Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2022:ARR.253.268 (2022-03-18)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 253.268 van 18 maart 2022 Instellingen, Binnenlandse zaken en
lokale besturen - Provinciale en lokale reglementen (behalve fiscaal)
Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 253.268 van 18 maart 2022
in de zaken A.231.082/X-17.738 (I)
A.231.825/X-17.805 (II)
A.232.214/X-17.834 (III)
In zake :
(I)
de BV HAMBOS LOGISTICS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Thomas Ryckalts
kantoor houdend te 1000 Brussel
Wolvengracht 38 bus 2
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de GEMEENTE HAACHT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Konstantijn Roelandt
kantoor houdend te 2221 Heist-op-den-Berg
Dorpsstraat 91
bij wie woonplaats wordt gekozen
In zake :
(II) + (III)
- de GEMEENTE HAACHT
- het COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN
SCHEPENEN VAN DE GEMEENTE HAACHT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Konstantijn Roelandt
kantoor houdend te 2221 Heist-op-den-Berg
Dorpsstraat 91
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de gouverneur
van de provincie Vlaams-Brabant
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Bart Staelens
kantoor houdend te 8000 Brugge
Gerard Davidstraat 46 bus 1
bij wie woonplaats wordt gekozen
X-17.738-1/19
Tussenkomende partij :
de BV HAMBOS LOGISTICS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Thomas Ryckalts
kantoor houdend te 1000 Brussel
Wolvengracht 38 bus 2
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de beroepen
Het beroep, ingesteld op 23 juni 2020, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van het college van burgemeester en schepenen
van de gemeente Haacht van 16 april 2020 tot goedkeuring van een tijdgebonden
verbod voor voertuigen met een gewicht van meer dan 3,5 ton op het jaagpad vanaf
het kruispunt Vaartdijk/Kapelleweg (zaak sub I).
Het beroep, ingesteld op 18 september 2020, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gouverneur van de provincie
Vlaams-Brabant van 20 juli 2020 waarmee het besluit van het college van
burgemeester en schepenen van de gemeente Haacht van 16 april 2020 tot
goedkeuring van een tijdgebonden verbod voor voertuigen met een gewicht van
meer dan 3,5 ton op het jaagpad vanaf het kruispunt Vaartdijk/Kapelleweg wordt
vernietigd (zaak sub II).
Het beroep, ingesteld op 9 november 2020, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gouverneur van de provincie
Vlaams-Brabant van 9 september 2020 waarmee het besluit van het college van
burgemeester en schepenen van de gemeente Haacht van 23 juli 2020 tot
goedkeuring van een tijdgebonden verbod voor voertuigen met een gewicht van
meer dan 3,5 ton op buurtweg nr. 3 Tildonk wordt vernietigd (zaak sub III).
X-17.738-2/19
II. Verloop van de rechtspleging
In de zaak sub I is bij arrest nr. 247.992 van 2 juli 2020 de
vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de
tenuitvoerlegging van de bestreden beslissing verworpen en heeft de verzoekende
partij een verzoekschrift tot voortzetting van de rechtspleging ingediend.
In de drie zaken hebben de verwerende partijen een memorie van
antwoord ingediend en de verzoekende partijen een memorie van wederantwoord.
In de zaken sub II en III heeft de bv Hambos Logistics een
verzoekschrift tot tussenkomst ingediend. De tussenkomsten zijn toegestaan bij
beschikkingen van 3 november 2020 en van 22 januari 2021 . De tussenkomende
partij heeft in beide zaken een memorie ingediend.
Eerste auditeur An Van Den Broeck heeft in de drie zaken een
verslag opgesteld.
In de drie zaken dienden alle partijen een laatste memorie in in
de volgorde bepaald in het verslag van de eerste auditeur.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 18 februari 2022 om 10.00 uur.
Staatsraad Stephan De Taeye heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Sofie Albert, die loco advocaat Thomas Ryckalts
verschijnt voor de bv Hambos Logistics, advocaat Konstantijn Roelandt, die
verschijnt voor de gemeente Haacht en het college van burgemeester en schepenen
van de gemeente Haacht en advocaat Paul Hurlebusch, die loco advocaat Bart
Staelens verschijnt voor de gouverneur van de provincie Vlaams-Brabant, zijn
gehoord.
X-17.738-3/19
Eerste auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
De bv Hambos Logistics baat te Haacht, Hambos, op een terrein
aan de rechteroever van het kanaal Leuven-Dijle een “multimodaal logistiek
distributiepunt voor bouwmaterialen” uit.
3.2.
Met betrekking tot de ontsluiting van het voormelde terrein is op
3 april 2013 een overeenkomst gesloten tussen het college van burgemeester en
schepenen van de gemeente Haacht, de rechtsvoorganger van de bv Hambos
Logistics en de nv Waterwegen en Zeekanaal, de rechtsvoorganger van de nv van
publiek recht De Vlaamse Waterweg. Overeengekomen wordt dat gemeentelijke
wegen en een deel van het jaagpad langs het kanaal als toegang tot de site van de bv
Hambos Logistics gebruikt kunnen worden, om een tijdelijke ontsluiting mogelijk
te maken. Tot de voorwaarden voor het tijdelijke gebruik van het jaagpad en de
gemeentelijke wegen behoort de verbintenis van de rechtsvoorganger van de bv
Hambos Logistics om:
“- de vrachtwagenladingen enkel aan te voeren van maandag t/m zaterdag,
uitgezonderd woensdag, tussen 06u00 en 22u00, waarbij niet gereden
wordt tussen 08u00 en 09u00 en tussen 15u30 en 16u30;
- de vrachtwagenladingen enkel aan te voeren op woensdag, tussen 06u00
en 22u00, waarbij niet gereden wordt tussen 08u00 en 09u00 en tussen
11u30 en 13u00;
- het gebruik van het jaagpad en de gemeentelijke wegen stop te zetten van
zodra de nieuw aan te leggen ontsluitingsweg klaar is. Dit tijdstip wordt
vastgesteld door de voorlopige oplevering van de ontsluitingsweg”.
