## I. Identification de la décision officielle Décision commentée : **Conseil d'État de Belgique — Raad van State, 2024-03-19, n° ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.163** ([Source officielle](https://juportal.just.fgov.be/content/ViewDecision.php?id=ECLI%3ABE%3ARVSCE%3A2024%3AARR.259.163&lang=fr)). ## II. Motifs et texte intégral de la juridiction Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.163 (2024-03-19) Samenvatting (NL) : Arrest nr 259.163 van 19 maart 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Toerisme Beslissing : heropening debatten Aanvullend verslag --- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK XIVe KAMER ARREST nr. 259.163 van 19 maart 2024 in de zaak A. 232.809/XIV-39.307 In zake : de NV PILLOWS BRUSSELS CENTRE bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Thomas Eyskens en Sebastiaan De Meue kantoor houdend te 1000 Brussel Bischoffsheimlaan 33 bij wie woonplaats wordt gekozen tegen : het BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Fabien Hans kantoor houdend te 1180 Brussel Winston Churchill-laan 253 bij wie woonplaats wordt gekozen eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Kristel Boels kantoor houdend te 1060 Brussel Bronstraat 68, bus 2 -------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep 1. Het beroep, ingesteld op 1 februari 2021, strekt tot de nietigverklaring van de beslissing, van de directeur-generaal van de dienst Economie van de Gewestelijke overheidsdienst ‘Brussel Economie en Werkgelegenheid’ van 3 december 2020, waarbij de steunaanvraag van de verzoekende partij op grond van het besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 22 oktober 2020 ‘betreffende de steun aan hotels en aparthotels in het kader van de COVID-19-gezondheidscrisis’ (hierna: het besluit van 22 oktober 2020), wordt geweigerd. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.163 XIV-39.307-1/16 II. Verloop van de rechtspleging 2. Het arrest nr. 257.893 van de algemene vergadering van de afdeling Bestuursrechtspraak van 14 november 2023 heeft het debat heropend. De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 17 januari 2024. Staatsraad Kaat Leus heeft verslag uitgebracht. Advocaat Sebastiaan De Meue, die verschijnt voor de verzoekende partij en advocaat Kristel Boels, die verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord. Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een advies gegeven. Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973. III. Feiten 3. In het arrest nr. 257.893 van 14 november 2023 van de algemene vergadering van de afdeling Bestuursrechtspraak, waarbij het debat is heropend, werden de feiten weergegeven. Er wordt naar verwezen. IV. Regelmatigheid van de rechtspleging Uiteenzetting van de exceptie betreffende het in staat zijn van de zaak 4. Samen met de beschikking van 6 december 2023 waarmee de verzoekende en de verwerende partij voor de terechtzitting van heden zijn ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.163 XIV-39.307-2/16 opgeroepen, zijn deze, met het oog op de voorbereiding ervan, gewezen op de arresten nrs. 257.891 en 257.892 van 14 november 2023. Met een brief van 3 januari 2024 geeft de verwerende partij de Raad van State te kennen dat zij oordeelt dat de voorliggende zaak niet in staat is omdat het auditoraat niet de gelegenheid heeft gehad (aanvullend) verslag uit te brengen naar aanleiding van de arresten houdende de heropening der debatten, noch zij een daaropvolgende laatste memorie kunnen indienen alvorens deze voor behandeling vast te stellen. Beoordeling 5. De Raad van State stelt vast dat de algemene vergadering van de afdeling Bestuursrechtspraak met het tussenarrest nr. 257.893 van 14 november 2023 de voorliggende zaak, na heropening van het debat, heeft verwezen naar de XIVe kamer. 