Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2016:ARR.233.747 (2016-02-05)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 233.747 van 5 februari 2016 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Stedenbouw en ruimtelijke
ordening - Reglementen Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 233.747 van 5 februari 2016
in de zaken A. 209.823/X-15.575. (I)
A. 209.825/X-15.576. (II)
A. 209.828/X-15.577. (III)
A. 209.830/X-15.579. (IV)
In zake :
I.
Benjamin SIMONS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Els Empereur en Ive Van Giel
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Brusselstraat 59/5
bij wie woonplaats wordt gekozen
en
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Annelies Verlinden
kantoor houdend te 1050 Brussel
Louizalaan 106
II.
de BVBA LANDBOUWORGANISATIE NOORD
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Els Empereur en Ive Van Giel
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Brusselstraat 59/5
bij wie woonplaats wordt gekozen
en
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Annelies Verlinden
kantoor houdend te 1050 Brussel
Louizalaan 106
III.
de BVBA AGRO DESSIM
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Els Empereur en Ive Van Giel
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Brusselstraat 59/5
bij wie woonplaats wordt gekozen
en
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Annelies Verlinden
kantoor houdend te 1050 Brussel
Louizalaan 106
X-15.575-15.576-15.577-15.579-1/44
IV.
de VZW DE SCHUUR
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Els Empereur en Ive Van Giel
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Brusselstraat 59/5
bij wie woonplaats wordt gekozen
en
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Annelies Verlinden
kantoor houdend te 1050 Brussel
Louizalaan 106
tegen (in alle zaken):
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Veerle Tollenaere
kantoor houdend te 9000 Gent
Koning Albertlaan 128
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partij (in alle zaken):
het GEMEENTELIJK HAVENBEDRIJF ANTWERPEN, thans de
NV HAVENBEDRIJF ANTWERPEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Sven Vernaillen en Joris Geens
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
De beroepen, ingesteld op 2 augustus 2013, strekken tot de
nietigverklaring van :
“1) Het besluit van de Vlaamse Regering van 30 april 2013 houdende
definitieve vaststelling van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan
‘Afbakening zeehavengebied Antwerpen’. […]
2) Het Besluit van de Vlaamse Regering van 30 april 2013 waarbij aan
het Vlaamse gewest […] machtiging wordt verleend om de gronden,
begrepen in het onteigeningsplan gevoegd bij het GRUP ‘Afbakening
zeehavengebied Antwerpen’, meer specifiek de deelgebieden
‘Opstalvallei’, ‘Prosperpolder’ Zuid 1e fase’, ‘Nieuw Arenbergpolder 1e
X-15.575-15.576-15.577-15.579-2/44
fase’ en ‘Grote Geule’, te onteigenen met toepassing van de rechtspleging
bij hoogdringende omstandigheden […].”
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft in elke zaak een memorie van
antwoord ingediend en de verzoekende partij heeft in elke zaak een memorie van
wederantwoord ingediend.
De tussenkomende partij heeft in elke zaak een verzoekschrift
tot tussenkomst ingediend. De tussenkomsten zijn toegestaan bij beschikkingen
van 8 november 2013. De tussenkomende partij heeft in elke zaak een memorie
ingediend.
Auditeur Wouter De Cock heeft in elke zaak een verslag
opgesteld.
De verzoekende partij heeft in elke zaak een verzoek tot
voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende
partij en de tussenkomende partij hebben in elke zaak een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 4 december 2015.
Staatsraad Stephan De Taeye heeft verslag uitgebracht.
Advocaten Annelies Verlinden en Ive Van Giel, die verschijnen
voor de verzoekende partijen, advocaat Veerle Tollenaere, die verschijnt voor de
verwerende partij, en advocaten Sven Vernaillen en Joris Geens, die verschijnen
voor de tussenkomende partij, zijn gehoord.
Auditeur Wouter De Cock heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-3/44
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Samenvoeging
De zaken sub I (A. 209.823/X-15.575), sub II (A. 209.825/X-
15.576), sub III (A. 209.828/X-15.577) en sub IV (A. 209.830/X-15.579), dienen
met het oog op een goede rechtsbedeling te worden samengevoegd.
IV. Uiteenzetting van de feiten
4.1.
De zeehaven van Antwerpen is in het bindend deel van het
Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (hierna: het RSV) geselecteerd als poort, in
samenhang met de regionale luchthaven. Het is de taak van het Vlaamse Gewest
om in samenspraak met de betrokken besturen de terreinen als zeehavengebied in
gewestplannen of ruimtelijke uitvoeringsplannen af te bakenen.
Het RSV stelt de af te bakenen zeehavengebieden exclusief
voor te behouden voor zeehavengebonden industriële, distributie-, opslag-,
overslag en logistieke zeehavenactiviteiten.
Artikel 3, § 1, van het decreet van 2 maart 1999 ‘houdende het
beleid en het beheer van de zeehavens’ (hierna: het Havendecreet) bepaalt dat het
zeehavengebied afgebakend wordt in gewestplannen of gewestelijke ruimtelijke
uitvoeringsplannen.
4.2.
In uitvoering van het RSV en van het Havendecreet wordt in
1999 een planningsproces opgestart, namelijk het strategisch plan voor de
zeehaven van Antwerpen. In het in 2006 vastgestelde Tussentijds Strategisch
Plan voor de zeehaven van Antwerpen (hierna: het strategisch plan) wordt een
geïntegreerd streefbeeld voor de beide scheldeoevers opgesteld waarin de
gewenste economische, ruimtelijke en milieuontwikkelingen op elkaar zijn
X-15.575-15.576-15.577-15.579-4/44
afgestemd. Het strategisch plan schetst een langetermijntoekomstbeeld voor het
gehele studiegebied met een planhorizon die reikt tot omstreeks 2030.
4.3.
Over het strategisch plan wordt, voor de rechter Scheldeoever,
een bufferstudie opgesteld. Aanvankelijk was de studie bedoeld voor het
opmaken van inrichtingsschetsen voor de verschillende deelgebieden van de
oostelijke rand van de haven van Antwerpen op de rechter Scheldeoever waar
deze dient gebufferd te worden naar de omgeving. Tijdens het opmaakproces van
de bufferstudie is de scope van de studie gewijzigd naar aanleiding van
belangrijke discussies over havengerelateerde projecten die vanuit de omgeving
als aanslagen op het open landbouwlandschap, de leefbaarheid van dorpen of het
ecologisch functioneren van belangrijke natuurgebieden (bijvoorbeeld “De
Kuifeend”) werden ervaren. In de bufferstudie wordt een zogenaamd
“combinatievoorstel”
geformuleerd.
Het
is
de
resultante
van
een
evenwichtsoefening die een natuurstreefbeeld, havengerelateerde projecten en
leefbaarheidsprojecten omvat en indirect invulling geeft aan de buffergedachte.
Het combinatievoorstel bevat de volgende hoofdlijnen:
“• De noodzaak aan extra lig- en wachtplaatsen voor de binnenvaart
wordt opgevangen door de bouw van een nieuw wachtdok, ten
noorden van de Noordlandbrug. De bufferzone tussen de woonkern
van Berendrecht en de haven wordt op die manier van verdere
havenexpansie gevrijwaard.
• Het vormingsstation Antwerpen-Noord kan zijn noodzakelijke
uitbreidingsplannen realiseren in het oostelijk deel van [de]
Binnenmoerassen, in beperkte mate, in de uiteinden van het
westelijke deel. De resterende gedeelten van die natuurgebieden
worden door inbuffering van havenactiviteiten afgeschermd.
• Ontwaterde baggerspecie wordt geborgen in de zandwinningsput die
aanleunt bij de talud van de Hooge Maey. De aanspraak op ruimte
voor de berging van die site vindt op die manier plaats binnen de
grenzen van het bestaande havengebied.
• De oprichting van een mechanische ontwateringsinstallatie voor het
baggerslib afkomstig uit de kanaaldokken van de haven van
Antwerpen rechteroever en de opslag van het ontwaterde baggerslib
in de nabijgelegen ‘zandwinningsput’. (Amoras-project)
• Om de wateroverlast in de polder en de woongebieden van Ekeren en
Merksem te bestrijden, wordt met de aanleg van een nieuwe
afwatering langs de A12 en de bouw van twee nieuwe pompstations
bij het Churchilldok en het Delwaidedok de waterafvoerinfrastructuur
grondig vernieuwd.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-5/44
• Dankzij die nieuwe waterhuishouding kan de waterafvoerfunctie van
het Verlegd Schijn worden opgeheven en wordt het voor de haven
mogelijk het logistieke park Schijn op volwaardige wijze uit te
bouwen.
• Om de natuurwaarden die als gevolg van de havenprojecten verloren
zijn gegaan te compenseren wordt ten zuiden van Berendrecht in de
bufferzone tussen haven en woonkern een omvangrijk
natuurontwikkelingsproject gerealiseerd. De landbouwgronden van de
Ettenhovense polder en de Kabeljauwpolder worden gevrijwaard van
verdere ruimteaanspraken van de haven
• Voor de beroepslandbouwers die door de natuurontwikkelingen in het
Opstalvalleigebied getroffen worden en die geen precair gebruik
maken van overheidsgronden wordt een flankerend beleid vastgesteld
dat een oplossing op maat van hun specifieke situatie nastreeft. De
oprichting van een grondenbank vormt daar een belangrijk middel
voor.”
4.4.
Van 2006 tot maart 2009 is voor het strategisch plan een plan-
MER opgemaakt: het plan-MER ‘over het strategisch plan voor en de afbakening
van de haven van Antwerpen in haar omgeving’. Dit plan-MER bevat een
passende beoordeling (met uitzondering voor het deelgebied “Ettenhovense
polder”) en een watertoets.
4.5.
Het kennisgevingsdossier van het plan-MER is door de dienst
Mer volledig verklaard op 16 mei 2006 en wordt ter inzage gelegd van 17 mei
2006 tot 17 juni 2006.
Gelet op de grensoverschrijdende effecten van het strategisch
plan is de kennisgeving ook bezorgd aan het Nederlandse bevoegde gezag.
4.6.
Op 18 december 2006 beslist de dienst Mer over de richtlijnen
voor de opmaak van het plan-MER.
4.7.
Het onderzoek van het plan-MER gaat aanvankelijk uit van
twee planalternatieven (verder uitgewerkt in een aantal planvarianten) die worden
vergeleken met het nulalternatief. Het nulalternatief en de planalternatieven
geven de verwachte situatie weer in het referentiejaar (2030):
X-15.575-15.576-15.577-15.579-6/44
- Nulalternatief: het Strategisch Plan van de haven wordt niet uitgevoerd.
Vertrekkende van de situatie in 2006 wordt alleen rekening gehouden met de
autonome ontwikkeling en de uitvoering van beslissingen die reeds genomen
zijn. Het nulalternatief houdt het verdwijnen van Doel in.
- Planalternatief A: de ruimtelijke uitbouw van de haven blijft beperkt. De
verdere ontwikkeling van de haven vindt plaats door herstructureringen, door
optimalisatie van wat er vandaag is en door verhoging van productiviteit op
alle terreinen waar dit mogelijk is.
o Planvariant A1a: ruimtelijke consolidatie zonder herconfiguratie, bij lage
economische groei;
o Planvariant A1b: ruimtelijke consolidatie zonder herconfiguratie bij hoge
economische groei;
o Planvariant A2: ruimtelijke consolidatie met herconfiguratie van de
Waaslandhaven. In deze variant wordt een ingrijpende wijziging
doorgevoerd aan de configuratie van de Waaslandhaven, waarbij een deel
ervan wordt omgevormd tot getijdenhaven.
