Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521 (2024-01-22)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 258.521 van 22 januari 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde
vergunningen Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 258.521 van 22 januari 2024
in de zaak A. 236.875/VII-41.605
In zake :
de DEPUTATIE VAN DE PROVINCIERAAD
OOST-VLAANDEREN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Meindert Gees en Hanna Biebauw
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Engelse Wandeling 2F5
bij wie woonplaats wordt gekozen
VAN
tegen :
-
Martine MAES
-
Eric MESSENS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Roland De Rouck
kantoor houdend te 9400 Ninove
Leopoldlaan 17
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het cassatieberoep, ingesteld op 20 juli 2022, strekt tot de
nietigverklaring van arrest nr. RvVb-A-2122-0857 van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen van 16 juni 2022 in de zaak 2021-RvVb-0425-A.
II. Verloop van de rechtspleging
Het cassatieberoep is toelaatbaar verklaard bij beschikking
nr. 15.002 van 1 september 2022.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-1/20
De verwerende partijen hebben een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Ann Van Mingeroet heeft een
verslag opgesteld, op grond van artikel 16 van het koninklijk besluit van
30 november 2006 ‘tot vaststelling van de cassatie-procedure bij de Raad van
State’.
De verzoekende partij heeft een verzoek tot voortzetting van de
procedure teneinde te worden gehoord ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 8 juni 2023.
Kamervoorzitter Carlo Adams heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Hanna Biebauw, die verschijnt voor de verzoekende
partij en advocaat Sven Sillen, die loco advocaat Roland De Rouck verschijnt voor
de verwerende partijen, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Ann Van Mingeroet heeft een
met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Uit het bestreden arrest blijkt dat de verwerende partijen bij de
rechtbank van eerste aanleg van Gent een vordering tegen de eigenaars van het
aanpalende perceel (hierna: cs. M.) hebben ingesteld op basis van artikel 544 van
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-2/20
het oud Burgerlijk Wetboek, waarbij zij – met verwijzing naar een door een
deskundige opgemaakt plan van de tuin van het aanpalende perceel – vorderden
dat de cs. M. een aantal maatregelen nemen, waaronder het rooien, minstens
kandelaren van “esdoorn nr. 4”.
Met een vonnis van 28 september 2012 veroordeelt de rechtbank
van eerste aanleg te Gent de cs. M. tot het nemen van een aantal maatregelen,
waaronder het rooien van “esdoorn nr. 4”.
3.2.
Op vraag van de cs. M. verleent de deputatie van de
provincieraad van Oost-Vlaanderen (hierna: deputatie) met een besluit van 23 mei
2013 een stedenbouwkundige vergunning aan de cs. M. voor het rooien van
bepaalde bomen maar weigert zij een vergunning af te geven voor het rooien van
“esdoorn nr. 4” (hierna: deputatiebesluit van 23 mei 2013).
In de overwegingen van het deputatiebesluit van 23 mei 2013
wordt de laatstgenoemde weigering verantwoordt door te stellen dat “niet [kan]
verwacht worden dat [de] elementen [die het genot van aanpalende percelen
beïnvloeden] opgeruimd worden, wanneer deze niet resulteren in een maat van
burenhinder die de maat van gangbare, te verwachten burenhinder overstijgt” en
dat “de ingeroepen hinder de maat van te verwachten hinder niet overstijgt”.
3.3.
Met een arrest van 16 december 2014 verklaart de Raad voor
Vergunningsbetwistingen het beroep van de verwerende partijen in cassatie tot
vernietiging van het deputatiebesluit van 23 mei 2013 ongegrond.
Bij arrest nr. 231.961 van 15 juli 2015 verklaart de Raad van
State het door de verwerende partijen ingediende cassatieberoep tegen het
voornoemde arrest van de Raad voor Vergunningsbeslissingen ontvankelijk en
gegrond. Het cassatiearrest overweegt dat “door […] te beslissen dat de deputatie,
spijts haar uitspraak over de burenhinder, niet haar bevoegdheid heeft
overschreden, […] het bestreden arrest [van de RvVb] artikel 144 Gw [schendt]”.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-3/20
3.4.
Met een arrest van 7 juni 2016 vernietigt de Raad voor
Vergunningsbetwistingen weerom het deputatiebesluit van 23 mei 2013. Hij
overweegt hierin:
“Uit die overwegingen blijkt dat de verwerende partij de vraag of de
verzoekende partijen als buren al dan niet hinder wordt berokkend die de
maat van de gewone buurschapsnadelen overschrijdt, op doorslaggevende
wijze bij haar beoordeling van de verenigbaarheid met de goede ruimtelijke
ordening betrokken heeft. Aldus gaat de verwerende partij haar bevoegdheid
te buiten. Het middel is in de aangegeven mate gegrond.”
