Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749 (2024-09-24)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.749 van 24 september 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Wegenwezen Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 260.749 van 24 september 2024
in de zaken A. 235.145/X-18.040 (I)
237.629/X-18.263 (II)
In zake :
- K.V.
- Y.V.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Peter Flamey en Glenn Declercq
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Jan Van Rijswijcklaan 16
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de GEMEENTE BEVEREN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Wim Rasschaert
kantoor houdend te 9620 Zottegem
Gentse Steenweg 323
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep sub I, ingesteld op 2 december 2021, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad van de gemeente Beveren
van 28 september 2021 “Verzoekschrift voor opheffing van trage weg tussen
Molenstraat en Texam omwille van dertigjarig niet-gebruik – Weigering”.
Het beroep sub II, ingesteld op 31 oktober 2022, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad van de gemeente Beveren
van 26 oktober 2021 tot definitieve vaststelling van het gemeentelijk ruimtelijk
uitvoeringsplan ‘Texamsite’ te Beveren (Kieldrecht).
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-1/13
II. Verloop van de rechtspleging
Bij arrest nr. 257.383 van 20 september 2023 worden de beide
zaken samengevoegd.
De verwerende partij heeft in beide zaken een memorie van
antwoord ingediend en de verzoekende partijen hebben in beide zaken een
memorie van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur Wouter De Cock heeft in beide zaken een verslag
opgesteld.
De verzoekende partijen hebben in beide zaken een verzoek tot
voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende
partij heeft in beide zaken een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 31 mei 2024.
Staatsraad Jan Clement heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Glenn Declercq, die verschijnt voor de verzoekende
partijen, en advocaat Ruben Merckx, die loco advocaat Wim Rasschaert verschijnt
voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Wouter De Cock heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-2/13
III. Feiten
3.1.
Verzoekers wonen in de Molenstraat te Kieldrecht, dit is een
deelgemeente van de gemeente Beveren. Hun woonterrein – waarvan zij eigenaar
zijn – is kadastraal gekend als Beveren, afdeling 6, sectie D, nrs. 9/m2 en 9/v.
Zowel de noordelijke als de oostelijke grens van dit woonterrein palen aan het
perceel dat kadastraal bekend is als Beveren, afdeling 6, sectie D, nr. 9/w2, waarop
vroeger het bedrijf Texam gevestigd was. Aan de voornoemde noordelijke grens
heeft het perceel nr. 9/w2 een breedte van ongeveer 80 meter (hierna: de
Texamsite). Aan de voornoemde oostelijke grens heeft het perceel nr. 9/w2 een
breedte van ongeveer 1,2 meter. Deze ongeveer 1,2 meter brede strook (hierna: de
kwestieuze grondstrook) verbindt de Texamsite met de Molenstraat.
De woning van verzoekers bevindt zich ongeveer tien meter ten
westen van de kwestieuze grondstrook.
Ter verduidelijking is hierna een uittreksel uit het kadasterplan
van de basiskaart van de website geopunt.be weergegeven, waarop benaderende
aanduidingen zijn aangebracht.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-3/13
3.2.
Volgens de bestemmingsvoorschriften van het bij koninklijk
besluit van 7 november 1978 vastgesteld gewestplan Sint-Niklaas-Lokeren, is de
Texamsite voor het overgrote gedeelte gelegen in gebied voor ambachtelijke
bedrijven en kleine en middelgrote ondernemingen.
3.3.
Op 23 september 2010 koopt de gemeente Beveren het perceel
nr. 9/w2 aan.
4.1.
Op 23 februari 2021 stelt de gemeenteraad van de gemeente
Beveren het ontwerp van gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP)
‘Texamsite’ voorlopig vast.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-4/13
4.2.
Het ontwerp-RUP bestemt de Texamsite tot “Zone voor wonen”
(artikel 1). Op het bij dit ontwerp horende grafisch plan loopt een groene stippellijn
over de kwestieuze grondstrook die een trage weg aanduidt. Deze stippellijn loopt
van de Molenstraat naar de Weverstraat. Voor deze trage weg legt artikel 4.1
volgend bestemmingsvoorschrift op:
“De verbinding is bedoeld voor het trage verkeer zoals fietsers, voetgangers,
etc.”
5.1.
Van 12 maart tot 11 mei 2021 wordt over het ontwerp van
gemeentelijk RUP een openbaar onderzoek gehouden.
5.2.
