Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2007:ARR.177.705 (2007-12-10)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 177.705 van 10 december 2007 Economische zaken - Varia (economische
zaken) Beslissing : heropening debatten Aanvullend verslag
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK.
ARREST
nr. 177.705 van 10 december 2007
in de zaak A. I. 65.921/IX-2136
II. 65.954/IX-2135.
In zake :
I. 1. Ann VAN DER PERRE
2. Pierre SCHOEMANS
die woonplaats kiezen bij
advocaat D. LINDEMANS
kantoor houdende te BRUSSEL,
Keizerslaan 3
II. de bvba ABATROS AIR ACADEMY,
laatst met maatschappelijke zetel te 1150 BRUSSEL,
Crokaertlaan 167,
waarvan het faillissement gesloten is,
die het geding hervat dat aanhangig is gemaakt door Meester Joan
DUBAERE, in zijn hoedanigheid van curator over het faillissement
van de voornoemde vennootschap,
tegen :
het Vlaamse Gewest, vertegenwoordigd door de Vlaamse regering.
--------------------------------------------------------------------------------------------------D E R A A D V A N S T A T E, IXe K A M E R,
Gezien het verzoekschrift dat Ann VAN DER PERRE en Pierre
SCHOEMANS op 11 oktober 1995 hebben ingediend om de veroordeling te
vorderen van het Vlaamse Gewest, op grond van artikel 11 van de gecoördineerde
wetten op de Raad van State, tot betaling van 17.500.000 frank (433.813,67 euro)
per verzoeker, te vermeerderen met de gerechtelijke rente vanaf de dag van
indiening van het verzoekschrift;
Gezien het verzoekschrift dat Meester Joan DUBAERE, curator
over het faillissement van de bvba ABATROS AIR ACADEMY, op 13 oktober
1995 heeft ingediend om de veroordeling te vorderen van het Vlaamse Gewest, op
grond van artikel 11 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, tot
betaling van 35.000.000 frank (867.627, 34 euro), te vermeerderen met de
gerechtelijke rente vanaf de dag van indiening van het verzoekschrift;
IX-2135-1/10
Gezien de regelmatig gewisselde memories van antwoord en van
wederantwoord;
Gezien het verslag opgemaakt door eerste auditeur J. STEVENS;
Gelet op de beschikking van 11 januari 2000 tot samenvoeging
van de zaken;
Gelet op de beschikking van 11 januari 2000 die de neerlegging
ter griffie van het verslag en van het dossier gelast;
Gelet op de kennisgeving van het verslag aan partijen en gezien
de regelmatig gewisselde laatste memories;
Gelet op de beschikking van 4 oktober 2007 waarbij de
terechtzitting bepaald wordt op 12 november 2007;
Gehoord het verslag van kamervoorzitter P. LEMMENS;
Gehoord de opmerkingen van advocaat D. LINDEMANS, die
verschijnt voor de verzoekende partijen in de zaak A. 65.921/IX-2136, en van
advocaat R. DENYS, die loco advocaat K. VAN HOOREBEKE verschijnt voor de
verwerende partij;
Gehoord het advies van eerste auditeur J. STEVENS;
Gelet op titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van
State, gecoördineerd op 12 januari 1973,
WIJST NA BERAAD HET VOLGENDE ARREST :
Over de gegevens van de zaak.
1.
Bij akte verleden op 24 juli 1980 richten Ann VAN DER PERRE
en Pierre SCHOEMANS de bvba ABATROS AIR ACADEMY op, met als doel
“alle handelingen welke rechtstreeks of onrechtstreeks verband houden met de
luchtvaart alsook de aankoop, de verwezenlijking en de uitbating van elke vestiging
IX-2135-2/10
met betrekking tot dit doel”. Er wordt gepreciseerd dat de vennootschap onder meer
“scholing (zal) kunnen verlenen, het luchttransport van personen en goederen
uitvoeren, overgaan tot het aankopen, verkopen, huren of verhuren van alle zaken
welke rechtstreeks of onrechtstreeks verband houden met de luchtvaart, onder meer
van vliegtuigen”.