3.5.
Met een besluit van 20 oktober 2016 verleent de deputatie
opnieuw een stedenbouwkundige vergunning aan de cs. M. voor het rooien van
bepaalde bomen en weigert zij opnieuw een vergunning voor het rooien van
“esdoorn nr. 4” (hierna: deputatiebesluit van 20 oktober 2016).
In de overwegingen van het deputatiebesluit van 20 oktober
2016 wordt de laatstgenoemde weigering verantwoord als volgt:
“Daar het aspect burgerrechterlijke ‘hinder’ niet doorslaggevend mag zijn,
dienen dergelijke aanvragen louter stedenbouwkundig beoordeeld te
worden. Een stedenbouwkundige beoordeling kan enkel leiden tot navolging
van het standpunt van het college van burgemeester en schepenen, nl. dat het
stedenbouwkundig onverantwoord is deze grote en zeer oude boom te
rooien, daar hiermee het karakter van de betrokken parktuin, en – ruimer –
het betrokken binnengebied teveel geschaad wordt. Dit binnengebied wordt
gekenmerkt door de aanwezigheid van dergelijke bomen, het verlenen van
een vergunning om ook deze esdoorn te rooien tast dit ruimtelijk kenmerk al
te zeer aan. De precedentswaarde van het toelaten van het rooien van de
esdoorn kan erin resulteren dat het schaarse groen dat er nog rest in
dergelijke binnengebieden vogelvrij wordt verklaard, wat niet kan aanvaard
worden. Een dergelijk parktuin-geheel met hoge bomen is een verademing
voor het ganse binnengebied waarin de tuin zich bevindt en ruimer, voor de
stad. Dit gegeven is voor het functioneren van de stad essentieel. Door toe te
staan dat 4 van de 5 bomen mogen gerooid worden – waaronder deze die het
dichtst bij de achtergevel en dus de terraszone staan – wordt reeds in
belangrijke mate tegemoetgekomen aan de verzuchting van de rechterburen
om meer zonlicht te ontvangen. Het behoud van de esdoorn dringt zich op
met het oog op het behouden van het vanuit stedenbouwkundig oogpunt
noodzakelijk kwalitatief groen in dergelijke binnengebieden, groen dat vele
taken vervult in die binnengebieden en het klimaat ervan mee beïnvloedt.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-4/20
3.6.
Met een arrest van 26 maart 2019 verklaart de Raad voor
Vergunningsbetwistingen het beroep van de verwerende partijen tot vernietiging
van het deputatiebesluit van 20 oktober 2016 gegrond en vernietigt hij dit besluit.
3.7.
Bij arrest nr. 246.407 van 17 december 2019 vernietigt de Raad
van State het voornoemde arrest van de Raad voor Vergunningsbetwistingen van
17 december 2019 en verwijst hij de zaak naar een anders samengestelde kamer
van de Raad voor Vergunningsbetwistingen.
3.8.
Met een arrest van 17 september 2020 vernietigt de Raad voor
Vergunningsbetwistingen het deputatiebesluit van 20 oktober 2016. Dit arrest is
definitief geworden.
3.9.
De administratieve procedure wordt hernomen en met een
beslissing van 14 januari 2021 verleent de deputatie nogmaals een
stedenbouwkundige vergunning voor het rooien van bepaalde bomen maar weigert
zij de vergunning voor het rooien van “esdoorn nr. 4” (hierna: deputatiebesluit van
14 januari 2021).
3.10
De verwerende partijen stellen op 3 maart 2021 een beroep tot
nietigverklaring in tegen het deputatiebesluit van 14 januari 2021.
Met een arrest van 16 juni 2022 verklaart de Raad voor
Vergunningsbetwistingen dit laatste beroep gegrond en vernietigt hij het
deputatiebesluit van 14 januari 2021. Dit is het thans bestreden arrest.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-5/20
IV. Exceptie van niet-ontvankelijkheid; gebrek aan belang
De verwerende partijen betwisten het belang van de
verzoekende partij bij het cassatieberoep.
