## I. Identification de la décision officielle Décision commentée : **Conseil d'État de Belgique — Raad van State, 2024-06-13, n° ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.105** ([Source officielle](https://juportal.just.fgov.be/content/ViewDecision.php?id=ECLI%3ABE%3ARVSCE%3A2024%3AARR.260.105&lang=fr)). ## II. Motifs et texte intégral de la juridiction Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.105 (2024-06-13) Samenvatting (NL) : Arrest nr 260.105 van 13 juni 2024 Sociale zaken en volksgezondheid - Dierenwelzijn Beslissing : Verwerping --- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK VIIe KAMER ARREST nr. 260.105 van 13 juni 2024 in de zaak A. 229.701/VII-40.711 In zake : T.L. bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Kilian Stulens kantoor houdend te 3580 Beringen Paalsesteenweg 131 bij wie woonplaats wordt gekozen tegen : het VLAAMSE GEWEST bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Isabelle Cooreman kantoor houdend te 1082 Brussel Keizer Karellaan 586, bus 9 bij wie woonplaats wordt gekozen -------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering 1. De vordering, ingesteld op 18 augustus 2021, strekt tot de toekenning van een schadevergoeding tot herstel van 8.265,00 euro, meer intresten. II. Verloop van de rechtspleging 2. Bij arrest nr. 246.460 van 18 december 2019 is de vordering tot schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de tenuitvoerlegging van de bestreden beslissing verworpen. Bij arrest nr. 251.446 van 9 september 2021 stelt de Raad van State de onwettigheid vast van “de beslissing van het Vlaamse Gewest, ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.105 VII-40.711-1/15 Departement Omgeving, afdeling Strategie, Internationaal Beleid en Dierenwelzijn van 14 oktober 2019 waarbij vijf honden, in toepassing van artikel 42, § 2, van de wet van 14 augustus 1986 betreffende de bescherming en het welzijn der dieren op bevel van de Dienst Dierenwelzijn, definitief in volle eigendom worden gegeven aan een erkend dierenasiel, dat daarmee instemt”, en heropent hij het debat wat betreft de schadevergoeding tot herstel. De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend en verzoekster heeft een memorie van wederantwoord ingediend. Eerste auditeur Anja Somers heeft op 10 oktober 2023 een verslag opgesteld. Elk van de partijen heeft een laatste memorie ingediend. De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 2 mei 2024. Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht. Advocaat Kilian Stulens, die verschijnt voor verzoekster, en advocaat Maxim Lecomte, die loco advocaat Isabelle Cooreman verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord. Eerste auditeur Anja Somers heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven. Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet). ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.105 VII-40.711-2/15 III. Feiten 3. Een inspecteur van de dienst Dierenwelzijn treft op 23 september 2019 in de woning van verzoekster en haar partner J. vijf honden aan, die gehouden worden in overtreding met de bepalingen van de dierenwelzijnswet, en neemt deze honden in beslag. 4. Het vervangend afdelingshoofd Strategie, Internationaal Beleid en Dierenwelzijn van het departement Omgeving beslist op 14 oktober 2019 om de honden in volle eigendom over te dragen aan een erkend dierenasiel. Deze beslissing wordt als volgt gemotiveerd : “Gelet op de vaststellingen in PV […] namelijk: - De tuin ligt vol rommel, afval, materialen, - Bevuild water bij de katten, - De living en keuken liggen vol rommel, afval, materialen, - Er hangt een penetrante geur van uitwerpselen en urine in de berging; de berging staat vol rommel en afval, op de vloer liggen uitwerpselen (waaronder ook diarree) en urine, - De chihuahua met chipnummer […] is erg angstig; er hangen uitwerpselen aan de vacht, - 2 chihuahua’s worden in een zeer kleine ruimte in de berging gehouden; in deze ruimte liggen vuile dekentjes en uitwerpselen, er is geen drinkwater, - De Pumi met