Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.481 (2024-01-18)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 258.481 van 18 januari 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Milieuvergunningen Beslissing
: Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 258.481 van 18 januari 2024
in de zaak A. 234.598/VII-41.211
In zake :
Winrik LEMAIRE
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Konstantijn Roelandt
kantoor houdend te 2221 Heist-op-den-Berg
Dorpsstraat 91
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Michel van Dievoet
kantoor houdend te 1000 Brussel
Wolstraat 56
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 17 september 2021, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse minister van Justitie en
Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme van 15 juli 2021 waarbij het
bestuurlijk beroep ingesteld tegen de beslissing van de Omgevingsinspectie
Vlaams-Brabant van 6 april 2021 houdende het opleggen van een bestuurlijke
maatregel met dwangsom, ongegrond wordt verklaard.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en verzoeker heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur Ronny Vercruyssen heeft op 30 september 2022
een verslag opgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-1/17
Verzoeker heeft een verzoek tot voortzetting van het geding en
een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 26 oktober 2023.
Staatsraad Peter Sourbron heeft verslag uitgebracht.
Advocaat
Vincent
De
Weerdt,
die
loco
advocaat
Konstantijn Roelandt verschijnt voor verzoeker en advocaat Michel van Dievoet,
die verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Ronny Vercruyssen heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoeker is zaakvoerder van de bv Recamix, gevestigd aan de
Fazantenlaan 100 te Ternat. Op hetzelfde adres was voorheen de, intussen
vereffende, nv J. Lemaire gevestigd waarvan hij tevens zaakvoerder was.
Beide vennootschappen hebben zich toegelegd op de verwerking
van afvalstoffen op een terrein gelegen langsheen het kanaal Brussel-Charleroi te
Sint-Pieters-Leeuw, dat door de nv Waterwegen en Zeekanaal (thans en hierna
vermeld als: nv de Vlaamse Waterweg) in concessie was gegeven. In de loop van
de concessieovereenkomst heeft de nv J. Lemaire ingestemd met een herlokalisatie
van de bedrijfsactiviteiten naar een aangrenzend terrein, kadastraal bekend als
1ste afdeling, sectie A, perceelnrs. 146k, 146x, 156x6, 156v5 en 156g7.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-2/17
In het kader van de toekomstige herlokalisatie werd op 13 maart
2013 een nieuwe concessieovereenkomst gesloten. In deze concessieovereenkomst
wordt onder meer bepaald dat de concessie, mits kennisgeving, overgedragen kan
worden aan de bv Recamix en dat de concessieovereenkomst van rechtswege
wordt ontbonden als de concessionaris uiterlijk op 1 januari 2014 niet beschikt
over een definitieve en uitvoerbare milieuvergunning en stedenbouwkundige
vergunning. Deze termijn werd later door de nv de Vlaamse Waterweg verlengd tot
30 juni 2014.
3.2.
Bij
een
controle
op
19
maart
2013
heeft
de
afdeling Milieu-inspectie vastgesteld dat de bv Recamix, zonder daarvan melding
te hebben gedaan, de exploitatie van de inrichting heeft overgenomen en dat tijdens
de exploitatie verscheidene milieuvoorwaarden niet worden nageleefd. Van deze
vaststellingen wordt ten laste van de bv Recamix een aanvankelijk proces-verbaal
nr. BR64.H1.0042-13 van 7 mei 2013 opgesteld. Voor deze feiten heeft de
gewestelijke entiteit op 15 juli 2015 een alternatieve bestuurlijke geldboete van
8.700,00 euro opgelegd.
3.3.
Tijdens een navolgende controle op 29 januari 2014 stelt de
toezichthouder vast dat nog steeds geen melding van overname van de inrichting
werd gedaan en dat de geldende milieuvoorwaarden niet worden gerespecteerd
tijdens de exploitatie. Deze vaststellingen geven aanleiding tot het opstellen van
het proces-verbaal nr. BR64.H1.0026-14 van 11 februari 2014, dat heeft geleid tot
het vonnis van de rechtbank van eerste aanleg te Brussel van 9 maart 2016 waarbij
de bv Recamix werd veroordeeld tot het betalen van een geldboete van
60.000,00 euro, waarvan de helft met uitstel, straf die in hoger beroep werd
bevestigd bij arrest van 8 mei 2017 van het hof van beroep te Brussel.
3.4.
Met een aangetekend schrijven van 1 augustus 2014 heeft de
nv de Vlaamse Waterweg meegedeeld dat de concessieovereenkomst van
rechtswege
wordt
beëindigd
wegens
het
ontbreken
de
vereiste
omgevingsvergunningen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-3/17
3.5.
Op 18 augustus 2014 meldt de bv Recamix de overname van de
aan de nv J. Lemaire verleende milieuvergunning.
3.6.
Bij besluit van 18 december 2014 verleent de deputatie van de
provincieraad van Vlaams-Brabant aan de bv Recamix een milieuvergunning voor
het exploiteren van een mengcentrale met breekwerf gelegen aan de Eugène
Ghijsstraat te Sint-Pieters-Leeuw, op percelen kadastraal bekend als 1ste afdeling,
sectie A, perceelnrs. 146k, 146x, 156x6, 156g7 en 156v5.
