## I. Identification de la décision officielle Décision commentée : **Conseil d'État de Belgique — Raad van State, 2024-06-28, n° ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329** ([Source officielle](https://juportal.just.fgov.be/content/ViewDecision.php?id=ECLI%3ABE%3ARVSCE%3A2024%3AARR.260.329&lang=fr)). ## II. Motifs et texte intégral de la juridiction Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 (2024-06-28) Samenvatting (NL) : Arrest nr 260.329 van 28 juni 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde vergunningen Beslissing : Bevolen Inwilliging tussenkomst --- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK VOORZITTER VAN DE Xe KAMER ARREST nr. 260.329 van 28 juni 2024 in de zaak A. 241.664/X-18.646 In zake: 1. E.V. 2. P.V. 3. V.O. bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaat Isabelle Cooreman kantoor houdend te 1082 Brussel Keizer Karellaan 586/9 bij wie woonplaats wordt gekozen tegen: het BRUSSELSE HOOFDSTEDELIJKE GEWEST bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Laurens De Brucker en Agnès Piessevaux kantoor houdend te 1160 Brussel Tedescolaan 7 bij wie woonplaats wordt gekozen Tussenkomende partij: de CVBA BRUSSELSE WONING woonplaats kiezend te 1000 Brussel Kardinaal Mercierstraat 37 bijgestaan en vertegenwoordigd door advocaten Rahim Samii, Olivia van der Kindere en Louis Masure kantoor houdend te 1000 Brussel Lloyd Georgelaan 16 -------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering 1. De vordering, ingesteld op 11 april 2024, strekt tot de schorsing van de tenuitvoerlegging van het besluit van de gemachtigde ambtenaar van het Brusselse Hoofdstedelijke ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 Gewest van 14 februari 2024 waarbij de X-18.646-1/29 stedenbouwkundige vergunning wordt verleend aan de cvba de Brusselse Woning voor het herinrichten van de site Papenvest in 1000 Brussel. II. Verloop van de rechtspleging 2. De verwerende partij heeft een nota en een administratief dossier ingediend. Eerste auditeur An Van den broeck heeft een verslag opgesteld. De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 21 juni 2024. Staatsraad Jan Clement heeft verslag uitgebracht. Advocaat Joeri Leten, die loco advocaat Isabelle Cooreman verschijnt voor de verzoekende partijen, advocaat Agnès Piessevaux, die verschijnt voor de verwerende partij en advocaten Rahim Samii en Louis Masure, die verschijnen voor de tussenkomende partij, zijn gehoord. Eerste auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest eensluidend advies gegeven. Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State, gecoördineerd op 12 januari 1973. III. Feiten 3.1. Verzoekers wonen allen in de Papenvest te Brussel. In het deel van deze straat tussen het kruispunt met de Kogelstraat en het kruispunt met de Onze-Lieve-Vrouw van Vaakstraat bevinden zich aan de oostzijde aaneengesloten rijhuizen met twee bouwlagen (gelijkvloerse en eerste verdieping). Eerste ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-2/29 verzoekster en tweede verzoeker wonen in twee van deze rijwoningen, dicht bij het laatstgenoemde kruispunt. In het verzoekschrift wordt uitgelegd dat deze huizenrij in 2004 is gebouwd in het kader van een wijkcontract in opdracht van het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest en de stad Brussel en dat destijds de bouw van drie bouwlagen verboden werd, zodat de huizenrij tot twee bouwlagen beperkt diende te worden. Derde verzoeker woont in een appartement in een gebouw met vijf verdiepingen op het kruispunt met de Hopstraat. Tussen deze straat, de Papenvest, de Onze-Lieve-Vrouw van Vaakstraat en de Grootsermentstraat bevindt zich een ongeveer 15.000 m² grote site waarop in het begin van de jaren 1960 vijf appartementsblokken zijn gebouwd (hierna: de betrokken site). Op deze site is in 2002 ook een sporthal ingeplant. Ten zuiden van de betrokken site bevindt zich, aan de hoek van de Papenvest en de Onze-Lieve-Vrouw van Vaakstraat, het monument “voormalige brouwerij Van Dooren”. Meerdere gebouwen langs de Hopstraat en de aanpalende Nieuwe Graanmarkt zijn om reden van hun erfgoedwaarde beschermd. Ter verduidelijking is hierna een uittreksel van de basiskaart van de website “brugis” weergegeven, waarop benaderende aanduidingen zijn aangebracht. