Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889 (2026-10-01)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 267.889 van 1 oktober 2026 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Milieuvergunningen Beslissing
: Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VOORZITTER VAN DE VIIe KAMER
ARREST
nr. 267.889 van 1 oktober 2026
in de zaak A. 248.658/VII-43.319
In zake:
de BV STRAAL BRONNEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Colin De Beir
kantoor houdend te 9500 Geraardsbergen
Pastorijstraat 19
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Kristien Vanderheiden
kantoor houdend te 3000 Leuven
Diestsevest 47
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering
De vordering, ingesteld op 16 juli 2026, strekt tot de schorsing
van de tenuitvoerlegging van het besluit van de Vlaamse minister van Omgeving
en Landbouw van 3 juli 2026 ‘houdende uitspraak over het beroep aangetekend
tegen het besluit houdende het opleggen van publieke herstelmaatregelen van
23 maart 2026 van omgevingsinspectie Oost-Vlaanderen aan Straal Bronnen BV’.
II. Verloop van de rechtspleging
Bij beschikking van 17 juli 2026 werd, in samenspraak met het
aangeduide lid van het auditoraat, de procedurekalender vastgesteld en werden de
partijen opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op
24 september 2026.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-1/17
De nota met opmerkingen en het administratief dossier werden
ingediend overeenkomstig de procedurekalender.
Eerste auditeur Ronny Vercruyssen heeft op 1 september 2026
een verslag opgesteld.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Filip Stouthuysen, die loco advocaat Colin De Beir
verschijnt voor de verzoekende partij, en advocaat Thalia Aquino, die loco
advocaat Kristien Vanderheiden verschijnt voor de verwerende partij, zijn
gehoord.
Eerste auditeur Ronny Vercruyssen heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).
III. Feiten
3.1.
De verzoekende partij baat in Maarkedal een inrichting uit voor
het bottelen van bronwater en frisdranken. Zij beschikt daartoe over een
milieuvergunning die op 10 mei 2007 werd verleend door de deputatie van de
provincieraad van Oost-Vlaanderen, en meermaals werd aangepast. Bij besluit van
21 september 2017 weigert de deputatie de vergunning voor een uitbreiding van de
inrichting met een reeds in gebruik genomen waterzuiveringsinstallatie.
3.2.
Per brief van 21 januari 2026 deelt de omgevingsinspectie aan
de verzoekende partij als volgt haar voornemen mee tot het opleggen van
bestuurlijke maatregelen met dwangsommen:
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-2/17
“Op 14 maart 2024 werd er lastens u een proces-verbaal […] opgesteld voor
een
milieumisdrijf,
nl.
het
exploiteren
van
een
afvalwaterzuiveringsinstallatie waarvoor de vereiste indelingsrubriek niet
werd opgenomen in uw vergunning. De waterzuiveringsinstallatie is op het
bedrijf aanwezig sinds januari 2015.
De voorbije jaren werd u meermaals geverbaliseerd voor de lozing van
bedrijfsafvalwater waarbij de emissiegrenswaarden van meerdere parameters
werden overschreden. Het meest recente proces-verbaal […] dateert van
28 mei 2025.
Bijkomend werd u in 2017 én in 2019 aangemaand bepaalde sectorale en
bijzondere milieuvoorwaarden m.b.t. de exploitatie van de
grondwaterwinning uit de vigerende milieuvergunningen na te leven. Uit een
recent controlebezoek d.d. 8 oktober 2025 op uw bedrijf blijkt dat u daaraan
nog steeds geen gevolg heeft gegeven.
De Omgevingsinspectie van de afdeling Handhaving overweegt naar
aanleiding van deze vaststellingen en het langdurige karakter van de
overtredingen een bestuurlijke maatregel met bestuurlijke dwangsom op te
leggen op grond van artikel 16.4 5 en 16.42 van het decreet van 5 april 1995
houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid.”
3.3.
bij
Bij besluit van 23 maart 2026 legt de gewestelijk toezichthouder
de
omgevingsinspectie
Oost-Vlaanderen
verschillende
bestuurlijke
maatregelen op, waaraan dwangsommen worden gekoppeld.
3.4.
De verzoekende partij dient bestuurlijk beroep in tegen het
besluit van 23 maart 2026. Het bestreden besluit verklaart het beroep gedeeltelijk
gegrond in de zin dat de uitvoeringstermijn van bepaalde maatregelen wordt
verlengd. De bestuurlijke maatregelen en de hieraan gekoppelde dwangsommen
worden voor het overige bevestigd.
Het bestreden besluit bevat volgende motieven:
“2.3. Over het bestaan van het misdrijf en de herstelplicht
De [verzoekende partij] betwist niet dat zij het milieumisdrijf heeft gepleegd
en de herstelplichtige is.