3.7.
Met een aangetekend schrijven van 21 mei 2015 stelt de nv de
Vlaamse Waterweg de nv J. Lemaire in gebreke wegens het niet betalen van de
verschuldigde concessiegelden. De ingebrekestelling leidt ertoe dat de
concessieovereenkomst van 11 februari 2009 op 22 juni 2015 wordt ontbonden.
Ingevolge het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 14 juni 2018 is de
nv J. Lemaire verplicht om het terrein volledig te ontruimen.
3.8.
Na de beëindiging van de concessie wordt op 10 september 2016
een onderzoek verricht naar de achtergebleven afvalstoffen. Uit dat onderzoek
blijkt dat ongeveer 174.162 ton afvalstoffen niet werden verwijderd. Van deze
vaststelling wordt het aanvankelijk proces-verbaal nr. HV64.H1.0140-16 van
10 november 2016 opgesteld ten laste van de nv J. Lemaire, de bv Recamix en
verzoeker wegens het achterlaten van afvalstoffen.
3.9.
Bij
besluit
van
16
november
2016
legt
de
afdeling Milieu-inspectie aan verzoeker een bestuurlijke maatregel op waarbij hij
wordt verplicht om binnen een termijn van 90 kalenderdagen alle achtergelaten
afvalstoffen af te voeren naar een erkende afvalstoffenverwerkende inrichting.
Tegen deze bestuurlijke maatregel werd geen beroep ingesteld.
3.10.
Op
15
februari
2017
stellen
toezichthouders
van
de
afdeling Milieu-inspectie vast dat de op 16 november 2016 opgelegde bestuurlijke
maatregel niet werd uitgevoerd. Er wordt opnieuw een proces-verbaal opgesteld
ten laste van verzoeker wegens het niet uitvoeren van de bestuurlijke maatregel. In
de periode van maart 2017 tot januari 2020 stelt de Omgevingsinspectie
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-4/17
herhaaldelijk vast dat de op het terrein aanwezige afvalstoffen niet werden
verwijderd.
3.11.
Tijdens een controlebezoek, uitgevoerd op 12 februari 2021, stelt
de Omgevingsinspectie vast dat er bij benadering nog een volume van 89.000 m³ of
158.000 ton afvalstoffen op het terrein werden achtergelaten. Deze vaststellingen
worden opgenomen in het aanvankelijk proces-verbaal nr. HV64.H1.0031-21.
3.12.
Op 6 april 2021 neemt de Omgevingsinspectie een beslissing
houdende bestuurlijke maatregelen waarvan het beschikkend gedeelte als volgt
luidt:
“Artikel 1. Het besluit houdende bestuurlijke maatregel van 16 november
2016 met kenmerk V/13209/201602086 lastens de heer Winrik Lemaire,
gedelegeerd bestuurder van NV J. Lemaire en zaakvoerder van
BVBA Recamix, met exploitatieadres Eugène Ghijsstraat 69 te
Sint-Pieters-Leeuw wordt opgeheven.
Art. 2. Aan de heer Winrik Lemaire (Rijksregisternr.: 71.09.10-219.65),
woonachtig Fazantenlaan 100, 1742 Ternat bevelen wij het afvoeren van de
achtergelaten afvalstoffen gelegen te Eugène Ghijsstraat 69 te
Sint-Pieters-Leeuw (kadastrale percelen Drogenbos afdeling 01, sectie A,
Sint-Pieters-Leeuw afdeling 1, sectie A nrs. 59m, 146k, 156x6, 156g7,
159b3 en 159d4) binnen een uitvoeringstermijn van vier maanden.
Art. 3. De volgende bestuurlijke dwangsom wordt geheven na het
verstrijken van de in artikel 2 vernoemde uitvoeringstermijn: een
bestuurlijke dwangsom van 2.500 euro per kalenderdag dat deze maatregel
niet is nageleefd.
Art. 4. De volgende voorwaarden moeten voldaan zijn om deze bestuurlijke
maatregelen op te heffen:
Alle achtergelaten afvalstoffen zijn afgevoerd naar een erkende
afvalstoffen verwerkende inrichting en de verwerkingsattesten zijn
voorgelegd aan de toezichthouder.”
3.13.
Tegen deze beslissing stelt verzoeker op 20 april 2021
bestuurlijk beroep in.
3.14.
Met het thans betreden besluit van 15 juli 2021 wijst de Vlaamse
minister van Justitie en Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme het beroep
als ongegrond af en bevestigt zij de beslissing van de Omgevingsinspectie van
6 april 2021.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-5/17
IV. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Standpunt van de partijen
In het eerste middel wordt de schending aangevoerd van
artikel 16.4.4 van het decreet van 5 april 1995 ‘houdende algemene bepalingen
inzake milieubeleid’ (hierna: DABM), van het zorgvuldigheidsbeginsel en van de
materiëlemotiveringsverplichting.
Verzoeker zet uiteen dat de bestreden beslissing berust op de
foutieve veronderstelling dat hij verantwoordelijk is voor het achterlaten van de
afvalstoffen, terwijl die verantwoordelijkheid volledig toe te schrijven is aan de
vennootschappen die een concessie hadden op de betrokken percelen. Uit de
motivering van de bestreden beslissing blijkt niet waarom deze afvalstoffen door
hem, in persoon, zouden zijn achtergelaten. Bovendien heeft de Openbare Vlaamse
Afvalstoffenmaatschappij zich in het verleden enkel gewend tot de nv J. Lemaire.