“Jaagpad” wordt in de voormelde overeenkomst omschreven
als:
X-17.738-4/19
“de verharding aangebracht langs het Kanaal Leuven - Dijle ten einde het
beheer en het onderhoud van het kanaal mogelijk te maken. Het jaagpad,
zoals vermeld in deze overeenkomst, begint hier vanaf de nieuw te bouwen
kaai ter hoogte van het Industrieterrein Hambos, op de rechteroever van het
Kanaal Leuven – Dijle, opwaarts de sluis van Tildonk, tot aan de Vaartdijk.”
Op 13 mei 2015 wordt tussen dezelfde partijen een navolgende
“samenwerkingsovereenkomst” afgesloten, die geldt voor 5 jaar. Daarin wordt
onder meer gesteld dat de gemeente Haacht “formeel [erkent] dat het jaagpad en de
strook tussen het Kanaal Leuven-Dijle tot het domeingoed van W&Z behoren”
3.3.
Op 16 april 2020 beslist het college van burgemeester en
schepenen van de gemeente Haacht om “ter verdere concrete uitvoering van de
driepartijenovereenkomst van 25 maart 2013”, middels een aanvullend reglement
over het wegverkeer, de toegang tot het jaagpad te verbieden vanaf het kruispunt
Vaartdijk/Kapelleweg voor voertuigen van meer dan 3,5 ton tijdens de
schoolspitsuren en op zondag. Het verbod geldt meer bepaald “van maandag tot en
met vrijdag van 8u tot 9u en van 15u30 tot 16u30, op woensdag van 8u tot 9u en
van 11u30 tot 13u en op zondag [de volledige dag]”.
Dit is het bestreden besluit in zaak sub I.
3.4.
Met een brief van 19 juni 2020 dient de bv Hambos Logistics
klacht in bij de gouverneur van de provincie Vlaams-Brabant (hierna: de
gouverneur) tegen het bestreden besluit in de zaak sub I.
3.5.
Op 20 juli 2020 vernietigt de gouverneur het bestreden besluit in
de zaak sub I. De motivering van dit besluit luidt:
“In beginsel is de gemeenteraad bevoegd voor de opmaak van
gemeentelijke aanvullende reglementen op het wegverkeer. Artikelen 4, §1
en 5, §1 van het decreet van 16 mei 2008 betreffende de aanvullende
reglementen en bekostiging van de verkeerstekens maken het mogelijk dat
de gemeenteraad deze bevoegdheid toevertrouwt aan het college van
burgemeester en schepenen. De mogelijkheid is voorzien voor wat betreft
de opmaak van aanvullende reglementen op respectievelijk gewestwegen
(met uitzondering van de autosnelwegen) en de gemeentewegen die zich op
het grondgebied van de gemeente bevinden.
X-17.738-5/19
De gemeenteraad van Haacht heeft de bevoegdheid tot het opmaken van
gemeentelijke aanvullende reglementen gedelegeerd aan het college van
burgemeester en schepenen. Het college is bevoegd om aanvullende
reglementen op te stellen voor wat betreft de openbare wegen die zich op
het eigen grondgebied bevinden.
De gemeente heeft echter geen beheer over het jaagpad in kwestie.
Het Departement Mobiliteit en Openbare Werken deelt mee dat jaagpaden
beheerd worden door De Vlaamse Waterweg, een extern verzelfstandigd
agentschap met rechtspersoonlijkheid.
Op grond van het decreet van 2 april 2004 betreffende het publiekrechtelijk
vormgegeven extern verzelfstandigde agentschap De Vlaamse Waterweg
nv, naamloze vennootschap van publiek recht, kan enkel op initiatief van
De Vlaamse Waterweg zelf een aanvullend reglement tot stand komen.
Artikel 17 van bovenvermeld decreet bepaalt dat op voorstel van de raad
van bestuur van De Vlaamse Waterweg de Vlaamse Regering
politieverordeningen kan uitvaardigen voor de waterwegen en hun
aanhorigheden. Jaagpaden zijn aanhorigheden van de waterwegen en
aanvullende reglementen zijn politieverordeningen.
Het feit dat er op het jaagpad een buurtweg zou liggen doet hier geen
afbreuk aan.
Overeenkomstig artikel 2, 4° van het decreet van 16 mei 2008 betreffende
de aanvullende reglementen op het wegverkeer en de plaatsing en
bekostiging van de verkeerstekens zijn gemeentewegen die wegen die
worden beheerd door de gemeente.
Officieel wordt de buurtweg nog vermeld in de Atlas der buurtwegen, maar
in de praktijk bestaat deze buurtweg niet meer. Er is geen discussie over het
feit dat de gemeente geen beheerder is van de weg. De gemeente erkende in
de samenwerkingsovereenkomst dd. 13 mei 2015 bovendien formeel dat
het jaagpad en de strook tussen het Kanaal Leuven-Dijle tot het
domeingoed van W&Z (thans De Vlaamse Waterweg) behoren.