[…]
De [omgevingsinspectie] heeft in het proces-verbaal […] vastgesteld dat de
[verzoekende partij] de artikelen 5.2.1, § 6 en 5.4.9 van het [decreet van
5 april 1995 ‘houdende algemene bepalingen inzake milieubeleid’ (hierna:
DABM)] en artikel 6 van het [decreet van 25 april 2014 ‘betreffende de
omgevingsvergunning’ (hierna: Omgevingsvergunningsdecreet)] heeft
geschonden op de inrichting. Meer bepaald werden de volgende schendingen
vastgesteld:
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-3/17
Het lozen van bedrijfsafvalwater via een afvalwaterzuiveringsinstallatie
zonder te beschikken over de vereiste en voorafgaande
omgevingsvergunning hiervoor
- Het niet naleven van de toepasselijke sectorale en bijzondere
milieuvoorwaarden met betrekking tot de grondwaterwinning.
De schending van het DABM en het Omgevingsvergunningsdecreet
vormden tot voor 1 april 2026 een milieumisdrijf als bedoeld in het DABM
en na 1 april 2026 een misdrijf als bedoeld in het [kaderdecreet van 14 juli
2023 ‘over de handhaving van Vlaamse regelgeving’ (hierna: KVH)] en de
krenking van de belangen die door deze regelgeving worden beschermd
vormen publieke schade in de zin van artikel 2, 24° van het KVH. De
[omgevingsinspectie] kon rechtmatig overgaan tot het opleggen van
bestuurlijke maatregelen en de [verzoekende partij] is ook na 1 april 2026
overeenkomstig artikel 47, eerste lid van het KVH verplicht om deze
publieke schade te herstellen.
2.4. Over de proportionaliteit van de bestreden beslissing
De [verzoekende partij] werpt op dat de herstelmaatregel die haar verplicht
om de lozing van bedrijfsafvalwater via de waterzuiveringsinstallatie
onmiddellijk stop te zetten, niet in verhouding staat tot de feiten. Meer
bepaald verwijst de [verzoekende partij] naar de studie en het actieplan die
door het studiebureau […] worden opgesteld om te besluiten dat een
[tijdelijke] overgangsmaatregel meer gepast zou zijn dan de onmiddellijke
stopzetting van de lozing.
Volgens het evenredigheidsbeginsel […] moet er bij het opleggen van
maatregelen voor gezorgd worden dat er geen kennelijke onevenredigheid
bestaat tussen de feiten die aan de maatregelen ten grondslag liggen en de
maatregelen die op grond van die feiten worden opgelegd.
Publieke herstelmaatregelen zijn maatregelen die gericht zijn op het herstel
van publieke schade. Het behoort tot de discretionaire bevoegdheid van de
[omgevingsinspectie] om, na de vaststelling van een milieumisdrijf en de
bijhorende publieke schade, te oordelen of er al dan niet herstelmaatregelen
moeten worden opgelegd en om, in bevestigend geval, de maatregelen, al dan
niet in combinatie met een bestuurlijke dwangsom, op te leggen die zij
passend acht. De [omgevingsinspectie] moet hierbij rekening houden met de
relevante bepalingen van Titel XVI van het DABM, het KVH, en de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
In dit geval heeft de [omgevingsinspectie] gekozen voor feitelijk herstel door
een volledige terugkeer naar een toestand die gelijkwaardig is aan de
referentietoestand. Meer bepaald heeft de [omgevingsinspectie] de
[verzoekende partij] verplicht om de lozing van bedrijfsafvalwater via de
waterzuiveringsinstallatie onmiddellijk stop te zetten. Dit stopzettingsbevel
geldt tot een omgevingsvergunning wordt verleend voor deze activiteit en tot
een studie met actieplan is opgesteld door een erkend deskundige water.
Een van de basiskenmerken van de herstelplicht is dat de publieke schade
integraal wordt hersteld, zoals wordt aangegeven in artikel 48 van het KVH.
Het opleggen van herstelmaatregelen die doeltreffend zijn om een einde te
stellen aan een door een decreet verboden activiteit of toestand of anderzijds
om de daaruit volgende publieke schade te herstellen, schendt het
redelijkheids- of evenredigheidsbeginsel in principe niet. De
[omgevingsinspectie] is er immers toe gehouden om alle wettelijk
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-4/17
beschikbare middelen aan te wenden om de door het
Omgevingsvergunningsdecreet
vooropgestelde
meldingsen
vergunningsplicht en de decretale verplichting om de toepasselijke
milieuvoorwaarden na te leven te handhaven en om de publieke verliezen die
met deze onregelmatigheid gepaard gaan te herstellen.
Desalniettemin stelt artikel 48, §2, tweede lid van het KVH dat de overtreder
niet kan worden verplicht tot feitelijk herstel in de mate waarin het niet
realiseerbaar is, het kennelijk onevenredig is met de in concreto vastgestelde
publieke verliezen of het kennelijk onevenredige schade toebrengt aan de
belangen van de overtreder of derden. Dit betekent dat de bestreden
beslissing het redelijkheidsbeginsel moet naleven, waardoor de
[omgevingsinspectie] verplicht wordt om binnen de uitoefening van haar
discretionaire bevoegdheid ervoor te zorgen dat er geen kennelijke
wanverhouding bestaat tussen de feiten die aan de herstelmaatregelen ten
grondslag liggen en de maatregelen die op grond van die feiten worden
opgelegd.