De verwerende partij haalt enkel aan dat hij zaakvoerder was en in die
hoedanigheid kennis had van de bestuurlijke maatregel die in 2016 werd opgelegd.
Volgens verzoeker heeft hij enkel gehandeld in naam en voor rekening van de
vennootschap.
Voorts voert hij aan dat bij het nemen van de bestreden
beslissing geen rekening werd gehouden met het feit dat:
a) de afvalstoffen die werden achtergelaten toe te schrijven zijn aan de
milieuvergunningsplichtige activiteiten van de nv J. Lemaire;
b) de concessie van het terrein voorwerp was van juridische betwisting tussen de
nv de Vlaamse Waterweg en de nv J. Lemaire;
c) aan de concessie de voorwaarde werd verbonden dat de vereiste
stedenbouwkundige vergunning verkregen zou worden;
d) de bv Recamix de exploitatie later heeft overgenomen;
e) de nv J. Lemaire naar aanleiding van de bestuurlijke maatregel die in 2016 werd
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-6/17
opgelegd haar belangen heeft trachten te vrijwaren voor de justitiële rechter;
f) de strafrechtelijke procedure ten aanzien van de bv Recamix pas beëindigd werd
met het arrest van het hof van beroep te Brussel van 8 mei 2017;
g) met betrekking tot de stedenbouwkundige vergunning een procedure werd
gevoerd voor de Raad voor Vergunningsbetwistingen.
Verzoeker besluit dat de vastgestelde inbreuken en misdrijven
uitsluitend toegerekend moeten worden aan de nv J. Lemaire en de bv Recamix.
De verwerende partij antwoordt dat uit de omstandige
motivering van het bestreden besluit op afdoende wijze blijkt waarom verzoeker
verantwoordelijk moet worden geacht voor het achterlaten en beheren van
afvalstoffen in strijd met de voorschriften van het decreet van 23 december 2011
‘betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen’
(hierna: materialendecreet). Tevens blijkt uit de bestreden beslissing waarom er
geen kennelijke wanverhouding bestaat tussen de feiten en de opgelegde
bestuurlijke maatregel met dwangsom. In dit verband moet volgens haar rekening
gehouden worden met de omstandigheid dat het dossier teruggaat tot 2016.
Volgens de verwerende partij brengt verzoeker geen elementen bij op grond
waarvan zou moeten worden aangenomen dat het optreden tegen een illegale
toestand die reeds gedurende jaren in stand wordt gehouden, zou getuigen van een
onredelijk bestuursoptreden.
In zijn memorie van wederantwoord dupliceert verzoeker dat in
de bestreden beslissing niet wordt aangegeven waarom hij als natuurlijk persoon
wordt aangesproken op de verplichting om geen afvalstoffen achter te laten. Zulks
houdt een miskenning in van de rechtspersoonlijkheid van de ondernemingen
waarvan hij bestuurder was. Ter zake verwijst hij naar het proces-verbaal
nr. HV64.H1.0140-16 van 10 november 2016 waarbij de verantwoordelijkheid
werd gelegd bij de toenmalige exploitanten. Destijds werd hij niet aangesproken
op zijn persoonlijke verantwoordelijkheid. Verzoeker besluit dat er voor de
opgelegde bestuurlijke maatregel met dwangsom geen rechtsgrond bestaat en dat
de bestreden beslissing, die steunt op onbestaande feiten, niet alleen doet blijken
van een onzorgvuldige besluitvorming, maar ook van een onredelijke
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-7/17
oordeelsvorming in hoofde van de verwerende partij.
Verzoeker benadrukt in zijn laatste memorie dat de opgelegde
bestuurlijke maatregelen wel degelijk disproportioneel zijn omdat de verwerende
partij “zelf boter op het hoofd [heeft] doordat zij de problematiek veroorzaakt
heeft” en het opleggen van een maatregel die “miljoenen zou kosten” aan een
natuurlijk persoon die niet over de vereiste financiële middelen beschikt, de zaak
niet vooruithelpt.
Beoordeling
De voor de beoordeling van het middel relevante motieven van
de bestreden beslissing luiden als volgt:
“Bestuurlijke maatregelen kunnen overeenkomstig artikel 16.4.5, eerste
lid, van het DABM slechts worden opgelegd na de vaststelling van een
milieumisdrijf of milieu-inbreuk. Artikel 16.1.2, 2° van het DABM
definieert een milieumisdrijf als een gedraging in strijd met een
milieuvoorschrift dat wordt gehandhaafd met toepassing van titel XVI van
het DABM, waarop een straf is gesteld overeenkomstig de bepalingen van
diezelfde titel.
Zij kunnen overeenkomstig artikel 16.4.5, tweede lid, van het DABM
worden opgelegd ten aanzien van degene die een milieu-inbreuk of een
milieumisdrijf heeft gepleegd, alsook diegene die opdracht heeft gegeven
om handelingen te stellen die een milieu-inbreuk of milieumisdrijf
uitmaken.