Op 7 en 11 mei 2021 dienen verzoekers bezwaarschriften in
waarin ze de in het ontwerp-RUP voor de kwestieuze grondstrook voorziene
bestemming als trage weg bekritiseren. Verzoekers stellen dat ten gevolge van een
dertigjarig niet-gebruik door het publiek deze grondstrook feitelijk is gaan behoren
tot hun eigendom.
Eveneens op 11 mei 2021 richten verzoekers aan de
gemeenteraad van de gemeente Beveren een verzoekschrift om de trage weg tussen
de Molenstraat en de Texamsite op te heffen. Ook hierin argumenteren zij dat ten
gevolge van een dertigjarig niet-gebruik door het publiek de kwestieuze
grondstrook feitelijk is gaan behoren tot hun eigendom. Zij voegen eraan toe dat
het gezien “de visuele-, geluids-, en privacyhinder die een heringebruikname zou
veroorzaken in hoofde van verzoekers, het wenselijk is om de voormalige
ontsluitingsweg formeel, krachtens een uitdrukkelijke gemeenteraadsbeslissing
[op te heffen]”.
7.1.
Met een besluit van 28 september 2021 verwerpt de
gemeenteraad van de gemeente Beveren het in het vorige randnummer bedoelde
verzoekschrift. Dit is het bestreden besluit in de zaak sub I (hierna: de
weigeringsbeslissing).
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-5/13
7.2.
In de weigeringsbeslissing wordt onder meer het volgende
overwogen:
“inhoudelijke argumenten
o de intekening als zachte ontsluiting in het RUP is vanuit
mobiliteitsoogpunt wel zinvol omdat de connectie[s] met Kouterstraat en
Weverstraat telkens naar het noorden leiden en deze zuidelijke ontsluiting
duidelijk bijdraagt aan een fijnmazig netwerk van trage wegen zoals bedoeld
in artikel 3 van het Gemeentewegendecreet.
o de argumenten op vlak van verregaande aantasting van het rustige
woongenot en de privacy worden niet gevolgd omdat de trage weg grenst aan
garage (bijgebouw) en niet vlakbij de woning zelf. Bij de toekomstige
inrichting kan hier bovendien ook rekening me[e] gehouden worden.”
8.1.
De gemeenteraad van de gemeente Beveren stelt het
gemeentelijk RUP ‘Texamsite’ definitief vast met het in de zaak sub II bestreden
besluit van 26 oktober 2021 (hierna: het gemeentelijk RUP). Er worden geen
wijzigingen doorgevoerd ten opzicht van wat in randnummer 4.2 is vermeld.
Van het laatstgenoemde besluit wordt melding gemaakt in het
Belgisch Staatsblad van 2 september 2022.
8.2.
In de toelichtingsnota bij het definitief vastgestelde gemeentelijk
RUP wordt het volgende gesteld:
“Een 1,2m brede ontsluiting [van de Molenstraat] naar de Weverstraat voor
trage weggebruikers is mogelijk sinds de aankoop van het perceel [nr. 9/w2]
door de gemeente. […] Deze toegangsweg […] is oneigenlijk ingenomen én
gevoegd bij de tuin van een aanpalende eigenaar.”
IV. Onderzoek van de middelen
Uiteenzetting van de middelen
9.1.
De verzoekers voeren de schending aan van artikel 1 van het
Eerste Aanvullende Protocol bij het Europees Verdrag van de Rechten van de
Mens [hierna: het Eerste Protocol], artikel 16 van de Grondwet, het algemeen
rechtsbeginsel van de gelijkheid van de burgers voor de openbare lasten, de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-6/13
artikelen 2.2.5 en 2.2.6 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordering (hierna:
VCRO), de artikelen 13 en 14 van het decreet van 3 mei 2019 ‘houdende de
gemeentewegen’ (hierna: gemeentewegendecreet), de artikelen 2 en 3 van de wet
van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen’,
minstens
het
materiëlemotiveringsbeginsel,
en
het
zorgvuldigheidsbeginsel, het redelijkheidsbeginsel en het vertrouwensbeginsel.
Voorts
vorderen
verzoekers
de
“onwettig-
en
buitentoepassingverklaring op grond van artikel 159 van de Grondwet van [de
weigeringsbeslissing]”.
9.2.