Op grond van bovenstaande vaststellingen en adviezen van het
Departement Mobiliteit en Openbare Werken staat vast dat De Vlaamse
Waterweg de enige beheerder van het jaagpad is. De gemeente Haacht is
niet bevoegd om het bestreden aanvullend reglement vast te stellen. Enkel
De Vlaamse Waterweg kan op grond van het decreet van 2 april 2004
betreffende het publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigde
agentschap De Vlaamse Waterweg nv, naamloze vennootschap van
publiek recht politieverordeningen uitvaardigen voor de waterwegen en
hun aanhorigheden, waaronder de jaagpaden.”
Dit is het bestreden besluit in zaak sub II.
3.6.
In zitting van 23 juli 2020 beslist het college van burgemeester
en schepenen van de gemeente Haacht om “ter verdere concrete uitvoering van de
driepartijenovereenkomst van 25 maart 2013”, middels een aanvullend reglement
over het wegverkeer, de toegang tot buurtweg nr. 3 te verbieden vanaf het
kruispunt Vaartdijk/Kapelleweg voor voertuigen van meer dan 3,5 ton tijdens de
X-17.738-6/19
schoolspitsuren en op zondag de volledige dag. Meer bepaald “van maandag tot en
met vrijdag van 8u tot 9u en van 15u30 tot 16u30, op woensdag van 8u tot 9u en
van 11u30 tot 13u en op zondag”. De motivering van dit besluit luidt:
“Besluit van college van burgemeester en schepenen van Haacht van
16 april 2020 houdende goedkeuring ‘Mobiliteit - Aanvullend reglement –
Tijdsgebonden verbod + 3,5ton op het jaagpad na kruispunt
Vaartdijk/Kapelleweg’
Vernietiging van dit besluit door de gouverneur op 20 juli 2020.
Gelet op de motivatie waarmee het gemeentebestuur helemaal niet akkoord
kan gaan. Er is wel degelijk nog een Buurtweg aanwezig. Dit blijkt uit
talrijke andere dossiers voor diverse rechtbanken. De gemeente kan een
aanvullend reglement opstellen voor alle openbare wegen die zich op het
eigen grondgebied bevinden. Buurtweg nr 3 is een openbare weg die zich
op het eigen grondgebied bevindt. Dat de gemeente het deels overlappend
jaagpad niet beheert doet hier geen afbreuk aan.”
3.7.
Met een brief van 30 juli 2020 dient de bv Hambos Logistics
andermaal klacht in bij de gouverneur, dit keer tegen het voormelde besluit van het
college van burgemeester en schepenen van de gemeente Haacht van 23 juli 2020.
3.8.
Op 9 september 2020 vernietigt de gouverneur het besluit van
het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Haacht van 23 juli
2020. De motivering van dit besluit luidt:
“De bv Hambos Logistics diende reeds klacht in tegen het besluit van het
college van burgemeester en schepenen van Haacht van 16 april 2020
houdende goedkeuring ‘mobiliteit- aanvullend reglement- tijdsgebonden
verbod +3,5 ton op het jaagpad na kruispunt Vaartdijk/Kapelleweg’ omdat
de gemeente hiervoor niet bevoegd was.
Na onderzoek concludeerde de gouverneur dat de gemeente Haacht niet
bevoegd was om het bestreden aanvullend reglement vast te stellen en
vernietigde op 20 juli 2020 de beslissing van het college van burgemeester
en schepenen van Haacht van 16 april 2020 houdende goedkeuring
‘mobiliteit- aanvullend reglement- tijdsgebonden verbod +3,5 ton op het
jaagpad na kruispunt Vaartdijk/Kapelleweg’
De gemeente Haacht is van oordeel dat zij een politionele bevoegdheid
heeft op het betrokken ‘jaagpad’ Vaartdijk omdat het in de Atlas der
Buurtwegen staat aangeduid als voetweg nr. 3. Zij stelt dat volgens artikel
85 van het Decreet van 3 mei 2019 houdende de gemeentewegen de
buurtweg nr.3 een gemeenteweg is op het grondgebied van de gemeente,
waarvoor zij op grond van artikel 5,§1, eerste lid van het decreet van 16 mei
2008 bevoegd is om een aanvullend reglement op te stellen.
Het gemeentebestuur werd niet gevolgd in haar redenering.
X-17.738-7/19
Conclusie was dat de gemeente Haacht niet bevoegd is om het aanvullend
reglement vast te stellen maar dat enkel de Vlaamse Waterweg bevoegd is
voor dit jaagpad.
De gemeente Haacht gaat niet akkoord met deze beslissing. Op 23 juli 2020
heeft het college van burgemeester en schepenen een nieuwe beslissing
genomen, namelijk ‘mobiliteit- aanvullend reglement- tijdsgebonden
verbod +3,5 ton op buurtweg nr. 3 Tildonk-goedkeuring’. Het is deze
beslissing die nu voorligt.
De gemeente Haacht bezorgde op 13 augustus 2020 een uitgebreide
toelichting. De gemeente Haacht geeft een schets van de feitelijke context
waarbinnen het collegebesluit van 23 juli 2020 werd genomen. Het is de
gemeente Haacht uitsluitend te doen om het creëren van een
verkeersveilige situatie in de dorpskernen van Haacht, temeer omdat er
klachten blijven komen over de verkeersproblematiek meer bepaald de
zware vrachten vanuit Hambos door de dorpskern van Tildonk. Uit de
feitelijke context valt af te leiden dat de gemeente Haacht en bv Hambos
Logistics reeds gedurende een aantal jaren een juridische strijd met elkaar
leveren betreffende deze toegangsweg.