chipnummer […] heeft een onverzorgde vacht met klitten, - De Duitse herder met chipnummer […] heeft een zeer doffe vacht met loshangende plukken, is mager, heeft letsels aan de oortoppen, - De Duitse herder beschikt niet over een slaaphok, beschikt niet over water. De ren biedt onvoldoende beschutting. De vloer van de ren is grotendeels onverhard, er zijn putten in gegraven, er liggen veel uitwerpselen en er hangt een stank. De plastic mand is kapot gebeten, - In de ren van de rottweiler staat een slaaphok dat bevuild is met uitwerpselen en haren, de hond heeft bijna geen zicht vanuit de ren; er liggen veel uitwerpselen in de ren (stank), - De rottweiler wordt nooit uit de ren gelaten, - De Duitse herder beschikt niet over drinkwater, - Er is maar 1 kattenbak, deze ligt vol uitwerpselen, wat erop wijst - dat de dieren niet werden gehouden volgens hun ethologische en fysiologische behoeften, - dat de huisvesting van de dieren ontoereikend was, - dat de dieren niet beschikten over een basisbehoefte als (proper) water, ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.105 VII-40.711-3/15 - dat de honden over onvoldoende bewegingsvrijheid beschikten, dat de hygiëne te wensen overliet, dat de dieren niet de nodige vachtverzorging en medische verzorging hebben gekregen, - dat de honden onvoldoende gesocialiseerd zijn. Gelet op het verslag van de dierenarts van het asiel: Duitse herder […] - Mager - Doffe vacht - Oortoppen ontstoken Pumi […] - angstig - Oren ontstoken - Klitten in vacht Chihuahua […] - Onderbeet - Tandsteen Chihuahua […] - Gebit: nog aan het wisselen - Oorontsteking links Rottweiler […] - Beide oren ontstoken Gelet op het feit dat uit het dierenartsenverslag blijkt dat er een gebrek aan verzorging en diergeneeskundige begeleiding is, Gelet op het verhoor van [verzoekster] door onze dienst op 30-09-2019 waarbij ze het volgende verklaart: […] - Ze vertelt de gebeurtenissen sinds 2013: o […] o [Na 2015] heeft ze Danger, de Rottweiler, gehaald. Ze heeft hem als pup gekocht. In het begin zat hij in de hal. Na een tijdje begon hij echter in de muren te bijten. Dan heeft ze de Rottweiler verhuisd naar de garage, in een bench. Op dat moment had ze ook al Chase, de Chihuahua (sinds 2015). Chase had ze sinds hij 2 jaar was, hij was niet zindelijk. Ze heeft zo goed mogelijk geprobeerd om hem zindelijk te maken. Door de dag is Chase bij haar, als ze weg is zit Chase in de garage. o De buurman kwam de honden treiteren en pesten o In april 2019 heb ik [mijn partner J.] laten inschrijven op mijn adres o We zijn aan het verbouwen; de keuken moet groter gemaakt worden en zal gedeeltelijk komen in de nog te plaatsen veranda. o De Duitse Herder komt van een boerderij, [J.] heeft die gehaald. Ze is al zeker een half jaar bij mij thuis. o Oreo was het hondje van […] mijn zoontje. Oreo woont sinds 2019 bij mij. Die komt van heel ver weg, ik weet niet van waar. o De kleine Chihuahua, Sacha, heb ik gekocht voor mijn bomma. Sacha is nog niet zindelijk. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.105 VII-40.711-4/15 o Oreo is nooit echt zindelijk geweest. Op de vraag wat ze wil doen voor de honden, antwoordt ze: ik wil de rennen aanpassen (muur metsen met isolatie tussen, een betonnen gietvloer met gootjes), de tuin: de omheining moet hoger, de groene draad moet weg. - Op de vraag hoe het komt dat Oreo, Sacha en Danger een oorontsteking hadden, antwoordt ze dat ze dat niet weet en niet wist. - Op de vraag hoe het komt dat de Duitse herder ontstoken oortippen had, antwoordt ze dat dat komt door de vliegen, die gebeten hebben. [J.] was daar mee bezig, hij had op Internet gekeken. Er is geen dierenarts bij geweest. - Ze hebben nog geen afspraak voor de katten. - Om de 6 maanden worden Danger, Alka en Chase ontwormd. Oreo iets frequenter wegens platte stoelgang. - Op de vraag hoe het komt dat de rennen zo vuil waren, antwoordt ze: [J.] had de rennen niet proper gemaakt. - Normaal gezien krijgen de honden eten als zij gegeten hebben, rond 17u. - Ik wil graag de 4 honden terug: Danger, Chase, Oreo en Alka. - Toen Alka thuis kwam, blafte ze veel. Daarom hebben we haar een antiblafband aangedaan. Wandelen ging niet goed, ze had bang. - Danger, Chase en Oreo zijn van haar. Alka is van [J.]