Verzoekers lichten toe dat hun woning de voormalige
bedrijfswoning is van de in 1946 opgestarte textielfabriek Texam. De gehele site,
inclusief de daarbij horende bedrijfswoning, was vroeger in eigendom van de
familie van de tweede verzoekster. Om de toegang van de werknemers tot de
fabriek te vergemakkelijken is in de loop van de jaren 1960 een informeel weggetje
aangelegd naast de woning, dat dienst bleef doen tot de fabriek verkocht werd in
1985. Op het ogenblik van die verkoop werd het padje opnieuw bij de woning
gevoegd. Samen met de sluiting van de fabriek verdween dus de zuidelijke
ontsluitingsweg richting de Molenstraat. Volgens verzoekers bewijst de gemeente
niet dat zij eigenaar zou zijn van de kwestieuze grondstrook. De bewijsmiddelen
die verzoekers in hun op 11 mei 2021 ingediend verzoek hebben opgenomen tonen
aan dat er sinds 1985 geen publiek gebruik meer is geweest van deze grondstrook.
De ontsluitingsweg werd immers vervangen door een groenblijvende haag en over
of door een haag kan men niet lopen. Verzoekers stellen dat de door hen
bijgebrachte foto’s genoegzaam het niet-gebruik als openbare weg en dus het
gebrek aan enige terechte bezitsclaim in hoofde van de gemeente uitwijzen.
Bovendien is de verkrijgende verjaring ten voordele van verzoekers reeds
ingetreden vóór 1 september 2019, dit is de datum van inwerkingtreding van het
gemeentewegendecreet. Reeds voor die datum was de kwestieuze grondstrook
door onbruik geen weg meer, zodat het gemeentewegendecreet niet toepasselijk is
op deze strook.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-7/13
9.3.
Verzoekers vervolgen dat het gemeentelijk RUP hen er – zonder
dat ze worden onteigend – toe verplicht om hun privéterrein open te stellen voor
het publiek, en om de kwestieuze grondstrook te laten gebruiken door het publiek
als een trage toegangsweg. Op die manier gaat artikel 4 van de stedenbouwkundige
voorschriften van het gemeentelijk RUP verder dan het louter formuleren van
bestemmings-, inrichtings- en/of beheersvoorschriften in de zin van artikel 2.2.5, §
1, eerste lid, 3°, VCRO en komen deze stedenbouwkundige voorschriften neer op
een de facto onteigening zonder dat daartoe de geëigende procedure werd gevolgd.
9.4.
Ten slotte bekritiseren verzoekers de in de weigeringsbeslissing
uitgedrukte “inhoudelijke argumenten”. Zij wijzen erop dat de Texamsite zowel
vanuit de Weverstraat, als vanuit de Kouterstraat bereikbaar is. De toekomstige
bewoners van de Texamsite zullen dus van die straten gebruik kunnen maken. De
gemeenteraad toont niet aan waarom het problematisch zou zijn dat zowel de
Weverstraat als de Kouterstraat naar het noorden leiden. Via één van deze twee
straten kan men immers perfect via de aansluitende straten voor een zuidelijke
rijrichting kiezen. Volgens verzoekers toont de verwerende partij voorts niet aan
dat de trage verbinding via de kwestieuze grondstrook noodzakelijk zou zijn als
schakel van een fijnmazig netwerk van trage wegen. Uit het bestreden besluit blijkt
niet dat de betrokken ontsluiting noodzakelijk is voor de vrijwaring van lokaal
toerisme, noch dat deze deel zou uitmaken van een wandel- of fietsnetwerk en al
evenmin dat het de bedoeling zou zijn om aan de hand van de ontsluiting een
multifunctionele beleving van de open ruimte te bewerkstelligen. Uit het bestreden
besluit blijkt ook niet op welke manier deze trage weg specifiek zou bijdragen tot
een veilige mobiliteit, wanneer er reeds twee ontsluitingswegen voor de Texamsite
beschikbaar zijn, en de gemeente niet aantoont dat deze onveilig zouden zijn en er
nood zou zijn aan een derde, veilige route. Bovendien is de kwestieuze
grondstrook op enkele luttele meters van verzoekers’ woning gelegen. Deze korte
afstand zal zonder enige twijfel aanleiding geven tot inkijk en bijgevolg
privacyschending en aantasting van het woongenot. Wandelaars, joggers, fietsers,
enzovoort zullen perfect kunnen binnenkijken in verzoekers’ tuin en woning.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-8/13
In hun memories van wederantwoord stellen verzoekers dat de
trage weg via de kwestieuze grondstrook niet nodig is en disproportionele hinder
veroorzaakt. De verwerende partij gaat eraan voorbij dat de tweede haag – die
westelijk van die grondstrook staat – in werkelijkheid een zeer laag haagje is dat op
geen enkele manier bescherming kan bieden tegen inkijk.