De lozing van bedrijfsafvalwater via een waterzuiveringsinstallatie zonder te
beschikken over de vereiste en voorafgaande omgevingsvergunning voor de
toepasselijke rubriek 3.6.3, 2° van de Indelingslijst is een schending van
artikel 5.2.1, §6, eerste lid van het DABM en van artikel 6, eerste lid van het
Omgevingsvergunningsdecreet.
‘Titel V. Exploitatie van inrichtingen en activiteiten en erkende personen’
van het DABM heeft onder meer tot doel om de mens en het milieu te
beschermen tegen onaanvaardbare risico’s en hinder, afkomstig van de
exploitatie van ingedeelde inrichtingen en activiteiten.
Dit gebeurt door het instellen van een voorafgaande vergunningsplicht of van
een voorafgaande meldingsakte voor exploitatie en verandering naargelang
de klasse (eerste, tweede of derde) waarin een inrichting of activiteit wordt
ingedeeld en het opleggen van strikte voorwaarden waaraan bij de exploitatie
van deze inrichtingen of activiteiten moet worden voldaan.
De klasse waarin een inrichting of activiteit wordt ingedeeld, wordt bepaald
door de graad waarin deze inrichting of activiteit geacht wordt belastend te
zijn voor de mens en het leefmilieu. De waterzuiveringsinstallatie van de
[verzoekende partij] is minstens ingedeeld in de tweede klasse onder rubriek
3.6.3, 2° van de Indelingslijst. Inrichtingen of activiteiten die in de tweede
klasse zijn ingedeeld worden geacht minder belastend te zijn voor mens en
leefmilieu dan ingedeelde inrichtingen of activiteiten die behoren tot de
eerste klasse, doch meer dan ingedeelde inrichtingen of activiteiten die
behoren tot de derde klasse, en zijn om die reden onderworpen aan een
voorafgaande vergunningsplicht.
De naleving van de voorafgaande vergunningsplicht behoort tot de meest
elementaire verplichtingen van de exploitant van een ingedeelde inrichting
of activiteit van de tweede klasse. Zij laat de vergunningverlenende overheid
toe om kennis te nemen van een voorgenomen exploitatie en om te
beoordelen of deze, gelet op de risico’s die de exploitatie voor mens en
leefmilieu zou meebrengen, al dan niet vergund kan worden, desgevallend
mits oplegging van bijzondere milieuvoorwaarden, en laat de
toezichthoudende overheden toe om controle uit te oefenen op de exploitatie
van deze inrichting of activiteit. Het biedt derden eveneens de mogelijkheid
tot inspraak in het kader van deze besluitvorming.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-5/17
In dit geval loost de [verzoekende partij] al sinds 2015 bedrijfsafvalwater via
een waterzuiveringsinstallatie zonder te beschikken over de daartoe vereiste
voorafgaande omgevingsvergunning. Al op 30 oktober 2017 en 22 maart
2019 werd de [verzoekende partij] aangemaand om een
omgevingsvergunning aan te vragen voor de waterzuiveringsinstallatie.
Gelet op de ernst van het misdrijf, de lange duur ervan en de onwil van de
[verzoekende partij] om dit misdrijf te herstellen, is de eerste maatregel met
verplichting om de lozing van bedrijfsafvalwater via de
waterzuiveringsinstallatie onmiddellijk stop te zetten, niet kennelijk
onredelijk. De studie die door de beroepsindiener werd aangevraagd bij het
studiebureau […], na het bekendmaken van de intentie van de
[omgevingsinspectie] om een bestuurlijke maatregel op te leggen, zorgt er
niet voor dat de bestreden beslissing kennelijk onredelijk is.
Het eerste middel is niet gegrond.
2.5. Over de uitvoeringstermijn van de maatregelen
In het tweede middel van het beroepschrift stelt de [verzoekende partij] dat
de uitvoeringstermijnen onredelijk kort zijn, omdat zij voor verschillende
maatregelen beroep moet doen op derden zoals erkend deskundigen en
boorbedrijven en omdat de opmaak van de studie en het actieplan door […]
een lang traject omvat. De [verzoekende partij] verzoekt om de
uitvoeringstermijnen te verlengen tot ‘redelijke en haalbare’ termijnen.
De
hogervermelde
discretionaire
bevoegdheid
waarover
de
[omgevingsinspectie] beschikt bij het bepalen van gepaste
herstelmaatregelen en de daaraan gekoppelde uitvoeringstermijnen is niet
onbegrensd. De termijnen die aan herstelmaatregelen worden gekoppeld
moeten, net als de herstelmaatregelen zelf, voldoen aan de beginselen van
behoorlijk bestuur, waaronder het redelijkheidsbeginsel. Dit betekent dat bij
de bepaling van die uitvoeringstermijn rekening moet worden gehouden met
de tijd die redelijkerwijs nodig is om uitvoering te geven aan de
herstelmaatregel. De uitvoeringstermijn mag niet zodanig kort zijn dat de
uitvoering van de herstelmaatregel onmogelijk of disproportioneel moeilijk
wordt gemaakt. Tegelijk mag een uitvoeringstermijn er evenmin toe leiden
dat de herstelmaatregel zinledig wordt gemaakt en dat dwingende
rechtsnormen, zoals de decretaal verankerde omgevingsvergunningsplicht,
worden omzeild.