. Sacha is van haar en [J.]. - Ik zal bespreken met J. wat we kunnen doen voor de honden. Gelet op het feit dat uit dit verhoor blijkt dat er een gebrek is aan: - hygiëne voor de honden (rennen uitkuisen) - inzicht in de gezondheidstoestand van de honden. De oorontstekingen werden o.a. niet opgemerkt. - diergeneeskundige begeleiding/behandeling. - goede omgang en opvoeding (wanneer Danger begint te bijten aan de muren in de hal, wordt hij opgesloten in een bench in de garage) (zindelijkheidstrainingen) (angstige Duitse herder) - evenwichtig voederpatroon (zeker voor grote rassen is het tegenaangewezen om slechts 1x/dag eten te geven wegens het risico op maagkanteling) Gelet op het verhoor van [J.] door de politie op 08-10-2019 waarbij hij het volgende verklaart: - Hij is eigenaar van de Duitse herder Alka, gekocht in december 2018 toen ze nog een puppy was - Alka heeft eerst enige tijd binnen in de woning geleefd samen met de Chihuahua Chase. Dit was geen probleem. Dan is hij begonnen met haar zowel binnen als buiten te laten. - Buiten zat de Rottweiler Danger van [verzoekster]. Het was geen probleem om beide honden samen buiten te laten. Ze konden goed met elkaar overweg. - Toen het uiteindelijk beter weer begon te worden, heeft hij beslist om beide honden definitief buiten in een ren te laten zitten. - ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.105 VII-40.711-5/15 - - - - - - - - - Hij liet beide honden regelmatig los in de tuin – apart omdat ze soms wel wat konden blaffen als ze samen speelden – als ze dan teveel blaffen, reclameerde de buurman. Als hij in het begin met Alka ging wandelen, ging alles goed. Tot op een bepaald moment, Alka schrik begon te krijgen als ze buiten gingen. Hij vermoedt dat de buurman dingen heeft gedaan met de honden tijdens zijn afwezigheid. Hij is zelf getuige geweest van een keer dat de buurman een houtblok over de omheining gooide. Hij heeft deze zelfs op zijn hoofd gekregen. De buurman staat ook constant over de omheining te kijken en te klagen over het feit dat de honden veel lawaai maken en dat er veel geurhinder is. Later is Oreo er ook nog bijgekomen. Oreo liep ook samen met de andere honden in de tuin rond, het was geen probleem. Oreo en Chase verbleven bij hen in de woning. Oreo sliep in de garage omdat hij nog niet zindelijk was. Chase sliep altijd bij hen. Het is omdat Oreo nog niet echt zindelijk is dat er bij de inbeslagname uitwerpselen gevonden zijn in de berging. De kleine Chihuahua Sacha hebben ze enkele weken voor de inbeslagname gekocht om cadeau te geven aan de oma van zijn vriendin. Hij had gedurende een dag of 4 de rennen niet proper gemaakt – daarom lagen er zoveel uitwerpselen in. Hij had de rennen niet proper gemaakt omdat hij niet wilde buitenkomen omdat de buurman thuis was. Als de buurman thuis is, kijkt hij over de omheining en scheldt hij hem de huid vol. Ook de uitwerpselen die op het grasveld lagen, zijn er blijven liggen omdat hij de buurman niet onder ogen wilde komen. Zijn vriendin geeft ’s morgens de honden eten en drinken. De avond voor de inbeslagname, hebben de honden nog drinken gekregen. Zijn vriendin is momenteel zwanger en durft de grote honden niet los te laten omdat ze schrik heeft dat de honden in haar buik gaan springen. Hij laat ze dan ’s avonds pas uit. Die ochtend had zijn vriendin nog geen tijd gehad om de honden eten en drinken te brengen omdat ze net thuis was van de kinderen naar school te brengen. Het was de bedoeling om de ondergrond van de rennen te verharden zodat de honden proper zouden liggen. De plannen waren klaar maar hij was nog niet in de mogelijkheid om deze uit te voeren. Zij willen de honden heel graag alle 5 terug Hij is er zich van bewust dat de kosten van de inbeslagname dagelijks nog oplopen De kleinste Chihuahua zou dan naar de oma gaan Oreo en Chase mogen dan gewoon in de woning b