- Planalternatief B: een maximale uitbouw van de haven vindt plaats, binnen de
grenzen die vanuit de lokale leefbaarheid en de inpassing van de haven in haar
omgeving worden gesteld;
o Planvariant B1: maximale getijdenafhankelijke noordelijke uitbreiding van
de Waaslandhaven (aanleg 2e getijdendok op linkeroever);
o Planvariant B2: minimale getijdenafhankelijke noordelijke uitbreiding van
de Waaslandhaven (aanleg 2e getijdendok op linkeroever maar met kleinere
afmetingen);
o Planvariant B3: getijdenonafhankelijke noordelijke uitbreiding van de
Waaslandhaven (uitbreiding van het niet-getijdengebonden deel van de
Waaslandhaven in noordelijke richting)
In het kader van het plan-MER wordt een multicriteria-analyse
(hierna: MCA) uitgevoerd die de verschillende planvarianten vergelijkt op basis
van milieugerelateerde criteria (mobiliteit, mens en natuurwaarden). Deze MCA
komt uit op het nulalternatief en vervolgens A1a als voor het milieu meest
gunstige keuze.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-7/44
Daarnaast
wordt
een
“maatschappelijk
meest
haalbaar
alternatief” (hierna: MMHA) uitgewerkt. De verschillen met planvariant B1
houden hoofdzakelijk verband met de ontwikkelingen op de linkeroever. Ook het
MMHA wordt middels een MCA geëvalueerd, waarbij een gelijk gewicht werd
gegeven aan de criteriumgroep “economie” en “mens en natuur”. Het MMHA en
B1 komen dan naar voren als beste opties.
4.8.
Op 4 maart 2009 keurt de dienst Mer het plan-MER goed.
4.9.
Een ruimtelijk veiligheidsrapport (hierna: RVR) voor het
strategisch plan van de haven van Antwerpen wordt op 21 november 2008
gunstig beoordeeld door de dienst Veiligheidsrapportering van het Departement
LNE.
4.10.
Op 11 september 2009 kiest de Vlaamse regering voor de
uitbreiding van de haven van Antwerpen conform het MMHA zoals omschreven
in het plan-MER “als na te streven gewenste ontwikkeling van de haven van
Antwerpen
en
derhalve
voor
de
hieraan
verbonden
milderende
en
natuurcompenserende maatregelen (gelegen in het Opstalvalleigebied)”. De
Vlaamse regering stelt tevens vast dat “voor de projecten van het
combinatievoorstel op de rechteroever van de haven van Antwerpen, zoals het in
het MMHA beschreven en in het bijliggende plan-MER met passende
beoordeling en watertoets werd beoordeeld, geen meer milieuvriendelijk
alternatief, zoals opgelegd door artikel 36ter, §5, van het decreet Natuurbehoud,
beschikbaar is” en onderschrijft verder ook “de dwingende redenen van groot
openbaar belang”.
In verband met milderende maatregelen en natuurcompensaties
staat in de passende beoordeling over het MMHA het volgende te lezen:
“In de aanloop van de volledige planrealisatie zal rekening gehouden
moeten worden met de ongunstige staat van instandhouding voor heel wat
beoogde natuurwaarden. De beoogde natuurkernstructuren zullen immers
pas over langere tijd gerealiseerd kunnen worden. Zolang de gunstige staat
van instandhouding niet is gerealiseerd dient natuurcompensatie voor
X-15.575-15.576-15.577-15.579-8/44
verloren gegane (Europese) natuurwaarden (ten gevolge van individuele
projecten) zich aan.
De uiteindelijke invulling/uitbouw van de haven zal gefaseerd tot stand
komen. Bij opmaak van passende beoordelingen van individuele projecten,
deel uitmakend van het totaalplan, zal telkens nagegaan moeten worden of
natuurcompensaties aan de orde [zijn]. Dit zal het geval zijn indien:
• De uitvoering van een havenproject leidt tot significant negatieve
effecten in het licht van de instandhoudingsdoelstellingen en tegelijk
• De vervanging van het natuurverlies elders nog niet is gerealiseerd.
Indien de gefaseerde realisatie van de natuurkernstructuur kan voorlopen
ten opzichte van de havengerelateerde projectrealisaties kan compensatie in
principe vermeden worden.
Een uitzonderlijke situatie geldt voor de gefaseerde havenontwikkeling
in de omgeving van De Kuifeend. De havenontwikkelingen hier zullen
leiden tot significant negatieve effecten voor SBZ-V ‘De Kuifeend en
Blokkersdijk’. Milderende maatregelen die hier worden genomen (bv.
bufferdijk rond plasgebied De Kuifeend) kan niet vermijden dat negatieve
effecten optreden. Om de negatieve effecten op te vangen zal
natuurinrichting plaatsvinden in het Opstalvalleigebied.
Gelet op het feit dat de vogelrichtlijnverplichtingen van de ‘De
Kuifeend’ volgens de Plan-MER vervuld worden in het Opstalvalleigebied
en gelet op het feit dat dit Opstalvalleigebied momenteel nog niet ingericht
is in functie van de natuurdoelstellingen en geen deel uitmaakt van de
Speciale Beschermingszone ‘De Kuifeend en Blokkersdijk’, kan het
Opstalvalleigebied enkel als compensatiegebied functioneren.”
4.11.
Op 22 juli 2011 stemt de Vlaamse regering in met de afweging
van de milderende en natuurcompenserende maatregelen alsook met de
doelstellingen voor en fasering van de natuurontwikkeling.
4.12.
De speciale beschermingszone (hierna: SBZ), De Kuifeend en
Blokkersdijk (BE2300222), aangeduid in het kader van de richtlijn 79/409/EEG
van de Raad van 2 april 1979 ‘inzake het behoud van de vogelstand’, vervangen
door richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad van
30 november 2009 ‘inzake het behoud van de vogelstand’ (hierna : de
vogelrichtlijn), ligt volledig in het plangebied van het GRUP, meer bepaald op de
rechter Scheldeoever.
4.13.
Op 28 oktober 2011 vindt de plenaire vergadering plaats over
het voorontwerp van gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan “Afbakening
zeehavengebied Antwerpen” (hierna : het gewestelijk RUP).
X-15.575-15.576-15.577-15.579-9/44
4.14.
Bij besluit van 27 april 2012 stelt de Vlaamse regering het
ontwerp van het gewestelijk RUP voorlopig vast.
4.15.
Het openbaar onderzoek vindt plaats van 8 juni 2012 tot
6 augustus 2012. Alle verzoekende partijen dienen bezwaarschriften in.
4.16.
Op 1 februari 2013 beslist de Vlaamse regering de termijnen
voor de definitieve vaststelling te verlengen.
4.17.
Op 15 april 2013 brengt de afdeling Wetgeving van de Raad
van State advies uit.
4.18.
Op 30 april 2013 stelt de Vlaamse regering het gewestelijk RUP
definitief vast en wordt aan het Vlaamse Gewest machtiging verleend om de
gronden, begrepen in het onteigeningsplan gevoegd bij het gewestelijk RUP,
meer specifiek de deelgebieden “Opstalvallei”, “Prosperpolder Zuid 1ste fase”,
“Nieuwe Arenbergpolder 1ste fase” en “Grote Geule”, te onteigenen met
toepassing van de rechtspleging bij hoogdringende omstandigheden.
Het bestreden besluit wordt in het Belgisch Staatsblad van
3 juni 2013 bij uittreksel bekendgemaakt.
4.19.
Bij arrest nr. 225.676 van 3 december 2013 beveelt de Raad van
State de schorsing van de tenuitvoerlegging van het besluit van de Vlaamse
regering van 30 april 2013 houdende definitieve vaststelling van het gewestelijk
ruimtelijk uitvoeringsplan “Afbakening zeehavengebied Antwerpen, in zoverre
dit het grondgebied van de gemeenten Beveren en Sint-Gillis-Waas betreft, met
uitsluiting van de aldaar gelegen groengebieden (artikelen L14, L15 en L18).
Bij arrest nr. 233.000 van 20 november 2015 beveelt de Raad
van State de schorsing van de tenuitvoerlegging van 1) het besluit van de
Vlaamse regering van 24 oktober 2014 ‘houdende intrekking van de geschorste
delen van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan Afbakening zeehavengebied
X-15.575-15.576-15.577-15.579-10/44
Antwerpen zoals definitief vastgesteld op 30 april 2013 en geschorst op
3 december 2013 en houdende definitieve vaststelling van het gewestelijk
ruimtelijk
uitvoeringsplan
Afbakening
zeehavengebied
Antwerpen,
havenontwikkeling Linkeroever’, en 2) het besluit van de Vlaamse regering van
27 april 2012 ‘houdende voorlopige vaststelling van het ontwerp van gewestelijk
ruimtelijk uitvoeringsplan Afbakening zeehavengebied Antwerpen’, in zoverre
deze besluiten betrekking hebben op:
- de Saeftinghedokzone, bestaande uit de daarin gelegen bestemmingsgebieden
“Gebied voor waterweginfrastructuur” (artikel L3), “Fasering Saeftinghedok”
(artikel L3.2.b), “Fasering Saeftinghedokmonding” (artikel L3.2.c), en de in deze
bestemmingsgebieden voorziene overdrukken “Hoogspanningsleiding” (artikel
L16), en
- het onmiddellijk ten zuiden en ten noorden van de Saeftinghedokzone, maar ten
oosten van de Oostlangeweg, gelegen gedeelte van het niet-gefaseerde
bestemmingsgebied “Gebied voor zeehaven- en watergebonden bedrijven”
(artikel L1), met de daarin voorziene overdrukken “Hoogspanningsleiding”
(artikel L16).
4.20.1.
De verzoekende partij sub I is eigenaar van een aantal gronden
gelegen binnen het plangebied van deelplan I van het gewestelijk RUP. Deze
percelen situeren zich op de rechter Scheldeoever. Het gaat om de percelen die
kadastraal bekend zijn onder Stabroek, 1ste afdeling, sectie D, nrs. 6a, 7, 8, 9a en
onder Antwerpen, 19de afdeling, sectie C, nr. 508h. Op het bij het gewestelijk
RUP horende onteigeningsplan “Opstalvalleigebied” zijn deze percelen
aangeduid als de innemingen 163 tot en met 167.
Ter verduidelijking worden de percelen van de verzoekende
partij sub I als volgt op het gewestplan weergegeven:
X-15.575-15.576-15.577-15.579-11/44
5 percelen van
de verzoekende
partij sub I,
weergegeven op
het gewestplan
De genoemde percelen zijn volgens het gewestplan bestemd tot
bufferzone. De percelen gekend onder Stabroek, 1ste afdeling, sectie D, nr. 6a en
onder Antwerpen, 19de afdeling, sectie C, nr. 508h zijn (deels) voorzien van een
overdruk als reservatiegebied.
Door het bestreden gewestelijk RUP worden de genoemde
percelen bestemd tot natuurgebied. Zij worden beheerst door de voorschriften van
artikel R18 en voorzien van een overdruk ‘grote eenheid natuur’.
4.20.2.
De verzoekende partij sub II is eigenaar van een blok
landbouwgrond gelegen tegen de Papeweg te Zandvliet (Antwerpen), en
kadastraal bekend onder afdeling 20, sectie B, nrs. 356, 357, 358, 366/B, 367/E
en delen van nummers 359 en 365/B, alsook van een blok landbouwgrond
gelegen tegen de buurtweg genaamd Koeleweg en kadastraal bekend onder
afdeling 20, sectie B, nummers 360, 360/2, 361, 362, 362/2, 363/G, 364/B en
delen van nummers 359 en 365/B.