Zij voeren in essentie aan dat de verzoekende partij geen belang
heeft bij het voorliggende cassatieberoep omdat het niet gaat om een zaak die de
provincie aanbelangt maar om een geschil tussen particulieren over de
aanwezigheid van een boom die moet worden gerooid op privéterrein, dus zelfs
niet om een boom op een domein dat eigendom van de provincie is. Dat de
verzoekende
partij
een
procespartij
was
bij
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen, betekent nog niet dat zij al dan niet belang heeft bij het
al dan niet rooien van een privéboom. De verwerende partijen achten het belang
van de verzoekende partij bovendien niet geoorloofd of wettig: de verzoekende
partij wendt haar bevoegdheden aan voor private belangen waarvan de behartiging
niet tot haar bevoegdheid behoort en zij helpt om het vonnis van de burgerlijke
rechter niet te respecteren. De vergunningverlenende overheid dient rekening te
houden met het gezag van gewijsde, waarvan de miskenning leidt tot een gebrek
aan het rechtens vereiste belang. De verwerende partij is bijkomend van oordeel
dat de huidige procedure bij toepassing van de juiste rechtsgronden en het gezag
van gewijsde niet tot een wijziging kan leiden en dat ook deze vaststelling reeds tot
een gebrek aan belang leidt.
De verzoekende partij is partij geweest in de procedure voor de
Raad voor Vergunningsbetwistingen die heeft geleid tot het thans bestreden arrest.
Als bestuur wordt zij benadeeld door de vernietiging van de door haar genomen
beslissing en zij heeft er belang bij hiertegen op te komen. Hetgeen de verwerende
partijen laten gelden doet geen afbreuk hieraan.
De exceptie wordt verworpen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-6/20
V. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij werpt in een eerste middel de schending
op van de artikelen 4.3.1 en volgende, 78 en 105 van het decreet van 25 april 2014
‘betreffende de omgevingsvergunning’ (hierna: omgevingsvergunningsdecreet)
iuncto de artikelen 40 en 144 van de Grondwet, van artikel 556 van het
Gerechtelijk Wetboek en van “het principe van de scheiding der machten”.
De verzoekende partij voert na een theoretische uiteenzetting
aan dat het te dezen ontegensprekelijk gaat om een conflict van bevoegdheden. Bij
een conflict tussen een exclusieve bevoegdheid van de rechtbanken (uitspraak
doen in een geschil over een burgerlijk recht) en een exclusieve bevoegdheid van
de vergunningverlenende overheid (beslissen over een vergunningsaanvraag),
dient de cassatierechter te oordelen welke bevoegdheid voorrang krijgt. Volgens
de verzoekende partij blijft de vergunningverlenende overheid, wat haar
exclusieve bevoegdheid betreft, bevoegd om vrij en discretionair te beschikken
over een vergunningsaanvraag. Een gebeurlijke rechterlijke maatregel kan niet
maken dat die overheid zich alsnog beperkt ziet in haar beleidsvrijheid. Het
gerechtelijk recht biedt wel een mogelijkheid om uit de impasse te geraken,
namelijk dat de rechtsonderhorige de rechtbank vat met de stelling dat het
onmogelijk is uitvoering te geven aan het door de rechter opgelegde herstel.
Daarom vraagt de verzoekende partij dat de Raad van State als cassatierechter
voorrang zou verlenen aan de uitoefening van de exclusieve bevoegdheid van de
vergunningverlenende overheid. Er anders over oordelen zou betekenen dat de
rechter
zich
zonder
voorbehoud
kan
bewegen
op
het
exclusieve
bevoegdheidsdomein van het bestuur. De verzoekende partij besluit dat omwille
van de aangehaalde bepalingen en de scheiding der machten de rechter niet a priori
kan bevelen hoe de vergunningverlenende overheid kan handelen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-7/20
In de memorie van wederantwoord herhaalt de verzoekende
partij het middel. Zij voegt toe dat de medewerkingsplicht waarnaar de verwerende
partijen verwijzen, niet maakt dat een vergunningverlenende overheid die wordt
geconfronteerd met een uitspraak van een rechter over haar bevoegdheidsdomein,
haar taak als orgaan van actief bestuur niet meer zou moeten uitoefenen. De rechter
is te dezen niet bevoegd om uitspraak te doen over de goede ruimtelijke ordening,
zodat men niet kan voorhouden dat de verzoekende partij gebonden is door de
rechterlijke uitspraak bij het uitvoeren van haar toets aan de goede ruimtelijke
ordening.