6. De exceptie van de verwerende partij dat de zaak niet in staat is, houdt volgens deze partij in wezen in dat vooraleer de kamer bij wijze van arrest uitspraak doet over de zaak, het auditoraat wordt gelast met een aanvullend onderzoek, waarna de partijen de gelegenheid krijgen om een laatste memorie in te dienen met, in voorkomend geval, het verzoek tot voortzetting van de rechtspleging. Dit standpunt wordt niet bijgetreden. Te dezen wijst de Raad van State erop dat in het voorliggende geschil een verslag over de zaak in de zin van artikel 12, eerste lid, van het besluit van de Regent van 23 augustus 1948 ‘tot regeling van de rechtspleging voor de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State’ (hierna: de algemene procedureregeling) voorligt, dat overeenkomstig artikel 24, tweede lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, beperkt is tot het onderzoek van de ontvankelijkheid van het beroep omdat zulks, naar het standpunt van het auditoraat, de oplossing van het geschil mogelijk maakt. In een dergelijk geval ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.163 XIV-39.307-3/16 dient de Raad van State, op grond van artikel 24, derde lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, uitspraak te doen over de conclusies van dat verslag. In de voorliggende zaak is over de conclusies van dat verslag (nog) geen uitspraak gedaan bij arrest, ook niet door de algemene vergadering in het tussenarrest. In dat tussenarrest heeft de algemene vergadering enkel uitspraak gedaan over de interpretatie van de rechtsmacht van de Raad van State, afdeling Bestuursrechtspraak en zulks met toepassing van artikel 92, § 1, eerste lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, zonder dat hierbij uitspraak werd gedaan over de conclusies van het verslag in de zin van het voornoemde artikel 12, eerste lid, van de algemene procedureregeling. 7. Uit het voorgaande volgt dat de zaak zich thans bevindt in de fase van het op grond van artikel 24, derde lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, bedoelde onderzoek over de conclusies van het verslag. De zaak is derhalve in staat zonder dat daartoe voorafgaand een aanvullend verslag van het auditoraat is vereist. Het komt aldus de kamer waarnaar de zaak is verwezen toe om, na onderzoek van de zaak zoals zij voorligt, te beoordelen of in de huidige stand van zaken een oplossing van het voorliggende geschil mogelijk is en, zo niet, bij tussenarrest het auditoraat te gelasten met een aanvullend onderzoek. V. Ontvankelijkheid - Rechtsmacht van de Raad van State Standpunt van de partijen 8. In het tussenarrest nr. 257.893 zijn de standpunten als volgt weergegeven: “4. Anticiperend op een eventuele exceptie wegens gebrek aan rechtsmacht, stelt de verzoekende partij in haar verzoekschrift dat in de bestreden beslissing ‘in de eerste plaats uitdrukkelijk en zonder voorbehoud’ wordt meegedeeld dat er een beroep kan worden ingesteld bij de Raad van State. De verzoekende partij voegt wel toe dat na ‘uitgebreide omschrijving van die beroepsmogelijkheid en de modaliteiten [ervan], in de bestreden beslissing nog ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.163 XIV-39.307-4/16 wordt gesteld dat ‘[a]ls uw betwisting betrekking heeft op een subjectief burgerrecht u, in overeenstemming met artikel 568 van het Gerechtelijk Wetboek over de restbevoegdheid van de rechtbank van eerste aanleg, de mogelijkheid [hebt] om een zaak aan te spannen voor de bevoegde rechtbank van eerste aanleg via dagvaarding, in overeenstemming met de bepalingen van Deel IV, Boek II, Titel I, Hoofstuk I van het Gerechtelijk Wetboek’.’. De verzoekende partij voert nog aan dat door zo te handelen, de verwerende partij de verplichtingen miskent die op haar rusten op grond van artikel 8, § 2, van het Gezamenlijk decreet en ordonnantie van 16 mei 2019 van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie en de Franse Gemeenschapscommissie ‘betreffende de openbaarheid van bestuur bij de Brusselse instellingen’ eensdeels, en artikel 19, tweede lid, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State, anderdeels. Wat het rechtspunt van de rechtsmacht van de Raad van State betreft, stelt de verzoekende partij dat de bevoegdheid