Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-06-11, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260611.1N.8

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260611.1N.8 (2026-06-11)

Sommaire (FR) : Nog niet beschikbaar

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- 11 JUNI 2026

C.25.0130.N/1

Hof van Cassatie van België

Arrest

Nr. C.25.0130.N J. U. nv, eiseres, vertegenwoordigd door mr. Paul Wouters, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 3000 Leuven, Koning Leopold I-straat 3, waar de eiseres woonplaats kiest, tegen R. V.K., verweerder, vertegenwoordigd door mr. Johan Verbist, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 2000 Antwerpen, Amerikalei 187/302, waar de verweerder woonplaats kiest.

11 JUNI 2026 I.

C.25.0130.N/2

RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen van 18 november 2024. Advocaat-generaal Stijn Ravyse heeft op 13 mei 2026 een schriftelijke conclusie neergelegd. Sectievoorzitter Geert Jocqué heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Stijn Ravyse heeft geconcludeerd.

II.

CASSATIEMIDDEL

De eiseres voert in haar verzoekschrift dat aan dit arrest is gehecht, een middel aan.

III.

BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling Tweede onderdeel 1.

De verjaring, die een verweer vormt tegen een te laat ingestelde vordering in

rechte, kan niet beginnen lopen vóór het ontstaan van de rechtsvordering. De rechtsvordering die op een verbintenis is gegrond, ontstaat in de regel op de datum waarop die verbintenis moet worden nagekomen. De verjaring ervan loopt in de regel vanaf dat ogenblik. 2.

De vordering tot betaling van schadevergoeding ingevolge een contractuele

wanprestatie verjaart, als persoonlijke rechtsvordering, overeenkomstig artikel 2262bis, § 1, eerste lid, Oud Burgerlijk Wetboek, door verloop van tien jaar. Deze verjaringstermijn gaat niet in voordat de voorwaarden van deze vordering zijn vervuld, wat impliceert dat niet alleen de fout, maar ook schade bestaat. Deze schade moet een zeker karakter hebben, in die zin dat zijn bestaan niet hypothetisch mag zijn. Om deze verjaringstermijn te doen ingaan, is het niet noodzakelijk dat de benadeelde kennis heeft van zijn schade, noch dat schade zich heeft veruitwendigd.

11 JUNI 2026

C.25.0130.N/3

De appelrechter stelt vast en oordeelt dat:

• de eiseres aan de verweerder, als notaris, een professionele fout verwijt waardoor zij schade heeft geleden, meer bepaald een gebrek in zijn informatieverplichting met betrekking tot de toepassing van de Wet Breyne en het miskennen van de wettelijke bepalingen/verplichtingen van de Wet Breyne naar aanleiding van het opstellen van de basisakte van een appartementsgebouw in oprichting in 1992, een wijzigende basisakte in 1993 en een aantal notariële verkoopaktes met betrekking tot de appartementen in 1992-1993;
• de eiseres op 11 januari 2012 overging tot dagvaarding van de notaris;
• de aansprakelijkheid van de notaris contractueel van aard is;
• de eiseres reeds in de beschikking van de beslagrechter van 13 december 1999 in een procedure tegen de VME op basis van de voorgebrachte stukken expliciet als bouwpromotor wordt bestempeld;
• ook in het deskundigenonderzoek U./G.-V./VME in 2001 reeds naar de toepasselijkheid van de Wet Breyne werd verwezen;
• de eiseres de problematiek betreffende de Wet Breyne dus minstens van in 1999 kende of moest kennen;
• zowel de beweerde fout, de schade als het oorzakelijk verband waarop de eiseres haar vordering baseert, op dat ogenblik gekend waren;
• de eigenaars en de VME zich reeds in 1999 en 2001 hebben beroepen op de verplichtingen van de eiseres, voortvloeiende uit de Wet Breyne, zodat zij in 1999, minstens in 2001 kennis had van de feiten relevant om haar rechtsvordering uit te oefenen.

De appelrechter die met deze redenen oordeelt dat de beweerde schade niet

louter hypothetisch maar effectief in 1999, minstens in 2001 bestond, verantwoordt naar recht zijn beslissing dat de vordering van de eiseres tegen de verweerder, ingesteld bij dagvaarding van 11 januari 2012, verjaard is. Het onderdeel kan niet worden aangenomen.

