PROCUREUR-GENERAAL BIJ DE HOGE RAAD DER NEDERLANDEN Nummer 26/02488 Zitting 30 oktober 2026 CONCLUSIE IN INCIDENT G. Snijders In de zaak [verzoeker] , verzoeker, advocaat: N.A.W.E. Jansen tegen de Staat der Nederlanden (ministerie van Justitie en Veiligheid, Immigratie- en Naturalisatiedienst) verweerder, advocaat: S.M. Kingma Partijen worden hierna aangeduid als verzoeker en de Staat. 1Inleiding In dit incident gaat het om de vraag of verzoeker een inhoudelijk oordeel van de Hoge Raad kan krijgen over het beroep dat hij heeft gericht tegen een beschikking van de rechtbank. Zijn advocaat in cassatie heeft de Hoge Raad en de Staat laten weten dat verzoeker zijn beroep intrekt en dat hij (alsnog) berust in de beschikking. Enige weken later heeft de advocaat van verzoeker laten weten dat verzoeker zich heeft bedacht en dat hij het beroep alsnog wenst door te zetten, zo dat mogelijk is. De Staat heeft aangevoerd dat, gelet op de eerdere mededeling namens verzoeker, het beroep niet meer inhoudelijk kan worden behandeld. De rolraadsheer heeft om een conclusie verzocht over deze discussie, die geheel heeft plaatsgevonden in portaalberichten. 2Procesverloop 2.1 Bij het deze procedure inleidende verzoekschrift van 19 februari 2025 heeft verzoeker zich tot de rechtbank Den Haag gewend en verzocht om op de voet van art. 17 Rijkswet op het Nederlanderschap (RWN) vast te stellen dat hij niet het Nederlanderschap bezit. De rechtbank heeft het verzoek bij beschikking van 19 februari 2026 afgewezen. 2.2 Verzoeker heeft bij een verzoekschrift van 28 april 2026 hoger beroep van de beschikking ingesteld bij het gerechtshof Den Haag. De griffie van het hof heeft het verzoekschrift eerst doorgezonden naar de Raad van State, waar het op 7 mei 2026 is ingekomen en daarna, toen de Raad van State het terugzond, naar de Hoge Raad, waar het is ingekomen op 16 juni 2026. Bij brief van 16 juni 2026 heeft de griffie van de Hoge Raad aan de advocaat van verzoeker medegedeeld dat een civiel cassatieberoep door tussenkomst van een cassatieadvocaat moet worden ingediend in het portaal van de Hoge Raad en dat het verzuim om dat te doen kan worden hersteld door dezelfde procesinleiding opnieuw in te dienen, door tussenkomst van een cassatieadvocaat, in het portaal, uiterlijk op 30 juni 2026. 2.3 Op 30 juni 2026 heeft mr. Jansen, cassatieadvocaat, het verzoekschrift – ongewijzigd – ingediend in het portaal van de Hoge Raad. Op 10 juli 2026 heeft mr. Kingma, cassatieadvocaat, laten weten zich te stellen voor de Staat. Aan de Staat is uitstel voor indiening van een verweerschrift verleend tot en met 3 september 2026. 2.4 Op 9 augustus 2026 heeft mr. Jansen het volgende bericht in het portaal geplaatst: “Trekt verzoek in. Toelichting: [verzoeker] wenst alsnog te berusten in de bestreden beschikking.” De griffier heeft hierop partijen laten weten de zaak op de rol van 28 augustus 2026 te plaatsen voor beraad voor royement. Op 25 augustus 2026 heeft mr. Kingma in het portaal het bericht geplaatst dat: “De Staat kan instemmen met royement, nu het cassatieberoep is ingetrokken.” 2.5 Op 27 augustus 2026 heeft mr. Jansen in het portaal het volgende bericht geplaatst: “[verzoeker] trekt zijn eerdere intrekkingsverzoek in, omdat hij de procedure wenst door te zetten als dat nog mogelijk is. [verzoeker] kan op voorhand instemmen met extra uitstel indien de Staat daar behoefte aan heeft in verband met zijn eerdere verzoek.” Mr. Kingma is naar aanleiding van dit bericht de mogelijkheid gegeven om zich uit te laten over voort procederen. 