De [omgevingsinspectie] heeft verschillende uitvoeringstermijnen
gekoppeld aan de onderscheiden herstelmaatregelen, met maatregelen die
onmiddellijk, op 1 april 2026, op 1 mei 2026 of na het opstellen van de
respectieve registers, analyserapporten en jaarrapporten moeten worden
uitgevoerd.
Zoals in het beroepschrift wordt aangegeven, is de [verzoekende partij]
minstens voor de maatregelen 2 tot 6 afhankelijk van derde partijen. De
beroepsindiener kan deze maatregelen niet zelf uitvoeren. De
uitvoeringstermijnen die aan deze maatregelen worden gekoppeld zijn kort
en worden gekoppeld aan hoge dwangsommen. Dit alles maakt dat de
uitvoeringstermijnen te kort zijn en de tijdige uitvoering van de
herstelmaatregelen disproportioneel moeilijk wordt gemaakt. Een verlenging
van de uitvoeringstermijnen is aangewezen.
De [verzoekende partij] geeft niet aan welke uitvoeringstermijnen zouden
moeten worden opgelegd. In het licht van de beslissingstermijn van de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-6/17
minister over het beroep tegen de bestreden beslissing, en rekening houdend
met het gegeven dat een te lange uitvoeringstermijn de herstelmaatregel
zinledig zou maken, is het passend en kennelijk redelijk om de
uitvoeringstermijnen bij de maatregelen 3 tot 6 te verlengen tot 1 augustus
2026. De uitvoeringstermijn bij maatregel 2 wordt verlengd tot 1 september
2026. De overige uitvoeringstermijnen kunnen behouden blijven, waardoor
deze maatregelen moeten worden uitgevoerd vanaf de datum van de
kennisgeving van dit besluit.
2.6. Over de dwangsommen bij de herstelmaatregelen
In het derde en laatste middel stelt de [verzoekende partij] dat de
dwangsommen in de bestreden beslissing onredelijk hoog zijn, gelet op het
hersteltraject dat de [verzoekende partij] heeft opgestart. De [verzoekende
partij] verwijst hierbij naar haar overeenkomst met het studiebureau […] en
naar verschillende verplichtingen die zij sinds 2024 zou naleven. De
[verzoekende partij] verzoekt hierbij om de dwangsommen te matigen of om
deze dwangsommen pas te laten verbeuren wanneer zij nalaat ‘om de nodige
stappen te zetten’.
Samen met de maatregelen kan volgens artikel 16.4.2 van het DABM en
artikel 52 van het KVH ook een dwangsom worden opgelegd voor het geval
dat de maatregelen niet binnen de opgelegde termijn worden uitgevoerd.
Zoals hoger reeds werd vermeld, beschikt de [omgevingsinspectie] over de
discretionaire bevoegdheid om een dwangsom te koppelen aan de
herstelmaatregelen die zij oplegt en om de hoogte hiervan te bepalen. De
[omgevingsinspectie] kan deze dwangsommen vrij opleggen indien zij dit
redelijk en noodzakelijk acht. De dwangsommen die zij oplegt moeten hierbij
wel voldoen aan het redelijkheidsbeginsel, net als de herstelmaatregelen en
de uitvoeringstermijnen.
Artikel 3 van de bestreden beslissing bepaalt dat, als de herstelmaatregelen
niet binnen de gestelde uitvoeringstermijnen worden uitgevoerd,
dwangsommen zullen worden geheven. Het bedrag van de dwangsommen
verschilt per herstelmaatregel.
De [omgevingsinspectie] heeft de keuze om bestuurlijke dwangsommen op
te leggen en de proportionaliteit van deze dwangsommen als volgt
gemotiveerd in de bestreden beslissing:
‘2.2 Noodzakelijkheid van de maatregel en dwangsom –
proportionaliteit
Bestuurlijke maatregelen zijn erop gericht een einde te stellen aan een
milieumisdrijf, de gevolgen ervan geheel of gedeeltelijk ongedaan te
maken en herhaling ervan te voorkomen. De naleving van deze
maatregelen is bijgevolg essentieel om de negatieve impact van het
milieumisdrijf te remediëren en naar de toekomst te vermijden.
Overeenkomstig artikel 16.4.2, tweede lid van het DABM kan samen
met bestuurlijke maatregelen een bestuurlijke dwangsom worden
opgelegd voor het geval dat de bestuurlijke maatregelen niet of niet
tijdig worden uitgevoerd. Net als bestuurlijke maatregelen hebben de
flankerende dwangsommen geen punitieve finaliteit, maar zijn zij
gericht op het herstel van het leefmilieu. De exploitant heeft bovendien
zelf in de hand of hij de opgelegde dwangsom(men) al dan niet zal
moeten betalen.