van de Raad van State wordt bepaald aan de hand van het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van het geschil. Uit de artikelen 144 en 145 van de Grondwet volgt dat de geschillen over subjectieve rechten – altijd, wat de geschillen over burgerlijke rechten betreft, en in principe wat de geschillen over politieke rechten betreft – tot de bevoegdheid van de hoven en rechtbanken behoren. Onder voorbehoud van een toewijzing van bevoegdheid inzake politieke rechten, is de Raad van State dan ook niet bevoegd om kennis te nemen van beroepen tot nietigverklaring waarvan het werkelijke en rechtstreekse voorwerp een geschil over subjectieve rechten betreft. Het bestaan van een geschil over een subjectief recht met betrekking tot handelingen van de overheid veronderstelt dat de eiser zich beroept op een welbepaalde juridische verplichting die een regel van objectief recht aan het bestuur oplegt. Opdat een partij zich ten aanzien van de bestuurlijke overheid op een dergelijk recht zou kunnen beroepen, dient de bevoegdheid van de overheid gebonden te zijn of dient de overheid reeds het bestaan van het recht te hebben vastgesteld. De bevoegdheid van de Raad van State hangt bijgevolg af van de vraag of wat bestreden wordt, een beslissing is waarbij de overheid gebruik heeft gemaakt van haar discretionaire beoordelingsbevoegdheid, of integendeel een beslissing waarbij de overheid vaststelt dat de betrokkene voldoet aan de wettelijke en reglementaire voorwaarden, waardoor betrokkene zich kan beroepen op een welbepaald recht. De verzoekende partij voert aan dat het voorliggende beroep strekt tot vernietiging van ‘een bestuurshandeling genomen met de uitoefening van een bepaalde discretionaire bevoegdheid’. Dit geldt volgens haar in het bijzonder wat de beoordeling betreft van de voorwaarde van het ‘toereikende karakter van de wedersamenstelling van het eigen vermogen of kapitaal’, vermeld in artikel 3, eerste lid, 4°, a), van het besluit van 22 oktober 2020, wat volgens de verzoekende partij ‘de essentiële betwisting’ is in het voorliggende beroep. De vraag of de wedersamenstelling toereikend is, laat aan de verwerende partij ‘een bepaalde beoordelingsvrijheid’. Er is immers niet uitdrukkelijk bepaald wat onder ‘toereikend’ moet worden begrepen. Evenmin kan dit gelezen worden als zou aan die principiële voorwaarde moeten worden voldaan op de datum van 31 december 2019. De verzoekende partij voegt er nog aan toe dat - zelfs indien zou blijken ‘dat de Brusselse regering een ‘dwingende’ regeling voor ogen had, waarbij de minister geen beleidsvrijheid zou toekomen -, de Raad van State daarover anders [zou] kunnen oordelen’. Zij verwijst daarvoor naar Nederlandse rechtspraak waarin de rechter ‘heeft moeten vaststellen dat de aanvaarding van dergelijke dwingende bepalingen die elke discretionaire bevoegdheid en dus ook de toepassing van de algemenen beginselen van behoorlijk bestuur uitsluiten, tot kennelijk onbillijke situaties [riskeert] te leiden’. Zo is in de zgn. ‘toeslagenaffaire’ geoordeeld, aldus de verzoekende partij, ‘dat de regels inzake terugvordering van bepaalde toeslagen ondanks de duidelijke intenties van de ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.163 XIV-39.307-5/16 wetgever dienden te worden toegepast met naleving van het evenredigheidsbeginsel, wat een bepaalde beleidsvrijheid veronderstelt, en toelaat ‘maatwerk’ te leveren.’. In de memorie van wederantwoord herhaalt de verzoekende partij wat zij eerder in haar verzoekschrift heeft uiteengezet. Zij beklemtoont dat in de mate de verwerende partij verwijst naar rechtspraak van de Raad van State ‘in het kader van premie-aanvragen (onder meer in het kader van de COVID-19- crisis)’, kan worden vastgesteld dat de Raad van State zich vooralsnog niet heeft uitgesproken over het besluit van 22 oktober 2020, laat staan wat de wedersamenstelling betreft van het eigen vermogen of kapitaal, vermeld in artikel 3, eerste lid, 4°, a) van dat besluit. Zij meent dan ook dat te dezen ‘[d]e verwijzing naar r