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-3/29 De gezamenlijke footprint van alle bestaande gebouwen op de betrokken site beslaat ongeveer 25% van het terrein. Rond deze gebouwen is ongeveer 75% van de site ingenomen door open ruimte, met bomen en andere groenaanplantingen, voetgangerszones, parkeerplaatsen, een speeltuintje, enzovoort. Zoals blijkt uit de twee afbeeldingen hierna bevindt deze open ruimte zich onder meer recht tegenover verzoekers’ woningen. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-4/29 Volgens de stedenbouwkundige voorschriften van het gewestelijk bestemmingsplan van het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest, vastgesteld bij besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke regering van 3 mei 2001, is de betrokken site gelegen in woongebied met residentieel karakter, met een overdruk als gebied van culturele, historische of esthetische waarde of voor stadsverfraaiing. Het zuidelijk deel ligt in de vrijwaringszone van het monument brouwerij Van Dooren. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-5/29 3.2. Op 9 november 2021 (datum ontvangstbewijs) dient de tussen- komende partij bij de gemachtigde ambtenaar van het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest een aanvraag in voor het verkrijgen van een stedenbouwkundige vergunning voor het herinrichten van de betrokken site waarbij er in 332 woongelegenheden zal worden voorzien. 3.3. Er worden verschillende adviezen ingewonnen, waaronder een advies van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen (hierna: KCML) waarin de rechtvaardiging van de sloop van de bestaande gebouwen wordt bekritiseerd en verder opmerkingen worden geformuleerd aangaande de inplanting van de gebouwen die de kap van 67 bomen impliceert, aangaande de hoogte van de nieuwe gebouwen, de inrichting van het binnengebied en de aanwezige sporthal. 3.4.1. Er wordt van 12 januari 2022 tot 10 februari 2022 een openbaar onderzoek georganiseerd (hierna: het openbaar onderzoek van 2022). Tijdens het openbaar onderzoek van 2022 worden 59 bezwaarschriften ingediend, onder meer door verzoekers. 3.4.2. In het bezwaarschrift dat onder meer door eerste verzoekster is ingediend wordt het volgende gesteld: “Gebrek aan (openbaar gemaakte) effectenbeoordeling […] Conform artikel 175/1 BWRO dienen projecten ‘die onder meer door hun omvang, aard of ligging het leefmilieu of het stedelijk milieu ingrijpend kunnen aantasten, of die belangrijke sociale of economische gevolgen kunnen hebben’ een voorafgaandelijke effectenbeoordeling bij te brengen. Bezwaarindieners stellen vast dat in de publiek raadpleegbare documenten, zulke beoordeling niet is terug te vinden. Nochtans is het project ontegensprekelijk zowel qua omvang, aard en ligging van die aard dat het stedelijk milieu zal worden aangetast. De aanvrager zelf bevestigt in de motiverende nota horende bij de aanvraag talloze malen expliciet welke enorme impact het project zal hebben op de omgeving. […] Zulks maakt ofwel een kennelijke schending uit van artikel 175/1 BWRO (indien er geen voorafgaandelijke beoordeling plaatsvond), ofwel een schending van het openbaar onderzoek en het Verdrag van Aarhus dat uitdrukkelijk stelt dat het betrokken publiek toegang moet hebben tot alle milieu-informatie (artikel 4), en inspraak moet hebben over specifieke activiteiten (artikel 6). Indien het betrokken publiek geen ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-6/29 toegang krijgt tot deze essentiële documenten, wordt het voor het betrokken publiek onmogelijk een correcte inschatting te maken van de impact van het aangevraagde bouwproject.” 3.5. Op 9 maart 2022 verleent de overlegcommissie een voorwaardelijk gunstig advies, waarna de aanvrager een gewijzigde aanvraag indient die ertoe strekt te voldoen aan de in de in dat advies gestelde voorwaarden. 