…
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-7/17
De gewestelijke toezichthouders van Omgevingsinspectie van de
afdeling Handhaving moeten erop toezien dat de exploitant de
milieuregelgeving naleeft. In het kader van deze taak ziet de afdeling
Handhaving zich genoodzaakt om de voorgenomen bestuurlijke
maatregel op te leggen. De bestuurlijke maatregel wordt in combinatie
met een bestuurlijke dwangsom opgelegd, welke kan ingevorderd
worden als de exploitant de bestuurlijke maatregel niet of niet tijdig
naleeft om hem ertoe aan te zetten de maatregel na te leven, en om te
voorkomen dat hij nog verder economisch voordeel zou halen uit de
gepleegde milieumisdrijven. Zo niet leidt dit tot concurrentievervalsing
ten aanzien van concurrerende bedrijven die wel de nodige
inspanningen leveren om voormelde milieuregels na te leven.
Bij het bepalen van de hoogte van de dwangsom is rekening gehouden
met de financiële draagkracht van de overtreder, en het feit dat het doel
van een dwangsom erin bestaat om de exploitant te motiveren de
maatregel tijdig na te leven. Het betalen van een dwangsom kan
vermeden worden door tijdig te voldoen aan de maatregel.’
Volgens de [verzoekende partij] zijn de opgelegde dwangsommen uit de
bestreden beslissing onredelijk hoog, omdat er geen rekening wordt
gehouden met het hersteltraject dat werd opgestart door de [verzoekende
partij].
De bestuurlijke dwangsom heeft dezelfde finaliteit als de herstelmaatregelen
en strekt er niet toe om te straffen, maar wel om de personen aan wie deze
maatregelen zijn opgelegd te bewegen tot de regularisatie van het
milieumisdrijf. Deze personen hebben zelf in de hand of zij de opgelegde
dwangsom al dan niet zullen moeten betalen.
De hoogte van de dwangsom bij de maatregelen wordt in de bestreden
beslissing uitvoerig gemotiveerd. De [omgevingsinspectie] heeft er in dit
geval voor gekozen om een dwangsom te voorzien in de bestreden beslissing,
als drukkingsmiddel om de naleving van de herstelmaatregelen af te
dwingen, aangezien het lange voorafgaande handhavingstraject de onwil van
de [verzoekende partij] toont om de gevolgen van haar misdrijven ongedaan
te maken. Hierdoor kan niet worden aangenomen dat de [verzoekende partij]
de opgelegde maatregelen vrijwillig zou uitvoeren. Bijkomend werd door de
[omgevingsinspectie] rekening gehouden met de draagkracht van de
[verzoekende partij] en werden bedragen opgelegd die voldoende hoog zijn
om de [verzoekende partij] aan te zetten om over te gaan tot het herstel van
de verschillende misdrijven.
Verder moet er ook rekening mee worden gehouden dat de
uitvoeringstermijnen uit de bestreden beslissing door dit besluit worden
verlengd, waardoor de [verzoekende partij] extra tijd krijgt om zich in regel
te stellen en om te vermijden dat er dwangsommen verbeuren.
De [omgevingsinspectie] oordeelde terecht dat de bestuurlijke
dwangsommen het meest geschikte middel zijn om invloed uit te oefenen op
het gedrag van de [verzoekende partij] en dat dit instrument het beste
aangewezen is om te voldoen aan de doelstelling tot aansporing. Gelet op de
discretionaire bevoegdheid van de [omgevingsinspectie] bij het bepalen van
de hoogte van de dwangsom zijn dwangsommen uit de bestreden beslissing,
rekening houdende met de feiten en de houding van de [verzoekende partij],
niet kennelijk disproportioneel.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-8/17
Al deze elementen maken dan ook dat de bestreden beslissing, zowel wat de
noodzaak om een bestuurlijke dwangsom op te leggen als wat de hoogte van
de flankerende dwangsom betreft, niet in kennelijke wanverhouding staat tot
de feiten die aan de bestreden beslissing ten grondslag liggen.
[…]”
IV. Ontvankelijkheid van de vordering
Vooralsnog bestaat er geen noodzaak om over de door de
verwerende partij opgeworpen ontvankelijkheidsexceptie uitspraak te doen. Een
onderzoek van en een uitspraak over die exceptie zou alleen nodig zijn indien de
grondvoorwaarden voor het toewijzen van de vordering tot schorsing vervuld zijn.
Dat is, zoals hierna zal blijken, niet het geval.