Artikel 12, § 1 van het decreet van 23 december 2011 betreffende het
duurzaam
beheer
van
materiaalkringlopen
en
afvalstoffen
(Materialendecreet) verbiedt om afvalstoffen achter te laten of te beheren in
strijd met de voorschriften van dit decreet of de uitvoeringsbesluiten ervan.
Het achterlaten omvat zowel het storten van afvalstoffen als het verzuim
om gedeponeerde afvalstoffen te verwijderen. Het verzuim om
gedeponeerde afvalstoffen te verwijderen blijft voortduren zolang een
persoon niet al het mogelijke heeft gedaan om aan zijn positieve
verplichting tot verwijdering van de afvalstoffen te voldoen, ongeacht
enige zeggenschap over het goed waar de afvalstoffen zijn achtergelaten.
Het verbod om afvalstoffen achter te laten heeft een algemene draagwijdte
en richt zich tot eenieder. Voor de toerekenbaarheid van het misdrijf dat
bestaat uit het achterlaten van afvalstoffen is niet vereist dat een persoon
zowel verantwoordelijk is voor het storten van de afvalstoffen als voor het
verzuim om gedeponeerde afvalstoffen te verwijderen.
De loutere omstandigheid dat een natuurlijke persoon is opgetreden als
orgaan van een rechtspersoon neemt niet weg dat deze persoon, gelet op het
feit dat het verbod op het achterlaten van afvalstoffen zich tot eenieder
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-8/17
richt, een eigen verantwoordelijkheid draagt bij miskenning van dit verbod.
Dit geldt des te meer wanneer een persoon de enige zaakvoerder van deze
rechtspersoon is en bijgevolg de beslissingsmacht en mogelijkheid heeft
om een wederrechtelijk deponeren van afvalstoffen te verhinderen en/of
om de gedeponeerde afvalstoffen te verwijderen.
Artikel 16.6.1. §2, 1° van het DABM voorziet dat personen die opzettelijk
opgelegde bestuurlijke maatregelen niet uitvoeren, bestraft worden met een
gevangenisstraf van een maand tot een jaar en met een geldboete van
100 euro tot 100.000 euro of met een van die straffen. Het moreel element
van dit misdrijf vereist het bestaan van een algemeen opzet met name dat
een persoon zich ervan bewust is, of dat redelijkerwijs niet kan worden
betwist dat hij zich ervan bewust moest zijn, dat de gestelde handeling of
het verzuim om een handeling te stellen in strijd was met een opgelegde
bestuurlijke maatregel.
Uit de vaststellingen blijkt dat er grote hoeveelheden afvalstoffen
afkomstig van de exploitatie van J. Lemaire NV en Recamix BVBA zijn
achtergebleven op het terrein na ontbinding van de concessieovereenkomst
van 11 februari 2009 op 22 juni 2015. Dit wordt niet betwist door
beroepsindiener.
Beroepsindiener was (gedelegeerd) bestuurder van J. Lemaire NV
gedurende de periode van aanvang van de exploitatie op het terrein tot op
het ogenblik van het faillissement van deze vennootschap in juli 2018. De
maatschappelijke zetel van J. Lemaire NV was gedurende deze periode
gevestigd op het domicilieadres van beroepsindiener te Fazantenlaan 100,
1742 Ternat. Hij is eveneens van 1 juni 2012 tot op heden de enige
zaakvoerder van Recamix BVBA die de exploitatie van J. Lemaire NV op
het terrein feitelijk heeft overgenomen, zij het dat deze overname pas op
18 augustus 2014 is gemeld aan de vergunningverlenende overheid. De
maatschappelijke zetel van Recamix BVBA is sinds 31 oktober 2019
eveneens gevestigd op het domicilieadres van beroepsindiener.
In het kader van de burgerlijke procedure tussen J. Lemaire NV en het
toenmalige Waterwegen en Zeekanaal heeft J. Lemaire NV de
rechtmatigheid van de ontbinding van de concessieovereenkomst van
11 februari 2009 voor het terrein nooit in vraag gesteld. Bovendien heeft zij
ook voor wat de tweede concessieovereenkomst van 13 maart 2013 betreft
geen dagvaarding uitgebracht die ertoe strekt haar exploitatie ter plaatse te
vrijwaren, maar wel om voor recht te horen zeggen dat de ontbinding van
deze
tweede
concessieovereenkomst
onrechtmatig
was
en
schadevergoeding, waaronder de kosten voor gedwongen afvoer van de op
het terrein aanwezige afvalstoffen, te verkrijgen wegens vermeende
contractuele wanprestatie van het toenmalige Waterwegen en Zeekanaal.
Hieruit blijkt afdoende dat op het ogenblik van het instellen van de
burgerlijke procedure de beslissing reeds was genomen om geen verdere
activiteiten op het terrein of op het aangrenzende terrein te gaan ontplooien
en dat beroepsindiener toen al wist dat de op het terrein achtergebleven
afvalstoffen dienden te worden verwijderd.