Beoordeling
Artikel 40 van de Grondwet bepaalt dat de rechterlijke macht
wordt uitgeoefend door de hoven en de rechtbanken en dat de arresten en
vonnissen in naam des Konings ten uitvoer worden gelegd. Uit deze bepaling
vloeit de plicht voort voor het bestuur om mee te werken aan de uitvoering van
vonnissen en arresten (hierna: medewerkingsplicht van het bestuur).
De medewerkingsplicht van het bestuur brengt mee dat, wanneer
de burgerlijke rechter ter vrijwaring van een privaat belang een maatregel heeft
opgelegd, het bestuur er in beginsel toe gehouden is de voor het nemen van die
maatregel vereiste vergunning af te geven.
Een afwijking van dit beginsel kan worden aanvaard wanneer
het bestuur zich beroept op een motief waarmee dat bestuur rekening mocht
houden en waarmee de burgerlijke rechter geen rekening heeft kunnen houden en
dat steunt op een vaststaande en zwaarwichtige vereiste van openbaar belang, die
des te dwingender moet zijn naarmate meer tekort wordt gedaan aan de uitspraak
van de burgerlijke rechter.
In tegenstelling tot hetgeen de verzoekende partij voorhoudt, is
de Raad van State echter niet bevoegd “om te oordelen welke van de
bevoegdheden voorrang dient te krijgen”. Het middel faalt in die mate naar recht.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-8/20
De Raad van State kan desgevraagd enkel nagaan, hetgeen in de volgende
middelen aan bod komt, of de Raad voor Vergunningsbetwistingen de in artikel 40
van de Grondwet bedoelde medewerkingsplicht op een correcte wijze heeft
toegepast of beoordeeld.
Voor zover de verzoekende partij kritiek uitoefent op de
bevoegdheidsbeperking die voortvloeit uit de in artikel 40 van de Grondwet
bedoelde medewerkingsplicht, gaat het om kritiek op de wet zelf. De Raad van
State is niet bevoegd zich hierover uit te spreken.
Het eerste middel kan niet tot cassatie leiden.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij werpt in een tweede middel de schending
op van de artikelen 40 en 144 van de Grondwet, van het principe van de scheiding
der machten en van artikel 556 van het Gerechtelijk Wetboek.
De verzoekende partij voert aan dat de verwerende partijen in
hun
eerste
middel
voor
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen
de
tenuitvoerlegging van een subjectief recht hebben benaarstigd door te stellen dat de
verzoekende partij de juiste draagwijdte van het vonnis van de burgerlijke rechter
heeft miskend en op geen enkel ogenblik een motief heeft gegeven waaruit een
vaststaande en zwaarwichtige vereiste van openbaar belang zou blijken. Het door
de Raad voor Vergunningsbetwistingen gegrond verklaarde middel had
rechtstreeks betrekking op een betwisting inzake het subjectieve recht van de
verwerende partijen om “esdoorn nr. 4” gerooid te krijgen, dit wil zeggen om de
tenuitvoerlegging van het vonnis van de burgerlijke rechter 28 september 2012 te
verkrijgen. De Raad voor Vergunningsbetwistingen was hiervoor niet bevoegd. De
verzoekende partij vervolgt dat het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van het
door de Raad voor Vergunningsbetwistingen gegrond verklaarde middel de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-9/20
draagwijdte van het voornoemde vonnis van 28 september 2012 was. Door de
draagwijdte van dit vonnis te beoordelen en in die zin te oordelen dat te dezen
sprake is van een in beginsel gebonden bevoegdheid, heeft de Raad voor
Vergunningsbetwistingen zijn bevoegdheid geschonden.
In de memorie van wederantwoord herhaalt de verzoekende
partij het middel. Zij voegt toe dat de Raad voor Vergunningsbetwistingen in het
bestreden arrest oordeelt dat er geen beleidsruimte is en zich daarmee de facto
uitspreekt over een gebonden bevoegdheid van de verzoekende partij. De Raad
voor Vergunningsbetwistingen spreekt zich derhalve uit over een subjectief recht.
De in het bestreden arrest gegeven interpretatie schendt artikel 556 van het
Gerechtelijk Wetboek dat stelt dat de burgerlijke rechter niet bevoegd is voor
zaken waarvoor de verzoekende partij bevoegd is.
Beoordeling
De Raad voor Vergunningsbetwistingen schetst in het bestreden
arrest eerst de bevoegdheid van de verwerende partij (thans de verzoekende partij)
als vergunningverlenende overheid en hij kadert vervolgens deze bevoegdheid in
licht van de uit artikel 40 van de Grondwet voortvloeiende medewerkingsplicht
van het bestuur. Hij stelt onder meer:
“Het principe van de scheiding der machten houdt in dat de rechter zowel als
het bestuur zich onthouden van inmenging in elkaars grondwettelijk of
wettelijk afgebakende bevoegdheidssfeer.