De gemeente blijft bij haar standpunt dat de buurtweg nr. 3 nog steeds
juridisch en feitelijk bestaat en dat dit blijkt uit de procedures voor diverse
rechtbanken waarbij de bv Hambos Logistics de afschaffing/verplaatsing
van deze buurtweg eist. Hieruit concludeert de gemeente dat zij een
aanvullend reglement kan opstellen voor deze buurtweg nr. 3. Buurtweg nr.
3 is volgens de gemeente een openbare weg die zich op het grondgebied
van de gemeente bevindt.
Artikel 85 van het Gemeentewegendecreet stelt dat alle gemeentelijke
wegen en buurtwegen in de zin van de wet van 10 april 1841 op de
buurtwegen die bestaan op 1 september 2019, voor de toepassing van dit
decreet geacht worden een gemeenteweg te zijn.
De gemeente concludeert dat de buurtweg nr. 3 en het jaagpad twee te
onderscheiden zaken zijn en dat uit de Atlas der Buurtwegen blijkt dat de
buurtweg nr. 3 6,61 meter breed is over de gehele lengte en het jaagpad
merkelijk smaller is. De gemeente stelt dat het uitgangspunt dat de
buurtweg volledig op het jaagpad ligt onjuist is en dat het feit dat de
Vlaamse Waterweg het jaagpad beheert geen afbreuk doet aan de
bevoegdheid van de gemeente over buurtweg nr. 3.
Het motief in het besluit van 20 juli 2020 dat de gemeente in de
samenwerkingsovereenkomst van 13 mei 2015 erkend heeft dat het
jaagpad behoort tot het domeingoed van W&Z is ondeugdelijk volgens de
gemeente. Deze overeenkomst werd maar gesloten voor een duur van 5 jaar
en het komt de toezichthoudende overheid niet toe om zich uit te spreken
over subjectieve rechten tussen contractspartijen.
De gemeente is tot slot van oordeel dat het aanvullend reglement waarbij
zwaar verkeer gedurende bepaalde tijdstippen wordt gemeden in de
dorpscentra en de schoolomgeving noodzakelijk is, zolang de
ontsluitingsweg niet klaar is.
De toezichthoudende overheid moet in dit dossier nog steeds oordelen over
de vraag of de gemeente bevoegd is om in casu een aanvullend
politiereglement op te stellen.
X-17.738-8/19
De feitelijke situatie is niet veranderd ten opzichte van de situatie bij het
nemen van de collegebeslissing op 16 april 2020.
De redenering die in het vernietigingsbesluit van 20 juli 2020 werd
opgenomen en de adviezen van MOW in dit dossier gelden dus nog steeds.
Het blijft in de feiten immers over de tijdsgebonden verbodsbepaling gaan
voor dezelfde weg/ toegangsstrook die gebruikt wordt als enige
toegangsweg voor vrachtvervoer naar bv Hambos Logistics.
De gemeente stelt dat dit gaat over buurtweg nr. 3, maar deze buurtweg
overlapt met het jaagpad, ook al is dit jaagpad smaller dan de buurtweg
volgens de Atlas der Buurtwegen.
Dit jaagpad wordt beheerd door de Vlaamse Waterweg.
De gemeenteraad of bij delegatie het college van burgemeester en
schepenen is bevoegd tot het opmaken van gemeentelijke aanvullende
reglementen voor wat betreft de openbare wegen die zich op het eigen
grondgebied bevinden.
Maar op grond van het decreet van 2 april 2004 betreffende het
publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigde agentschap De
Vlaamse Waterweg nv, naamloze vennootschap van publiek recht, kan
enkel op initiatief van De Vlaamse Waterweg zelf een aanvullend
reglement tot stand komen. Artikel 17 van bovenvermeld decreet bepaalt
dat op voorstel van de raad van bestuur van De Vlaamse Waterweg de
Vlaamse Regering politieverordeningen kan uitvaardigen voor de
waterwegen en hun aanhorigheden. Jaagpaden zijn aanhorigheden van de
waterwegen en aanvullende reglementen zijn politieverordeningen.
Overeenkomstig artikel 2, 4° van het decreet van 16 mei 2008 betreffende
de aanvullende reglementen op het wegverkeer en de plaatsing en
bekostiging van de verkeerstekens zijn gemeentewegen die wegen die
worden beheerd door de gemeente. De gemeente kan enkel voor de wegen
die zij beheert autonoom aanvullende reglementen stellen.
Er is geen discussie over het feit dat de gemeente geen beheerder is van de
weg. De gemeente erkende in de samenwerkingsovereenkomst van 13 mei
2015 wel degelijk dat het jaagpad en de strook tussen het kanaal
Leuven-Dijle tot het domeingoed van W&Z (nu De Vlaamse Waterweg)
behoren. Ook al is de samenwerkingsovereenkomst dd. 13 mei 2015 niet
meer van toepassing na 5 jaar, hieruit mag de toezichthoudende overheid
toch nog steeds concluderen dat de gemeente geen beheerder is van de weg.
Op grond van bovenstaande redenen en uit de adviezen van het
Departement Mobiliteit en Openbare Werken volgt dat de gemeente
Haacht niet bevoegd is om het bestreden aanvullend reglement vast te
stellen.”
Dit is het bestreden besluit in zaak sub III.
X-17.738-9/19
IV. Samenvoeging
Een goede rechtsbedeling vereist de samenvoeging van de zaken
231.082/X-17.738, 231.825/X-17.805 en 232.214/X-17.834.