2.6 Op 3 september 2026 heeft mr. Kingma het volgende bericht in het portaal geplaatst: “[verzoeker] heeft op 9 augustus 2026 via zijn cassatieadvocaat ondubbelzinnig laten weten aan uw Raad en de Staat (via een portaalbericht) en rechtstreeks aan de Staat (via een begeleidende e-mail van zijn cassatieadvocaat aan mij) dat hij berust in de bestreden beschikking en dat hij zijn cassatieberoep intrekt. De intrekking leidt ertoe dat de aangevoerde cassatiemiddelen niet meer kunnen worden onderzocht en dat het cassatieberoep van [verzoeker] moet worden verworpen. Hiervan kan niet worden teruggekomen, althans gaat de Staat daarmee niet akkoord (mede gelet op de ondubbelzinnigheid van de eerdere mededeling, waarbij ook uit de meegedeelde berusting is afgeleid dat [verzoeker] zich wenst neer te leggen bij de bestreden uitspraak). Na het eerdere intrekkingsbericht had uw Raad de zaak op de rol gezet voor royement – daar kon de Staat uit praktisch oogpunt mee instemmen, nu door de intrekking slechts een verwerping zou kunnen volgen. Als de procedure niet alsnog wordt doorgehaald, verzoekt de Staat uw Raad het cassatieberoep alsnog (bij beschikking) te verwerpen. Subsidiair: mocht uw Raad toch de ‘intrekking van de intrekking’ toestaan, dan verzoekt de Staat om een termijn van zes weken voor verweerschrift, dat nu (vanwege de intrekking) nog niet was voorbereid.” Mr. Jansen is hierop op 4 september 2026 (opnieuw) verzocht om zich erover uit te laten of de zaak kan worden geroyeerd. 2.7 In een portaalbericht van 10 september 2026 heeft mr. Jansen laten weten: “Zoals de Staat terecht opmerkt, heeft uw Raad na het eerdere intrekkingsbericht de zaak op de rol gezet. Uw Raad heeft de zaak (dus) niet direct op het eerste verzoek van betrokkene als ingetrokken aangemerkt. De zaakstatus was “beraad royement”. Dat bleek verstandig nu betrokkene zich kennelijk nog voor de relevante roldatum heeft bedacht. Daar was (dus) ruimte voor; althans die verwachting is gewekt door de datum van het beraad en het feit dat ruimte is gegeven voor "beraad". Afstand van toegang tot de rechter is mogelijk. Afstand doen, is echter wel met waarborgen omkleed. Toegang verdwijnt meestal niet - direct - met een paar woorden. Dat geldt ook hier. Zowel de advocaat in eerste aanleg als ikzelf hebben ook even gewacht of betrokkene niet terug zou keren op zijn verzoek om de zaak in te trekken; voordat we in actie kwamen. Ik stel me voor dat tijdens een zitting veelal door de rechter ook even beraad gegund wordt aan een partij die – nog voor de inhoudelijke behandeling – plots aangeeft de zaak in te willen trekken. De rechter zal dan niet meteen de zitting eindigen zonder een enkele vraag te stellen of zonder te onderzoeken of dit werkelijk duurzaam de wens is van de rechtszoekende. Het is dus wijs dat uw Raad niet direct aan het intrekkingsverzoek definitieve gevolgen heeft verbonden, maar de zaak op de rol heeft gezet met als toelichting “beraad royement”. Dat betekende dat partijen zich nog konden beraden en uitlaten over de intrekking en royement. Uit dit beraad bleek vervolgens dat de wens om de zaak in te trekken niet duurzaam was. Daarom is verzocht het eerdere verzoek in te trekken. Betrokkene vindt het belangrijk dat zijn zaak alsnog wordt bekeken; waarbij ook geldt dat een schending van het EVRM aan de orde is en het altijd de voorkeur heeft om zaken