In de uitoefening van haar bevoegdheid is de verwerende partij bovendien
gebonden door artikel 40, tweede lid van de Grondwet, naar luid waarvan de
‘arresten en vonnissen in naam van de Koning ten uitvoer gelegd (worden)’.
Uit die bepaling vloeit de plicht voort voor bestuurlijke overheden, met
inbegrip van de vergunningverlenende besturen, om mee te werken aan de
uitvoering van vonnissen en arresten.
De medewerkingsplicht van het bestuur brengt met zich mee dat wanneer de
burgerlijke rechter ter vrijwaring van een privaat belang een maatregel heeft
opgelegd, het bestuur er in beginsel toe gehouden is de voor het nemen van
die maatregel vereiste vergunning af te geven. Enkel in uitzonderlijke
gevallen kan een afwijking op het beginsel van de medewerkingsplicht in
hoofde van het bestuur worden aanvaard. Meer bepaald kan een afwijking
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-10/20
van dit beginsel worden aanvaard wanneer de verwerende partij zich beroept
op een motief:
- waarmee ze rekening mocht houden en waarmee de burgerlijke rechter
geen rekening heeft kunnen houden, en
- dat steunt op een vaststaande en zwaarwichtige vereiste van openbaar
belang, die des te dwingender moet zijn naarmate meer tekort wordt gedaan
aan de uitspraak van de burgerlijke rechter.”
Hierna citeert de Raad voor Vergunningsbetwistingen de
uitvoerige motivering uit het deputatiebesluit van 14 januari 2021, waarin in het
licht van de toepassing van artikel 40, tweede lid van de Grondwet wordt
uiteengezet met welke motieven de burgerlijke rechter geen rekening heeft
gehouden noch kon houden, en waarin in het licht van het burgerlijk vonnis wordt
toegelicht dat het gaat om motieven die steunen op een voldoende dwingende,
vaststaande en zwaarwichtige vereiste van openbaar belang, om deze motieven
vervolgens te beoordelen in het licht van de voornoemde grondwetsbepaling en te
besluiten dat “ondanks de uitgebreide uiteenzetting […] de verwerende partij […]
niet [kan] overtuigen dat er een vaststaande en zwaarwichtige vereiste van
openbaar belang voorligt die verantwoordt dat ze geen gevolg geeft aan haar
medewerkingsplicht op basis van artikel 40 Grondwet”.
Met
het
voorgaande
onderzoekt
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen of de door de huidige verzoekende partij aangevoerde
motieven zouden kunnen verantwoorden dat het gewettigd zou zijn een
uitzondering te maken op de principiële gehoudenheid tot medewerking aan de
uitvoering van een rechterlijke beslissing. Hiermee heeft de Raad voor
Vergunningsbetwistingen noch de draagwijdte van het vonnis beoordeeld noch
geoordeeld dat sprake is van een gebonden bevoegdheid, zodat de kritiek van de
verzoekende partij in die mate berust op een verkeerde lezing van het bestreden
arrest. Verder is de Raad voor Vergunningsbetwistingen wel degelijk bevoegd om
zich uit te spreken over de al dan niet correcte toepassing van artikel 40, tweede lid,
van de Grondwet.
Het tweede middel kan niet tot cassatie leiden.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-11/20
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-12/20
C. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij werpt in een derde middel de schending
op van de artikelen 40 en 144 van de Grondwet, van “het principe van de scheiding
der machten” en van artikel 78 van het omgevingsvergunningsdecreet.
In een eerste middelonderdeel voert de verzoekende partij aan
dat het bestreden arrest de uit artikel 40 van de Grondwet voortvloeiende
medewerkingsplicht
van
het
bestuur
foutief
interpreteert.
Deze
medewerkingsplicht betekent niet dat de vergunningverlenende overheid geen
uitspraak meer kan doen over de haar exclusief toegewezen bevoegdheden.