V. Onderzoek van de middelen in de zaak sub II
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het eerste middel
De verzoekende partijen voeren in een eerste middel de
schending aan van artikel 332, §§ 1 tot 3, van het decreet van 22 december 2017
‘over het lokaal bestuur’ (hierna: het decreet lokaal bestuur) en van de artikelen 2
en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurs-handelingen’ (hierna: de motiveringswet).
6.1.
In een eerste middelonderdeel stellen de verzoekende partijen
dat het bestreden besluit er is gekomen naar aanleiding van een klacht van de bv
Hambos Logistics. De klacht was manifest laattijdig en de verwerende partij had
deze om die reden moeten verwerpen. Bovendien bevat het bestreden besluit geen
enkele neerslag van het onderzoek van de verwerende partij naar de
ontvankelijkheid van de klacht, zodat de artikelen 2 en 3 van de motiveringswet
zijn geschonden.
6.2.
In een tweede middelonderdeel zetten de verzoekende partijen
uiteen dat zij op 24 april 2020 kennis hebben gegeven aan de toezichthoudende
overheid van de bekendmaking van het bestreden besluit op de webtoepassing van
de gemeente, zodat de termijn van dertig dagen om het bestreden besluit te nemen
overeenkomstig artikel 332, § 2, van het decreet lokaal bestuur inging op 25 april
2020. Het bestreden besluit is genomen op 20 juli 2020, wat laattijdig is.
X-17.738-10/19
Beoordeling
7.1.
De artikelen 331 en 332 van het decreet lokaal bestuur luiden:
“Art. 331. De toezichthoudende overheid kan besluiten van een
gemeenteoverheid en van een openbaar centrum voor maatschappelijk
welzijn ambtshalve opvragen.
Bij de ontvangst van een klacht vraagt de toezichthoudende overheid het
besluit en het bijbehorende dossier op.
Art. 332. § 1. Met behoud van de toepassing van artikel 243, § 3, 259 en
262 beschikt de toezichthoudende overheid over dertig dagen om een
besluit van een gemeenteoverheid te vernietigen en om de
gemeenteoverheid daarvan op de hoogte te brengen.
[…]
§ 2. De termijn, vermeld in paragraaf 1, gaat in op de dag die volgt op de
kennisgeving aan de toezichthoudende overheid van de bekendmaking op
de webtoepassing van de gemeente van de lijst van de aangelegenheden,
vermeld in artikel 285, § 1, 1° en 2°, en artikel 285, § 2, eerste lid, 1° en 2°.
Voor de besluiten, vermeld in artikel 286, § 1 en § 2, start de termijn,
vermeld in paragraaf 1, op de dag die volgt op de kennisgeving aan de
toezichthoudende overheid van de bekendmaking van het besluit op de
webtoepassing van de gemeente.
Onder voorbehoud van de toepassing van het eerste lid, start de termijn,
vermeld in paragraaf 1, voor de besluiten van een gemeenteoverheid of het
openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn die met toepassing van
artikel 331 ambtshalve of na ontvangst van een klacht werden opgevraagd
door de toezichthoudende overheid, op de dag die volgt op de verzending
van het opgevraagde besluit.
§ 3. Een klacht wordt, op straffe van niet-ontvankelijkheid, ingediend
binnen een periode van dertig dagen, die volgt op de dag van de
bekendmaking op de webtoepassing van de gemeente van de lijst van de
aangelegenheden, vermeld in artikel 285, § 1, 1° en 2°, en artikel 285, § 2,
eerste lid, 1° en 2°, of van de besluiten, vermeld in artikel 286, § 1 en § 2.
§ 4. De termijn, vermeld in paragraaf 1, wordt gestuit door de verzending
van een klacht aan de toezichthoudende overheid, op voorwaarde dat die
klacht verstuurd wordt op de wijze, bepaald door de Vlaamse Regering,
binnen de termijn, vermeld in paragraaf 3.
Een nieuwe termijn als vermeld in paragraaf 1 gaat in op de dag die volgt
op de verzending van de klacht.
§ 5. De termijn, vermeld in paragraaf 1, wordt gestuit door de opvraging
door de toezichthoudende overheid van het besluit van de
gemeenteoverheid of het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn
met toepassing van artikel 331, eerste of tweede lid.
Een nieuwe termijn als vermeld in paragraaf 1 gaat in op de dag die volgt
op de verzending van het opgevraagde besluit.
§ 6. De gemeenteoverheid of het openbaar centrum voor maatschappelijk
welzijn verzendt het besluit dat door de toezichthoudende overheid is
X-17.738-11/19
opgevraagd binnen een termijn van dertig dagen die volgt op de dag van de
verzending van de opvraging.
Als de gemeenteoverheid of het openbaar centrum voor maatschappelijk
welzijn het gevraagde besluit niet verzendt aan de toezichthoudende
overheid binnen de termijn, vermeld in het eerste lid, bezorgt de
toezichthoudende overheid na het verstrijken van die termijn een
herinnering. De herinnering verwijst uitdrukkelijk naar de gevolgen,
vermeld in het vierde lid.
Een nieuwe termijn van dertig dagen gaat in op de dag na de verzending
van de herinnering.
Als het gevraagde besluit niet wordt verzonden aan de toezichthoudende
overheid binnen die nieuwe termijn, is het opgevraagde besluit van
rechtswege nietig. De toezichthoudende overheid brengt de
gemeenteoverheid of het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn
op de hoogte van die nietigheid.”
7.2.