De verzoekende partij sub II verklaart dat zij pachter en houder
van langdurige gebruiksrechten is op gronden, gelegen binnen deelzone I van het
bestreden gewestelijk RUP, in het “Opstalvalleigebied”, waarop aardappelen
geteeld, verwerkt en verdeeld worden. Het gaat om gronden met een oppervlakte
van meer dan 58 ha, die als in te nemen gronden op het onteigeningsplan worden
aangeduid.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-12/44
De voornoemde verzoekende partij verklaart ook huurder te zijn
van een blok landbouwgronden met kleine hoeve en bijgebouwen in de
Kabeljauwpolder, gelegen aan de Antwerpsebaan 401 te Zandvliet. Dit perceel is
kadastraal bekend onder afdeling 20, sectie B, nr. 464e.
4.20.3.
De verzoekende partij sub III verklaart gronden te exploiteren
in het Opstalvalleigebied, binnen deelzone I van het betrokken gewestelijk RUP,
en dit voor agrarische doeleinden. Deze gronden worden op het onteigeningsplan
aangeduid als in te nemen.
4.20.4.
De verzoekende partij sub IV verklaart houder te zijn van een
concessie op gronden (met een oppervlakte van meer dan 42 ha) binnen de
deelzone I van het gewestelijk RUP, in het Opstalvalleigebied.
4.21.
Bij vonnissen van 3 februari 2015 verwerpt de vrederechter van
het elfde kanton te Antwerpen de onteigeningsvordering van de verwerende partij
tegen de verzoekende partijen. Eerstgenoemde partij heeft hiertegen beroep
ingesteld.
V. Rechtsmacht van de Raad van State
De verzoekende partijen bevestigen in alle zaken ter
terechtzitting de gegrondheid van de in de laatste memorie van de verwerende en
de tussenkomende partij opgeworpen excepties, te weten dat de Raad van State,
ingevolge dagvaardingen tot onteigening voor de justitiële rechter, niet langer
bevoegd is om kennis te nemen van het beroep, in zoverre dit tegen de
onteigeningsmachtiging is gericht. De Raad van State ziet dit niet anders.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-13/44
VI. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak sub I (A.209.823/X-15.575)
A. Belang
Standpunt van de partijen
6.1.
De verwerende partij werpt in haar memorie van antwoord op
dat rondom de ingenomen percelen van verzoeker sub I gronden liggen van de
stad Antwerpen, waarover met de vzw De Schuur (de verzoekende partij sub IV),
waarvan voornoemde verzoeker beheerder is, een concessieovereenkomst werd
afgesloten. Deze concessieovereenkomst werd volgens de verwerende partij
beëindigd op 1 januari 2013. De vzw De Schuur heeft volgens de verwerende
partij dan ook geen belang bij het ingestelde beroep.
6.2.
Verzoeker sub I merkt in haar memorie van wederantwoord op
dat de vzw De Schuur een eigen verzoekschrift heeft ingediend. Het belang van
deze vzw is in die zaak toegelicht en besproken, en doet in casu niet ter zake.
Beoordeling
6.3.
Onderhavig beroep werd door verzoeker sub I, in eigen naam en
in de hoedanigheid van eigenaar van gronden gelegen binnen het plangebied van
het gewestelijk RUP, ingesteld. Blijkens de door deze verzoeker bijgebrachte
stukken is hij inderdaad eigenaar van de percelen, kadastraal bekend onder
Stabroek, 1ste afdeling, sectie D, nrs. 6a, 7, 8, 9a en onder Antwerpen,
19de afdeling, sectie C, nr. 508h, die ingevolge het gewestelijk RUP een
bestemmingswijziging ondergaan.
6.4.
De voormelde vaststelling volstaat in beginsel om het belang
van verzoeker in de zaak sub I bij het beroep aan te nemen. Het betoog van de
verwerende partij is geenszins van aard om daaraan afbreuk te doen.
6.5.
De exceptie wordt verworpen.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-14/44
B. Partiële vernietiging
De aangevoerde excepties
7.1.
De verwerende partij vraagt om een eventuele nietigverklaring
van het bestreden gewestelijk RUP te beperken tot de zone ingekleurd als
natuurgebied (en beheerst door de voorschriften van artikel R18), en tot het
onteigeningsplan “Opstalvalleigebied”.
7.2.
De tussenkomende partij is van oordeel dat de verzoeker in de
zaak sub I hoogstens een belang heeft bij een vernietiging van deelplan I.
Ondergeschikt stelt zij dat deze verzoeker hoogstens een belang heeft bij een
vernietiging van de deelplannen die betrekking hebben op de rechter
Scheldeoever.
Beoordeling
7.3.
Hierna zal blijken dat alle middelen, en derhalve het beroep
zelf, dienen verworpen te worden. Er is dan ook geen noodzaak om over de
excepties betreffende de omvang van een eventuele nietigverklaring uitspraak te
doen.
VII. Onderzoek van de middelen in de zaak sub I (A.209.823/X-15.575)
A. Vierde middel
Uiteenzetting van het middel
8.1.
Verzoeker voert in een vierde middel de schending aan van
artikel 36ter, § 3, § 4 en § 5, van het decreet van 21 oktober 1997 ‘betreffende het
natuurbehoud en het natuurlijk milieu’ (hierna: het decreet Natuurbehoud), van
de artikelen 6.3 en 6.4 van richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992
‘inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna’
X-15.575-15.576-15.577-15.579-15/44
(hierna :de Habitatrichtlijn), van het openbaar onderzoek als substantiële
vormvereiste zoals bepaald in artikel 2.2.7 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke
Ordening (hierna: VCRO), en van de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur,
meer
in
het
bijzonder
het
motiverings-,
redelijkheids-
en
zorgvuldigheidsbeginsel, alsook voert hij machtsoverschrijding aan.
8.1.1.
In een eerste middelonderdeel stelt verzoeker dat in het plan-
MER bijzonder karig wordt gemotiveerd waarom het Opstalvalleigebied tot
compenserend natuurgebied wordt bestemd. De ruimtelijke keuze wordt
verantwoord vanuit zogenoemde “historische redenen”, zonder dat ooit een
ernstig alternatievenonderzoek in het kader van het plan-MER werd gevoerd. In
de niet-technische samenvatting van het plan-MER en in de toelichtende nota
wordt zonder meer aangenomen dat het compensatiegebied er moet komen om de
significante en niet milderbare effecten van het plan op de SBZ ‘de Kuifeend en
Blokkersdijk’ te compenseren, zonder dat wordt gesteund op effecten die het
plan-MER beschrijft en die kunnen gekwalificeerd worden als effecten die
rechtstreeks voortvloeien uit het tijdens het openbaar onderzoek ter inzage
gelegde plan op deze SBZ. De beleidsoptie om te voorzien in een
compensatiegebied lijkt dan ook te zijn ingegeven door een niet nader bepaald
historisch passief, zonder dat dit passief het gevolg is van het gewestelijk RUP en
zonder dat wordt verduidelijkt welke de omvang van dit passief is. De natuurtoets
is niet op een correcte wijze gebeurd, doordat niet de effecten van het plan zelf
werden onderzocht, maar werd uitgegaan van een historisch passief, ondermeer
veroorzaakt door de aanleg van de “Main Hub” van Infrabel.
Verzoeker stelt ook dat niet verduidelijkt wordt waarom er
190 ha natuurgebied met GEN-overdruk wordt aangeduid. Nog is er volgens
verzoeker sprake van een gebrek aan transparantie. Doordat een aantal studies en
documenten niet ter inzage werden gelegd, kon onmogelijk met kennis van zaken
een bezwaar worden ingediend.
8.1.2.
In een tweede middelonderdeel voert verzoeker aan dat, zelfs
indien de milieueffecten door het gewestelijk RUP zouden worden veroorzaakt,
X-15.575-15.576-15.577-15.579-16/44
de herbestemming van het Opstalvalleigebied geen wettige compenserende
maatregel vormt. Er blijkt niet te zijn onderzocht, laat staan concreet en precies
gemotiveerd, in welk opzicht de herbestemming de niet milderbare milieueffecten
voor de Kuifeend en Blokkersdijk zou kunnen compenseren.
Met verwijzing naar artikel 36ter, § 5, 2°, van het decreet
Natuurbehoud, stelt verzoeker dat moet worden aangetoond dat een
compensatiegebied moet worden gekozen binnen dezelfde bio-geografische regio
als het aangetast gebied, dat het geschikt moet zijn als nieuwe habitat, dat het de
nodige kenmerken moet hebben of moet kunnen ontwikkelen en consistent moet
zijn met de instandhoudingsdoelstellingen van de betreffende zone en met
zekerheid
toegankelijk
moet
zijn
voor
vogels
in
het
betreffende
vogelrichtlijngebied. Verzoeker betoogt, met verwijzing naar rechtspraak van de
Raad van State, dat compenserende maatregelen krachtens artikel 36ter, § 5, van
het decreet Natuurbehoud enkel in rekening kunnen worden gebracht in de
hypothese dat er significante negatieve effecten zijn en een betekenisvolle
aantasting van de natuurlijke kenmerken van de zones vaststaat, dat er geen
alternatieve (minder schadelijke) oplossingen voorhanden zijn, en een afwijking
zich opdringt om redenen van openbaar belang. Volgens verzoeker kunnen de
compenserende maatregelen niet volstrekt losstaan van de effecten die een plan
op een betrokken SBZ ressorteert, en kunnen enkel die compenserende
maatregelen aanvaard worden die waarborgen dat de algehele samenhang van de
SBZ(’s) bewaard blijft. Het Opstalvalleigebied is niet geschikt als natuurgebied.
Verzoeker vraagt zich verder af waarom een compensatiegebied
van 190 ha moet worden aangelegd. De oppervlakte van de compensatie komt in
geen geval overeen met de inneming. Vermits er geen enkele link bestaat tussen
het Opstalvalleigebied en het vogelrichtlijngebied, gaat het om een artificiële
ingreep. Ook stelt verzoeker dat het gewestelijk RUP geen achteruitgang vormt
ten opzichte van de bestaande planologische toestand.
8.2.
In zijn memorie van wederantwoord verwijst verzoeker naar het
schorsingsarrest nr. 225.676 van 3 december 2013. Dit arrest toont volgens hem
X-15.575-15.576-15.577-15.579-17/44
aan dat het bestreden besluit de natuurtoets niet op een correcte wijze heeft
uitgevoerd.
Verder stelt hij dat de verwerende partij niet verduidelijkt in
welke mate het compensatiegebied er moet komen om de significante en niet
milderbare effecten van het plan op de SBZ ‘De Kuifeend en Blokkersdijk’ te
compenseren, noch waarom er 190 ha nieuw natuurgebied met GEN-overdruk
moet worden aangelegd. Evenmin wordt verduidelijkt in welke mate het
compensatiegebied omwille van de gevolgen van het gewestelijk RUP zelf kan
worden verantwoord.
Verzoeker geeft verder aan dat noch het zogenaamde
combinatievoorstel, noch de bufferstudie in het kader van het openbaar
onderzoek kenbaar werden gemaakt.
Voorts stelt hij dat nergens uit het plan blijkt dat onderzocht
werd, laat staan concreet en precies gemotiveerd, in welk opzicht de
herbestemming de milieueffecten op de SBZ ‘De Kuifeend en Bokkersdijk’ zou
kunnen compenseren. Verzoeker stelt vast dat de verwerende partij naar de
bufferstudie verwijst, maar die werd nooit ter inzage gelegd en de citaten die de
verwerende partij aanhaalt, tonen niet aan dat de compensatie niet onevenredig of
uit de lucht gegrepen is. Het vogelrichtlijngebied is in totaal 192 ha groot en blijft
door het gewestelijk RUP onaangetast, zodat het ongerechtvaardigd is om een
natuurcompensatiegebied van quasi dezelfde oppervlakte aan te leggen. De
natuurtoets en het natuurbehoudsrecht kunnen geen grondslag bieden voor een
dergelijke maatregel. Van een strikte noodzaak is al helemaal geen sprake.