Volgens de verzoekende partij wordt in het bestreden arrest op een te verregaande
wijze geoordeeld dat de medewerkingsplicht van het bestuur veronderstelt dat een
vergunning enkel mag worden geweigerd wegens stedenbouwkundige motieven
waarmee de rechter geen rekening heeft kunnen houden en die een
onbestaanbaarheid met rechtsregels aan het licht brengen of die gestoeld zijn op
waarden die dermate belangrijk zijn, dat ze zwaarder moeten doorwegen dan de
tenuitvoerlegging van een rechterlijke uitspraak. Er wordt dus ex officio al
uitgegaan van een welbepaalde hiërarchie, hoewel deze niet blijkt uit de betrokken
regelgeving. Nochtans blijft de verzoekende partij in haar hoedanigheid van
vergunningverlenende overheid exclusief bevoegd voor het beoordelen van de
goede ruimtelijke ordening. De in artikel 40 van de Grondwet bedoelde
medewerkingsplicht gaat niet zover dat een vergunningverlenende overheid die
geen betrokken partij was bij een uitgesproken rechterlijke maatregel, zich thans
beperkt ziet op haar bevoegdheidsdomein. De rechterlijke macht is weliswaar
bevoegd om een door het bestuur bij de uitoefening van zijn niet-gebonden
bevoegdheid begane onrechtmatige aantasting van een subjectief recht zowel te
voorkomen als te vergoeden, maar ze mag daarbij het bestuur niet zijn
beleidsvrijheid ontnemen en zich in de plaats van dat bestuur stellen. De
verzoekende partij benadrukt dat de overheid die gevat is, zich dient te onthouden
van een uitspraak die strijdig zou zijn met een voorliggende rechterlijke maatregel,
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-13/20
maar dat deze overheid niet de op haar rustende medewerkingsplicht schendt
wanneer zij geen uitspraak doet over de materie waarover de burgerlijke rechter al
heeft gestatueerd (te dezen over de burgerrechtelijk in aanmerking genomen
hinder). Zij neemt een op zichzelf staand besluit op grond van de haar
grondwettelijk toegewezen bevoegdheid dat daarenboven ook nog eens wordt
verleend onder voorbehoud van deze burgerlijke rechten. Volgens de verzoekende
partij gaat de medewerkingsplicht van het bestuur niet zover dat het openbaar
gezag dat geen betrokken partij is in het geding, zich moet beperken tot de finaliteit
van een rechterlijk bevolen maatregel, als zij ter zake nog beschikt over een
discretionaire bevoegdheid waarbij niet a priori wordt aangetoond dat een
andersluidend oordeel dan deze finaliteit enkel betrokken op haar exclusieve
bevoegdheid kennelijk onwettig is.
In een tweede middelonderdeel voert de verzoekende partij aan
dat het bestreden arrest een foutieve toepassing maakt van de medewerkingsplicht
in concreto. Zij laat gelden dat zij haar weigeringsbeslissing zeer grondig heeft
gemotiveerd met overwegingen die steun vinden in het objectief contentieux,
namelijk een strikt ruimtelijke toets van de aanvraag, en dit in het algemeen belang.
De verzoekende partij herhaalt dat de medewerkingsplicht – in het licht van artikel
144 Grondwet – niet uitsluit dat de verzoekende partij haar eigen bevoegdheid
uitoefent. Hier anders over oordelen, zou de exclusieve beoordelingsbevoegdheid
van de verzoekende partij inhoudsloos maken.
In ondergeschikte orde gaat de verzoekende partij in op “de
veronderstelling dat de invulling die het bestreden arrest geeft aan de
medewerkingsplicht van het bestuur wel zou stroken met artikel 40 van de
Grondwet”. Zij licht toe dat de motieven uit het deputatiebesluit van 24 januari
2021 wel degelijk stedenbouwkundige motieven vormen waarmee de rechter geen
rekening heeft kunnen houden, hetgeen in het bestreden arrest wordt erkend met de
overweging dat “er bepaalde elementen zijn waarmee de burgerlijke rechter
inderdaad geen rekening kon houden”. In casu had de verzoekende partij op grond
van het algemeen belang geoordeeld dat het rooien van de esdoorn dit openbaar
belang niet dient. Het kan haar in het licht van de op haar rustende
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-14/20
medewerkingsplicht niet ten kwade worden geduid dat zij het openbaar belang
heeft laten prevaleren nu zij hiervoor exclusief bevoegd is. Door te oordelen dat de
verzoekende partij te dezen geen uitzondering zou mogen maken op de principiële
gehoudenheid tot medewerking aan de uitvoering van een rechterlijke beslissing,
spijts haar exclusieve bevoegdheid daartoe, spijts haar onderbouwde motivering
dat beroep kan worden gedaan op de uitzonderingsgronden en spijts de vaststelling
dat een vergunning wordt verleend onder voorbehoud van burgerlijke rechten,
schendt de Raad voor Vergunningsbetwistingen met het bestreden arrest artikel 40
van de Grondwet.