Partijen betwisten niet dat de klacht van de bv Hambos Logistics
laattijdig is ingediend. Het is niet van belang. De verwerende partij heeft haar
vernietigingsbevoegdheid, die zij ook zonder klacht kan uitoefenen, tijdig
uitgeoefend, daarbij uitdrukkelijk naar artikel 332, § 1, van het decreet lokaal
bestuur verwijzend.
7.3.
Het besluit van de gemeente Haacht van 16 april 2020 betreft
een reglement dat overeenkomstig artikel 286, § 1, van het decreet lokaal bestuur
via de webtoepassing van de gemeente moet worden bekendgemaakt.
Overeenkomstig artikel 332, § 2, eerste lid, van het decreet lokaal bestuur gaat de
termijn van dertig dagen om een dergelijk besluit te vernietigen in op de dag die
volgt op de kennisgeving aan de toezichthoudende overheid van de bekendmaking
van het besluit op de webtoepassing van de gemeente.
Overeenkomstig artikel 4, tweede lid, van het besluit van de
Vlaamse Regering van 20 april 2018 ‘tot vaststelling van de wijze van
communicatie tussen het lokaal bestuur, de indiener van de klacht en de
toezichthoudende overheid in het kader van het bestuurlijk toezicht op het lokaal
bestuur’ gebeurt de communicatie tussen het lokaal bestuur en de
toezichthoudende overheid met de beveiligde zending, zoals vermeld in artikel 1,
2°, a) of c) van dit besluit. Bijgevolg dient deze communicatie te gebeuren via het
digitaal loket.
X-17.738-12/19
De mededeling via het digitaal loket aan de toezichthoudende
overheid van de bekendmaking van het collegebesluit van 16 april 2020 op de
webtoepassing van de gemeente, gebeurde blijkens de stukken van het dossier eerst
op 22 juni 2020. Het bestreden besluit van 20 juli 2020 is genomen binnen de
termijn van dertig dagen die voorzien is in artikel 332, § 1, van het decreet lokaal
bestuur.
7.4.
De omstandigheid dat de onontvankelijkheid van de klacht van
de bv Hambos Logistics wegens laattijdigheid niet in het bestreden besluit wordt
gemotiveerd, is voorts niet van aard om het tijdig genomen bestreden besluit te
vitiëren.
7.5.
De kritiek in de laatste memorie van de verzoekende partijen dat
“[h]et […] toch niet [kan] zijn dat voor de ene persoon […] de klacht
onontvankelijk wordt bevonden en het verhaal daar stopt, en voor andere partijen
die men meer genegen is de ontvankelijkheid van de klacht niet wordt onderzocht
en integendeel met de vermelding van een andere rechtsgrond gewoon wegmoffelt,
en vervolgens in werkelijkheid ‘de klacht’ toch gewoon onderzoekt”, kan geen
bijval vinden. De verwerende partij beschikt nu eenmaal over de bevoegdheid om
een onwettig gemeentebesluit ook zonder klacht te vernietigen in het kader van het
algemeen bestuurlijk toezicht. Van “pure willekeur” is te dezen geen sprake.
7.6.
Het middel wordt verworpen.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het tweede middel
De verzoekende partijen voeren in een tweede middel de
schending aan van artikel 85 van het decreet van 3 mei 2019 ‘houdende de
gemeentewegen’ (hierna: het gemeentewegendecreet), van artikel 5, § 1, eerste lid,
van het decreet van 16 mei 2008 ‘betreffende de aanvullende reglementen op het
wegverkeer en de plaatsing en bekostiging van de verkeerstekens’ (hierna: het
decreet van 16 mei 2008) en van artikel 327, eerste lid, van het decreet lokaal
X-17.738-13/19
bestuur, alsook van het motiverings- en onpartijdigheidsbeginsel als algemene
beginselen van behoorlijk bestuur.
Zij betogen dat het jaagpad deel uitmaakt van de buurtweg nr. 3
die is opgenomen in de Atlas der Buurtwegen en die dus geen loutere aanhorigheid
van het kanaal betreft. Het beheer van “de buurtweg nr. 3 (inclusief het jaagpad)”
komt de gemeente toe. Het jaagpad is in werkelijkheid deel gaan uitmaken van een
trage weg, toegankelijk voor fietsers en voetgangers. Uit de Atlas der Buurtwegen
blijkt dat de buurtweg nr. 3 6,61 meter breed is over de gehele lengte. Het jaagpad
is in de realiteit volledig opgeslokt door de buurtweg nr. 3. Er bestaat volgens de
verzoekende partijen geen betwisting over dat deze buurtweg tot vandaag niet
werd afgeschaft of verlegd en bijgevolg nog altijd bestaat en een gemeenteweg is.
Aangezien het college van burgemeester en schepenen bevoegd is om aanvullende
reglementen op gemeentewegen vast te stellen en het jaagpad is opgeslokt door de
gemeenteweg, komt het beheer ervan aan de gemeente toe.
De verzoekende partijen betwisten de bevoegdheid en
bekwaamheid van het departement Mobiliteit en Openbare Werken (MOW) om de
toezichthoudende overheid te adviseren op dit punt, en bekritiseren dat er advies
gevraagd werd aan De Vlaamse Waterweg, die als betrokken partij allerminst
onpartijdig is. Zij vinden het opmerkelijk dat de verwerende partij toegeeft de
juridische draagwijdte van de aanwezigheid van buurtweg nr. 3 niet goed te
kunnen inschatten, maar wel beslist in het voordeel van een particulier belang. Uit
artikel 327 van het decreet lokaal bestuur blijkt dat de verwerende partij zich bij
twijfel tot het algemeen belang dient te richten. De verzoekende partijen
benadrukken dat de vernietigde maatregel louter is genomen om te vermijden dat
schoolgaande kinderen in de spitsuren zouden worden gegrepen door zware
vrachtwagens, en menen dat deze maatregel vrijwel geen enkel nadeel berokkent
aan de bv Hambos Logistics.