8.3.
Verzoeker stelt in zijn laatste memorie nog dat naast het
combinatievoorstel en de bufferstudie, tevens de beslissing van de Vlaamse
regering over het principieel programma voor de afbakening van het
zeehavengebied van Antwerpen van 11 september 2009, de beslissing van de
Vlaamse regering van 22 juli 2011 betreffende de afweging van de milderende en
de natuurcompenserende maatregelen die betrekking hebben op het MMHA, en
X-15.575-15.576-15.577-15.579-18/44
het actieplan zoals het voorlag bij de laatst vermelde beslissing, allemaal bijlagen
van de toelichtingsnota bij het gewestelijk RUP, niet bij het openbaar onderzoek
waren gevoegd.
Hij wijst er verder op dat de instandhoudingsdoelstellingen voor
‘De Kuifeend’ door de Vlaamse regering nog niet zijn vastgesteld in uitvoering
van het Vlaamse regeerakkoord van 23 juli 2014, dat niet wordt aangetoond
waarom 190 ha natuurgebied nodig zijn om de vermeende verlieszijde van de
ruimtebalans te compenseren en dat de deelcomponenten aan de verlieszijde van
de ruimtebalans onjuist en zorgvuldig zijn opgesteld. Zelfs indien wordt
aangenomen dat de milieueffecten door het gewestelijk RUP zouden zijn
veroorzaakt, dan nog is de herbestemming van het Opstalvalleigebied geen
wettige compenserende maatregel. Ter bevestiging van zijn standpunt beroept hij
zich op een “expertiserapport Mieco-Effect”, met een analyse van de beoogde
natuurcompensatie
in
het
Opstalvalleigebied
en
mogelijke
uitvoeringsalternatieven en spreekt hij op uitvoerige wijze de repliek die de
verwerende partij in haar syntheseconclusie in de onteigeningsprocedure op deze
analyse heeft gegeven, tegen.
Beoordeling
9.1.
Artikel 6, derde en vierde lid, van de habitatrichtlijn is omgezet
in het intern recht door artikel 36ter, §§ 4 en 5, van het decreet natuurbehoud.
Deze laatste bepaling luidt:
Ҥ 4. De overheid die over een vergunningsaanvraag, een plan of
programma moet beslissen, mag de vergunning slechts toestaan of het plan
of programma slechts goedkeuren indien het plan of programma of de
uitvoering van de activiteit geen betekenisvolle aantasting van de
natuurlijke kenmerken van de betrokken speciale beschermingszone kan
veroorzaken. De bevoegde overheid draagt er steeds zorg voor dat door het
opleggen van voorwaarden er geen betekenisvolle aantasting van de
natuurlijke kenmerken van een speciale beschermingszone kan ontstaan.
§ 5. In afwijking op de bepalingen van § 4, kan een vergunningsplichtige
activiteit die of een plan of programma dat afzonderlijk of in combinatie
met één of meer bestaande of voorgestelde activiteiten, plannen of
programma’s, een betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken
X-15.575-15.576-15.577-15.579-19/44
van een speciale beschermingszone kan veroorzaken, slechts toegestaan of
goedgekeurd worden
a) nadat is gebleken dat er voor de natuurlijke kenmerken van de
speciale beschermingszone geen minder schadelijke alternatieve
oplossingen zijn
en
b) omwille van dwingende redenen van groot openbaar belang met
inbegrip van redenen van sociale of economische aard. Wanneer de
betrokken speciale beschermingszone of een deelgebied ervan, een gebied
met een prioritair type natuurlijke habitat of een prioritaire soort is, komen
alleen argumenten die verband houden met de menselijke gezondheid, de
openbare veiligheid of met voor het milieu wezenlijk gunstige effecten dan
wel, na advies van de Europese Commissie, andere dwingende redenen van
groot openbaar belang, in aanmerking.
De afwijking bedoeld in het voorgaande lid kan bovendien slechts
toegestaan worden nadat voldaan is aan de volgende voorwaarden:
1° de nodige compenserende maatregelen genomen zijn en de nodige
actieve instandhoudingsmaatregelen genomen zijn of worden die
waarborgen dat de algehele samenhang van de speciale
beschermingszone en -zones bewaard blijft;
2° de compenserende maatregelen zijn van die aard dat een
evenwaardige habitat of het natuurlijk milieu ervan, van minstens
een gelijkaardige oppervlakte in principe actief is ontwikkeld.
De Vlaamse regering kan nadere regels vaststellen voor het opstellen
van een passende beoordeling van de effecten van de activiteit op de
habitats, de habitats van een soort en op de soort of soorten waarvoor de
speciale beschermingszone is aangewezen, voor het onderzoeken van
minder schadelijke alternatieven en inzake de compenserende maatregelen.
De Vlaamse regering oordeelt over het bestaan van een dwingende reden
van groot openbaar belang met inbegrip van redenen van sociale of
economische aard.
Elke beslissing in uitvoering van de afwijkingsprocedure van deze
paragraaf, wordt met redenen omkleed.”
Artikel 2, 30°, van het decreet natuurbehoud definieert
“betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van een speciale
beschermingszone” als “een aantasting die meetbare en aantoonbare gevolgen
heeft voor de natuurlijke kenmerken van een speciale beschermingszone, in de
mate er meetbare en aantoonbare gevolgen zijn voor de staat van instandhouding
van de soort(en) of de habitat(s) waarvoor de betreffende speciale
beschermingszone is aangewezen of voor de staat van instandhouding van de
soort(en) vermeld in bijlage III van dit decreet voor zover voorkomend in de
betreffende speciale beschermingszone.”
X-15.575-15.576-15.577-15.579-20/44
Artikel 2, 38°, van het decreet natuurbehoud omschrijft de
“natuurlijke kenmerken van een speciale beschermingszone” als “het geheel van
biotische en abiotische elementen, samen met hun ruimtelijke en ecologische
kenmerken en processen, die nodig zijn voor de instandhouding van
a) de natuurlijke habitats en de habitats van de soorten waarvoor de betreffende
speciale beschermingszone is aangewezen en
b) de soorten vermeld in de bijlage III.”
9.2.
Het opzet van de “passende beoordeling” in artikel 36ter, § 4,
van het decreet natuurbehoud betreft uitsluitend de gevolgen van een activiteit
voor de natuurlijke kenmerken van de betrokken SBZ’s in het licht van de
instandhoudingsdoelstellingen voor die zones. Bij de passende beoordeling moet
derhalve onderzocht worden of de natuurlijke kenmerken van de betrokken
SBZ’s in gevaar worden gebracht door een plan. De relaties of verbindingen van
een SBZ met zijn omgeving en in het bijzonder met (een) andere SBZ(’s) kunnen
behoren tot de natuurlijke kenmerken van een SBZ.
Een plan kan slechts worden goedgekeurd indien met die
passende beoordeling kan worden besloten dat het plan geen betekenisvolle
aantasting van de natuurlijke kenmerken van de betrokken SBZ kan veroorzaken,
desgevallend door het opleggen van voorwaarden bedoeld in artikel 36ter, § 4,
van het decreet natuurbehoud dat een toepassing is van het voorzorgsbeginsel.
Met deze voorwaarden worden noodzakelijkerwijze maatregelen bedoeld ter
vermijding van een betekenisvolle aantasting van de natuurlijke kenmerken van
de betrokken SBZ.
Indien een betekenisvolle aantasting van de natuurlijke
kenmerken van een SBZ niet kan worden vermeden, dan kan het plan
overeenkomstig de restrictief toe te passen afwijkingsmogelijkheid van artikel
36ter, § 5, van het decreet natuurbehoud enkel op gemotiveerde wijze
goedgekeurd worden omwille van dringende redenen van groot openbaar belang
en indien er geen minder schadelijke alternatieve oplossingen zijn, en mits de
nodige compenserende maatregelen worden genomen.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-21/44
9.3.
In de passende beoordeling bij de planvariant MMHA wordt de
staat van instandhouding van de SBZ ‘De Kuifeend en Blokkersdijk’ als volgt
omschreven:
“Het deelgebied Blokkersdijk ondergaat de laatste jaren weinig
veranderingen door antropogene invloeden. Er is enkel sprake van een
gestaag voorschrijdende ontwikkeling van het plasgebied waarbij de
rietpartijen geleidelijk toenemen. De IHDS voor dit deelgebied worden
daarom gehaald en er is sprake van een gunstige staat van instandhouding.
Voor deelgebied De Kuifeend stelt zich een andere analyse. Alhoewel
het gebied nog steeds grote ornithologische waarde kent waren deze
vroeger groter[.] Uitbreiding van rangeerstation Antwerpen-Noord is in
belangrijke mate verantwoordelijk geweest voor het verdwijnen van
belangrijke leefgebieden in de weide- en moerassfeer. Doordat de
resterende natuurrijke zones meer en meer worden ingekapseld binnen de
haven spelen randeffecten. Hierdoor evolueert de staat van instandhouding
negatief. De Kuifeend kent momenteel een geluidsklimaat tussen de 45 en
de 50 dB(A).”
In diezelfde passende beoordeling wordt verder de vraag
behandeld of het plan of programma een potentiële impact heeft op de
leefgebieden van soorten voor de relevante SBZ-gebieden qua oppervlakte,
ruimtelijke spreiding en structuur. In het antwoord op die vraag wordt voor ‘De
Kuifeend’ de volgende ruimtebalans weergegeven, waarbij de ecologische
ruimteverliezen (historisch, autonoom, gestuurd) in de omgeving van ‘De
Kuifeend’ worden weergegeven, en geplaatst tegenover de ecologische
ruimtewinst in het Opstalvalleigebied:
VERLIESZIJDE (omg. Kuifeend /rangeerstation)
Oppervlakte
Riet
Historisch passief Main Hub
32 ha
Logistiek park (extra inname
door verlegging Schijns)
40 ha
40
ha
Opvullen zandwinningsplas
36 ha
3 ha
Bouw Freight village
24 ha
Plas
Struweel,bos,
bomen
Graslanden &
extensieve
akkers
32 ha*
33
ha
24 ha**
X-15.575-15.576-15.577-15.579-22/44
Uitbreiding Main Hub
30 ha
30 ha **
Rangeerstation in
binnenmoeras
30 ha
12
ha
4 ha
3 ha
11 ha
Totaal
192 ha
55
ha
37
ha
3 ha
97 ha
WINSTZIJDE (natuurgebied Opstalvalleigebied)
Creatie nieuwe natuur
9.4.
190 ha
90
ha
50
ha
50 ha
De bovenstaande tabel gaat terug op een tabel in het strategisch
plan (pagina 75), waar het “combinatievoorstel voor de noordoostelijke rand op
Rechter Scheldeoever” behandeld wordt. In verband met dit “combinatievoorstel”
wordt toegelicht dat het “een samenhangende en evenwichtige oplossing
aan[reikt] voor een reeks van problematieken en sleutelkwesties in de
noordoostelijke randzone van de haven. Dit gebeurt zo dat aan de essentiële
bekommernissen van vele actoren en dorpsbewoners kan worden tegemoet
gekomen”. Bij de tabel wordt (in voetnoot) toegelicht dat de oppervlakte aan
graslanden vermeld bij “Historisch passief Main Hub” reeds verloren ging bij de
bouw van de Main Hub en daarom “historisch passief” wordt genoemd. In
verband met de verloren gegane oppervlakte aan graslanden vermeld bij “Bouw
Freight village” wordt aangegeven dat deze oppervlakte reeds verloren ging door
zandophoping en/of gebruik als tijdelijke HSL-werf. Hetzelfde geldt voor de
verloren gegane graslanden bij de “Uitbreiding Main Hub”.