In de memorie van wederantwoord herhaalt de verzoekende
partij het middel.
Met betrekking tot het eerste middelonderdeel voegt de
verzoekende partij toe dat zij als vergunningverlenend bestuur exclusief bevoegd
blijft voor het beoordelen van de goede ruimtelijke ordening. Hierbij vormt het
(stedenbouwkundig) hinderaspect slechts één criterium van hetgeen onder deze
noemer moet worden begrepen. Met het bestreden arrest wordt de bevoegdheid van
de verzoekende partij betreffende de hinderaspecten echter beknot.
Met betrekking tot het tweede middelonderdeel voegt de
verzoekende partij toe dat de beoordeling in het vonnis van 28 september 2012 dat
er schaduwhinder is in strijd met artikel 544 van het oud Burgerlijk Wetboek, op
zich niet inhoudt dat de bevoegdheid van de verzoekende partij betreffende de
beoordeling van de verenigbaarheid met de goede ruimtelijke ordening moet
worden beknot. De verzoekende partij heeft zich in het deputatiebesluit van
24 januari 2021 beperkt tot de uitoefening van haar voornoemde exclusieve
bevoegdheid.
In ondergeschikte orde benadrukt de verzoekende partij dat de
Raad voor Vergunningsbetwistingen een veel te restrictieve interpretatie geeft aan
de uitzonderingen op de medewerkingsplicht van het bestuur. Deze laatste sluit, in
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-15/20
het licht van artikel 144 van de Grondwet, niet uit dat de verzoekende partij haar
eigen bevoegdheid uitoefent.
Beoordeling
Eerste onderdeel van het derde middel
Zoals reeds blijkt uit de beoordeling van het eerste middel, kan
van de principiële medewerkingsplicht slechts worden afgeweken indien de
overheid zich beroept op een motief waarmee ze rekening mocht houden en
waarmee de burgerlijke rechter geen rekening heeft kunnen houden, en dat steunt
op een vaststaande en zwaarwichtige vereiste van openbaar belang, die des te
dwingender moet zijn naarmate meer tekort wordt gedaan aan de uitspraak van de
burgerlijke rechter.
In
het
bestreden
arrest
oordeelt
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen dat de weigeringsmotieven (waaronder motieven van
goede ruimtelijke ordening), aangevoerd door de deputatie om de vergunning voor
het rooien van de esdoorn te weigeren ondanks het vonnis van de burgerlijke
rechter, niet beantwoorden aan de voormelde tweede voorwaarde, meer bepaald
dat deze motieven er niet van overtuigen dat er een vaststaande en zwaarwichtige
vereiste van openbaar belang voorligt die verantwoordt dat de deputatie geen
gevolg geeft aan de medewerkingsplicht van het bestuur.
Waar de verzoekende partij aanvoert dat de Raad voor
Vergunningsbetwistingen
een
verkeerde
interpretatie
geeft
aan
de
medewerkingsplicht van het bestuur door aan te nemen dat deze plicht de
beleidsvrijheid van het bestuur op zijn bevoegdheidsdomein kan inperken, gaat zij
voorbij aan de hiervoor weergegeven inhoud en draagwijdte van de
medewerkingsplicht en aan de motieven in het bestreden arrest. Anders dan
verzoekende partij voorhoudt, staan de voorwaarden om uitzonderlijk af te wijken
van de principiële medewerkingsplicht van het bestuur er niet aan in de weg dat de
beleidsvrijheid van het bestuur ook op zijn bevoegdheidsdomein wordt ingeperkt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-16/20
Tweede onderdeel van het derde middel
De
verzoekende
partij
gaat
ervan
uit
dat
zij
de
medewerkingsplicht van het bestuur niet heeft geschonden vermits zij een strikt
ruimtelijke toets op de aanvraag heeft uitgevoerd en hierover draagkrachtige
motieven in haar beslissing heeft voorzien.
Zoals
ook blijkt
uit
de
beoordeling
van
het
eerste
middelonderdeel, gaat de verzoekende partij verkeerdelijk ervan uit dat de
medewerkingsplicht geen grenzen zou kunnen stellen aan de exclusieve
bevoegdheid van de vergunningverlenende overheid. Zij gaat in het bijzonder
voorbij aan de hiervoor weergegeven draagwijdte van de medewerkingsplicht.