De verzoekende partijen betogen dat de bevoegdheid van de
gouverneur beperkt is tot het toetsen van het aanvullend reglement aan het recht en
het algemeen belang, maar dat de gouverneur veel verder gaat en uitspraak doet
over de subjectieve rechten van de bij de overeenkomst van 13 mei 2015 betrokken
X-17.738-14/19
partijen. Zij voegen eraan toe dat is overeengekomen dat er eerst een alternatief
voor het gebruik van het jaagpad moet gerealiseerd zijn, en dat pas daarna het
jaagpad niet meer toegankelijk zal zijn voor fietsers en andere weggebruikers. Het
is in die zin dat een eventuele overdracht van het beheer van het jaagpad aan De
Vlaamse Waterweg moet begrepen worden. Tot zolang er geen alternatief fietspad
is gerealiseerd en de nieuwe ontsluitingsweg naar de N26 geen feit is, blijft de
buurtweg nr. 3 behouden en blijft het beheer ervan bij de gemeente.
Beoordeling
9.1.
De materie van de aanvullende reglementen op het wegverkeer
wordt beheerst door het decreet van 16 mei 2008. Overeenkomstig artikel 2, 4°,
daarvan wordt voor de toepassing van dit decreet onder ‘gemeenteweg’ verstaan:
“openbare weg die wordt beheerd door de gemeente”.
9.2.
Overeenkomstig artikel 5, § 2, tweede lid, 4°, van het decreet
van 2 april 2004 ‘betreffende het publiekrechtelijk vormgegeven extern
verzelfstandigde agentschap De Vlaamse Waterweg nv, naamloze vennootschap
van publiek recht’, waarnaar het bestreden besluit uitdrukkelijk verwijst, is De
Vlaamse Waterweg “in ieder geval belast” met de bouw, het onderhoud, de
inrichting en de voorziening van waterweginfrastructuur, zoals “onder meer […]
jaagpaden”. Artikel 17, eerste lid, van dit decreet, bepaalt dat de Vlaamse regering,
op voorstel van de raad van bestuur van De Vlaamse Waterweg, de
politieverordeningen uitvaardigt voor de door De Vlaamse Waterweg beheerde
waterwegen en hun aanhorigheden, de watergebonden gronden en het
watergebonden gebied. Dergelijke verordeningen kunnen luidens het tweede lid,
2°, van het voormelde artikel onder meer “de regeling van de toegankelijkheid van
de waterwegen en hun aanhorigheden” omvatten. Uit artikel 2, eerste lid, 2°, van
het besluit van de Vlaamse regering van 12 januari 2018 ‘houdende de
omschrijving van de territoriale bevoegdheid van De Vlaamse Waterweg NV’
volgt dat De Vlaamse Waterweg onder meer bevoegd is voor de bevaarbare
waterloop kanaal Leuven-Dijle en aanhorigheden, waarbij de jaagpaden door
artikel 1, § 2, 2°, van dit besluit als aanhorigheden worden aangeduid.
X-17.738-15/19
In het bestreden besluit wordt er voorts op gewezen dat de
gemeente in de samenwerkingsovereenkomst van 13 mei 2015 heeft erkend dat het
kwestieuze jaagpad tot het domeingoed van de nv Waterwegen en Zeekanaal, thans
De Vlaamse Waterweg, behoort. De gouverneur vermocht dit gegeven bij zijn
onderzoek naar de beheerder van het jaagpad te betrekken. De verzoekende
partijen kunnen niet gevolgd worden in hun stelling dat de gouverneur zich
hiermee zou uitspreken over subjectieve rechten die voortvloeien uit deze
overeenkomst.
De verzoekende partijen tonen niet aan dat de gemeente, en niet
De Vlaamse Waterweg, de beheerder zou zijn van het kwestieuze jaagpad.
9.3.
Het betoog van de verzoekende partijen dat naast het jaagpad
nog een stuk van de buurtweg nr. 3 gelegen is, doet er geen afbreuk aan dat de
gemeente hoe dan ook geen beheerder is van het op deze buurtweg gelegen
jaagpad, wat het college wettelijk verhindert om een aanvullend reglement aan te
nemen dat op dit jaagpad betrekking heeft. Daarnaast tonen de verzoekende
partijen niet aan dat zij het resterende deel van de buurtweg nr. 3 zouden beheren.
9.4.
Verzoeksters’ kritiek op het feit dat de MOW de verwerende
partij heeft geadviseerd, en hun betoog dat De Vlaamse Waterweg als “betrokken
partij” “allerminst onpartijdig” is, zijn niet van aard om de deugdelijkheid van de
motivering met betrekking tot het gebrek aan beheer van de gemeente over het
jaagpad en de onbevoegdheid van haar college van burgemeester en schepenen om
het kwestieuze aanvullend reglement te nemen, in het gedrang te brengen.
9.5.
De verzoekende partijen tonen gezien het voormelde niet aan dat
de vereiste toetsing aan het recht door de verwerende partij niet deugdelijk zou zijn
uitgevoerd. In het licht daarvan kan hun standpunt dat met het bestreden besluit
enkel het particulier belang van de bv Hambos Logistics is gediend, niet
overtuigen.