Verzoekers herhalen dat het gemeentelijk RUP hen ertoe
verplicht hun eigendom open te stellen voor het publiek, zonder dat zij worden
onteigend.
Wat de aangevoerde middelen betreft, stellen verzoekers in hun
laatste memorie in de zaak sub II voor om volgende prejudiciële vraag aan het
Grondwettelijk Hof te stellen:
“Schendt artikel 14 Gemeentewegendecreet, waarin bepaald is dat
gemeentewegen alleen worden opgeheven door een bestuurlijke beslissing
en niet kunnen verdwijnen door niet gebruik, waarbij de gemeenteraad
evenwel op basis van de vaststelling van een dertigjarig niet gebruik door het
publiek kan overgaan tot de uitdrukkelijke opheffing van de gemeenteweg,
de artikelen 10, 11 en 13 van de Grondwet, eventueel in samenhang gelezen
met artikel 144 Grondwet, artikel 1 van het Eerste Aanvullend Protocol bij
het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, met artikel 6, lid 1, van
het Europees Verdrag voor de rechten van de mens, met het recht op toegang
tot de rechter, met het beginsel van gezag van gewijsde van de rechterlijke
beslissing en met het beginsel van de scheiding der machten, doordat aan de
gemeenteraad de eenzijdige mogelijkheid wordt geboden om zich al dan niet
uit te spreken over de verkrijgende verjaring van een 30 jaar in onbruik
geraakte gemeenteweg, niettegenstaande deze bevoegdheid uitsluitend aan
de rechtelijke macht toekomt?”.
Beoordeling
Met de door hen voorgestelde prejudiciële vraag willen
verzoekers vernemen of het feit dat het exclusief aan de justitiële rechter toekomt
om te oordelen over burgerlijke rechten eraan in de weg staat dat – zoals artikel 14,
§ 2, van het gemeentewegendecreet voorschrijft – de gemeenteraad een beslissing
neemt of er al dan niet sprake is van een dertigjarig niet-gebruik door het publiek.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-9/13
In het arrest nr. 130/2021 van 7 oktober 2021 heeft het
Grondwettelijk Hof een beroep dat gericht was tegen artikel 14 van het
gemeentewegendecreet verworpen op grond van volgende overwegingen:
“B.24.2. Hoewel het Hof niet bevoegd is om rechtstreeks te toetsen aan
artikel 144 van de Grondwet, het recht op toegang tot een rechter[, artikel 1
van het Eerste Aanvullend Protocol bij het Europees Verdrag voor de rechten
van de mens, artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag voor de rechten van
de mens, het beginsel van gezag van gewijsde van de rechterlijke beslissing
en het beginsel van de scheiding der machten], is het wel bevoegd om de
bestreden bepalingen te toetsen aan de artikelen 10, 11, 13 en 16 van de
Grondwet, in samenhang gelezen met de voormelde grondwets- en
internationale bepalingen.
B.24.3. Artikel 144 van de Grondwet bepaalt:
‘Geschillen over burgerlijke rechten behoren bij uitsluiting tot de
bevoegdheid van de rechtbanken.
De wet kan echter, volgens de door haar bepaalde nadere regels, de Raad
van State of de federale administratieve rechtscolleges machtigen om te
beslissen over de burgerrechtelijke gevolgen van hun beslissingen’.
B.24.4. Artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag voor de rechten van de
mens waarborgt het recht op toegang tot een onafhankelijke en onpartijdige
rechterlijke instantie bij het vaststellen van burgerlijke rechten en
verplichtingen. Artikel 144 van de Grondwet waarborgt dat de geschillen
over burgerlijke rechten bij uitsluiting tot de bevoegdheid van de
rechtbanken behoren.
Die bepalingen staan niet eraan in de weg dat de overheid, in dit geval de
gemeenteraad, een beslissing neemt inzake een burgerlijk recht, voor zover
tegen die beslissing beroep kan worden ingesteld bij een rechtbank van de
rechterlijke macht.
B.24.5. De vaststelling door de gemeenteraad er al dan niet sprake is […] van
een dertigjarig niet-gebruik overeenkomstig artikel 14, § 2, van het bestreden
decreet, kan bij de bevoegde rechter worden betwist.”