3.6. Op 19 mei 2023 wordt de gewijzigde aanvraag volledig verklaard. 3.7. Er worden opnieuw adviezen ingewonnen, waaronder een nieuw advies van de KCML waarin deze vaststelt dat enkel tegemoetgekomen is aan de opmerking aangaande de inplanting van het zuidelijk appartementsblok en zij de eerder geformuleerde opmerkingen herneemt. 3.8.1. Er wordt opnieuw een openbaar onderzoek georganiseerd, van 7 juni 2023 tot 6 juli 2023 (hierna: het openbaar onderzoek van 2023). Tijdens het openbaar onderzoek van 2023 worden 64 bezwaarschriften ingediend, onder meer door verzoekers. 3.8.2. In het bezwaarschrift dat onder meer door eerste verzoekster en tweede verzoeker wordt ingediend wordt het in randnummer 3.4.2 geciteerde bezwaar herhaald. 3.9. Op 26 juli 2023 vraagt de overlegcommissie bijkomende informatie over het behoud van de residentiële woontorens, waarna de aanvrager een bijkomende nota indient. 3.10. Op 26 juli 2023 verleent de overlegcommissie opnieuw een voorwaardelijk gunstig advies. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-7/29 3.11. Op 11 december 2023 dient de aanvrager een gewijzigde aanvraag in die ertoe strekt te voldoen aan de voorwaarden gesteld door de overlegcommissie. 3.12. Op 8 januari 2024 wordt de gewijzigde aanvraag volledig verklaard. 3.13. Op 14 februari 2024 verleent de gemachtigde ambtenaar de gevraagde vergunning. Dit is het thans bestreden besluit, dat voorziet in de afbraak van de bestaande gebouwen en de oprichting van drie appartementsblokken, te weten een noordelijk blok met tien bouwlagen en een centraal blok en een zuidelijk blok met zes bouwlagen, evenals de oprichting van een nutsgebouw. De gezamenlijke footprint van alle nieuwe gebouwen beslaat ongeveer 70 % van het terrein. Ter verduidelijking wordt hierna een figuur uit het administratief dossier weergegeven waarop benaderende aanduidingen zijn aangebracht. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-8/29 Zoals blijkt uit de twee afbeeldingen hierna, verdwijnt de open ruimte recht tegenover verzoekers’ woningen nu alle nieuwe gebouwen tot op de rooilijn van de omliggende straten worden ingeplant. ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.329 X-18.646-9/29 IV. Tussenkomst 4. Het verzoek tot tussenkomst van de openbare vastgoed- maatschappij cvba Brusselse Woning, houder van de bestreden vergunning, moet worden ingewilligd. V. Ontvankelijkheid 5. In haar nota betwist de verwerende partij het belang van verzoekers. Zij werpt op dat hun vermeende belang niet zeker is en niet voldoende wordt bewezen. Zij tonen volgens de verwerende partij niet aan dat het zuidelijk appartementsblok en het noordelijk appartementsblok dermate schaduw op hun voorgevels zouden werpen, dat deze nooit meer in het zonlicht zullen staan. Hetzelfde geldt voor de vermeende veiligheids- en mobiliteitsproblemen die uit de tenuitvoerlegging van het project zouden voortvloeien. De standpunten van verzoekers worden niet enkel in de bestreden beslissing, maar ook in het bij de aanvraag gevoegde effectenverslag uitdrukkelijk tegengesproken. 6. De exceptie dient te worden verworpen, daar zij niet overtuigt. Uit de gegevens van de zaak blijkt dat verzoekers wonen in de onmiddellijke nabijheid van het vergunde project, meer bepaald aan de overzijde van de straat. Het project voorziet de oprichting van appartementsblokken tot tegen de rooilijn, met een aanzienlijke hoogte (zes bouwlagen voor het zuidelijk appartementsblok en tien bouwlagen voor het noordelijk appartementsblok). De bestaande open ruimte tegenover verzoekers’ woningen verdwijnt en wordt ingenomen door deze appartementsblokken. In redelijkheid kan niet worden betwist dat het bestreden besluit een nadelige invloed kan hebben op verzoekers’ leefomgeving. VI. Voorwaarden van de vordering tot schorsing 7. Op grond van artikel 17, § 1, van de gecoördineerde wetten op de Raad van State kan slechts tot schorsing van de tenuitvoerlegging worden besloten onder de dubbele voorwaarde dat mi