Bij vonnis van de rechtbank van koophandel te Mechelen van 17 juni 2016
werd J. Lemaire NV op tegeneis burgerrechtelijk veroordeeld tot de gehele
ontruiming van de gronden die het voorwerp uitmaken van de
concessieovereenkomst met referentie AZK 1200/KOO67 van 11 februari
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-9/17
2009 binnen de 21 kalenderdagen na betekening van het tussen te komen
vonnis onder verbeurte van een dwangsom van 2.500 euro per dag dat de
gronden niet volledig ontruimd en verlaten zijn, hetgeen ook bevestigd
werd in graad van beroep bij arrest van het hof van beroep te Antwerpen
van 14 juni 2018. Er werd noch hangende deze gerechtsprocedures noch na
tussenkomst van het in kracht van gewijsde getreden arrest door
beroepsindiener beslist tot verwijdering van de op het terrein aanwezige
afvalstoffen.
Ook het opstellen van een aanvankelijk proces-verbaal met
nr. HV64.H1.0140-16 van 10 november 2016 lastens J. Lemaire NV,
Recamix BVBA en beroepsindiener voor het achterlaten van de
afvalstoffen op het terrein, waarvan betrokkenen per aangetekend schrijven
tegen ontvangstbewijs op 14 november 2016 in kennis werden gesteld,
heeft beroepsindiener er niet toe aangezet te beslissen tot verwijdering van
de op het terrein aanwezige afvalstoffen.
Het handhavend optreden van de toezichthouders van de toenmalige
afdeling milieu-inspectie door oplegging van bestuurlijke maatregelen aan
beroepsindiener in zijn hoedanigheid van (gedelegeerd) bestuurder en
zaakvoerder van de respectievelijke vennootschappen J. Lemaire NV en
Recamix BVBA heeft hem er evenmin toe bewogen te beslissen tot
verwijdering van de op het terrein aanwezige afvalstoffen. Hij heeft geen
gevolg gegeven aan het bij besluit van 16 november 2016 opgelegde bevel
om alle achtergelaten afvalstoffen op het terrein binnen een termijn van
90 kalenderdagen af te voeren naar een daartoe erkende
afvalstoffenverwerkende inrichting. Ook het opstellen van een
aanvankelijk proces-verbaal met nr. HV64.H1.0026-17 voor het opzettelijk
niet naleven van de op 16 november 2016 opgelegde bestuurlijke
maatregel, heeft beroepsindiener niet aangezet tot het verwijderen van de
op het terrein aanwezige afvalstoffen.
Beroepsindiener kan nochtans bezwaarlijk ontkennen kennis te hebben
gehad van deze bestuurlijke maatregel, nu hij op 4 november 2016 gehoord
werd omtrent het voornemen tot oplegging van deze maatregel en per
aangetekend schrijven tegen ontvangstbewijs van 16 november 2016 in
kennis werd gesteld van de opgelegde maatregel. Ook het aanvankelijk
proces-verbaal met nr. HV64.H1.0026-17 voor het opzettelijk niet naleven
van de op 16 november 2016 opgelegde bestuurlijke maatregel kan hem
niet onbekend zijn, nu hij hiervan per aangetekend schrijven tegen
ontvangstbewijs van 20 februari 2017 in kennis werd gesteld.
Tot slot werden J. Lemaire NV en Recamix BVBA ook door de dienst
heffingen van de OVAM per aangetekend schrijven van 15 maart 2017
gewezen op het feit dat er sprake was van een illegaal achterlaten van
afvalstoffen en dat bij gebreke aan opruiming tegen uiterlijk 31 augustus
2017 een milieuheffing voor het illegaal achterlaten van afvalstoffen
verschuldigd zou zijn.
Het staat bijgevolg afdoende vast dat beroepsindiener, als (gedelegeerd)
bestuurder van J. Lemaire NV tot het faillissement in juli 2018 en als enige
zaakvoerder van Recamix BVBA van 1 juni 2012 tot heden, wist dat er
sprake was van een wederrechtelijk achterlaten van afvalstoffen en zelf
verzuimt de nodige stappen te zetten om op het terrein aanwezige
afvalstoffen op te (laten) ruimen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-10/17
Beroepsindiener had als (gedelegeerd) bestuurder van J. Lemaire NV tot op
datum van het faillissement in juli 2018 en als enige zaakvoerder van
Recamix BVBA van 1 juli 2012 tot heden de beslissingsbevoegdheid en
bijgevolg de mogelijkheid en verantwoordelijkheid om een einde te stellen
aan het achterlaten van de afvalstoffen, doch hij heeft verzuimd om in die
hoedanigheid de wederrechtelijke toestand op het terrein te beëindigen en
heeft deze zelfs laten voortduren tot op heden, ondanks het feit dat de keuze
reeds in 2015 werd gemaakt om geen activiteiten ter plaatse meer te
ontplooien. Burgerrechtelijke veroordelingen tot ontruiming van het
terrein, het op 16 november 2016 aan beroepsindiener opgelegde bevel tot
verwijdering van de op het terrein aanwezige afvalstoffen en de
verschillende ten behoeve van de strafvordering opgestelde
processen-verbaal voor het achterlaten van de afvalstoffen en het
opzettelijk niet naleven van de opgelegde bestuurlijke maatregelen, heeft
hij daarbij genegeerd. Dergelijke houding kan, in het licht van de elementen
in het dossier, niet anders uitgelegd worden dan een bewuste en
weloverwogen keuze van beroepsindiener om de achtergebleven
afvalstoffen niet te verwijderen en de wederrechtelijke toestand te laten
voortduren.