V. Schorsingsvoorwaarden
Krachtens artikel 17, § 1, derde lid, RvS-wet kan de schorsing
van de tenuitvoerlegging slechts worden bevolen onder de dubbele voorwaarde dat
- de zaak te spoedeisend is voor een behandeling ervan volgens de rechtspleging
die wordt voorzien voor een beroep tot nietigverklaring, en
- minstens één ernstig middel wordt aangevoerd waarvan het onderzoek zich leent
tot een versnelde behandeling en waarmee de nietigverklaring van de bestreden
beslissing prima facie kan worden verantwoord.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-9/17
VI. Ernst van de middelen
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij voert de schending aan van “de formele en
materiële motiveringsplicht zoals bedoeld in de artikelen 2 en 3 van de wet van
29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen, en
van het zorgvuldigheids-, het redelijkheids- en het evenredigheidsbeginsel als
beginselen van behoorlijk bestuur, doordat de minister intern tegenstrijdig en
minstens onvoldoende draagkrachtig motiveert waarom de afhankelijkheid van
derden wél een versoepeling verantwoordt voor maatregelen 2, 3, 4 en 6, maar niet
voor maatregel 1”.
Volgens de verzoekende partij kon de verwerende partij niet op
een draagkrachtige, zorgvuldige, redelijke en evenredige wijze beslissen dat enkel
een onmiddellijke stopzetting van de lozing via de waterzuiveringsinstallatie
(maatregel 1) zonder enige overgangsregeling en/of versoepeling van de
dwangsomdruk, passend was. De verwerende partij zou dit niet afdoende hebben
onderzocht en evenmin afdoende hebben gemotiveerd.
De ontoereikendheid van de motivering volgt volgens de
verzoekende partij in het bijzonder uit de interne tegenstrijdigheid van het
bestreden besluit. De verwerende partij erkent hierin immers zelf dat de
verzoekende partij voor de uitvoering van meerdere herstelmaatregelen afhankelijk
is van derden en dat de oorspronkelijke uitvoeringstermijnen te kort zijn. Die
vaststelling heeft de verwerende partij ertoe geleid om de uitvoeringstermijnen
voor de maatregelen 2, 3, 4 en 6 te verlengen. Maatregel 1 blijft echter ongewijzigd
onmiddellijk gelden. Het bestreden besluit zou niet motiveren waarom diezelfde
afhankelijkheid van derden niet relevant zou zijn voor maatregel 1. Maatregel 1 is
nochtans de meest ingrijpende maatregel, gekoppeld aan de zwaarste dwangsom.
Nu maatregel 1 maar kan worden opgeheven mits het verkrijgen van een
regularisatievergunning, zou de naleving ervan ook afhangen van de tussenkomst
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-10/17
van derden. De verwerende partij had dan ook volgens de verzoekende partij
moeten motiveren waarom die afhankelijkheid van derden wél een verlenging van
de uitvoeringstermijnen voor de maatregelen 2, 3, 4 en 6 verantwoordt, maar geen
enkele versoepeling, fasering of overgangsregeling verantwoordt voor maatregel 1.
Beoordeling
De artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de
uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen’ verplichten het bestuur in
de akte de juridische en feitelijke overwegingen op te nemen die aan de beslissing
ten grondslag liggen, en dat op afdoende wijze. Het afdoend karakter van de
motivering betekent dat de motivering pertinent moet zijn, dit wil zeggen dat ze
duidelijk met de beslissing te maken moet hebben, en dat ze draagkrachtig moet
zijn, dit wil zeggen dat de aangehaalde redenen moeten volstaan om de beslissing
te dragen.
Van een schending van het redelijkheidsbeginsel zal sprake zijn
wanneer het niet denkbaar is dat een zorgvuldig handelende overheid in dezelfde
omstandigheden tot dezelfde inhoudelijke beslissing kan komen.
Het evenredigheidsbeginsel wordt geschonden wanneer een
maatregel wordt genomen waarvan het gewicht niet in een redelijke verhouding
staat tot de ernst van de feiten die eraan ten grondslag liggen.
Het zorgvuldigheidsbeginsel houdt in dat het bestuur zijn
beslissing op zorgvuldige wijze moet voorbereiden. De beslissing moet berusten
op werkelijk bestaande en concrete feiten die met de vereiste zorgvuldigheid
worden vastgesteld.
Het bestreden besluit legt aan de verzoekende partij
verschillende bestuurlijke maatregelen op, waarvan de eerste luidt:
“1) Het onmiddellijk stopzetten van het onvergund lozen van
bedrijfsafvalwater via een waterzuiveringsinstallatie aangezien voor de
exploitatie van de afvalwaterzuiveringsinstallatie niet de vereiste rubriek in
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-11/17
de milieuvergunning werd opgenomen. Ten bewijze van het stopzetten van
de lozing dient elke week een duidelijk leesbare foto van de totaliserende
tellerstand van de aanwezige debietmeter per mail te worden bezorgd aan de
toezichthouder. Op basis van de foto dient duidelijk te zijn op welke dag en
uur de foto werd genomen.”