11 JUNI 2026

C.25.0130.N/4

(…) Dictum Het Hof, Verwerpt het cassatieberoep. Veroordeelt de eiseres tot de kosten. Bepaalt de kosten voor de eiseres op 755,96 euro en op de som van 650 euro rolrecht verschuldigd aan de Belgische Staat. Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, eerste kamer, samengesteld uit sectievoorzitter Geert Jocqué, als voorzitter, en de raadsheren Ilse Couwenberg, Sven Mosselmans, Michael Traest en Ann De Wolf, en in openbare rechtszitting van 11 juni 2026 uitgesproken door sectievoorzitter Geert Jocqué, in aanwezigheid van advocaat-generaal Stijn Ravyse, met bijstand van griffier Elien Van Isterdael.

E. Van Isterdael

A. De Wolf

M. Traest

S. Mosselmans

I. Couwenberg

G. Jocqué

VERZOEKSCHRIFT/1

Eerste blad

VOORZIENING IN CASSATIE

VOOR:

De naamloze vennootschap U. J.,

Eiseres in cassatie;

Bijgestaan en vertegenwoordigd door ondergetekende, Mr. Paul Wouters, Advocaat bij het Hof van Cassatie, kantoor houdende te 3000 Leuven, Koning Leopold I-straat, 3, alwaar keuze van woonplaats wordt gedaan tot en met het uitspreken van het tussen te komen arrest;

TEGEN:

R. V.K.,;

Verweerder in cassatie;

VERZOEKSCHRIFT/2

Aan de Heer Eerste Voorzitter, de Heer Voorzitter, de Dames en Heren Raadsheren in het Hof van Cassatie van België.

Hooggeachte Dames en Heren,

Tweede blad

Eiseres heeft de eer aan Uw toezicht te onderwerpen het arrest tegensprekelijk uitgesproken op 18 november 2024 door de B1E4 kamer van het Hof van beroep te Antwerpen (AR nr. 2023/AR/1668).

De feiten en procedurevoorgaanden kunnen als volgt worden samengevat. 1. In de periode 1992 deed eiseres, als projectontwikkelaar beroep op verweerder als notaris voor het opstellen van de basisakte van het appartementsgebouw in oprichting “Residentie M.” te (…).

In de periode februari 1992 - juni 1994 werd verweerder tevens aangezocht voor het verlijden van een aantal authentieke koop/verkoopakten betreffende de appartementen in dit gebouw.

VERZOEKSCHRIFT/3

In de akten werd ogenomen dat de eigendommen werden verkocht 'in de staat en de gelegenheid waarin ze zich thans bevinden', dit wou zeggen in oprichting.

Eind 1994 gingen diverse mede-eigenaars over tot dagvaarding in kortgeding van eiseres wegens niet of gebrekkig afwerken van de gemeenschappelijke delen van het appartementsgebouw, hetgeen resulteerde in een gerechtelijke expertise.

Na evaluatie van de herstellingswerken, uitgevoerd door de aannemers besliste de algemene vergadering van de VME residentie M. in 1995 in eerste instantie om geen procedure tegen eiseres op te starten. Door dagvaarding van l februari 1999 evenwel deed de VME dit alsnog, daar er inmiddels sprake was van bijkomende gebreken, waarna eiseres vervolgens overging tot dagvaarding in tussenkomst van de architect en diverse aannemers, van wie zij vrijwaring eiste.

Door vonnis van 28 maart 2002 werd in deze procedure (AR 99-751-A) een gerechtelijke expertise bevolen.

Bij vonnis van 19 december 2005 verwierp de rechtbank een door eiseres opgeworpen exceptie van laattijdigheid ex artikel 1648 van het Burgerlijk Wetboek, motiverend dat de rechtsverhouding tussen eiseres en de VME niet werd beheerst door de bepalingen van het Burgerlijk Wetboek inzake koop-verkoop, maar wel door de Wet Breyne van 9 juli 1971. De rechtbank oordeelde tevens dat eiseres geen voorlopige en definitieve oplevering van de werken aantoonde, bij ontstentenis van een tegensprekelijke akte daaromtrent zoals voorgeschreven door het Koninklijk besluit tot uitvoering van de Wet Breyne.

Eiseres stelde tegen dit vonnis hoger beroep in en ging vervolgens op 31 augustus 2007 over tot dagvaarding van verweerder in gedwongen tussenkomst en gemeenverklaring in de beroepsprocedure, stellend dat haar verantwoordelijkheid in deze zaak 'staat of valt met de toepassing van de Wet Breyne'.

Derde blad

VERZOEKSCHRIFT/4

Verweerder had steeds eiseres destijds gegarandeerd dat die wet geen toepassing vond op haar project.

Bij arrest dd. 7 april 2008, aan verweerder gemeen verklaard, bevestigde het Hof van beroep te Antwerpen de toepasselijkheid van de Wet Breyne en verwees de zaak naar de eerste rechter voor verdere afhandeling na deskundig verslag.