9.5.
Uit
het
voormelde
blijkt
dat
de
inrichting
van
het
compensatiegebied mee is ingegeven door het gewestelijk RUP zelf, meer
bepaald door de inrichting van het logistiek park (extra inname door verlegging
Schijns), het opvullen van de zandwinningsplas en het rangeerstation in het
binnenmoeras. De hiermee gepaard gaande planeffecten werden wel degelijk
onderzocht. Anders dan verzoeker dit blijkbaar ziet, mag ook de bestaande
ongunstige toestand van een gebied, het zogenaamd "historisch passief", mee in
rekening worden gebracht bij de beoordeling van de vereiste van een
X-15.575-15.576-15.577-15.579-23/44
compensatiegebied. Uit de passende beoordeling en de toelichting in het
strategisch plan blijkt voorts afdoende welke de omvang en oorsprong van dit
historisch passief is.
De passende beoordeling geeft verder aan dat milderende
maatregelen niet kunnen vermijden dat negatieve effecten optreden ingevolge de
gefaseerde havenontwikkeling in de omgeving van de SBZ-V ‘De Kuifeend en
Blokkersdijk’:
“Een uitzonderlijke situatie geldt voor de gefaseerde havenontwikkeling
in de omgeving van De Kuifeend. De havenontwikkelingen hier zullen
leiden tot significant negatieve effecten voor SBZ-V ‘De Kuifeend en
Blokkersdijk’. Milderende maatregelen die hier worden genomen (bv.
bufferdijk rond plasgebied De Kuifeend) [kunnen] niet vermijden dat
negatieve effecten optreden. Om de negatieve effecten op te vangen zal
natuurinrichting plaatsvinden in het Opstalvalleigebied. Gelet op het feit dat
de vogelrichtlijnverplichtingen van de ‘De Kuifeend’ volgens de Plan-MER
vervuld worden in het Opstalvalleigebied en gelet op het feit dat dit
Opstalvalleigebied momenteel nog niet ingericht is in functie van de
natuurdoelstellingen en geen deel uitmaakt van de Speciale
Beschermingszone ‘De Kuifeend en Blokkersdijk’, kan het
Opstalvalleigebied enkel als compensatiegebied functioneren.”
9.6.
Verzoekers kritiek dat bijzonder karig zou zijn gemotiveerd
waarom het Opstalvalleigebied als compensatiegebied wordt bestemd, en dat
geen ernstig alternatievenonderzoek zou zijn gebeurd, kan evenmin worden
bijgetreden. De verwerende partij verwijst in dat verband terecht naar het
technisch deelrapport Fauna en Flora van het plan-MER, waarin wordt gesteund
op gegevens aangereikt in de bufferstudie. Reeds in deze bufferstudie werd op
gemotiveerde wijze voor het Opstalvalleigebied als compensatiegebied gekozen.
De goede milieukwaliteit, de goede uitgangspositie op vlak van eigendom, de
bestaande bestemmingen, de buffering ten opzichte van Berendrecht-Zandvliet,
de minder kwetsbare landbouw binnen het gebied, een beperkt effect op de
landbouw, de hoge abiotische potenties, de ruimtelijke relatie met en perceptie
door Stabroek en de goede ecologische macrostructuur zijn overwegingen waarop
de keuze van dit gebied is gesteund. Ook werden een aantal ruimtelijke
alternatieven in overweging genomen, meer bepaald de gebieden “Oude Landen”,
“Infrastructuurknoop Zandvliet”, “Spie tussen Rijnkanaal en Nederlandse grens”,
X-15.575-15.576-15.577-15.579-24/44
“Groot Buitenschoor” en “De Zouten”. De evaluatie van deze alternatieven
gebeurde aan de hand van de volgende criteria:
“• de ecologische streefdoelen […] staan uiteraard voorop. Deze zijn
immers essentieel voor instandhouding van de vogelpopulaties. De
alternatieve zones moeten bijgevolg abiotische potenties hebben voor
realisatie van natte natuur met in het bijzonder rietmoerassen, zuivere
waterpartijen en natte weilanden. Zones die wel mogelijkheden
bieden voor droge natuurontwikkeling of bosontwikkeling, maar niet
voor de ecologische streefdoelen, worden verworpen.
• Er zijn geen natuurcompensatiemogelijkheden in gebieden die reeds
een hoge natuurwaarde hebben. Om als compensatie te kunnen
worden
aanvaard
moet
een
duidelijke
ecologische
waardevermeerdering mogelijk zijn.
• Er dient gezocht naar één (of maximaal enkele) grote aaneengesloten
natuurgehelen in plaats van vele kleine natuurgebieden. De redenen
daarvoor zijn meervoudig:
° Schaaleffecten : vele faunasoorten hebben een minimum areaal
leefgebied dat niet wordt bereikt in kleinere natuurgebieden
(bvb. Roerdomp)
° Randeffecten : bij kleinere gebieden is de milieuverstoring van
buitenaf duidelijk groter waardoor er minder oppervlakte
leefgebied van goede kwaliteit overblijft.
° Natuurlijkheid : in grote gebieden zijn spontane processen
mogelijk/in kleine gebieden is enkel gestuurd beheer mogelijk.
° Beheersbaarheid : grotere gehelen zijn beter te isoleren van hun
omgeving, bijvoorbeeld op vlak van waterbeheer en zijn
beheersbaarder.
De positie binnen de ruimtelijk-ecologische structuur [is] van belang. De
gebieden dienen binnen een goede ruimtelijk-ecologische structuur te
passen en kunnen met andere woorden niet volledig geïsoleerd zijn
gelegen.”
9.7.
Ter verantwoording van de keuze voor het Opstalvalleigebied
werden ook de instandhoudingsdoelstellingen (IHD) voor het gebied ‘De
Kuifeend’ in rekening gebracht. Onderstaande tabel, zoals weergegeven in het
plan-MER (technisch deelrapport Fauna en Flora), vertaalt deze doelstellingen ter
zake van de vereiste oppervlakten en natuurtypen als volgt:
X-15.575-15.576-15.577-15.579-25/44
In stand te houden soort
IHD
populatie
2
2-4
77-103
87-109
25-40
Roerdomp Botaurus stellaris
Bruine Kiekendief Circus aeruginosus
Blauwborst Luscinia svevica
Rietzanger Acrocephalus schoenobaenus
Bergeend Tadoma tadoma
Krakeend Anas strepera
25-35
Kuifeend Aythya fuligula
85-119
IHD leefgebied
IHD broedgebied
IHD fourageergebied
20-40 ha / bp nat overjarig riet
40 ha open zuiver water
200 ha gevarieerd open landschap (moeras, akkers, weiland, riet) met rietland
70 ha moerasgebied, natte ruigten, dicht riet, elzen, wilgen
70 ha overjarig riet met opschietende kruidlaag
200 ha gevarieerd landschap (akkers, schorren, weilanden, open water,
rietpartijen) met voldoende voedselrijk open water en opgespoten terreinen &
dijken (konijnenholen)
100 ha drassige structuurrijke vegetaties, moeras, opgespoten terrein / ondiep
open water
150-200 ha weilandcomplexen sloten, moerassen, opgespoten terreinen diep
water
Vervolgens werden onderstaande inrichtingskenmerken naar
voor geschoven, “omdat deze volledig dekkend zijn ten aanzien van de IHD
leefgebieden uit hoger staande tabel”, voor de nieuw te creëren natuur binnen het
Opstalvalleigebied:
“Creatie nieuwe natuur (ca 190 ha):
• (Minimaal) 90 ha rietmoerassen en natte ruigte met de grootst
mogelijke structuurdiversiteit;
• 50 ha waterpartijen waarvan 30 ha ondiep water;
• (Maximaal) 50 ha natte weilanden met rietslootjes.”
9.8.
Uit het voormelde blijkt de samenstelling en de aard van de
nieuw gecreëerde natuur voor een totaaloppervlakte van 190 ha. Verzoeker toont
niet aan dat de vaststelling van het Opstalvalleigebied als compensatiegebied niet
volstaat, overdreven, of anderszins onwettig is.
9.9.
Waar verzoeker eerst in zijn laatste memorie het argument
ontwikkelt dat de instandhoudingsdoelstellingen voor ‘De Kuifeend’ nog niet zijn
vastgesteld door de Vlaamse regering, is dit laattijdig en is het middel
onontvankelijk. Het middel is eveneens onontvankelijk, om dezelfde reden, waar
verzoeker eerst in zijn laatste memorie op gedetailleerde wijze, met bijkomende
stukken, de onder randnummer 9.3 vermelde ruimtebalans bekritiseert en op
gedetailleerde wijze, evenzeer met verwijzing naar nieuwe stukken, de
onwettigheid van het Opstalvalleigebied als compenserende maatregel beoogt aan
te tonen. Eveneens laattijdig en op onontvankelijke wijze beroept verzoeker zich
in zijn laatste memorie op het op zijn verzoek opgemaakte “expertiserapport
Mieco-Effect” en weerlegt hij op uitvoerige wijze, opnieuw met verwijzing naar
X-15.575-15.576-15.577-15.579-26/44
meerdere nieuwe stukken, de repliek die de verwerende partij in haar
syntheseconclusie in de onteigeningsprocedure op deze analyse heeft gegeven.
De ontvankelijkheidsexcepties in de laatste memories van de verwerende en de
tussenkomende partij desbetreffend, die verzoeker een deloyale proceshouding
verwijten, zijn gegrond. De nieuwe, laattijdig aangevoerde stavingsstukken
worden uit het debat geweerd.
9.10.
In zoverre verzoeker in zijn verzoekschrift aanvoert dat er een
gebrek is aan transparantie, doordat “studies en documenten waarnaar wordt
verwezen” niet ter inzage werden gelegd, werpen de verwerende en de
tussenkomende partij in hun memories terecht op dat niet duidelijk is welke
studies en documenten worden bedoeld. Eerst in zijn memorie van
wederantwoord en laatste memorie verduidelijkt verzoeker, wat dit middel
betreft, welke ontbrekende stukken hij viseert, daar waar dit reeds in een eerder
procedurestuk had gekund. Het middel is in zoverre onontvankelijk.
9.11.
Verzoekers kritiek dat niet zou zijn geduid waarom het
kwestieuze natuurgebied van een GEN-overdruk wordt voorzien, kan evenmin
bijval vinden. Op 11 september 2009 nam de Vlaamse regering kennis van het
principieel programma voor het afbakenings-RUP voor de Antwerpse haven en
werd de Vlaamse minister, bevoegd voor de ruimtelijke ordening, belast “met de
opmaak van een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) teneinde de
haven van Antwerpen af te bakenen overeenkomstig het MMHA, rekening
houdende
met
de
door
het
plan-MER
voorgestelde
milderende
en
natuurcompenserende maatregelen, en dit in overeenstemming met het principieel
programma voor het GRUP”. In de bijhorende nota aan de Vlaamse regering
wordt onder punt 9.3. ‘Opheffen van VEN-gebieden’ vermeld:
“In overeenstemming met artikel 17 §3 van het decreet Natuurbehoud
kan een aangeduid GEN (grote eenheden natuur) of GENO (grote eenheden
natuur in ontwikkeling), die samen het Vlaamse Ecologisch Netwerk
(VEN) vormen, van rechtswege geheel of gedeeltelijk opgeheven worden
door de inwerkingtreding van een gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan dat
een andere bestemming geeft aan dit gebied, waardoor het niet meer
aangeduid kan worden als VEN in overeenstemming met artikel 20 van
hoger vermeld decreet.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-27/44
Voor onderdelen van de VEN gebieden nummer 303 ‘De Kuifeend’ en
nummer 304 ‘Slikken en schorren langsheen de Schelde’ worden er in het
principieel programma, zoals vermeld in punt 9.2 van deze nota,
bestemmingen voorzien waardoor deze onderdelen niet meer aangeduid
kunnen worden als VEN in overeenstemming met artikel 20 van hoger
vermeld decreet:
- voor het VEN gebied nummer 303: ter hoogte van het
‘Binnenmoeras’ wordt de bestemming ‘natuurgebied’ omgezet in
de bestemming ‘gebied voor hoofdspoorwegennet’. Dit deel van
het VEN valt gedeeltelijk samen met de speciale
beschermingszone (SBZ) BE2300222 ‘De Kuifeend en
Blokkersdijk’. Tevens wordt ter hoogte van ‘De Grote Kreek’ de
bestemming ‘natuurgebied met wetenschappelijke waarde of
natuurreservaat’ omgezet in de bestemming ‘permanente
ecologische infrastructuur’. Het ‘Binnenmoeras’ en ‘De Grote
Kreek’ maken deel uit van het natuurcomplex ‘De Kuifeend’.