De bvba ABATROS AIR ACADEMY heeft op het vliegveld te
Grimbergen opleidingen gegeven aan privé- en beroepspiloten. Zij beschikte
daarvoor onder meer over twee concessies verleend door de Regie der Luchtwegen,
de ene voor het gebruik van een verharde oppervlakte van 280 m2 voor het
stationeren van vliegtuigen (concessieakte nr. AD/CO/02/4106/2079), de andere
voor het gebruik van een onoverdekte oppervlakte van ca. 350 m2 voor het oprichten
van een chalet (concessieakte nr. AD/CO/02/4106/2054ter).
2.
In het kader van een nieuw beheer van de luchthavens die onder
de bevoegdheid vielen van het Vlaamse Gewest, maakte de Vlaamse Minister van
Openbare Werken op 19 september 1991 zijn beslissing bekend om de uitbating van
het vliegveld Grimbergen vanaf 1 januari 1992 te beëindigen. Bij schrijven van
dezelfde dag verzocht hij de Regie der Luchtwegen onverwijld over te gaan tot het
opzeggen van alle concessiecontracten met betrekking tot het vliegveld. De Regie
gaf hieraan gevolg, wat de twee genoemde concessieovereenkomsten met de bvba
ABATROS AIR ACADEMY betreft, met brieven van 26 september 1991, waarbij
de concessies tegen 1 januari 1992 beëindigd werden.
Tegen de genoemde beslissing van de minister tot het sluiten van
het vliegveld te Grimbergen en tegen de opzeggingen door de Regie der
Luchtwegen van een aantal andere concessies werden door twee andere
concessiehouders vorderingen tot schorsing en beroepen tot nietigverklaring bij de
Raad van State ingesteld. De vorderingen tot schorsing zijn verworpen bij arresten
nr. 38.381, nv Rodo, en nr. 38.382, Belgian Flight School, van 20 december 1991;
de beroepen tot nietigverklaring zijn verworpen bij arresten nrs. 40.228 en 40.229,
Belgian Flight School, van 8 september 1992, en nr. 48.925, nv Rodo, van 6
september 1994. De verzoekende partijen in de thans voorliggende zaak hebben
geen beroep ingesteld.
IX-2135-3/10
Ten gevolge van het opwerpen van een belangenconflict door de
Brusselse Hoofdstedelijke Regering was de uitvoering van de beslissing tot sluiting
van de luchthaven ondertussen geschorst, met name tot 17 april 1992. In die periode
kon de bvba ABATROS AIR ACADEMY haar activiteiten verder uitoefenen.
3.
Nadat de Vlaamse minister beslist had om de uitbating van het
vliegveld vanaf 17 april 1992 stop te zetten, en de Brusselse Hoofdstedelijke
Regering een nieuw belangenconflict had opgeworpen, dagvaardde de nv Rodo, een
van de andere concessiehouders, het Vlaamse Gewest op 22 april 1992 in kort
geding, ten einde de heropening van het vliegveld te Grimbergen te horen opleggen.
De bvba ABATROS AIR ACADEMY is in dat geding vrijwillig tussengekomen.
Bij beschikking van 30 april 1992 legde de Voorzitter van de
Rechtbank van eerste aanleg te Brussel verbod op aan het Vlaamse Gewest om de
beslissing tot sluiting van het vliegveld ten uitvoering te brengen zolang het tweede
belangenconflict nog aanhangig was. Tegen die beschikking stelde het Vlaamse
Gewest hoger beroep in. Bij arrest van 27 mei 1992 besliste het Hof van Beroep te
Brussel, na vastgesteld te hebben dat het Overlegcomité Regering-Executieven op
5 mei 1992 had geoordeeld dat een beslissing slechts eenmaal het voorwerp van een
belangenconflict kon uitmaken, dat het hoger beroep ontvankelijk en gegrond was.
De oorspronkelijke vordering werd dienvolgens ongegrond verklaard.
