## I. Identification de la décision officielle Décision commentée : **Conseil d'État de Belgique — Raad van State, 2024-03-06, n° ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.033** ([Source officielle](https://juportal.just.fgov.be/content/ViewDecision.php?id=ECLI%3ABE%3ARVSCE%3A2024%3AARR.259.033&lang=fr)). ## II. Motifs et texte intégral de la juridiction Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.033 (2024-03-06) Samenvatting (NL) : Arrest nr 259.033 van 6 maart 2024 Justitie - Penitentiair recht (met inbegrip van cassatie) Beslissing : Verwerping --- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK IXe KAMER ARREST nr. 259.033 van 6 maart 2024 in de zaak A. 238.640/IX-10.224 In zake : het INRICHTINGSHOOFD VAN DE GEVANGENIS VAN ANTWERPEN bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Pieter Dewaele kantoor houdend te 8500 Kortrijk Groeningestraat 33 bij wie woonplaats wordt gekozen tegen : J.S. bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Michael Kokoszka kantoor houdend te 1930 Zaventem Luchthaven Brussel Nationaal 1K bij wie woonplaats wordt gekozen -------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het cassatieberoep 1. Het cassatieberoep, ingesteld op 14 maart 2023, strekt tot de nietigverklaring van beslissing BC/22-0200 van de Beroepscommissie van de Centrale Toezichtsraad voor het gevangeniswezen van 12 februari 2023. II. Verloop van de rechtspleging 2. Bij beschikking nr. 15.370 van 27 april 2023 is het cassatieberoep toelaatbaar verklaard. De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord ingediend. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.033 IX-10.224-1/14 Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een verslag opgesteld. De verzoekende partij heeft gevraagd dat de procedure wordt voortgezet. De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 12 februari 2024. Staatsraad Jim Deridder heeft verslag uitgebracht. Advocaat Luna Ghekiere, die loco advocaat Pieter Dewaele verschijnt voor de verzoekende partij, is gehoord. Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven. Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973. III. Feiten 3.1. De Beroepscommissie van de Centrale Toezichtsraad voor het gevangeniswezen (hierna: de Beroepscommissie) heeft in de bestreden beslissing de volgende samenvatting van de feiten gegeven: “Naar aanleiding van een observatie op wandeling heeft de directie op 13 juli 2022 om 17u39 bevolen om over te gaan tot een fouille op het lichaam van klager. De fouille heeft plaatsgevonden op hetzelfde tijdstip. De beslissing is vervolgens betekend aan klager om 18u42 diezelfde dag. De beslissing is gemotiveerd als volgt: ‘De toezichter heeft bemerkt dat er van buiten de gevangenis 2 pakketjes werden overgegooid op de wandeling. Vermelde gedetineerde werd herkend als één van de mensen die dit pakket heeft opgeraapt. Gezien gedetineerde in het bezit zou kunnen zijn gekomen van verboden ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.033 IX-10.224-2/14 goederen en/of substanties, dient een gemotiveerde fouille uit te worden gevoerd.’” 3.2. Op 12 augustus 2022 vernietigt de Klachtencommissie van Antwerpen de beslissing van de directeur van de gevangenis te Antwerpen waarbij aan de verwerende partij een fouillering op het lichaam wordt opgelegd. 3.3. Tegen die beslissing stelt de adviseur-gevangenisdirecteur van de gevangenis te Antwerpen op 17 augustus 2022 een beroep in bij de Beroepscommissie. 