- [...]
Tevens wordt verwezen naar de dienstorder LIN2002/11 betreffende de
consolidatie van de inhoudelijke omschrijving en de operationalisering van
het begrip ‘ecologische infrastructuur in zeehavengebied’, goedgekeurd
door de Vlaamse Regering op 17 oktober 2003 (ref. VR/PV/2003/41-punt
13), die stipuleert dat ecologische infrastructuur in zeehavengebieden niet
kan behoren tot het VEN.
De nood aan schadebeperkende en compenserende maatregelen voor
deze delen van VEN-gebieden wordt meer onderzocht in het plan-MER en
opgenomen in de door het plan-MER voorgestelde maatregelen.
Volgende maatregelen worden voorzien:
- Voor VEN gebied nummer 303: voor het verlies van de
ecologische waarden van het natuurcomplex ‘De Kuifeend’ wordt
een compensatie voorzien in het Opstalvalleigebied. De naar voren
geschoven inrichtingskenmerken van dit gebied zijn volledig
dekkend ten aanzien van de te compenseren leefgebieden van het
op te heffen VEN gebied. Het opstalvalleigebied wordt in het
GRUP in overdruk afgebakend als GEN, in overeenstemming met
artikel 17 §3 van hoger vermeld decreet;
[...].”
Uit het voormelde blijkt een afdoende verklaring voor de
aangebrachte GEN-overdruk.
9.12.
Het middel is, in zoverre ontvankelijk, ongegrond.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-28/44
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
10.1.
De verzoeker voert in een tweede middel de schending aan van
de artikelen 2.1.1, 2.1.2, § 3, en 2.2.6, § 2, VCRO, van het RSV en van de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur, meer bepaald het zorgvuldigheidsen het motiveringsbeginsel.
Hij
licht
toe
dat
het
gewestelijk
RUP
in
een
natuurcompensatiegebied voorziet, in strijd met de efficiënte exploitatie van de
zeehaven, zoals voorgeschreven door het RSV. Hij verwijst in dat verband naar
de richtinggevende bepalingen van het RSV (pagina 339-340), waarin wordt
gesteld dat de afbakening van de zeehavengebieden erop moet gericht zijn het
zeehavengebied louter voor zeehavenactiviteiten te bestemmen. Volgens
verzoeker vormt het zeer grote natuurcompensatiegebied een belemmering voor
een efficiënte invulling van het havengebied, en is het ruimtelijk niet inpasbaar in
het havengebied.
10.2.
In zijn memorie van wederantwoord stelt verzoeker dat het
Opstalvalleigebied
ontegensprekelijk
“binnen
een
RUP
en
binnen
de
Afbakeningslijn [valt]”. Hij merkt op dat mogelijke uiteenzettingen in de
toelichtingsnota geen verordenende waarde hebben en geen wijzigingen
vermogen aan te brengen aan het grafisch plan.
10.3.
Verzoeker stelt in zijn laatste memorie nog dat hij nergens heeft
geargumenteerd dat het natuurcompensatiegebied binnen de afbakeningslijn zou
zijn gelegen. Hij heeft geargumenteerd dat alles wat mogelijk de efficiënte
exploitatie van een zeehaven in de weg kan staan, niet is toegelaten in het
gewestelijk RUP.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-29/44
Beoordeling
11.1.
In de richtinggevende bepalingen van het RSV, meer bepaald
onder punt 4.1.1 van onderdeel III.3, betreffende de gebieden voor economische
activiteiten, wordt de noodzaak van een afbakening van de zeehavengebieden als
volgt verantwoord:
“[...]
In de Vlaamse zeehavens komen industriële, distributie-, opslag- en
overslag- en logistieke activiteiten ruimtelijk en functioneel sterk verweven
met elkaar voor. Gelet op de bestaande tendensen tot een verdere integratie
en verweving van de vernoemde types van activiteiten wordt een
ruimtelijke differentiëring per typeactiviteit in de zeehavens niet wenselijk
geacht.
Essentieel voor een ruimtelijke definiëring van havenactiviteit is het
havengebonden karakter van de industriële, distributie-, opslag-, overslagen logistieke activiteiten. De haveninvesteringen worden dan ook
gekoppeld aan de zeehavengebieden.
Om het zeehavengebied exclusief voor deze zeehavenactiviteiten (met
name zeehavengebonden industriële, distributie- (physical distribution),
opslag- en overslag- en logistieke activiteiten) te bestemmen is een
afbakening als dusdanig noodzakelijk. Het begrip ‘zeehavengebied’ heeft
aldus ook een ruimtelijke component en wordt ruimtelijk afgebakend
[...].”
11.2.
Uit de voormelde bepalingen volgt dat enkel het in het
gewestelijk RUP uitdrukkelijk als “zeehavengebied” afgebakend gebied exclusief
voor zeehavenactiviteiten is bestemd. Het Opstalvalleigebied ligt niet binnen het
afgebakend zeehavengebied. Verzoeker toont voorts niet aan dat dit geviseerde
compensatiegebied een efficiënte invulling van het zeehavengebied zou
belemmeren.
11.3.
Het middel is ongegrond.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-30/44
C. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
12.1.
De verzoeker voert in een derde middel de schending aan van
de artikelen 1.1.4 en 2.2.2, § 1, 3°, VCRO en van de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur, meer bepaald het zorgvuldigheids-, evenredigheids- en
motiveringsbeginsel.
Hij licht toe dat de plannende overheid is voorbijgegaan aan de
bestaande toestand binnen het plangebied en geen rekening heeft gehouden met
het daarover door hem ingediende bezwaar.
Hij stelt dat het gewestelijk RUP niet de minste aandacht heeft
gehad voor de bestaande toestand en de landbouwexploitaties ter plaatse. De
private belangen van de betrokkenen die zullen worden onteigend, zijn nooit
ernstig in de afweging betrokken. Het feitelijk gebruik van de gronden werd zelfs
niet vermeld. De bestaande toestand werd niet correct in kaart gebracht.
12.2.
In zijn memorie van wederantwoord stelt verzoeker dat hij,
“[z]oals eerder aangetoond (zie onderdeel ‘belang’)” een aantal landbouwgronden
exploiteert als landbouwer, dat hij hierbij zeker niet de enige is, en dat met deze
exploitatie duidelijk geen rekening werd gehouden. Hij stelt dat zonder meer
wordt voorbijgegaan aan het feitelijk gebruik van de gronden in het
Opstalvalleigebied en dat het gebruik van die gronden (exploitatie als
landbouwgrond) nergens wordt vermeld. Het gegeven dat een pre-grondenbank
zou zijn opgericht met het doel de effecten op de beroepslandbouw op te vangen
door ruilgronden aan te kopen, vormt volgens verzoeker geen weerlegging van
zijn standpunt dat noch de bestaande toestand noch het feitelijk gebruik nader
wordt toegelicht.
Er kan evenmin een motivering worden teruggevonden waarom
net verzoekers percelen moeten onteigend worden.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-31/44
12.3.
Verzoeker voegt in zijn laatste memorie nog toe, met
verwijzing naar een door de tussenkomende partij georganiseerde excursie, dat
die partij zelf erkent dat landbouwontwikkeling als alternatief voor de
Opstalpolder kan worden gerealiseerd. Hiermee erkent deze partij dat de
mogelijkheden voor landbouw als alternatief niet afdoende zijn onderzocht en dat
onvoldoende rekening werd gehouden met de mogelijkheid tot behoud van
landbouwexploitaties.
Beoordeling
13.1.
In zoverre verzoeker de onteigening van zijn percelen
bekritiseert, is het middel onontvankelijk, gelet op het gestelde onder
randnummer 5.
13.2.
Het ingeroepen artikel 2.2.2, § 1, eerste lid, 3°, VCRO bepaalt
dat een RUP een weergave bevat van de feitelijke en juridische toestand. Uit die
bepaling volgt dat een RUP de aanduiding dient te bevatten van de bestemming
die het beheersingsgebied ervan in feite en in rechte reeds heeft verkregen. Deze
verplichting heeft tot doel de belanghebbende particulieren, alsook de te
raadplegen overheden en zij die uiteindelijk moeten beslissen over de in het
definitief RUP vast te leggen bestemmingen en voorschriften, in staat te stellen
een correct inzicht te verkrijgen en zich een juist oordeel te vormen. Een foutieve
of een onvolledige voorstelling van de feitelijke en juridische toestand leidt
evenwel alleen tot de onwettigheid van het RUP wanneer wordt aangetoond dat
dit het appreciatie- en beslissingsrecht van de bevoegde overheid dermate heeft
aangetast dat deze zich niet met de vereiste kennis van zaken heeft kunnen
uitspreken over de te geven bestemming.
13.3.
Uit de verplichting om een openbaar onderzoek te organiseren
volgt de verplichting om de ingediende bezwaren met gepaste zorgvuldigheid te
onderzoeken en, wanneer ze niet worden gevolgd, om afdoende te laten begrijpen
waarom dat niet het geval is. Het volstaat dat het bezwaar beantwoord wordt,
indien niet rechtstreeks, dan toch in een algemene stellingname die begrijpelijk
X-15.575-15.576-15.577-15.579-32/44
op het bezwaar van toepassing is, hetzij in een antwoord op een bezwaar of
opmerking van een andere bezwaarindiener, of op een advies van een
overheidsinstantie. Bezwaren die geen verband houden met de doeleinden van het
ruimtelijke ordeningsrecht, behoeven geen inhoudelijk antwoord.
13.4.
Als bijlagen bij de toelichtingsnota van het gewestelijk RUP
zijn de kaarten 1 (bestaande feitelijke toestand: luchtfoto met aanduidingen),
alsook 2a, 2b, 2c en 3 (bestaande juridische toestand) gevoegd. Verzoeker voert
in zijn verzoekschrift weliswaar aan dat de bestaande toestand niet correct in
kaart is gebracht, maar laat na deze grief te concretiseren.
13.5.
In zijn bezwaarschrift heeft verzoeker aangevoerd “[...] dat het
GRUP niet de minste aandacht had voor de bestaande toestand en de
landbouwexploitaties ter plaatse. De private belangen van de betrokkenen die
zullen worden onteigend, zijn nooit ernstig in de afweging betrokken. Dit is
evenzeer een autonome onwettigheid van het GRUP.”
13.6.