Het vliegveld is vervolgens op 29 mei 1992 effectief gesloten.
4.
Met twee afzonderlijke brieven van 21 juni 1995, de ene namens
de verzoekers VAN DER PERRE en SCHOEMANS, de andere namens de bvba
ABATROS AIR ACADEMY, dienen de verzoekers bij de Vlaamse regering een
verzoek in tot vergoeding van buitengewone schade, geleden ten gevolge van de
sluiting van het vliegveld te Grimbergen. De schade wordt voor elk van de
verzoekers VAN DER PERRE en SCHOEMANS geraamd op 17,5 miljoen frank
(433.813,67 euro), en voor de bvba ABATROS AIR ACADEMY op 35 miljoen
frank (867.627, 34 euro).
Op 16 augustus 1995 antwoordt de Vlaamse Minister van
Openbare Werken, Vervoer en Ruimtelijke Ordening "niet te kunnen ingaan op (het)
verzoek", op grond dat "de schade die (de verzoekers) beweren te hebben geleden,
... niet (werd) veroorzaakt door de administratieve overheid".
IX-2135-4/10
Met een op 11 oktober 1995 ingediend verzoekschrift vorderen
de verzoekers VAN DER PERRE en SCHOEMANS dat de Raad van State de
verwerende partij zou veroordelen tot betaling aan elk van hen van een bedrag van
17,5 miljoen frank (433.813,67 euro), te vermeerderen met de intresten.
Met een op 13 oktober 1995 ingediend verzoekschrift vordert
Meester DUBAERE, optredend in zijn hoedanigheid van curator over het
faillissement van de bvba ABATROS AIR ACADEMY, dat de Raad van State de
verwerende partij zou veroordelen tot betaling van een bedrag van 35 miljoen frank
(867.627, 34 euro), te vermeerderen met de intresten.
Over de verzoekende partij in de zaak 65.954/IX-2135.
5.
Bij schrijven van 30 juli 1996 deelt de toenmalige raadsman van
de curator mee dat het faillissement van de bvba ABATROS AIR ACADEMY bij
vonnis van de Rechtbank van koophandel te Brussel van 14 mei 1996 gesloten is,
waardoor de vroegere bestuurders opnieuw aan het hoofd van hun vennootschap zijn
gesteld. Hij deelt tevens mee dat de vennootschap het geding dat door de curator is
ingesteld, wenst voort te zetten.
Ter zitting verklaart de toenmalige raadsman van de curator, die
tevens de raadsman is van de verzoekers in de zaak 65.921/IX-2136, dat hij niet
meer optreedt voor de bvba ABATROS AIR ACADEMY.
Onder de toepassing van de Faillissementswet van 18 april 1851,
die boek III van het Wetboek van Koophandel vormde, had de sluiting van het
faillissement niet het verdwijnen van de rechtspersoon tot gevolg, maar bleef deze
integendeel bestaan tot aan haar vereffening. Te dezen is echter niet duidelijk of de
vennootschap nog bestaat, dan wel of ze ondertussen vereffend is. Evenmin is
duidelijk of er een geldige hervatting van het geding is geweest.
Er bestaat aanleiding om de debatten te heropenen, opdat de
vennootschap, na kennisgeving van het voorliggende arrest aan haar laatst gekende
maatschappelijke zetel, in voorkomend geval de nodige opheldering terzake kan
verlenen.
IX-2135-5/10
Over de bevoegdheid van de Raad van State
6.1.
In haar memories van antwoord werpt de verwerende partij een
exceptie van onbevoegdheid van de Raad van State.