9.6.
Het middel wordt verworpen.
X-17.738-16/19
De middelen zijn ongegrond gebleken. Het beroep moet hoe dan
ook verworpen worden.
VI. Onderzoek van de ontvankelijkheid in de zaak sub I
11.1.
Aangezien het in de zaak sub I bestreden besluit vernietigd is
door het bestreden besluit in de zaak sub II, en het beroep tegen dit laatste besluit
niet gegrond is bevonden, moet vastgesteld worden dat het eerstgenoemd besluit
niet meer bestaat. Het beroep ertegen heeft dan ook geen voorwerp.
11.2.
Het beroep is onontvankelijk.
VII. Onderzoek van de ontvankelijkheid in de zaak sub III
12.1.
Het door de Grondwet gevestigd beginsel van het administratief
toezicht op territoriaal gedecentraliseerde besturen – thans artikel 162, 6°, van de
Grondwet – verzet er zich tegen dat een gemeente, wanneer zij geconfronteerd
wordt met een beslissing van de toezichthoudende overheid die zij – subjectief –
onwettig acht, die onwettigheid aangrijpt om eigener gezag de beslissing van de
toezichthoudende overheid naast zich neer te leggen en om met een nieuwe
beslissing een gelijk of gelijkwaardig effect te verwezenlijken als datgene wat de
toezichthoudende overheid met haar besluit verhinderd heeft. De gemeente mag
zich met alle mogelijke rechtsmiddelen verzetten tegen de inperking van de
autonomie die zij in het optreden van de toezichthoudende overheid ervaart, maar
zij mag niet, op gevaar af het gehele systeem van het administratief toezicht te
paralyseren, eigenmachtig en buiten een nieuw feitelijk of juridisch gegeven om,
haar mening boven die van de toezichthoudende overheid verheffen en
beslissingen van die overheid negeren. Doen haar organen dat toch en treedt de
toezichthoudende overheid daartegen op omdat de gemeente zonder meer het
eerder toezichtsbesluit negeert, dan moet aan de gemeente het wettelijk vereiste
belang ontzegd worden om de vernietiging te vorderen van dat nieuwe
toezichtsbesluit.
X-17.738-17/19
12.2.
In haar besluit van 23 juli 2020 ‘tot goedkeuring van een
tijdgebonden verbod voor voertuigen met een gewicht van meer dan 3,5 ton op
buurtweg nr. 3 Tildonk’, stelt de gemeente “helemaal niet akkoord” te kunnen gaan
met de motivatie van het bestreden besluit van de gouverneur in de zaak sub II.
Door haar beslissing van 16 april 2020, die door de gouverneur is vernietigd, met
dit besluit van 23 juli 2020 in wezen zonder meer te hernemen, en aldus buiten een
nieuw gegeven om hetzelfde effect te verwezenlijken als datgene wat de
gouverneur met het bestreden besluit in de zaak sub II verhinderd had, miskent zij
het beginsel van het administratief toezicht. De verzoekende partijen moet dan ook
het belang worden ontzegd bij hun beroep tegen huidig bestreden besluit, waarbij
de gouverneur het besluit van 23 juli 2020 van het college van burgemeester en
schepenen vernietigt.
12.3.
De overweging in de laatste memorie van de verzoekende
partijen dat het bestreden besluit in de zaak sub I duidelijk spreekt over het jaagpad
en het besluit van 23 juli 2020 spreekt over de buurtweg nr. 3, dat de bedding van
het jaagpad smaller is dan de bedding van deze buurtweg, en dat de voormelde
beslissingen dus niet identiek hetzelfde voorwerp hebben, zodat het beginsel van
het administratief toezicht in casu niet geldt, doet niet anders besluiten. In hun
memorie van wederantwoord in de zaak sub II stellen de verzoekende partijen zelf
dat het argument van de gouverneur dat de gemeente met het bestreden besluit in
de zaak sub I alleen maar een aanvullend reglement voor het jaagpad heeft
afgekondigd en niet voor de buurtweg, “van puur formalistische aard [is] want die
beslissing heeft per definitie betrekking op de betrokken buurtweg daar het jaagpad
integraal deel uitmaakt van buurtweg nr. 3”.
12.4.
Het beroep is onontvankelijk.
BESLISSING
-
De zaken 231.082/X-17.738, 231.825/X-17.805 en 232.214/X-17.834 worden
gevoegd.
X-17.738-18/19
-
De Raad van State verwerpt de drie beroepen.
-
De gemeente Haacht wordt, in de zaak sub I, verwezen in de kosten van de
vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid en van het
beroep tot nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 400 euro, een
bijdrage van 40 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 840 euro, die
verschuldigd is aan de bv Hambos Logistics.
De gemeente Haacht en het college van burgemeester en schepenen van de
gemeente Haacht worden in de zaken sub II en III verwezen in de kosten van
de beroepen tot nietigverklaring, begroot op de rolrechten van 800 euro, de
bijdragen van 40 euro en de rechtsplegingsvergoedingen van 1400 euro, die
verschuldigd zijn aan het Vlaamse Gewest vertegenwoordigd door de
gouverneur van de provincie Vlaams-Brabant.
De bv Hambos Logistics wordt, in de zaken sub II en III, verwezen in de
kosten van de tussenkomsten, begroot op 300 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van achttien maart
tweeduizend tweeëntwintig, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
Stephan De Taeye,
staatsraad,
bijgestaan door
Frank Bontinck,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Frank Bontinck
Johan Lust
X-17.738-19/19