inhoudelijk te behandelen; in plaats van af te doen op formaliteiten. Betrokkene verzoekt de zaak daarom inhoudelijk te behandelen indien dat nog mogelijk is.” 2.8 De rolraadsheer heeft partijen hierop in een portaalbericht en op de rol van 11 september 2026 medegedeeld: “Het is niet aan de rolraadsheer maar aan een meervoudige kamer om, gehoord de A.G., te beslissen of het middel na de intrekking van het verzoek nog kan worden onderzocht.” De Staat is nog de gelegenheid gegeven om op het bericht van mr. Jansen van 10 september 2026 te reageren. Op 11 september 2026 heeft mr. Kingma in het portaal medegedeeld: “De Staat handhaaft zijn standpunt dat het cassatieberoep is ingetrokken. Intrekking geschiedt door een mededeling (die door de Staat hier ook zo is begrepen), en vereist geen bevestiging in een tussenstap ‘beraad royement’. De beschrijving van mr. Jansen (“Zowel de advocaat in eerste aanleg als ikzelf hebben ook even gewacht of betrokkene niet zou terugkeren op zijn verzoek”) suggereert overigens ook dat het beroep na zorgvuldige overweging is ingetrokken.” 2.9 Partijen is hierna verzocht de stukken te fourneren, wat zij hebben gedaan, waarna conclusie in het incident is bepaald. 3Bespreking van het incident 3.1 Op zichzelf kan in een verzoekschriftprocedure en in cassatie in een verzoekprocedure een incidenteel verzoek worden gedaan, ook al bevat de wet daarvan geen regeling. In deze zaak ontbreekt echter een incidenteel verzoek van een van partijen. Ook het ambtshalve openen van een incident is evenwel mogelijk te achten. Als gezegd is de vraag in dit incident of het cassatieberoep nog inhoudelijk kan worden behandeld na het bericht van mr. Jansen van 9 augustus 2025 en het beroep daarop van de Staat. Volgens de Staat is sprake van zowel intrekking van het beroep – wat leidt tot verwerping van het beroep – als van berusting – wat leidt tot niet-ontvankelijkheid van verzoeker in zijn beroep. Intrekking 3.2 Intrekking van een rechtsmiddel of dagvaarding is op zichzelf mogelijk, maar beëindigt de procedure niet. In cassatie geldt dat zolang de Hoge Raad nog geen uitspraak heeft gedaan, de eiser dan wel verzoeker tot cassatie zijn beroep kan intrekken zonder daartoe de toestemming van de verweerder nodig te hebben. De intrekking heeft uitsluitend tot gevolg dat de door de eiser dan wel verzoeker aangevoerde cassatiemiddelen niet meer kunnen worden onderzocht. Dit betekent dat het beroep moet worden verworpen. In het geval van intrekking wordt dus alsnog uitspraak gedaan en een proceskostenveroordeling ten laste van de intrekkende partij zal dus ook vaak in de rede liggen. Voor het hoger beroep en het verzet valt hetzelfde aan te nemen, nu er geen in dit verband relevante verschillen bestaan tussen deze rechtsmiddelen en het cassatieberoep. 3.3 Intrekking is een vorm van afstand van recht. Aan intrekking vallen dus de eisen van afstand van recht te stellen. Afstand van recht is een rechtshandeling en de vraag of daarvan sprake is, dient dus te worden bepaald aan de hand van de art. 3:33 en 3:35 BW (via de schakelbepaling van art. 3:59 BW). In het algemeen mag niet te snel worden aangenomen dat iemand afstand van recht doet. In de regel is namelijk een uitdrukkelijke en ondubbelzinnige mededeling nodig die de afstand inhoudt. Een procesrechtelijke intrekking vindt echter doorgaans plaats door de advocaat van de betrokken partij. Deze dient uit hoofde van zijn functie zich ervan te vergewissen of zijn