Volgens de verwerende partij volgt uit artikel 11 van de
gecoördineerde wetten op de Raad van State, naar luid waarvan de Raad van State
uitspraak doet over de eisen tot herstelvergoeding voor buitengewone schade “als
geen ander rechtscollege bevoegd is”, dat de Raad van State “niet bevoegd (is) om
op een verzoek tot herstelvergoeding te beschikken wanneer de verzoeker zich
daarbij beroept op een fout van de administratie, omdat deze in dat geval een recht
op schadevergoeding inroept, gesteund op artikel 1382 van het Burgerlijk Wetboek,
en, krachtens... artikel 144 van de Grondwet, uitsluitend de hoven en rechtbanken
bevoegd zijn om daarover te oordelen”. De verwerende partij voert aan dat de
verzoekers in het verzoekschriften melding maken “van de eventuele fouten van de
overheid die in aanmerking dienen te komen bij de beoordeling van de vordering
van verzoekende partijen en van de begroting in billijkheid van de
herstelvergoeding”. Aldus blijkt dat er te dezen geen sprake kan zijn van een
foutloos overheidsoptreden, met als gevolg dat de Raad van State niet bevoegd is
om kennis te nemen van de vordering, en enkel en alleen de gewone rechtbanken
bevoegd zijn.
In haar laatste memorie stelt de verwerende partij, met verwijzing
naar het auditoraatsverslag, dat uit de vroegere acties van de verzoekende partijen,
met name de vordering van de bvba ABATROS AIR COMPANY tot tussenkomst
in het kort geding, blijkt dat zij gesteund hebben op de schending van een subjectief
recht. Bovendien hebben zij een fout aangevoerd, met name het niet waarmaken van
gedane beloftes en het niet aanbieden van een alternatief voor het gesloten
vliegveld.
6.2.
In hun memories van wederantwoord repliceren de verzoekers dat
er in hun verzoekschriften niets te lezen is in verband met eventuele fouten vanwege
de overheid. Zij voeren ook aan dat het gebrek aan nauwkeurigheid in het verweer
van de verwerende partij elke tegenspraak onmogelijk maakt.
In hun laatste memorie herhalen zij dat zij noch in hun
verzoekschrift, noch in hun vordering voor de Raad van State, enige fout aan de
overheid hebben verweten. De door hen geleden schade is het gevolg van het sluiten
IX-2135-6/10
van het vliegveld, niet van het feit dat beloftes voor een alternatief of een
wederopening van het vliegveld nadien niet zijn ingelost. Uitdrukkelijk stellen de
verzoekers dat aan het Vlaamse Gewest noch een contractuele, noch een quasidelictuele fout ten laste kan worden gelegd. Ten slotte wijzen de verzoekers erop dat
de bvba ABATROS AIR ACADEMY zich in het kort geding niet beroepen heeft
op een subjectief recht, maar op de vrijheid van handel en nijverheid, zodat daaruit
geen gevolgen afgeleid kunnen worden voor de huidige vordering bij de Raad van
State.
6.3.1.
luidt als volgt:
Artikel 11 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State
“Als geen ander rechtscollege bevoegd is, doet de afdeling administratie
(thans de afdeling bestuursrechtspraak) naar billijkheid en met inachtneming
van alle omstandigheden van openbaar en particulier belang, bij wege van arrest
uitspraak over de eisen tot herstelvergoeding voor buitengewone, morele of
materiële schade, veroorzaakt door een administratieve overheid.
De eis tot herstelvergoeding is niet ontvankelijk dan nadat de
administratieve overheid een verzoekschrift om vergoeding geheel of
gedeeltelijk heeft afgewezen of gedurende zestig dagen verzuimd heeft daarop
te beschikken.”
Zoals de verwerende partij terecht opmerkt, volgt uit het feit dat
de Raad van State enkel bevoegd is “als geen ander rechtscollege bevoegd is”, dat
de bevoegdheid van de Raad van residuaire aard is, en dat hij met name niet
bevoegd is wanneer de verzoeker zich beroept op een fout van het bestuur. In een
dergelijk geval steunt de vordering immers noodzakelijkerwijze op de artikelen
1382 en 1383 van het Burgerlijk Wetboek, zodat op grond van artikel 144 van de
Grondwet uitsluitend de hoven en rechtbanken bevoegd zijn om daarover te
oordelen. Het staat aan de Raad van State om, in geval van betwisting, na te gaan
of een verzoeker zich beroept op een recht op schadevergoeding wegens een fout
begaan door het bestuur, dan wel of hij enkel een belang doet gelden waarvan de
schending uitsluitend om redenen van billijkheid grond biedt tot herstel van de
geleden schade. Daarbij mag de Raad van State rekening houden met de
bewoordingen van het bij hem ingediende verzoekschrift en van de memories,
alsmede met het door de verzoeker aan het bestuur gerichte verzoekschrift en
eventueel door hem tegen het bestuur ondernomen acties.