Door opzettelijk na te laten om de op het terrein aanwezige afvalstoffen te
verwijderen en door opzettelijk de op 16 november 2016 opgelegde
bestuurlijke maatregel niet na te leven, heeft beroepsindiener derhalve een
schending begaan van artikel 12, § 1 van het Materialendecreet en
artikel 16.6.1, §2, 1° van het DABM. Beide bepalingen worden
gehandhaafd overeenkomstig titel XVI van het DABM en de schending
ervan vormt een milieumisdrijf in de zin van artikel 16.1.2, 2° van het
DABM.
Het bestaan van een milieumisdrijf in hoofde van beroepsindiener op het
ogenblik van oplegging van de bestuurlijke maatregel staat afdoende vast.
De verwerende partij kon derhalve rechtmatig overgaan tot het opleggen
van een bestuurlijke maatregel.
Het opleggen van bestuurlijke maatregelen in combinatie met een
bestuurlijke dwangsom voor het achterlaten van de afvalstoffen op het
terrein middels de bestreden beslissing houdt geen schending in van het
‘non bis in idem’ noch van het ‘una via’ principe.
Het ‘non bis in idem’-beginsel houdt in dat niemand voor een tweede keer
kan worden gestraft voor dezelfde strafbare feiten waarvoor hij reeds werd
gestraft. Het ‘una via’-beginsel houdt in dat indien een strafbare gedraging
zowel aanleiding kan geven tot strafrechtelijke als bestuurlijke
sanctionering, de keuze voor een van beiden op een gegeven ogenblik
definitief moet zijn.
Bestuurlijke maatregelen hebben geen punitieve finaliteit, maar zijn gericht
op het herstel van het leefmilieu. Zij hebben overeenkomstig artikel 16.4.5
en 16.4.7 van het DABM tot doel om een milieumisdrijf of -inbreuk te
beëindigen, de gevolgen ervan geheel of gedeeltelijk ongedaan te maken of
herhaling ervan te voorkomen. Zij vallen derhalve niet onder het ‘non bis in
idem’ en het ‘una via’-principe. Dit geldt eveneens voor een dwangsom die
samen met een bestuurlijke maatregel wordt opgelegd. De bestuurlijke
dwangsom heeft dezelfde finaliteit als de bestuurlijke maatregel en strekt
ertoe om de persoon aan wie de maatregel is opgelegd te bewegen tot het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-11/17
herstel van het geschonden leefmilieu. Bovendien heeft deze persoon zelf
in de hand of hij de opgelegde dwangsom al dan niet zal moeten betalen.
Het verweer van beroepsindiener dat de bestreden beslissing werd
genomen met miskenning van het ‘non bis in idem’ en het ‘una
via’-principe faalt naar recht.
Overeenkomstig artikel 16.4.4 van het DABM mag er geen kennelijke
wanverhouding bestaan tussen de feiten die aan de bestuurlijke maatregel
ten grondslag liggen en de maatregel die op grond van deze feiten wordt
opgelegd. Artikel 16.4.8, eerste lid, van het DABM bepaalt dat in geval van
een bevel tot staking of een bevel tot regularisatie de bestuurlijke maatregel
een einddatum moet bevatten om er uitvoering aan te geven, waarbij
rekening moet worden gehouden met de tijd die redelijkerwijs vereist is om
er uitvoering aan te geven.
Overeenkomstig artikel 16.4.10, §6 van het DABM kan als de
uitvoeringstermijn van een bestuurlijke maatregel is verstreken en die niet
of maar gedeeltelijk is uitgevoerd een nieuwe bestuurlijke maatregel,
desgevallend gepaard gaande met een dwangsom, worden opgelegd.
De bestreden beslissing heeft de eerdere bestuurlijke maatregel van
16 november 2016 opgeheven en een nieuwe bestuurlijke maatregel
opgelegd, bestaande uit een bevel tot afvoer van de op het terrein
achtergelaten afvalstoffen binnen een uitvoeringstermijn van vier maanden
bevolen op straffe van een dwangsom van 2.500 euro per kalenderdag dat
deze maatregel niet is nageleefd.
Beroepsindiener voert geen betwisting omtrent de proportionaliteit van de
opgelegde bestuurlijke maatregel noch omtrent de daaraan gekoppelde
uitvoeringstermijn. Hij verzoekt enkel om, in de mate dat er geoordeeld zou
worden dat er wel degelijk een bestuurlijke maatregel aan hem kan worden
opgelegd, gelet op de historiek van het dossier, minstens de mogelijkheid te
krijgen om de afvalstoffen te verwijderen zonder oplegging van een
dwangsom.
