## I. Identification de la décision officielle Décision commentée : **Conseil d'État de Belgique — Raad van State, 2024-03-01, n° ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010** ([Source officielle](https://juportal.just.fgov.be/content/ViewDecision.php?id=ECLI%3ABE%3ARVSCE%3A2024%3AARR.259.010&lang=fr)). ## II. Motifs et texte intégral de la juridiction Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010 (2024-03-01) Samenvatting (NL) : Arrest nr 259.010 van 1 maart 2024 Overheidsopdrachten en openbare werken - Overheidsopdrachten Beslissing : Inwilliging tussenkomst Verwerping overige --- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK VOORZITTER VAN DE XIIe KAMER ARREST nr. 259.010 van 1 maart 2024 in de zaak A. 241.090/XII-9464 In zake: de BV GANDA CARS bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Bob Martens en Andi Zrza kantoor houdend te 1000 Brussel Wolstraat 70 bij wie woonplaats wordt gekozen tegen: de VLAAMSE VERVOERMAATSCHAPPIJ DE LIJN bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Hans Plancke en Gauthier Vlassenbroeck kantoor houdend te 1050 Brussel Louizalaan 99 bij wie woonplaats wordt gekozen Tussenkomende partijen: I. 1. de NV BUS DE POLDER 2. de NV GEENENS 3. de NV GRUSON AUTOBUS 4. de NV DECEUNINCK AUTO’S 5. de NV KATRIVA 6. de NV FIRMA VAN COILLIE 7. de BV V.D. VOORDE samen vormend een tijdelijke maatschap bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Nathanaëlle Kiekens, Leen De Vuyst en Hannah Mignolet kantoor houdend te 1000 Brussel Loksumstraat 25 bij wie woonplaats wordt gekozen II. de NV AUTOBUS-AUTOCARS DEMUYNCK & VANSTEELANDT III. de BV VAN HOOREBEKE EN ZOON IV. 1. de NV LENOIR 2. de NV PARMENTIER AUTOBUS 3. de NV DEMUYNCK & VANSTEELANDT 4. de NV COACH PARTNERS WEST-VLAANDEREN ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010 XII-9464-1/48 samen vormend een tijdelijke maatschap bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Sofie Logie, Thomas Fiers en Jade Leenaert kantoor houdend te 8500 Kortrijk Beneluxpark 27B bij wie woonplaats wordt gekozen -------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering 1. De vordering, ingesteld op 2 februari 2024, strekt tot de schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de tenuitvoerlegging van de “beslissing die de raad van bestuur van De Lijn op 17 januari 2024 heeft genomen […] in het kader van een onderhandelingsprocedure met voorafgaande oproep tot mededinging inzake de overheidsopdracht ‘Exploitatie en vergroening van geregeld busvervoer voor rekening van de V.V.M. De Lijn-West 1’ (ref. NBE/Oost1/Oost2/West1/West2)” tot gunning van de percelen 6 en 8 en van de overige percelen in het kader van de voormelde overheidsopdracht. II. Verloop van de rechtspleging 2. De verwerende partij heeft een nota ingediend. Met verzoekschriften van 15 februari 2024 hebben (I.) de nv Bus De Polder, de nv Geenens, de nv Gruson Autobus, de nv Deceuninck Auto’s, de nv Katriva, de nv Firma Van Coillie, de bv V.D. Voorde, samen vormend een tijdelijke maatschap, (II.) de nv Autobus-Autocars Demuynck & Vansteelandt, (III.) de bv Van Hoorebeke en Zoon en (IV.) de nv Lenoir, de nv Parmentier Autobus, de nv Demuynck & Vansteelandt en de nv Coach Partners West-Vlaanderen, samen vormend een tijdelijke maatschap, gevraagd om in het administratief kort geding te mogen tussenkomen. De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 20 februari 2024. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010 XII-9464-2/48 Staatsraad Inge Vos heeft verslag uitgebracht. Advocaten Bob Martens en Andi Zrza , die verschijnen voor de verzoekende partij, advocaten Hans Plancke, Gauthier Vlassenbroeck en Emma Renglé, die verschijnen voor de verwerende partij, advocaten Nathanaëlle Kiekens, Leen De Vuyst en Hannah Mignolet, die verschijnt voor de eerste tussenkomende partij, en advocaat Sofie Logie, die verschijnt voor de tweede, derde en vierde tussenkomende partijen, zijn gehoord. Eerste auditeur Frederic Eggermont heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven. Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973. III. Feiten 3.1. De verwerende partij schrijft een overheidsopdracht voor de aanneming van diensten uit met als voorwerp ‘Exploitatie en vergroening van geregeld busvervoer voor rekening van de V.V.M. De Lijn - West 1’. De opdracht, die achttien percelen omvat, betreft de exploitatie van geregeld vervoer voor rekening van De Lijn met de beschreven type voertuigen en het daarbij horend personeel. Er wordt gekozen voor de plaatsing van de opdracht met een onderhandelingsprocedure met voorafgaande oproep tot mededinging overeenkomstig artikel 120 van de wet van 17 juni 2016 ‘inzake overheidsopdrachten’ (hierna: de wet overheidsopdrachten 2016), bepaling welke geldt voor de ‘speciale sectoren’. De opdracht wordt Europees en nationaal bekendgemaakt. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010 XII-9464-3/48 3.2. Naar aanleiding van de kennisname van de selectieleidraad wordt door één van de geïnteresseerde kandidaten, gezien de samenstelling van de percelen nog niet gekend is, onder meer gevraagd of het toegelaten is dat de percelen in de offertefase gecombineerd worden ingediend. De verwerende partij antwoordt hierop dat de prijs per perceel individueel moet worden ingediend. 3.3. Er worden 39 aanvragen tot deelneming ingediend voor welbepaalde of alle percelen van de opdracht. De verzoekende partij dient een aanvraag tot deelneming in voor de percelen 3, 5, 6 en 8. 3.4. Met een gemotiveerde beslissing van 29 maart 2023 beslist de verwerende partij om 37 kandidaten, waaronder de verzoekende partij en de tussenkomende partijen, te selecteren en uit te nodigen om een offerte in te dienen. 3.5. Het op de opdracht toepasselijke bestek met referentie NBE Oost1/Oost2/West1/West2, dat herhaaldelijk wordt gewijzigd en waarvan in de loop van de onderhandelingsprocedure vier versies aan de kandidaten worden meegedeeld, betreft een gezamenlijk bestek voor vier afzonderlijke overheidsopdrachten. Enkel de opdracht ‘West 1’, die oorspronkelijk achttien percelen omvat maar waarvan voor twee percelen de plaatsingsprocedure zal worden stopgezet (zie overweging 3.13, hierna), maakt het voorwerp uit van de voorliggende vordering. Behoudens indien het uitdrukkelijk anders wordt aangegeven, wordt hierna verwezen naar de bepalingen van de vierde en laatste versie van het bestek, die op 28 november 2023 aan de inschrijvers werd bezorgd. Luidens het bestek bedraagt de initiële looptijd van een perceel tien jaar en kunnen de percelen door de opdrachtgever zes keer worden verlengd met één jaar. Deze termijn vangt aan op de datum van bestelling, zijnde wanneer de dienstregeling effectief wordt uitgevoerd. Deze datum zal volgens het bestek in principe plaatsvinden rond 1 juli 2025. Punt 1.03.6 van het bestek voorziet in een beperking op het aantal percelen dat aan één inschrijver kan worden gegund. Wat opdracht ‘West 1’ betreft, gaat het, in geval de verwerende partij beslist om zestien percelen te gunnen, om maximaal zes percelen die aan één inschrijver kunnen worden gegund. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010 XII-9464-4/48 De inschrijvers dienen om die reden in de offerte ook een voorkeursvolgorde op te geven. Het bestek vermeldt voorts de volgende gunningscriteria: ‘Financieel (Total Cost of Ownership) 80 pt.’ en ‘Niet financieel 20 pt.’. Het niet financiële criterium wordt in het bestek als volgt omschreven: “Het niet financiële criterium bestaat enerzijds uit het Implementatieplan (8pt.) en operationeel plan (8pt.) waarbij de inschrijver duidelijk dient aan te tonen dat hij nagedacht heeft over de voorbereiding en uitvoering van de opdracht over de jaren heen. Zo moet duidelijk blijken dat men weet hoe elektrificatie moet aangepakt worden bouwtechnisch en vergunning technisch, wat de doorlooptijden en de kosten zijn alsook gevorderde contacten moet hebben met de diverse leveranciers. Daarnaast dient men aan te tonen hoe men met potentiële problemen bij elektrisch rijden tijdens de uitvoering zal omgaan maar ook met alle andere