cliënt de intrekking écht wenst, na deze eerst naar behoren te hebben geïnformeerd over de betekenis daarvan (dus de gevolgen én de onherroepelijkheid daarvan), vooraleer hij aan de wederpartij en het gerecht de intrekking mededeelt. Daarom mogen de wederpartij en het gerecht ook zonder meer op zijn woord afgaan, als de procesvertegenwoordiger van zijn cliënt, die bevoegd is namens zijn cliënt te spreken en van wie de mededelingen in hun gevolgen de cliënt treffen (art. 3:66 lid 1 BW). In de procesrechtelijke literatuur wordt dan ook, als ik het goed zie, niet ingegaan op de eisen die aan een intrekking van een zaak of een beroep zijn te stellen. Dat is immers, doordat de communicatie via advocaten verloopt en de betekenis die aan die communicatie om genoemde redenen toekomt, geen bron van geschillen. Berusting 3.4 Art. 400 Rv, dat op grond van art. 426 lid 4 Rv ook op verzoekprocedures in cassatie van toepassing is, houdt in dat het beroep in cassatie niet openstaat voor hem die in de uitspraak heeft berust. Art. 334 Rv bevat een zelfde regeling ten aanzien van het hoger beroep. Berusting leidt tot niet-ontvankelijkheid van het ingestelde beroep. Volgens vaste rechtspraak is berusting in een rechterlijke uitspraak het te kennen geven aan de wederpartij van de wil om zich bij die uitspraak neer te leggen en aldus afstand te doen van het recht om daartegen een rechtsmiddel in te stellen. Van berusting kan slechts sprake zijn indien de in het ongelijk gestelde partij na de uitspraak jegens de wederpartij heeft verklaard dat zij zich bij de uitspraak neerlegt of jegens de wederpartij een houding heeft aangenomen waaruit dit in het licht van de omstandigheden van het geval ondubbelzinnig blijkt. Het vereiste dat de in het ongelijk gestelde partij na de uitspraak jegens de wederpartij heeft verklaard dat zij zich bij de uitspraak neerlegt, vergt dat sprake is van een tot die wederpartij gerichte verklaring als bedoeld in art. 3:37 lid 3 BW. Een tot een derde gerichte mededeling levert geen berusting op. De rechter kan de niet-ontvankelijkheid van een beroep slechts op grond van berusting uitspreken indien de verwerende partij dit als verweer heeft gevoerd. Bij een beroep op niet-ontvankelijkheid van het cassatieberoep wegens berusting heeft de Hoge Raad als feitenrechter te oordelen over dit beroep. Aan het aannemen van berusting staat volgens een arrest van de Hoge Raad uit 1919 niet in de weg dat het rechtsmiddel al is aangewend op het moment dat berust werd. Dit is dan ook de heersende leer, die strookt met het gegeven dat berusting een vorm van afstand van recht is, dus een rechtshandeling. Een eenmaal verrichte rechtshandeling en dus een afstand van recht is als zodanig onomkeerbaar, behoudens in enkele voor deze zaak verder niet relevante gevallen (vgl. bijv. art. 6:219 BW). Wat betreft berusting volgt deze lijn ook uit de rechtspraak van de Hoge Raad. Deze zaak 3.5 De hiervoor in 2.4 weergegeven mededeling van 9 augustus 2025 is uitdrukkelijk en ondubbelzinnig en gericht aan de Staat en de Hoge Raad. Zowel over de intrekking als de berusting kan daarom geen discussie bestaan. Van geen van beide kan verzoeker terugkomen. Het standpunt van de Staat is dus juist. Dat wordt, anders dan van de kant van verzoeker is aangevoerd, niet anders doordat de Hoge Raad de zaak na de mededeling op de rol heeft gezet voor royement. Royement is immers slechts een administratieve handeling zonder (eigen) rechtsgevolgen (art. 246 lid 2 eerste zin Rv). 