3.4. Op 12 februari 2023 verklaart de Beroepscommissie dat beroep ongegrond, op grond van de volgende overwegingen (twee voetnoten zijn weggelaten): “Uit artikel 8, § 1, lid 1, van de Basiswet volgt dat alle beslissingen van de directie van de penitentiaire inrichting formeel worden gemotiveerd. De redenen die aanleiding gaven om een fouillering aan het lichaam voorop te stellen of te overwegen moeten door de directie verantwoord worden. Uit de samenlezing van artikel 108, § 1 en § 2, tweede lid, van de Basiswet, volgt dat de directeur slechts kan beslissen tot fouillering op het lichaam indien er individuele aanwijzingen bestaan dat het onderzoek aan de kledij niet volstaat om na te gaan of de gedetineerde in het bezit is van voorwerpen of substanties die verboden of gevaarlijk kunnen zijn. De strenge voorwaarden die de Basiswet verbindt aan de fouillering op het lichaam komen voort uit het gegeven dat dit een uiterst ingrijpende maatregel betreft. De gedetineerde ervaart dergelijke fouillering over het algemeen als zeer confronterend en intiem. De individuele aanwijzingen om te kunnen overgaan tot een fouille aan het lichaam kunnen onder meer bestaan uit verdachte handelingen/verdacht gedrag van de gedetineerde. In casu is de motivering geïndividualiseerd en concreet, met name dat een personeelslid klager een ‘overgegooid’ pakketje heeft zien oprapen tijdens de wandeling. Er is sprake van een discretionaire bevoegdheid bij het nemen van een beslissing tot fouille aan het lichaam, in die zin dat de directie de ‘individuele aanwijzingen’ invult. De beroepscommissie meent dat aan de directie geen onzorgvuldigheid verweten kan worden door zich te steunen op een vaststelling van een personeelslid. In de beslissing is evenwel niet gemotiveerd waarom een onderzoek aan de kledij niet zou volstaan om na te gaan of klager in het bezit was van het pakketje. Een onderzoek aan het lichaam heeft nochtans een subsidiair karakter en moet beschouwd worden als ultimum remedium. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.033 IX-10.224-3/14 Er moet immers voor ogen gehouden worden dat een fouille op het lichaam steeds subsidiair is. Wanneer er andere minder ingrijpende methoden zijn om het doel te bereiken (bijvoorbeeld voor het vinden van bepaalde goederen), moet men eerst deze uitputten. De wet bepaalt niet dat men voor de fouille op het lichaam eerst een fouille op de kledij doet. Wanneer een minder ingrijpende methode, zoals bijvoorbeeld een fouille op de kledij, niet volstaat, moet men echter wel motiveren waarom dat zo is. De motivering voldoet niet aan dit aspect. Het louter theoretische betoog dat het inrichtingshoofd uiteenzet in het voorliggende beroepschrift kan de beroepscommissie niet overtuigen. De redenering dat er een standaard motivering zou moeten worden toegevoegd aan eender welke beslissing tot fouillering op het lichaam, gaat lijnrecht in tegen de concrete en precieze formele motiveringsverplichting in het kader van een individuele bestuurshandeling. De motivering moet evenredig zijn aan het belang van de beslissing en met de omvang van de beleidsvrijheid waarover het bestuur beschikt. Een beslissing tot fouillering op het lichaam is per definitie een ingrijpende beslissing, zodat zij des te uitvoeriger moet worden gemotiveerd. Er is bovendien sprake van een discretionaire bevoegdheid (cf. supra) bij het nemen van een dergelijke beslissing, waarbij de directie de ‘individuele aanwijzingen’ invult. Gedetineerden genieten aldus wel degelijk de gepaste rechtsbescherming doordat zij kennis moeten kunnen nemen van de concrete motieven waarom een onderzoek aan de kledij niet voldoende is. De klachtencommissie kan dan ook geen te extensieve lezing van de betrokken paragrafen uit artikel 108 van de Basiswet worden verweten. Het beroep is ongegrond. In deze zaak acht de beroepscommissie een tegemoetkoming niet aangewezen gezien de morele genoegdoening dat de bestreden fouillebeschikking vernietigd wordt lijkt te volstaan.” Dat is de bestreden beslissing. IV. Onderzoek van de middelen A. Eerste middel Uiteenzetting van het middel 4.1. In een eerste middel voert verzoekster de schending aan van artikel 149 van de Grondwet en van het algemeen rechtsbeginsel van de rechterlijke motiveringsplicht. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.033 IX-10.224-4/14 4.2. Verzoekster betoogt dat artikel 149 van de Grondwet ertoe strekt dat de rechter ertoe is gehouden om te antwoorden op elk middel en elk verweer en dat het “in algemene bewoordingen en zonder nadere uitleg tegenspreken van een stelling, niet voldoet aan de vereisten van de motiveringsplicht”. De eerste rechter miskent dit voorschrift, volgens verzoekster, doordat ten onrechte wordt overwogen dat slechts een “standaardmotivering” werd gegeven voor de uitgevoerde fouillering, terwijl verzoekster in haar beslissing heeft aangegeven dat een fouillering op het lichaam nodig is en dus een onderzoek van de kledij niet kon volstaan. 5.1. In haar memorie van wederantwoord wijst verzoekster vooreerst erop dat de Beroepscommissie optreedt als administratief rechtscollege, zodat artikel 149 van de Grondwet van toepassing is. 5.2. Voorts betwist verzoekster dat uit het louter (kunnen) ontwikkelen van cassatiemiddelen volgt dat de bestreden beslissing ipso facto afdoende en begrijpelijk is gemotiveerd. 5.3. Met betrekking tot de formulering van het door haar bij de Beroepscommissie ingestelde beroep, betoogt verzoekster dat op haar geen verplichting rust om beroepsgrieven onder te verdelen in afzonderlijke middelen, dat het gemis daaraan de eerste rechter niet van zijn grondwettelijke motiveringsplicht ontslaat en dat zij hoe dan ook wel degelijk als middel heeft aangevoerd dat in haar beslissing de beoordeling ligt besloten dat een onderzoek aan de kledij niet volstaat. Beoordeling 6. Wat de hoedanigheid van de Klachtencommissie en de Beroepscommissie betreft, heeft het Grondwettelijk Hof in zijn arrest nr. 150/2018 van 8 november 2018 het volgende overwogen: ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.033 IX-10.224-5/14 “B.7. De wet van 25 december 2016 voorziet niet in een uitdrukkelijke kwalificatie van de Klachtencommissies en de Beroepscommissie als rechtscolleges, en ook haar parlementaire voorbereiding verschaft hieromtrent geen duidelijkheid. B.8. Bijgevolg dient met het oog op hun kwalificatie te worden aangeknoopt met de basiswet en de parlementaire voorbereiding ervan. De basiswet bezigt in artikel 151, §§ 2 en 3 de bewoordingen ‘klachtenrechter’ en ‘alleensprekende’, maar afgezien van die bewoordingen heeft de wetgever nagelaten om de commissies uitdrukkelijk als rechtscolleges aan te duiden. Uit de parlementaire voorbereiding van de basiswet blijkt dat het wetsvoorstel, dat tot die wet heeft geleid, het resultaat is van het voorbereidende werk van de Commissie ‘Basiswet gevangeniswezen en rechtspositie van gedetineerden’, de zogenaamde commissie Dupont (Parl.St. Kamer 2000-2001, 50-1365/001, p. 5; Parl.St. Kamer, BZ 2003, 51-231/001, p. 5). Aldus heeft de wetgever zich de in het eindverslag van die commissie opgenomen algemene memorie van toelichting eigen gemaakt, alsook de artikelsgewijze bespreking, het voorontwerp van wet en de conceptnota betreffende de externe rechtspositie van veroordeelde gedetineerden en de instelling van penitentiaire rechtbanken. B.9.1. Met betrekking tot de verhaalsmogelijkheden van de gedetineerden blijkt uit dat verslag dat, na een rechtsvergelijkende analyse, werd vastgesteld dat in het penitentiair recht behoefte was aan een specifieke, geëigende klachtenprocedure: ‘Wat evenwel ontbreekt is een specifiek op detentiesituaties georiënteerd type van laagdrempelig beklagrecht, voor een onafhankelijke instantie die bijzonder vertrouwd is met de penitentiaire praxis, en die de bevoegdheid heeft, zowel de legitieme aanspraken van de gedetineerde op het respecteren van zijn rechten en vrijheden als zijn legitieme verwachtingen dat de ten opzichte van hem genomen beslissingen beantwoorden aan de eisen van de redelijkheid en de billijkheid, daadwerkelijk te effectueren. Een dergelijk beklagrecht, dat als het ware een vorm van positieve discriminatie inhoudt van gedetineerden op procedureel vlak, kan verantwoord worden vanuit de reeds bij herhaling onder de aandacht gebrachte eigenheid van de detentiesituatie, die haar eigen behoefte aan een geëigende procedure van interne conflictbemiddeling en conflictafhandeling met zich meebrengt’ (Parl.St. Kamer 2000-2001, 50-1076/001, pp. 96-97). B.9.2. Uit het eindverslag blijkt dat, rekening houd