aspecten van een kwalitatieve uitvoering zoals personeelsbeleid teneinde voldoende chauffeurs te kunnen garanderen. Meer algemeen geeft men aan hoe te zullen omgaan met het kwaliteitsmanagementsysteem. De inschrijver dient hiervoor de vragen in bijlage 10 omstandig te beantwoorden. Anderzijds wenst De Lijn de opdrachtnemer die meer inzet op vergroening (4 pt.) extra te stimuleren.” Wat dit laatste subgunningscriterium ‘vergroening’ betreft, vermeldt het bestek de volgende evaluatiemethode: “De inschrijver die zich contractueel engageert om sneller te vergroenen dan het tempo opgelegd in het tabblad ‘vergroeningsritme’ van de inventaris voor het betrokken perceel krijgt onderstaande punten: De inschrijver volgt het vergroeningsritme van een specifiek 0 pt. perceel. De inschrijver die 50 % sneller vergroent dan wat hem wordt 2 pt. opgelegd in een specifiek perceel bij aanvang. De inschrijver die 100 % zero-emissie zal rijden bij aanvang. 4 pt. De inschrijver is in gebeurlijk geval door zijn offerte inzake extra vergroening gebonden en stelt zich als opdrachtnemer bloot aan de toepasselijke straffen, boeten en ambtshalve maatregelen zo de extra vergroeningsinspanning niet behaald wordt.” Punt 1.07.6 ‘Toegang tot de Exploitanten Toepassing en gebruik bij de opmaak van de offerte’ bepaalt voorts dat elke geselecteerde kandidaat ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010 XII-9464-5/48 toegang krijgt tot de Exploitanten Toepassing van De Lijn, zijnde de beheersoftware voor wanneer de opdracht in uitvoering is. Daarbij wordt aangekondigd dat, aangezien het klaarzetten van de taken per perceel een grote werklast vertegenwoordigt, De Lijn “alle geselecteerde kandidaten zal contacteren met vraag voor welke percelen zij exact een offerte wensen in te dienen. Het kan immers zijn dat een kandidaat na het lezen van het bestek en de voorgestelde dienstregeling niet langer interesse heeft voor een welbepaald perceel waarvoor hij een aanvraag tot deelneming heeft ingediend. Tegen uiterlijk 27 april 2023 moet een finale keuze gemaakt zijn. Op basis van de opgegeven antwoorden zullen de taken op maat van elke geselecteerde kandidaat opgeladen worden in de Exploitanten Toepassing en kan men dus niet meer inschrijven voor andere percelen dan deze die men opgaf.” 3.6. Elf geselecteerde kandidaten dienen een eerste offerte in voor één of meer percelen. De verzoekende partij dient op 29 augustus 2023 een eerste offerte in voor de percelen 6 en 8 van de opdracht die respectievelijk betrekking hebben op de Regio Gent (Gent – Eeklo – Brugge – Zelzate) en de Regio Gent Stad. 3.7. In het kader van de eerste onderhandelingsfase deelt de verwerende partij aan de verzoekende partij mee dat haar offerte momenteel te duur is en vraagt zij of zij voorstellen heeft voor aanpassingen aan het bestek die de prijs zouden verlagen. In antwoord hierop vraagt de verzoekende partij onder meer of het mogelijk is om te werken met combinaties van percelen. 3.8. Vanaf de derde versie van het bestek, die op 18 oktober 2023 aan de inschrijvers wordt meegedeeld, worden onder punt 1.05 ‘Gunningscriteria van de opdracht’ bepalingen toegevoegd waarbij “de mogelijkheid wordt gegeven om een combinatie in te dienen” onder een aantal voorwaarden. In de vierde en laatste versie van het bestek luiden deze bepalingen als volgt: “Er wordt de mogelijkheid gegeven om een combinatie in te dienen van percelen onder volgende voorwaarden: Voorwaarden voor het in rekening brengen van een geldende combinatie ALGEMEEN : het gevraagde vergroeningsritme in de opgegeven percelen in de combinatie moet hetzelfde zijn zoals in de afzonderlijke percelen. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.010 XII-9464-6/48 Voorwaarde 1 Combinatie tussen maximaal 2 percelen zijn toegestaan. Een perceel mag bovendien maar in één combinatie voorkomen. Voorbeeld Wat kan wel : een combinatie indienen van P1 en P2 en een combinatie van P3 en P4 binnen 1 opdracht. voorwaarde 1 Wat kan niet: een combinatie indienen van P1 en P2 en een combinatie van P2 en P