In ondergeschikte orde aangevoerde kritiek
De in ondergeschikte orde aangevoerde kritiek van verzoekende
partij betreft in wezen de beoordeling door de Raad voor Vergunningsbetwistingen
van de vraag of het deputatiebesluit van 24 januari 2021 berust op een motief dat
steunt op een vaststaande en zwaarwichtige vereiste van openbaar belang die
toelaat af te wijken van de principiële medewerkingsplicht van het bestuur. Die
kritiek heeft echter betrekking op de beoordeling van de zaak zelf door de Raad
voor Vergunningsbetwistingen. Als cassatierechter is de Raad van State evenwel
niet bevoegd om in de beoordeling van de zaak zelf te treden.
Conclusie
Het derde middel is, voor zover ontvankelijk, ongegrond en kan
derhalve niet tot cassatie leiden.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-17/20
VI. Indeplaatsstelling
In de memorie van antwoord wijzen de verwerende partijen in
het algemeen op het gezag van gewijsde. Zij merken op dat de houding van de
verzoekende partij “gewoon volhardend foutief te noemen” is, hetgeen volgens
hen voor een overheid met onbeperkte middelen zelfs als strategic lawsuit against
public participation is te kwalificeren. De verwerende partijen kunnen geen
schadevergoeding op grond van artikel 11bis van de gecoördineerde wetten op de
Raad van State vragen, doch zij vragen dat de Raad van State de vergunning zou
verlenen omdat de Raad van State zich wel zou kunnen beroepen op het recht van
indeplaatsstelling zoals voorzien in artikel 37, § 2, van het decreet van 4 april 2014
‘betreffende de organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse
bestuursrechtscolleges’ (hierna: DBRC).
De Raad van State oefent als cassatierechter de bevoegdheden
uit die zijn voorzien in de gecoördineerde wetten op de Raad van State. Hij ontleent
geen bevoegdheid om “de vergunning te verlenen”, zoals de verzoekende partijen
vragen, aan artikel 37, § 2 van het DBRC.
VII. Kosten – begroting van de rechtsplegingsvergoeding
De verwerende partijen maken aanspraak op een tot 1.540 euro
verhoogde rechtsplegingsvergoeding omwille van een voorgehouden volhardend
foutief optreden van de verzoekende partij.
Wat
de
begroting
van
de
omvang
van
de
rechtsplegingsvergoeding betreft, bepaalt artikel 30/1, § 2, eerste lid, van de
gecoördineerde wetten op de Raad van State:
Ҥ 2. De afdeling bestuursrechtspraak kan, bij met bijzondere redenen
omklede beslissing, de vergoeding verlagen of verhogen, zonder echter de
door de Koning voorziene maximale en minimale bedragen te overschrijden.
In haar beoordeling houdt ze rekening met:
1° de financiële draagkracht van de in het ongelijk gestelde partij, om het
bedrag van de vergoeding te verlagen;
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-18/20
2° de complexiteit van de zaak;
3° de kennelijk onredelijke aard van de situatie.”
Deze bepaling somt de criteria op waarmee de Raad van State
rekening houdt om al dan niet af te wijken van het toe te kennen basisbedrag. Deze
opsomming is limitatief zodat de Raad van State niet op andere gronden mag
afwijken van het basisbedrag.
Waar de verwerende partijen zich beroepen op een “volhardend
foutief” gedrag van de verzoekende partij, kan hiermee slechts bedoeld zijn het
criterium
van
‘de
kennelijk
onredelijke
aard
van
de
situatie’.
De
rechtsplegingsvergoeding strekt er enkel toe forfaitair tegemoet te komen in de
kosten en honoraria van de advocaat. Ze heeft geen sanctionerend karakter zodat in
het raam van dit criterium noch de (proces)houding van de verwerende partij noch
haar houding buiten dit geding in rekening wordt gebracht.
Er wordt derhalve niet afgeweken van het basisbedrag van de
rechtsplegingsvergoeding die door de verzoekende partijen is verschuldigd aan de
verwerende partijen.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het cassatieberoep.
-
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van het cassatieberoep,
begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van 20 euro en een
rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan de
verwerende partijen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-19/20
Dit
arrest
is
uitgesproken
te
Brussel,
op
tweeëntwintig januari
tweeduizend vierentwintig, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Chantal Bamps,
staatsraad,
Peter Sourbron,
staatsraad,
bijgestaan door
Bart Tettelin,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Bart Tettelin
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.521
VII-41.605-20/20