6.3.2.
Te dezen blijken de verzoekers noch in hun verzoekschriften
gericht tot de Vlaamse regering, noch in hun verzoekschriften voor de Raad van
State, zich te beroepen op een fout van de verwerende partij. In hun laatste memorie
IX-2135-7/10
verklaren zij trouwens uitdrukkelijk dat zij aan het bestuur geen onwettig optreden
verwijten.
Weliswaar maken zij in hun verzoekschriften melding van het feit
dat de betrokken ministers beloftes gedaan zouden hebben om het vliegveld te
heropenen of dat de activiteiten op een alternatieve locatie uitgeoefend zouden
kunnen worden, en dat aan die beloftes geen concrete uitvoering is gegeven. Zoals
de verzoekers terecht opmerken, ligt het niet inwilligen van die beloftes echter niet
aan de basis van de schade waarvoor zij vergoeding vorderen. Het inlossen van de
beloftes had de geleden schade eventueel kunnen beperken, maar had het feit dat de
aanleiding was voor het ontstaan zelf van de schade niet kunnen wegnemen.
Wat betreft de tussenkomst van de bvba ABATROS AIR
ACADEMY in het kort geding voor de burgerlijke rechter, kan uit de meegedeelde
stukken niet afgeleid worden dat die partij zich beroepen heeft op een onwettige
aantasting van haar rechten ten gevolge van de sluiting van het vliegveld. Die partij
blijkt haar vordering enkel gesteund te hebben op de miskenning, door de Vlaamse
regering, van de schorsende werking verbonden met het opwerpen van een
belangenconflict door de Brusselse Hoofdstedelijke Regering. Deze kwestie is
vreemd aan de wettigheid van de betwiste beslissing zelf.
Ten slotte heeft geen van de verzoekers, in tegenstelling tot andere
concessiehouders, de wettigheid van de sluitingsbeslissing betwist door daartegen
een beroep tot nietigverklaring in te stellen.
Noch uit het verzoekschrift gericht tot de verwerende partij, noch
uit het verzoekschrift en de memories bij de Raad van State, noch uit de houding
van de verzoekers kan worden afgeleid dat zij zich beroepen op een fout van het
bestuur. Door de verwerende partij worden geen andere omstandigheden ingeroepen
waaruit afgeleid zou kunnen worden dat het voorliggende geschil behoort tot de
bevoegdheid van de hoven en rechtbanken. De exceptie is derhalve ongegrond.
7.
Het auditoraatsverslag is beperkt tot het onderzoek van de
hiervóór onderzochte exceptie van onbevoegdheid. Voor de oplossing van het
geschil is het noodzakelijk dat ook de overige excepties en de vordering zelf door
een lid van het auditoraat worden onderzocht en dat daarover verslag wordt
uitgebracht.
IX-2135-8/10
IX-2135-9/10
OM DIE REDENEN
BESLUIT DE RAAD VAN STATE :
Artikel 1.
De debatten worden heropend.
Artikel 2.
Het door de auditeur-generaal aan te wijzen lid van het auditoraat
wordt ermee belast de zaak verder te onderzoeken.
Aldus te Brussel uitgesproken in openbare terechtzitting, op
10 december 2007, door de IXe kamer, die was samengesteld uit :
de HH.
Mevr.
P. LEMMENS,
A. VANDENDRIESSCHE,
E. BREWAEYS,
V. WAUTERS,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier.
De griffier,
De voorzitter,
V. WAUTERS.
P. LEMMENS.
IX-2135-10/10