Beroepsindiener gaat evenwel voorbij aan het feit dat hem bij besluit
houdende oplegging van bestuurlijke maatregelen van 16 november 2016
reeds een bevel was opgelegd om alle achtergelaten afvalstoffen op het
terrein binnen een termijn van 90 kalenderdagen af te voeren naar een
daartoe erkende afvalstoffenverwerkende inrichting. Aan deze
eerste bestuurlijke maatregel was nog geen bestuurlijke dwangsom
gekoppeld. Het instrument van de bestuurlijke dwangsom is ingevoerd om
een persoon ertoe aan te zetten een opgelegde bestuurlijke maatregel na te
leven en aldus een normconforme toestand te bewerkstelligen. Uit de
historiek van het dossier blijkt afdoende dat beroepsindiener sinds
oplegging van de bestuurlijke maatregel op 16 november 2016 geen
stappen heeft ondernomen om de wederrechtelijke toestand op het terrein te
beëindigen en er tot tweemaal toe een aanvankelijk proces-verbaal lastens
hem werd opgesteld voor het opzettelijk niet naleven van de opgelegde
bestuurlijke maatregel. Het komt dan ook weinig ernstig voor van
beroepsindiener om na meer dan vier jaar stilzitten te verzoeken om de in
de bestreden beslissing opgelegde bestuurlijke dwangsom te schrappen.”
9.
Het middel mist feitelijke grondslag in zoverre wordt
aangevoerd dat uit de motieven van de bestreden beslissing niet zou blijken op
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-12/17
grond van welke milieumisdrijven de bestuurlijke maatregel aan verzoeker en niet
aan een vennootschap wordt opgelegd. In het bijzonder wordt verwezen naar het
motief waarin gesteld wordt dat verzoeker “[d]oor opzettelijk na te laten om de op
het terrein aanwezige afvalstoffen te verwijderen en door opzettelijk de op
16 november 2016 opgelegde bestuurlijke maatregel niet na te leven, […] een
schending [heeft] begaan van artikel 12, § 1 van het Materialendecreet en
artikel 16.6.1, § 2, 1° van het DABM” en “[b]eide bepalingen worden gehandhaafd
overeenkomstig titel XVI van het DABM en de schending ervan […] een
milieumisdrijf [vormt] in de zin van artikel 16.1.2, 2° van het DABM”. Voorts
wordt erop gewezen dat de “loutere omstandigheid dat een natuurlijke persoon is
opgetreden als orgaan van een rechtspersoon […] niet weg[neemt] dat deze
persoon, gelet op het feit dat het verbod op het achterlaten van afvalstoffen zich tot
eenieder richt, een eigen verantwoordelijkheid draagt bij miskenning van dit
verbod”.
Verzoeker
betwist
niet
dat
uit
artikel
12
van
het
materialendecreet voortvloeit dat hij er als natuurlijke persoon toe gehouden is om
achtergelaten afvalstoffen te verwijderen. Aangezien de onevenredigheid van de
opgelegde bestuurlijke maatregel met dwangsom enkel wordt afgeleid uit de
foutieve veronderstelling dat verzoeker voor de verwijdering van de achtergelaten
afvalstoffen niet zou kunnen worden aangesproken, kan niet besloten worden tot
de schending van artikel 16.4.4 DABM.
Het eerste middel is ongegrond.
B. Tweede middel
Standpunt van de partijen
Verzoeker leidt een tweede middel af uit de schending van de
artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke
motivering van de bestuurshandelingen’, de materiëlemotiveringsplicht en het
zorgvuldigheidsbeginsel.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-13/17
In
het
verzoekschrift
zet
verzoeker
uiteen
dat
de
Omgevingsinspectie Vlaams-Brabant tijdens een controle op 12 februari 2021
heeft vastgesteld dat de totale hoeveelheid achtergelaten afvalstoffen verschilt ten
opzichte van de totale hoeveelheid die vermeld werd in het aanvankelijk
proces-verbaal nr. HV64.H1.0140-16 van 10 november 2016, dat in de bestreden
beslissing wordt gesteld dat “verschillende hopen verplaatst en weggehaald waren
door derden”, dat hij “reeds te kennen gegeven had dat de toegang van derden tot
de betrokken terreinen betekent dat er niet meer met zekerheid bewezen kan
worden dat de betrokken afvalstoffen toerekenbaar [zouden zijn] aan de
exploitanten nv J. Lemaire alsook bv Recamix” en de verwerende partij hieraan
“bijzondere aandacht […] had moet besteden in de bestreden beslissing daar dit
uitdrukkelijk was opgenomen in de beroepschrift”.
De verwerende partij antwoordt als volgt:
“Vooreerst moet worden vastgesteld dat de verzoekende partij dit verweer
niet heeft opgeworpen voor de Vlaamse minister van Justitie en
Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme. Verzoeker heeft zijn
verweer voor de minister op dit punt beperkt tot het voorstel om de
afvalstoffen zelf op te ruimen - waarbij hij zonder meer erkent dat het om
de afvalstoffen gaat van zijn voormelde vennootschappen - evenwel zonder
oplegging van een dwangsom, in de mate dat de minister zou beslissen om
de bestuurlijke maatregel te bevestigen.
Het middel is bijgevolg niet ontvankelijk, minstens ongegrond.