In verband met landbouwexploitaties en -activiteiten op de
rechter Scheldeoever ter hoogte van het Opstalvalleigebied, stelt het bestreden
besluit:
“Overwegende dat in sommige opmerkingen, bezwaren en adviezen
vragen worden gesteld bij het verlies aan landbouwgrond ten gevolge van
het RUP; dat voorliggend RUP in hoofdzaak de toekomstige
havenontwikkeling en natuurontwikkeling planologisch vastlegt, maar
buiten het areaal voor natuur en haven ook, weliswaar beperkt, ruimte
vrijwaart voor landbouw; dat in het planningsproces rekening is gehouden
met de landbouwactiviteit in het plangebied; [...]; dat een
landbouwgevoeligheidsanalyse werd uitgevoerd met de bedoeling rekening
te houden met de gevoeligheden van de landbouwsector bij de opmaak van
de Achtergrondnota Natuur; dat de uiteindelijke keuze voor een strikte
scheiding van functies (intensieve landbouw in de hiervoor bestemde
agrarische gebieden en hoogwaardige natuur in de natuurkerngebieden)
genomen is in overleg met de landbouwsector; dat vervolgens, om
landbouw veroorzaakt door de grondinnames voor haven en natuur in beeld
te brengen, een Landbouw Effecten Rapport (LER) werd opgemaakt; dat de
resultaten van deze LER werden meegenomen in het plan-MER; dat in de
loop van het plan-MER-proces een ontwikkelingsscenario voor de haven,
namelijk het MMHA, is opgemaakt, waarbij o.a. is gezocht om het
negatieve effect voor landbouw te verkleinen; dat het MMHA vertaald is in
X-15.575-15.576-15.577-15.579-33/44
het RUP; [...]; dat uit de landbouwgevoeligheidsanalyse bleek dat het
voorzien van compensaties in de Ettenhovense polder een veel grotere
impact op de landbouwsector zou hebben dan wanneer deze worden
voorzien
in
het
Opstalvalleigebied;
dat
immers
de
gewestplanbestemmingen ter hoogte van het Opstalvalleigebied voor
minder dan 10% agrarische gebieden zijn: bijvoorbeeld het Stabroekse deel
omvat al sinds 1978 nog slechts circa 8 ha agrarisch gebied (in het meest
noordelijke puntje, ten noorden van het antitankkanaal), versus circa 6 ha
recreatiegebied en circa 95 ha buffergebied (waarvan circa 46 ha effectief
buffergebied en circa 49 ha als nabestemming na eventuele sliblagunering);
dat op rechteroever in functie van het vrijwaren van ruimte voor landbouw
de Ettenhovense polder bestemd is als (bouwvrij) agrarisch gebied; dat de
agrarische gebieden uit voorliggend RUP samen met het ‘poldergebied’ uit
het rup ‘Waaslandhaven fase 1 en omgeving’ aansluiten op het agrarische
gebied uit het gewestplan en waarvoor de Vlaamse regering, op 3 april
2009 voor het deel op linkeroever en op 27 maart 2009 voor het deel op
rechteroever,
de
beleidsmatige
herbevestiging
van
de
gewestplanbestemming goedkeurde; dat de Vlaamse regering op
11 september 2009 de Vlaamse minister, bevoegd voor de ruimtelijke
ordening, gelastte om in het kader van de opmaak van de RUP’s voor de
afbakening van het buitengebied de gebieden die ais ‘Poldergebied’ zijn
bestemd en die palen aan het zeehavengebied de bestemming ‘agrarisch
gebied’ te geven conform het typevoorschrift; dat verder om de impact voor
de landbouwers van de ontwikkeling van het Maatschappelijk Meest
Haalbaar Alternatief te milderen een flankerend landbouwbeleid wordt
gevoerd met de grondenbank, het sociaal begeleidingsplan en individuele
begeleiding door de VLM en de Bemiddelaar Grootschalige Vlaamse
lnfrastructuurprojecten.”
13.7.
Gelet op het voormelde, blijkt verzoekers bezwaar aangaande
de bestaande landbouwtoestand wel degelijk in overweging te zijn genomen en
beantwoord, en kan het algemeen betoog in zijn verzoekschrift dat “[h]et GRUP
[...] niet de minste aandacht heeft gehad voor de bestaande toestand en de
landbouwexploitaties ter plaatse”, niet worden bijgetreden.
13.8.
De organisatie door de tussenkomende partij van een excursie,
die verband houdt met een projectvoorstel voor een lokale duurzame
biospeltketen in het Opstalvalleigebied, toont nog niet aan dat deze partij zou
erkennen dat de mogelijkheden voor landbouw als alternatief niet afdoende zijn
onderzocht en dat onvoldoende rekening zou zijn gehouden met de mogelijkheid
tot behoud van landbouwexploitaties in het Opstalvalleigebied, zoals verzoeker in
zijn laatste memorie voorhoudt.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-34/44
13.9.
Verzoeker toont de schending van de in het middel aangevoerde
rechtsregels niet aan.
13.10.
Het middel is ongegrond.
D. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
14.1.
Verzoeker voert in eerste middel de schending aan van artikel
2.2.7 VCRO, van het bezwaarrecht en van de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur,
meer
bepaald
het
redelijkheids-,
zorgvuldigheids-
en
motiveringsbeginsel.
Hij betoogt dat zijn bezwaren niet, of minstens niet op een
afdoende wijze, beantwoord werden. Deze grief wordt verduidelijkt ten aanzien
van de verschillende bezwaren die werden geuit.
14.1.1.
Met betrekking tot de bestemming van het Opstalvalleigebied
tot compensatiegebied, geeft verzoeker aan dat hij er in zijn bezwaarschrift op
heeft gewezen dat dit laatste gebied het gevolg is van een beweerd historisch
passief op rechteroever. Hij wierp daarbij op dat (1) het plan-MER en de
passende beoordeling niet enkel hebben gediend om de mogelijke effecten van
het betrokken plan, en enkel dit plan, op de SBZ te onderzoeken, dat (2) de
studies en documenten waarnaar verwezen wordt, niet werden neergelegd in het
kader van het openbaar onderzoek, en dat (3) nergens uit de stukken blijkt dat
werd onderzocht, laat staan dat concreet en precies gemotiveerd werd, in welk
opzicht de herbestemming de niet milderbare milieueffecten voor de Kuifeend en
Blokkersdijk zou kunnen compenseren.
Verzoeker stelt dat het bestreden besluit bevestigt dat het
natuurcompensatiegebied werd aangeduid omwille van een historisch passief. Het
X-15.575-15.576-15.577-15.579-35/44
ontbreken van een rechtstreekse link tussen de bestaande situatie, het plan-MER
en het gewestelijk RUP, is evenzeer onaanvaardbaar.
Hij stelt verder dat ter weerlegging van zijn derde bezwaar
wordt verwezen naar een bufferstudie. Die studie werd niet ter inzage gelegd en
kan geen afdoende weerlegging vormen van zijn bezwaar. Ook de verwijzing
naar het plan-MER volstaat daartoe niet. Hij wees er immers in zijn bezwaar net
op dat het plan-MER geen onderzoek naar mogelijke alternatieven inhoudt en
geen onderzoek aangaande de onderbouwing van de herbestemming bevat.
14.1.2.
Met betrekking tot zijn bezwaar aangaande de onwettige en
ongemotiveerde onteigening, stelt verzoeker dat dit bezwaar niet werd
beantwoord. Er kan niet worden teruggevonden wat de noodzaak tot onteigening
is,
hoe
de
oppervlakte
berekend
werd
en
hoe
de
onteigening
de
instandhoudingsdoelstellingen ten goede zou komen.
14.1.3.
Volgens verzoeker werd evenmin ingegaan op zijn bezwaar
aangaande de strijdigheid met de richtinggevende bepalingen van het RSV,
waaromtrent
werd
aangevoerd
dat
de
aanleg
van
een
zeer
groot
natuurcompensatiegebied een belemmering vormt voor de aanleg van het
zeehavengebied en dus in strijd is met het RSV dat primair de bevordering van de
zeehavenactiviteiten voorschrijft.
14.1.4.
Verder stelt verzoeker dat zijn bezwaar aangaande het
onvoldoende, minstens onzorgvuldig, onderzoek naar de bescherming van het
historisch erfgoed, niet op een afdoende wijze werd beantwoord. Het bestreden
besluit verwijst naar het plan-MER, maar verzoeker heeft er het raden naar waar
in dat lijvige document het antwoord kan gevonden worden. Volgens verzoeker is
het onmogelijk dat de impact van het plan op het historisch erfgoed op een
zorgvuldige wijze werd onderzocht, evenmin als de invloed van de onteigening
en van de voorziene inrichtingswerken op het historisch erfgoed.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-36/44
14.1.5.
Tot slot wijst verzoeker op zijn bezwaar waarin hij de
schending van het gelijkheidsbeginsel heeft aangeklaagd, en waarin hij heeft
aangegeven dat een perceel gelegen op de hoek van de Torenseweg en de Oud
Broek op het grondgebied van de gemeente Stabroek uit de onteigening wordt
gehouden. Het betreft het perceel, kadastraal bekend onder afdeling 1, sectie E,
nr. 164v. Het bestreden besluit biedt geen redelijke verantwoording voor de
ongelijke behandeling ten aanzien van zijn perceel.
14.2.1.
In zijn memorie van wederantwoord betoogt verzoeker, wat zijn
eerste bezwaar betreft, dat de verwerende partij niet weerlegt dat het gewestelijk
RUP naar een historisch passief verwijst. Ook wordt geen duidelijkheid geboden
met betrekking tot de vraag in welk opzicht de herbestemming de niet te milderen
milieueffecten kan compenseren. De verwerende partij verwijst op dat punt
zonder verder specificatie naar het plan-MER.
14.2.2.
Wat zijn tweede bezwaar betreft, dat de onteigening aangaat,
stelt verzoeker dat hij in de memorie van antwoord niet terugvindt welke de
noodzaak is van de onteigening, hoe de oppervlaktes berekend werden en hoe de
onteigening aan de instandhoudingsdoelstellingen ten goede komt. In zoverre de
verwerende partij naar de toelichtingsnota verwijst, stelt hij dat deze geen
concrete verantwoording voor de noodzaak tot onteigening, noch voor het
dringend karakter ervan, biedt.
14.2.3.
Met betrekking tot zijn vierde bezwaar, betreffende het
gebrekkig onderzoek van het historisch erfgoed, geeft verzoeker vooreerst aan dat
hij wel degelijk een belang heeft om deze grief te uiten, aangezien hij als eigenaar
van gronden binnen het plangebied die onteigend zullen worden alle mogelijke
middelen kan opwerpen die tot vernietiging kunnen leiden. Ten gronde stelt hij
dat het voor hem niet duidelijk is waar in het plan-MER een onderzoek naar de
impact op het historisch erfgoed werd gevoerd.
14.2.4.
Wat zijn vijfde bezwaar, aangaande de schending van het
gelijkheidsbeginsel, betreft, stelt verzoeker dat de verwerende partij geen enkel
X-15.575-15.576-15.577-15.579-37/44
verweer heeft gevoerd, en leidt hij daaruit af dat deze partij erkent dat de
bezwaarweerlegging op dat punt tekort schiet.
14.3.1.
Verzoeker stelt in zijn laatste memorie nog, wat zijn vierde
bezwaar aangaande het gebrekkig onderzoek naar het historisch erfgoed betreft,
dat de verwerende partij zelf in de onteigeningsprocedure naar voor heeft
gebracht dat de onteigening noodzakelijk en hoogdringend is om het
archeologisch (voor)onderzoek te kunnen aanvangen. Zeer recent, op
25 november 2014, werd een oproep tot kandidaten in het kader van bestek
“B10273-Opstalvalleigebied
fase
2
–
Archeologisch
(voor)onderzoek”
uitgeschreven. De verwerende partij geeft hiermee zelf aan dat moet onderzocht
worden welke aanwezige erfgoedwaarden er zijn. De impact op erfgoed had in
het plan-MER moeten onderzocht worden. Dat nu toch een archeologisch
(voor)onderzoek nodig is, bevestigt de onwettigheid van het plan-MER.