In tegenstelling tot wat de verzoekende partij voorhoudt, lijkt zij
deze maatregel te kunnen naleven zonder tussenkomst van een derde. Het lijkt
immers te volstaan dat zij het lozen van bedrijfsafvalwater via een
waterzuiveringsinstallatie stopzet, en ten bewijze daarvan wekelijks een foto
doorstuurt. De omstandigheid dat aan deze bestuurlijke maatregel maar een einde
kan worden gesteld mits een vergunning voor de waterzuiveringsinstallatie, wat de
tussenkomst van derden impliceert, lijkt niet te betekenen dat voor de naleving van
de maatregel zelf derden moeten tussenkomen.
De situatie lijkt anders te zijn voor de bestuurlijke maatregelen
onder nummers 2, 3, 4 en 6, die voor de naleving ervan wel de tussenkomst lijken
te vereisen van derden, zijnde aannemers of dienstverleners waarop de
verzoekende partij een beroep zal moeten doen om de maatregel te kunnen naleven.
Deze maatregelen lijken immers te vereisen dat de verzoekende partij door een
derde een studie laat uitvoeren (maatregel 2), een conforme debietmeter laat
plaatsen (maatregel 3), debietmeters laat verzegelen (maatregel 4) en een peilput
laat aanleggen (maatregel 6).
De door de verzoekende partij aangevoerde tegenstrijdigheid
lijkt dan ook feitelijke grondslag te missen. De verwerende partij acht het passend
om de uitvoeringstermijnen van bepaalde maatregelen te verlengen in vergelijking
met de termijnen die door de omgevingsinspectie in eerste bestuurlijke aanleg
werden opgelegd, omdat die maatregelen de tussenkomst van derden vereisen. Nu
de eerste bestuurlijke maatregel geen tussenkomst van derden lijkt te vereisen, lijkt
dat motief niet relevant te zijn voor een aanpassing van de uitvoeringstermijn van
die maatregel.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-12/17
Het blijkt op het eerste gezicht overigens niet dat de verzoekende
partij in haar bestuurlijk beroepschrift de grief betreffende de uitvoeringstermijnen
ook heeft betrokken op de eerste bestuurlijke maatregel.
De in het middel ontwikkelde kritiek van de verzoekende partij
lijkt voor het overige beperkt te zijn tot het louter tegenspreken van de bevinding
van de verwerende partij dat het in de gegeven omstandigheden gepast is om
bestuurlijke maatregelen op te leggen en hieraan bestuurlijke dwangsommen te
koppelen. De verzoekende partij lijkt met haar betoog niet aannemelijk te kunnen
maken dat het bestreden besluit de artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991
‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen’ of de door
haar vermelde beginselen van behoorlijk bestuur miskent.
Het eerste middel is niet ernstig.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij voert de schending aan van “de formele en
de materiële motiveringsplicht zoals bedoeld in de artikelen 2 en 3 van de wet van
29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen, en
van het zorgvuldigheidsbeginsel als beginsel van behoorlijk bestuur, doordat de
minister niet concreet antwoordt op het verzoek van verzoekende partij om een
tijdelijke, strikt gecontroleerde overgangsregeling én niet zorgvuldig onderzoekt
of een dergelijke overgangsregeling, gekoppeld aan bijkomende controle- en
rapporteringsverplichtingen, mogelijk was”.
Zij zet uiteen dat zij in haar beroepschrift concreet heeft gevraagd
om een tijdelijke, strikt gecontroleerde overgangsregeling en daarbij heeft gewezen
op een in samenwerking met een studiebureau opgestart traject, de voorbereiding
van een studie en actieplan, de bereidheid tot bijkomende controle- en
rapporteringsverplichtingen en verdere technische remediëring. De argumenten
van het bestreden besluit tot verwerping van dit argument zouden volgens de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-13/17
verzoekende partij kunnen verklaren waarom handhaving noodzakelijk is, maar
zouden niet verantwoorden waarom een tijdelijke overgangsregeling niet mogelijk
of onvoldoende zou zijn.
Beoordeling
In haar beroepschrift heeft de verzoekende partij haar grief
betreffende het voorzien van een overgangsregeling als volgt geformuleerd:
“Verzoekende partij begrijpt dat de overheid maatregelen kan opleggen om
een problematische en niet-geregulariseerde toestand te beëindigen en
verdere milieurisico’s te vermijden. De ernst van de vaststellíngen,
inzonderheid de staalname van april 2025, wordt niet ontkend.
De grief richt zich evenwel tegen het feit dat het bestreden besluit kiest voor
een onmiddellijke stopzetting, zonder werkbare overgangsregeling, hoewel
op dat ogenblik reeds een concreet studietraject was opgestart via […] met
het oog op optimalisatie en remediëring van de waterzuivering. Uit de
uitnodiging voor de hoorzitting van 21 januari 2026 blijkt bovendien dat
maatregel 2 precies bestond uit een studie en actieplan door een erkend
deskundige water, waarop […] vervolgens effectief is ingegaan.
Verzoekende partij meent dat de Minister kan en moet beoordelen of een
tijdelijke, strikt gecontroleerde overgangsregeling niet passender is dan een
onmiddellijke stillegging, bijvoorbeeld onder voorwaarden van wekelijkse
rapportering, staalname, tellerstanden en versnelde uitvoering van de
technische en administratieve maatregelen.”