3.6 De vraag is tot welke beslissing het voorgaande moet leiden. Denkbaar is dat de zaak weer naar de rol gaat om te bezien of verzoeker nu wel kan instemmen met royement. Ik weet echter niet of de rolraadsheer dat voor ogen stond bij zijn beslissing om in dit stadium een conclusie en een beslissing van de meervoudige kamer te bepalen. Het meest praktisch lijkt me dat de Hoge Raad, gelet op het voorgaande, nu gelijk einduitspraak doet. Daarom zal ik in die zin concluderen. 3.7 Ik wijs overigens nog op het feit dat, minst genomen, onduidelijk is of in deze zaak wel cassatieberoep is ingesteld. Het verzoekschrift van verzoeker houdt immers onmiskenbaar in dat hij hoger beroep instelt. Het verzoekschrift vermeldt dat op diverse plaatsen met zoveel woorden en het richt zich dan ook uitdrukkelijk tot het hof als appelrechter. Het hoger beroep is onmiskenbaar niet-ontvankelijk, omdat art. 18 lid 3 RWN als gezegd uitsluitend cassatieberoep openstelt van de beschikking van de rechtbank. Ons procesrecht voorziet niet in de mogelijkheid om te herstellen dat hoger beroep in plaats van cassatieberoep is ingesteld. Die herstelmogelijkheid bestaat wel als cassatieberoep wordt ingesteld in plaats van hoger beroep (art. 340 Rv). De Hoge Raad heeft echter beslist dat deze wettelijke mogelijkheid zich niet analoog laat toepassen in het geval dat ten onrechte hoger beroep is ingesteld. 4Conclusie De conclusie strekt tot niet-ontvankelijkverklaring van verzoeker in zijn beroep dan wel verwerping van dat beroep. De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden A-G Rb. Den Haag 19 februari 2026, ECLI:NL:RBDHA:2026:6099. Verzoeker stelt dat hij afstand van het Nederlanderschap heeft gedaan. De afwijzing van zijn verzoek door de rechtbank berust daarop dat die afstand geen gevolg heeft gehad omdat hij daardoor stateloos zou worden, wat een rechtsgevolg is dat de wet niet toestaat – gelet op de zeer grote bezwaren die daaraan zijn verbonden, voor zowel het individu als de samenleving – en overeenkomstig diverse verdragen ter voorkoming van stateloosheid. De gronden van het hoger beroep behelzen een beroep op art. 8 EVRM. Vgl. o.m. de verschillende datumstempels op het verzoekschrift dat is ingekomen bij de Hoge Raad. Het waarom van de weergegeven omzwerving blijkt niet uit de stukken, maar vindt vermoedelijk daarin zijn grond dat art. 18 lid 3 RWN uitsluitend cassatieberoep van de beschikking van de rechtbank openstelt. Navraag bij de griffie leert mij dat dit bericht inderdaad afkomstig is van de rolraadsheer. Uit de portaalberichten en mededelingen op de rol volgt dat niet duidelijk. Vgl. HR 5 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3533, NJ 2016/261, m.nt. W.D.H. Asser. Zie ook recent HR 16 oktober 2026, ECLI:NL:HR:2026:1686. Vgl. voorts GS Burgerlijke Rechtsvordering, paragraaf 2.10.1 van Boek 1 Rv, aant. 3 (G. Snijders, actueel t/m 20 april 2026). Vgl. ook B.T.M. van der Wiel (red.), Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2026, nr. 234, en Asser Procesrecht/Korthals Altes & Groen 7 2015/259. Vgl. GS Burgerlijke Rechtsvordering, afdeling 2.10 van Boek 1 Rv, aant. 1 (G. Snijders, actueel t/m 20 april 2026), met verwijzing naar de wetsgeschiedenis, Van Mierlo/Bart, Parl. Gesch. Burg. Procesrecht, p. 377, waaruit dit indirect valt af te leiden. Vgl. ook Asser Procesrecht/Korthals Altes & Groen 7 2015/243. Vgl. bijv. GS Burgerlijke Rechtsvordering, afd. 2.13 