14.3.2.
Wat zijn vijfde bezwaar, aangaande de schending van het
gelijkheidsbeginsel, betreft, stelt verzoeker nog dat de verwerende partij louter
stelt dat de situaties “volstrekt verschillend” zijn, doch nalaat aan te tonen waarin
deze
verschillen
dan
wel
zouden
gelegen
zijn,
en
waar
in
de
onteigeningsbeslissing deze verschillen worden uiteengezet. Louter stellen dat de
inname “niet vereist” is, toont volgens verzoeker nog niet aan waarom de inname
van de percelen ter hoogte van de hoeve van de nv Polders Investeringsfonds dan
wel vereist zou zijn. Hierdoor wordt juist het arbitrair karakter van de
herbestemming/onteigening aangetoond. Er is immers geen verantwoording
waarom in het bijzonder die hoeve wordt herbestemd/onteigend en waarom dit
voor een nabijgelegen hoeve plots “niet vereist” zou zijn.
Beoordeling
15.1.
Vooreerst
dient
herinnerd
aan
het
gestelde
onder
randnummer 13.4.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-38/44
15.2.1.1.
Wat de beantwoording van verzoekers bezwaar met betrekking
tot de bestemming van het Opstalvalleigebied tot compensatiegebied aangaat,
dient vooreerst vastgesteld dat verzoeker, wat de onder (1) en (3) van
randnummer 14.1.1 geformuleerde bezwaren betreft, niet aantoont dat de
beantwoording daarvan ontoereikend of anderszins onwettig zou zijn, temeer nu
zijn kritiek in dit verband gelijkaardig is aan deze die bij de beoordeling van het
vierde middel werd verworpen.
15.2.1.2.
Wat het onder (2) van randnummer 14.1.1 vermelde eerste
bezwaar van verzoeker betreft, dient vastgesteld dat verzoeker in zijn
bezwaarschrift heeft aangevoerd dat “[d]e studies en documenten waarnaar wordt
verwezen”, “daarenboven niet eens [werden] neergelegd in het kader van het
openbaar onderzoek”, dat “[h]ieruit een manifest gebrek aan transparantie
[blijkt], wat het voor de bezwaarindiener onmogelijk maakt om met kennis van
zaken een bezwaar in te dienen” en dat “[d]eze substantiële vormvereiste […]
aldus [werd] geschonden”. Naast deze algemene kritiek, waarvan de nietbeantwoording, ingevolge zijn algemeenheid, niet van aard is het bestreden plan
te vitiëren, heeft verzoeker er zich in zijn bezwaarschrift meer specifiek over
beklaagd dat uit het plan-MER blijkt “dat in het kader van deze studie geen
ernstig alternatievenonderzoek wordt doorgevoerd, maar wel dat men zonder enig
nader onderzoek teruggrijpt naar een aan de bezwaarindiener niet gekend (en dus
niet aanvaardbaar), en niet in het kader van het openbaar onderzoek voorgelegd,
‘combinatievoorstel’ op rechteroever […]”.
Het “combinatievoorstel” blijkt volgens de stukken van het
dossier ontwikkeld te zijn in het kader van een “bufferstudie”, waaromtrent in het
bestreden besluit onder meer het volgende wordt gesteld :
“[d]e herbestemming van het Opstalvalleigebied naar natuurgebied volgt
onder andere uit de ‘Bufferstudie’, uitgevoerd in opdracht van het
gemeentelijk Havenbedrijf. Ondersteunende studies zoals de Bufferstudie
maakten deel uit van een ruim maatschappelijk debat onder voorzitterschap
van het provinciebestuur (2001-2005), waarbij alle sectoren
vertegenwoordigd waren. In de ‘Bufferstudie’ gebeurde een
alternatievenafweging: voorstellen voor compensaties op rechteroever, die
onder andere geformuleerd werden door de landbouwsector, werden in het
X-15.575-15.576-15.577-15.579-39/44
kader van de bufferstudie en de landbouwgevoeligheidsanalyse weerlegd.
Zo voldoen de Oude Landen, het op- en afrittencomplex van Zandvliet, het
gebied tussen het Schelde-Rijnkanaal en de Nederlandse grens, de Zouten,
de plassen ten zuiden van Lillo, het Groot Buitenschoor, de Bospolder,
Muisbroek, het Ekers moeras, Hoeve Kerschot en de ecologische
infrastructuur niet voor het behalen van de doelstellingen. De andere open
ruimtes in de omgeving, zoals Ettenhovense polder en de Kabeljauwpolder,
werden als belangrijker voor de landbouw gekwalificeerd. […]”
De tussenkomende partij wijst er in haar memorie terecht op dat
alternatieven die in de bufferstudie aan bod zijn gekomen, ook in het technisch
deelrapport Fauna en Flora van het plan-MER zijn uiteengezet. Dit laatste blijkt
meer bepaald uit het plan-MER, technisch deelrapport Fauna en Flora, pagina 27
tot 31. Verzoeker had dus wel degelijk kennis van één en ander, of had er
minstens kennis van kunnen hebben, zodat zijn kritiek niet van aard is om het
bestreden besluit te vitiëren.
15.2.2.
Verzoekers tweede bezwaar is gericht tegen de onteigening van
zijn perceel. Gelet op het gestelde onder randnummer 5, is het middel in zoverre
onontvankelijk.
15.2.3.
Wat verzoekers derde bezwaar, aangaande de vermeende
schending van het RSV, betreft, werd bij de beoordeling van het tweede middel
reeds vastgesteld dat het kwestieuze natuurcompensatiegebied, waarin verzoekers
percelen zijn gelegen, zich buiten de afbakeningslijn van het zeehavengebied
bevindt. Bovendien dient vastgesteld dat in het bestreden besluit ook
uitdrukkelijk wordt gesteld dat “het natuurgebied [...] conform de uitgangspunten
voor de afbakening van de zeehaven [...] buiten het zeehavengebied [ligt]”.
15.2.4.
Wat verzoekers vierde bezwaar, aangaande het ontbreken van
een onderzoek naar het effect van het plan op het aanwezige erfgoed, betreft,
dient vastgesteld dat de kritiek in zijn bezwaarschrift is beperkt tot de algemene
opmerking dat “nergens in het GRUP […] een weergave [is] te vinden van een
afdoende, laat staan zorgvuldig gevoerd, onderzoek naar de impact van het plan,
de gevolgen van de onteigening, en de voorziene inrichtingswerken, op het
X-15.575-15.576-15.577-15.579-40/44
statuut van het binnen de perimeter van het plan aanwezig zijnde historisch
erfgoed”.
De tussenkomende partij wijst er in dit verband terecht op dat
het plan-MER wel degelijk een dergelijk onderzoek in het technisch deelrapport
Landschap, Bouwkundig Erfgoed en Archeologie bevat. Verzoekers algemene
kritiek in zijn bezwaarschrift is niet van aard het bestreden besluit te vitiëren. De
in de laatste memorie door verzoeker aangevoerde omstandigheid dat thans in een
archeologisch (voor)onderzoek van het Opstalvalleigebied wordt voorzien, doet
niet anders besluiten.
15.2.5.
In verband met verzoekers vijfde bezwaar, dat de vermeende
schending van het gelijkheidsbeginsel betreft, dient er vooreerst aan herinnerd dat
er van de door verzoeker aangevoerde schending van het gelijkheidsbeginsel
sprake is wanneer in rechte en in feite vergelijkbare situaties ongelijk worden
behandeld, zonder dat daarvoor een objectieve en redelijke verantwoording
bestaat.
In het bestreden besluit wordt de volgende verantwoording
gegeven voor de onderscheiden behandeling van het perceel kadastraal bekend
afdeling 1, sectie E, nr. 164:
“Het Opstalvalleigebied wordt gerealiseerd deels op gronden die in het
verleden reeds onteigend werden door de overheid (ongeveer de helft van
het Opstalvalleigebied), deels op gronden die nog te onteigenen zijn. De
voorgestelde afbakening is het resultaat van de oppervlaktedoelstellingen
voor de verschillende biotopen, en hun potentiekaarten in het
Opstalvalleigebied. Het perceel met nummer ‘afdeling 1, sectie E, 164v’ is
niet opgenomen in het natuurgebied. Het ligt op de grens van het gebied,
tegen de A12. De inname van deze eigendom is niet vereist om tot het
gestelde doel te komen.”
Het blijkt afdoende dat het voormelde perceel zich niet in een
vergelijkbare situatie met verzoekers percelen bevindt, minstens dat er voor de
verschillende behandeling een toereikende verantwoording bestaat. Een
schending van het gelijkheidsbeginsel kan niet worden aangenomen. In zoverre
X-15.575-15.576-15.577-15.579-41/44
verzoeker ook hier de onteigening van zijn percelen bekritiseert, is het middel
onontvankelijk om de onder randnummer 5 vermelde reden.
15.3.
Het middel is, in zoverre ontvankelijk, ongegrond.
E. Vijfde en zesde middel
Uiteenzetting van de middelen
16.1.
Verzoeker voert in een vijfde middel de schending aan van
artikel 1 van de wet van 26 juli 1962 ‘betreffende de rechtspleging bij
hoogdringende omstandigheden inzake onteigening ten algemenen nutte’, van de
artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke
motivering van de bestuurshandelingen’, en van de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur, meer in het bijzonder het redelijkheids-, zorgvuldigheids- en
motiveringsbeginsel.
Hij licht toe dat de verwerende partij ten onrechte gebruik
maakt
van
de
rechtspleging
bij
hoogdringende
omstandigheden.
De
onteigeningsmachtiging kon volgens hem niet bij hoogdringendheid worden
verleend.
16.2.
Verzoeker voert in een zesde middel de schending aan van
artikel 1 van de wet van 26 juli 1962 ‘betreffende de rechtspleging bij
hoogdringende omstandigheden inzake onteigening ten algemenen nutte’, van
artikel 16 van de Grondwet, en van de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur,
meer
bepaald
het
redelijkheids-,
zorgvuldigheids-
en
motiveringsbeginsel.
Hij bekritiseert in dit middel de noodzakelijkheid van de
onteigening.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-42/44
Beoordeling
Verzoeker
bekritiseert
in
deze
middelen
de
onteigeningsmachtiging. De middelen zijn onontvankelijk, gelet op het gestelde
onder randnummer 5.
VIII. De zaken sub II (A. 209.825/X-15.576), sub III (A. 209.828/X-15.577) en sub
IV (A. 209.830/X-15.579)
De verzoekende partijen voeren in de zaken sub II, III en IV
geen andere middelen aan dan de hiervoor besproken middelen in de zaak sub I.
Zij moeten om dezelfde redenen worden verworpen. De beroepen in de zaken sub
II, III en IV kunnen alleen al om die reden niet ingewilligd worden.
BESLISSING
-
De zaken A. 209.823/X-15.575, A. 209.825/X-15.576, A. 209.828/X-15.577
en A. 209.830/X-15.579 worden gevoegd.
-
De Raad van State verwerpt de beroepen.
-
De verzoekende partijen worden verwezen in de kosten van de beroepen
tot nietigverklaring, begroot op 700 euro, elk voor een vierde.
De tussenkomende partij wordt verwezen in de kosten van de
tussenkomsten, begroot op 500 euro.
X-15.575-15.576-15.577-15.579-43/44
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van vijf februari
2016, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
J. Lust,
kamervoorzitter,
J. Clement,
staatsraad,
S. De Taeye,
staatsraad,
A. Truyens,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Astrid Truyens
Johan Lust
X-15.575-15.576-15.577-15.579-44/44
