat de bedragen met betrekking tot kosten die contractueel vastliggen,
correct zijn weergegeven. De bedrijfsrevisor herinnert eraan dat hij de raad van
bestuur erop heeft gewezen dat hij de onderneming beschouwt als een onderneming
in moeilijkheden omdat “als de rechtstoestand waartegen de onderneming zich
verzet, blijft voortbestaan, de vennootschap spoedig dermate structureel in
financiële moeilijkheden zal geraken dat er geen redding van de onderneming meer
mogelijk zal zijn”.
10.2.
De verwerende partij antwoordt samengevat dat de stelling van
de verzoekster volstrekt ongeloofwaardig is, nu zij haar nadeel volledig steunt op
het maatschappelijk doel van een andere vennootschap, de nv SOI, terwijl zij zelf
een spoorwegonderneming is. De verzoekster wordt dus geenszins belemmerd in de
uitvoering van haar activiteiten conform de vergunningen die haar werden
afgeleverd, en dus ook niet in de realisatie van haar maatschappelijk doel. Er is
bijgevolg geen persoonlijk nadeel, veroorzaakt door de tenuitvoerlegging van de
bestreden beslissing.
Bovendien houdt de verzoekster geen rekening met de winsten die
zij in de uitvoering van haar activiteiten als spoorwegonderneming mag verwachten.
10.3.
De tussenkomende partij herhaalt in hoofdorde dat de vordering
onontvankelijk is bij gebrek aan belang. De verzoekster kan dan ook geen enkel
nadeel lijden ingevolge de bestreden akte.
Subsidiair wijst de tussenkomende partij op de artikelen 5 en 6
van het bestreden besluit, die voorzien in de mogelijkheid voor haar om
IX-5608-15/20
vrijstellingen van opleiding te verlenen en om examens te organiseren. Sedert de
inwerkingtreding van het bestreden besluit is door de verzoekster nog geen enkele
vraag tot de tussenkomende partij gericht, bijvoorbeeld een verzoek tot vrijstelling
of tot het organiseren van examens. Aldus blijkt de verzoekster zichzelf een moeilijk
te herstellen ernstig nadeel te berokkenen.
Nog meer subsidiair wijst de tussenkomende partij erop dat juist
de schorsing van het bestreden besluit een moeilijk te herstellen ernstig nadeel zal
berokkenen. In dat geval zal er immers, zolang de uitvoeringsmaatregelen van
artikel 37 van de wet niet in werking zijn getreden, geen erkend
opleidingsorganisme in België zijn, en zal dus geen enkel getuigschrift van
professionele geschiktheid van het veiligheidspersoneel kunnen worden afgeleverd
overeenkomstig artikel 8, § 1, 3/ en “§ 1, 3/” (lees: artikel 9, § 1, 3/) van het
koninklijk besluit van 16 januari 2007 houdende de vereisten en de
veiligheidsprocedures van toepassing op de beheerder van de
spoorweginfrastructuur en de spoorwegondernemingen. Dit zou het proces van
certificatie blokkeren, wat zeker een nadeel zou berokkenen in hoofde van de
verzoekster, maar ook in hoofde van de beheerder van de infrastructuur en alle
spoorwegondernemingen die het Belgisch spoor gebruiken, inbegrepen de
tussenkomende partij.
Tenslotte zou ook het argument dat de verzoekster een nadeel zal
lijden dat tot vereffening kan leiden, omdat zij de vier bestelde locomotieven niet
zal kunnen gebruiken, niet in aanmerking komen. Er is immers geen oorzakelijk
verband tussen het bestreden besluit en de investeringspolitiek van de verzoekster,
te meer daar zij niet is vrijgesteld van de opleiding van haar bestuurders, maar in dit
opzicht integendeel een derde onderneming is. Tot op heden kan niets garanderen
dat de nv SOI erkend zal worden. Indien de gedane investeringen de verzoekster in
een moeilijke financiële situatie plaatsen, dan ligt de oorzaak bij de keuzes van het
management van de verzoekster zelf. De verklaring van de bedrijfsrevisor heeft
aldus een artificieel karakter, in zoverre zij op geen enkele wijze aantoont dat het
bestreden besluit de oorzaak zou zijn van het beweerde nadeel van de verzoekster.
10.4.1.
Uit het verzoekschrift blijkt dat de verzoekster, tot staving van het
bestaan van een moeilijk te herstellen ernstig nadeel, in hoofdorde erop wijst dat
haar negen aspirant-treinbestuurders (personeelsleden in opleiding) ten gevolge van
het bestreden besluit hun opleiding misschien niet zullen kunnen valoriseren,
IX-5608-16/20
waardoor deze personeelsleden niet onmiddellijk inzetbaar zijn, en de verzoekster
integendeel een nieuwe opleiding voor hen zal moeten betalen, deze keer bij de
tussenkomende partij. De verzoekster maakt daarnaast ook melding van 18 reeds
gebrevetteerde treinbestuurders die bij haar in dienst zijn. Zij wijst erop dat die
treinbestuurders om de drie jaar een nieuwe certificatieproef moeten ondergaan,
zodat ook voor hen onzekerheid dreigt over de omstandigheden, de inhoud en de
voorwaarden van de examens. Volgens de verzoekster zal zij de kosten van het loon
van al deze personeelsleden moeten blijven dragen, terwijl deze personen zonder
brevet niet inzetbaar zijn en dus niets opbrengen voor haar onderneming. Het
ontslaan van die personen is geen optie, want dan zou de hen geboden opleiding
helemaal nutteloos worden, zou de in het bedrijf aanwezige know how onmiddellijk
verloren gaan, en zouden die personen het vertrouwen in hun werkgever, de
verzoekster, verliezen, met als gevolg dat ze ook niet meer zullen terugkeren.