Daar het Grondwettelijk Hof reeds uitspraak heeft gedaan op een
beroep met een identiek onderwerp, ziet de Raad van State geen reden om de
voorgestelde prejudiciële vraag te stellen.
Zowel een betwisting over wie er eigenaar is van een bepaalde
grondstrook als een betwisting over de vaststelling door de gemeenteraad of er al
dan niet sprake is van een dertigjarig gebruik door het publiek betreffen burgerlijke
rechten, zodat het aan de justitiële rechter toekomt om erover te oordelen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-10/13
De hiervoor in randnummer 9.2 weergegeven middelonderdelen
zijn niet ontvankelijk daar zij er wezenlijk op neerkomen dat de Raad van State
dient te oordelen inzake een betwisting over wie er eigenaar is van een bepaalde
grondstrook en inzake een betwisting over de vaststelling door de gemeenteraad
dat niet blijkt dat er sprake is van een dertigjarig niet-gebruik door het publiek.
Voorts is het ten onrechte dat verzoekers beweren dat het
gemeentelijk RUP hen ertoe verplicht hun eigendom open te stellen voor het
publiek, zonder dat de bedding van de weg wordt onteigend. Indien, met name na
een uitspraak van de burgerlijke rechter, zou komen vast te staan dat verzoekers
eigenaar zijn van de kwestieuze grondstrook en dat hun woonterrein niet (langer)
bezwaard is met een publiekrechtelijke erfdienstbaarheid van doorgang, zal de
verwerende partij de in het gemeentelijk RUP voorziene trage weg enkel kunnen
realiseren door die grondstrook te onteigenen of in der minne van verzoekers aan te
kopen.
Daar het steunt op een onjuist uitgangspunt, kan het in
randnummer 9.3 weergegeven middelonderdeel niet overtuigen.
Tot slot maken verzoekers niet aannemelijk dat de in de
weigeringsbeslissing uitgedrukte “inhoudelijke argumenten” – die weergegeven
zijn in randnummer 7.2 – de grenzen van de redelijkheid te buiten gaan of
anderszins onwettig zijn.
Verzoekers gaan er immers aan voorbij dat het in artikel 3 van
het gemeentewegendecreet bedoelde “fijnmazig netwerk van trage wegen” er
onder meer toe strekt om enkel voor voetgangers en fietsers toegankelijke
openingen te creëren doorheen de bouwblokken die afgebakend zijn door de door
het gemotoriseerd verkeer gebruikte straten, zodat de trage weggebruikers geen
omweg moeten maken langs deze straten. Te dezen zal de betrokken trage weg
fietsers en voetgangers toelaten om van de Texamsite zuidwaarts naar de
Molenstraat door te steken, zodat zij geen omweg moeten maken via de door het
gemotoriseerd verkeer gebruikte Kouterstraat of Weverstraat.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-11/13
Voorts maken verzoekers niet aannemelijk dat het ten onrechte
zou zijn dat de verwerende partij heeft aangenomen dat de kwestieuze grondstrook
“niet vlakbij [hun] woning zelf” gelegen is en dat naar aanleiding van de inrichting
van de trage weg de gepaste maatregelen kunnen worden genomen om hun
woonterrein af te schermen, zodat verzoekers niet onevenredig worden getroffen.
Al de aangevoerde middelen worden verworpen.
V. Conclusie
De verwerping van alle aangevoerde middelen brengt mee dat de
beroepen hoe dan ook moeten worden verworpen.
Anders dan de verwerende partij meent, is het beroep in de zaak
sub II niet kennelijk onrechtmatig en is er geen reden om een verhoogde
rechtsplegingsvergoeding toe te kennen.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt de beroepen.
-
De verzoekende partijen worden verwezen in de kosten van de beroepen tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 800 euro, een bijdrage van 46
euro en een rechtsplegingsvergoeding van 1540 euro, die verschuldigd is aan
de verwerende partij.
-
Het teveel betaalde rolrecht ten bedrage van 400 euro en de te veel betaalde
bijdrage ten belope van 20 euro in de zaak sub I worden terugbetaald.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-12/13
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op vierentwintig september tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
David D’Hooghe,
staatsraad,
bijgestaan door
Karin Meerschaut,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Karin Meerschaut
Johan Lust
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.749
X-18.040-18.263-13/13