van Boek 1 Rv, aant. 3 (G. Snijders, actueel t/m 20 april 2026), met verdere verwijzingen. Vgl. voor e.e.a. B.T.M. van der Wiel (red.), Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2026, nr. 353, met vermelding van zeer vele voorbeelden in de rechtspraak van de Hoge Raad, en Asser Procesrecht/Korthals Altes & Groen 7 2015/222. Vgl. aldus bijv. GS Burgerlijke Rechtsvordering, afd. 2.13 van Boek 1 Rv, aant. 3 (G. Snijders, actueel t/m 20 april 2026), onder e, voetnoot 6. Vgl. uitvoerig C. Spierings, Afstand van recht, Deventer: Wolters Kluwer 2019, nr. 60. Vgl. ook Asser Procesrecht/Korthals Altes & Groen 7 2015/233, p. 324 bovenaan. Vgl. C. Spierings, Afstand van recht (Mon. BW A6a), Deventer: Wolters Kluwer 2019, nrs. 14 en 17. HR 3 juni 1988, ECLI:NL:HR:1988:AB8461, NJ 1988/808, rov. 3, maakt er m.b.t. een door een advocaat medegedeelde berusting geen woorden aan vuil. Zie over berusting i.h.a. bijv. B.T.M. van der Wiel (red.), Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2026, nr. 167-170, en Asser Procesrecht/Korthals Altes & Groen 7 2015/86. Beide bepalingen beogen hetzelfde tot uitdrukking te brengen. Zie aldus Kamerstukken II 1950/51, 2079, nr. 3, p. 6. Vgl. HR 10 maart 2017, ECLI:NL:HR:2017:412, NJ 2017/135 (Boskalis Holding/Fugro), rov. 3.3-3.4 met verwijzing naar eerdere rechtspraak. Zie voor e.e.a. B.T.M. van der Wiel (red.), Cassatie, Deventer: Wolters Kluwer 2026, nr. 169, met verwijzing naar rechtspraak van de Hoge Raad. HR 23 mei 1919, ECLI:NL:HR:1919:60, NJ 1919/673. Vgl. bijv. A-G Wesseling-van Gent, conclusie (ECLI:NL:PHR:2019:1103), voor HR 21 februari 2020, ECLI:NL:HR:2020:316, onder 2.9-2.11, A-G Asser, conclusie (ECLI:NL:PHR:1996:AD2521) voor HR 29 maart 1996, ECLI:NL:HR:1996:AD2521, NJ 1996/421, onder 2.11, GS Burgerlijke Rechtsvordering, art. 334 Rv, aant. 3 (J.J. van der Helm, actueel t/m 14 juni 2026), en T&C Rv, commentaar op art. 334 Rv, aant. 2 (P. Koerts, actueel t/m 1 oktober 2026). Vgl. bijv. C. Spierings, Afstand van recht, Deventer: Wolters Kluwer 2019, nr. 60 en eerder C. Spierings, De eenzijdige rechtshandeling (diss. Nijmegen), Deventer: Wolters Kluwer 2016, par. 10.5, met verdere verwijzingen. Vgl. genoemd HR 3 juni 1988, ECLI:NL:HR:1988:AB8461, NJ 1988/808, rov. 3, waarin een partij wilde terugkomen van een berusting. Zie aldus ook de literatuur, onder verwijzing naar dit arrest. Vgl. bijv. GS Burgerlijke Rechtsvordering, art. 334 Rv, aant. 1 (J.J. van der Helm, actueel t/m 14 juni 2026), en Asser Procesrecht/Bakels, Hammerstein & Wesseling-van Gent 4 2026/190. Vgl. daarover bijv. GS Burgerlijke Rechtsvordering, art. 246 Rv, aant. 2-3 (G. Snijders, actueel t/m 20 april 2026), met verdere verwijzingen. Als gezegd is het verzoekschrift kennelijk daarom doorgezonden naar de Hoge Raad. Die doorzending berust echter niet op de wet en het is (dan ook) de vraag of die doorzending in vergelijkbare gevallen plaatsvindt. Het aanmerken van het verzoekschrift als cassatieverzoekschrift heeft daarom iets willekeurigs. HR 24 mei 1996, ECLI:NL:HR:1996:ZC2077, NJ 1996/538, rov. 3. W.H.H. Heemskerk heeft erop gewezen dat analoge toepassing van art. 340 Rv tot ernstige processuele complicaties kan leiden en daarom geen aanbeveling verdient. Zie zijn opstel ‘Geen omkering van de regel van art. 340 Rv’, in: E.H. Hondius, A.W. Jongbloed & R.Ch. Verschuur (red.), Van Nederlands naar Europees procesrecht?!: liber amicorum Paul Meijknecht, Deventer: Kluwer 2000, p. 113-116.