Uit dit relaas blijkt dat het bestreden besluit aanzienlijke gevolgen
voor de verzoekster teweeg kan brengen. De verzoekster maakt aannemelijk dat,
indien zij haar personeelsleden voor een opleiding naar de tussenkomende partij
moet sturen, zij de investering in de door haar verstrekte opleiding ziet teloorgaan.
Het is bovendien niet geweten hoelang de voorlopige situatie, gecreëerd door het
bestreden besluit, zal bestaan.
10.4.2.
Met een schrijven van 14 september 2007 vraagt de verwerende
partij de heropening van de debatten, op grond dat uit een schrijven van INFRABEL
van 12 september 2007, als bijlage bij het genoemde schrijven van de verwerende
partij gehecht, blijkt dat de verzoekers in de zaak A. 181.908/IX-5608 hun
geschiktheidsbrevet inmiddels hebben verkregen. Volgens de verwerende partij
blijkt hieruit dat de bedoelde verzoekers geen enkel moeilijk te herstellen ernstig
nadeel lijden en zelfs geen belang meer hebben bij hun vordering.
Met een schrijven van 21 september 2007 antwoordt de
verzoekster dat de informatie vervat in de verklaring van INFRABEL dateert van
juni 2007, zodat er geen sprake is van een nieuw stuk. De verzoekster is dan ook van
oordeel dat de bedoelde verklaring geen reden kan zijn om de debatten te heropenen.
Daargelaten de vaststelling dat het verzoek tot heropening van de
debatten formeel enkel gedaan is in de zaak A.181.908/IX-5608, niet in de zaak
A.181.945/IX-5611, merkt de Raad van State op dat het stuk waarop dat verzoek
IX-5608-17/20
steunt slechts betrekking heeft op de zeven aspirant-treinbestuurders die als
verzoeker zijn opgetreden in de zaak A. 181.908/IX-5608. Zelfs indien aangenomen
zou moeten worden dat die personen thans effectief het brevet behaald hebben, doet
dit feit niets af aan de omstandigheid dat andere personeelsleden nog gecertificeerd
of gehercertificeerd zullen moeten worden, en dat ook die zeven personeelsleden na
enige tijd gehercertificeerd zullen moeten worden. De gevolgen waarvan hiervóór
sprake blijven dus mogelijk.
Er is dan ook geen aanleiding om in te gaan op het verzoek tot
heropening van de debatten. A fortiori is er geen reden om die debatten ambtshalve
te heropenen.
10.4.3.
In de specifieke omstandigheden van de zaak kan aangenomen
worden dat het door de verzoekster aangevoerde nadeel ernstig is. Nu dat nadeel het
verlies van know how en van opgeleide werknemers kan inhouden, kan ook
aangenomen worden dat het moeilijk te herstellen is.
11.
Er is voldaan aan de bij artikel 17, § 2, van de gecoördineerde
wetten op de Raad van State opgelegde voorwaarden om de schorsing van de
tenuitvoerlegging te bevelen.
B. Zaak A. 181.908/IX-5608
12.
De vordering in de zaak A. 181.908/IX-5608 strekt tot de
schorsing van de tenuitvoerlegging van het besluit dat ook in de zaak
A. 181.945/IX-5611 bestreden wordt.
Nu de Raad van State, om de hiervóór ontwikkelde redenen, in de
zaak A. 181.945/IX-5611 de schorsing van dat besluit beveelt, is er geen reden om
nog te onderzoeken of de vordering in de zaak A. 181.908/IX-5608 ontvankelijk en
gegrond is. Gelet op de samenvoeging van de twee zaken, kan het voordeel van de
schorsing meteen uitgebreid worden tot de verzoekers in die laatste zaak.
IX-5608-18/20
OM DIE REDENEN
BESLIST DE RAAD VAN STATE :
Artikel 1.
De zaken nrs. A. 181.908/IX-5608 en 181.945/IX-5611 worden
samengevoegd.
Artikel 2.
De verzoeken tot tussenkomst van de Nationale Maatschappij der
Belgische Spoorwegen (NMBS), nv van publiek recht in de administratieve korte
gedingen worden ingewilligd.
Artikel 3.
Het verzoek tot heropening van de debatten wordt afgewezen.
Artikel 4.
Bevolen wordt de schorsing van de tenuitvoerlegging van het
koninklijk besluit van 21 januari 2007 houdende erkenning van de NMBS als
instelling die instaat voor de verlening van opleidingsdiensten aan treinbestuurders
en treinpersoneel, bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 25 januari 2007.
Artikel 5.
Dit arrest zal in het Belgisch Staatsblad worden bekendgemaakt
op dezelfde wijze als het geschorste besluit.
IX-5608-19/20
Artikel 6.
De uitspraak over de bijdrage in de betaling van de kosten wordt
uitgesteld.
De kosten van de tussenkomsten in de schorsingsprocedure,
bepaald op 250 euro, komen ten laste van de tussenkomende partij.
Aldus te Brussel uitgesproken in openbare terechtzitting, op
5 oktober 2007, door de IXe kamer, die was samengesteld uit :
de HH.
Mevr.
P. LEMMENS,
A. VANDENDRIESSCHE,
D. MOONS,
V. WAUTERS,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier.
De griffier,
De voorzitter,
V. WAUTERS.
P. LEMMENS.
IX-5608-20/20