Het middel is eveneens ongegrond om reden dat de bestreden beslissing
weldegelijk op gemotiveerde wijze de berekeningen overneemt die door de
toezichthouders van de verwerende partij zijn gemaakt van de
hoeveelheden afvalstoffen die op het terrein aanwezig waren in september
2016 en in februari 2021 en afkomstig zijn van de vennootschappen
J. Lemaire NV en Recamix BVBA. Uit de vergelijking van deze
berekeningen blijkt dat er tussen deze twee tijdstippen weinig/een
verwaarloosbaar verschil - gelet op de hoeveelheden - is tussen de
aanwezige hoeveelheden afvalstoffen. In september 2016 was er een
geschatte hoeveelheid van 174.162 ton op het terrein aanwezig en in
juli 2021 nog een geschatte hoeveelheid van 158.000 ton.
Deze vaststellingen gaven aanleiding tot het opstellen van een aanvankelijk
proces-verbaal nr. HV64.H1.0140-16 van 10 november 2016 ten laste van
J. Lemaire NV, Recamix BVBA en de verzoekende partij voor het
achterlaten van afvalstoffen op het terrein. In dit proces-verbaal wordt op
omstandige en wetenschappelijke wijze vastgesteld dat er op het terrein
174.162 ton afvalstoffen aanwezig zijn afkomstig van de voormelde
vennootschappen.
In
het
aanvankelijk
proces-verbaal
met
nr. HV64.H1.0031-21 van 5 maart 2021 wordt op dezelfde gemotiveerde
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-14/17
wijze vastgesteld dat er nog een hoeveelheid afvalstoffen aanwezig is van
158.000 ton, hetzij een klein verschil t.o.v. de vaststellingen van november
2016. Uit de controleverslagen blijkt dat er wat gesluikstort is, maar zonder
veel betekenis. Ook de verschillen die voortvloeien uit verplaatsingen van
hopen en de verwijdering van elke hopen afvalstoffen zijn niet
significant […].
De vaststellingen werden opgenomen in processen-verbaal, die door de
verzoekende partij niet zijn betwist (zie ook art. 16.5.10 DABM - het
proces-verbaal heeft bewijswaarde tot het tegendeel bewezen is).
Uit de processen-verbaal, de inspectie- en controleverslagen van de
verwerende partij en van OVAM blijkt onbetwistbaar dat de afvalstoffen
afkomstig zijn van de vennootschappen J. Lemaire NV en Recamix BVBA.
Tenslotte moet nog worden vastgesteld dat de vermindering van de
hoeveelheid afvalstoffen van 174.162 ton naar 158.000 ton blijkbaar niet
het werk is van de verzoekende partij die geen facturen, attesten en
afvoerbewijzen van de betreffende afvalstoffen voorlegt, maar van andere
firma’s die genoopt waren om deze hopen afval te verplaatsen of af te
voeren om toegang te hebben tot hun site.”
In zijn memorie van wederantwoord dupliceert verzoeker het
volgende:
“[…] De exceptie van onontvankelijkheid kan niet overtuigen. Verwerende
partij schrijft in die zin een zgn. attentieplicht voor, waarbij middelen
slechts voor Uw Raad aangevoerd kunnen worden, voor zover deze ook in
de beroepsprocedure worden opgeworpen.
Zulke interpretatie mist elke grondslag, alsook beperkt deze de toegang tot
de rechter op kennelijk disproportionele wijze. Louter in geval van kwade
trouw, dan wel bedrieglijk oogmerk, zou zulke onontvankelijkheid van het
middel overwogen kunnen worden […].
Verwerende partij laat evenwel na het bedrieglijk oogmerk te bewijzen. Er
wordt enkel aangehaald dat het middel niet opgeworpen werd. Dit is een
feitelijke vaststelling en geen bewijs van bedrieglijk oogmerk.
[…]
[…] Verzoekende partij betwist de argumentatie van Verwerende partij en
noteert dat Verwerende partij geen repliek geeft op de kern van het
tweede middel: er is namelijk geen rekening gehouden met het doorbreken
van het causaal verband tussen enerzijds de achtergelaten afvalstoffen
volgens P-V nr. HV64.H1.0140-16 dd. 10 november 2016.
Volgens Verwerende partij zijn er verschillende toevoegingen,
verplaatsingen en wegnames gebeurd van de stoffen, door derden.
Er is geen administratief spoor terug te vinden van welke stoffen concreet
verplaatst zijn, weggenomen zijn, etc.
In die zin wordt slechts de assumptie gemaakt dat Verzoekende partij
hiervoor verantwoordelijk zou zijn, doch zonder enige concrete
aanduiding.
Er wordt met andere woorden niet correct gemotiveerd waarom
Verzoekende partij net verantwoordelijk is voor de afvalhopen in kwestie.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-15/17
De getrokken conclusies zijn onjuist.”
Beoordeling
Uit de verwerping van het eerste middel volgt dat de
“toerekenbaarheid” van de achtergelaten afvalstoffen van geen belang is voor de
beoordeling van de wettigheid van het bestreden besluit. De verwerende partij
diende in de bestreden beslissing dan ook niet aan te tonen dat alle achtergelaten
afvalstoffen behoorden tot de inrichting, zoals achtereenvolgens geëxploiteerd
door de nv J. Lemaire en de bv Recamix.
Het tweede middel is ongegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het beroep.
-
Verzoeker wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van 20
euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan de
verwerende partij.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-16/17
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op achttien januari tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Peter Sourbron,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR. 258.481
VII-41.211-17/17