Het bestreden besluit lijkt die grief op afdoende wijze te hebben
beantwoord door erop te wijzen dat het niet kennelijk onevenredig en onredelijk is
om te kiezen voor de onmiddellijke stopzetting van de lozing via de onvergunde
waterzuiveringsinstallatie, in plaats van de door de verzoekende partij voorgestelde
tijdelijke overgangsmaatregel. Daarbij wijst de verwerende partij op de
omstandigheid dat de lozing via de onvergunde installatie een ernstig misdrijf is
dat al verschillende jaren wordt gepleegd, en dit ondanks het feit dat de
verzoekende partij meermaals werd aangemaand om de situatie te regulariseren.
Een bestuurlijke maatregel lijkt er bovendien niet in te kunnen
bestaan de voortzetting van een misdrijf te gedogen. Ook zonder de bestuurlijke
maatregel lijkt de verzoekende partij ertoe verplicht te zijn om de exploitatie van
de vergunningsplichtige inrichting die zonder omgevingsvergunning wordt
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-14/17
uitgebaat, onmiddellijk stop te zetten. De verzoekende partij lijkt met het middel
de voortzetting te beogen van een ongeoorloofde toestand zodat zij geen wettig
belang lijkt te hebben bij het middel.
Het middel is niet ernstig.
C. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij voert de schending aan van “de formele en
materiële motiveringsplicht zoals bedoeld in de artikelen 2 en 3 van de wet van
29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen, en
van het evenredigheids- en zorgvuldigheidsbeginsel als beginselen van behoorlijk
bestuur, in zoverre de aan maatregel 1 gekoppelde dwangsommen integraal worden
behouden zonder afzonderlijke beoordeling van de impact van het ontbreken van
een overgangsregeling”.
Volgens de verzoekende partij werken de motiverings- en
zorgvuldigheidsgebreken met betrekking tot maatregel 1 door in de daaraan
gekoppelde dwangsommen. Indien niet afdoende wordt gemotiveerd waarom
maatregel 1 onmiddellijk en zonder overgangsregeling moet gelden, zou evenmin
zonder afdoende motivering en zorgvuldig onderzoek worden verantwoord
waarom de daaraan gekoppelde dwangsomdruk integraal behouden blijft.
Dit zou volgens de verzoekende partij des te meer gelden nu de
verwerende partij zelf erkent dat bepaalde maatregelen door afhankelijkheid van
derden niet binnen de oorspronkelijke termijnen konden worden uitgevoerd.
De verwerende partij had volgens de verzoekende partij minstens
afzonderlijk moeten onderzoeken en motiveren of de dwangsommen gekoppeld
aan maatregel 1, in afwachting van de uitvoering van de technische en
administratieve regularisatiestappen, proportioneel bleven, dan wel of een
tijdelijke fasering, matiging of koppeling aan bijkomende controleverplichtingen
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-15/17
aangewezen was.
Beoordeling
In zoverre de verzoekende partij aanvoert dat de grieven die in
het eerste en het tweede middel worden uiteengezet ten aanzien van de eerste
bestuurlijke maatregel, doorwerken naar de bestuurlijke dwangsommen die aan die
de overtreding van die maatregel worden gekoppeld, lijkt te kunnen worden
volstaan naar de vaststelling dat die middelen hiervoor niet ernstig werden
bevonden om ook die kritiek als niet ernstig af te wijzen.
Het bestreden besluit lijkt op afdoende wijze, met verwijzing
naar de uitdrukkelijk hernomen motieven van de in eerste bestuurlijke aanleg
genomen beslissing, te motiveren dat het verantwoord is om de bestuurlijke
maatregelen die aan de verzoekende partij worden opgelegd, te koppelen aan
bestuurlijke dwangsommen. Eveneens lijkt de verwerende partij daarbij geen
onevenredige of onzorgvuldige verantwoording geboden te hebben voor de hoogte
van de dwangsommen. De verzoekende partij lijkt met haar betoog niet
aannemelijk te kunnen maken dat het bestreden besluit de bepalingen zou
miskennen van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering
van de bestuurshandelingen’ of van de door haar vermelde beginselen van
behoorlijk bestuur.
Het middel is niet ernstig.
VII. Conclusie
Bij gebreke aan minstens één ernstig middel waarmee de
nietigverklaring van de bestreden akte prima facie kan verantwoord worden, wordt
niet voldaan aan één van de voorwaarden die gesteld worden in artikel 17, § 1,
derde lid, RvS-wet opdat de vordering tot schorsing kan worden toegewezen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-16/17
BESLISSING
De Raad van State verwerpt de vordering.
Dit arrest is uitgesproken op een oktober tweeduizend zesentwintig, door de Raad
van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Francis Van Nuffel,
staatsraad, waarnemend voorzitter,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Francis Van Nuffel
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.267.889
VII-43.319-17/17