Op 11 januari 2012 ging eiseres, na een ingebrekestelling op 2 juni 2010, over tot dagvaarding van verweerder, die zij verweet haar foutief te hebben ingelicht over de toepasselijkheid van de Wet Breyne. Volgens eiseres zou zij zich met het project niet hebben ingelaten indien zij had geweten dat de Wet Breyne van toepassing was.

Door vonnissen dd. 12 februari 2014 en 17 oktober 2016 van de Rechtbank van eerste aanleg werden de vorderingen van eiseres tegen de aannemers gedeeltelijk toegewezen. Dit vonnis werd op 26 juni 2019 in hoger beroep bevestigd door het Hof van beroep Antwerpen, met nog een vermindering van het door de aannemer Loos terug te betalen bedrag.

Na dit arrest reactiveerde de nieuwe raadsman van eiseres uiteindelijk de inmiddels sedert 7 december 2015 ambtshalve van de rol weggelaten procedure tegen verweerder.

Bij vonnis dd. 8 september 2023 beslist de Rechtbank van eerste aanleg Antwerpen, afdeling Antwerpen dat de vordering van eiseres tegen verweerder verjaard was op grond van artikel 2262bis, § 1, lid 2 van het Oud burgerlijk Wetboek omdat op 11 januari 2012 meer dan vijf jaar verstreken waren sedert 19 december 2005, toen eiseres kennis had gekregen van alle gegevens op grond waarvan zij haar aansprakelijkheidsvordering tegen verweerder had kunnen instellen.

Eiseres werd veroordeeld tot de gerechtskosten.

VERZOEKSCHRIFT/5

Bij arrest van 18 november 2024 werd het beroep van eiseres ongegrond verklaard door het Hof van beroep te Antwerpen, met haar bijkomende veroordeling tot de gerechtskosten in beroep.

Vierde blad

Eiseres meent ter staving van haar voorziening volgend cassatiemiddel naar voor te kunnen brengen.

ENIG CASSATIEMIDDEL,

Geschonden bepalingen

Artikel 2262bis, § 1, lid 1 van het Oud Burgerlijk Wetboek ;

Aangevochten beslissingen

Het bestreden arrest beslist: “Het hoger beroep van [eiseres] is toelaatbaar maar ongegrond. [Eiseres] wordt ook veroordeeld tot de gerechtskosten van het hoger beroep, voor [verweerder] bepaald op een rechtsplegingsvergoeding van 15.000 euro. [Eiseres]

VERZOEKSCHRIFT/6 wordt veroordeeld tot betaling van het rolrecht in beroep ten belope van 400 EUR aan de FOD Financiën, na uitnodiging hiertoe.”

op grond van de motieven op p. 4 - 7 :

“7. Volgens [verweerder], hierin gevolgd door de eerste rechter, is de vordering van [eiseres] ontoelaatbaar wegens verjaring. Anders dan wat [verweerder] argumenteert, is de aansprakelijkheid van de notaris hier contractueel van aard. De aansprakelijkheid van de notaris t. a.v. de cliënt die hem belast met het opstellen van een authentieke akte is contractueel van aard. Notaris Van Kerkhoven heeft de aktes verleden als notaris van [eiseres], zodat de regels van de contractuele aansprakelijkheid gelden.

(vgl. GwH. 13 december 2012, NJW. 2013, 304; Cass. juni 2013, Not. Fisc. M. 2014, 44)

Het feit dat voormeld arrest van het Grondwettelijk Hof dateert van na de feitelijkheden inzake doet hieraan geen afbreuk. Het is altijd ongrondwettig geweest dat er voor het slachtoffer van een door een notaris begane fout een verschil in verjaringstermijn zou zijn, al naargelang de fout contractueel of buitencontractueel zou zijn, als dat verschil steunt op het feit dat de notaris in het ene geval niet, in het andere geval wel/ een authentieke akte verlijdt.

De aansprakelijkheidsvordering van [eiseres] is dus een persoonlijke rechtsvordering die onderworpen is aan de verjaringstermijn voorzien in artikel 2262bis, eerste lid Oud Burgerlijk Wetboek (ingevoegd bij art. 5 van de Wet van 10 juni 1998 en in werking getreden op 27 juli 1998) dat luidt als volgt:

Vijfde blad

'§1 Alle persoonlijke rechtsvorderingen verjaren door verloop van tien jaar...'

8,

VERZOEKSCHRIFT/7 Volgens [eiseres] is de tienjarige verjaringstermijn pas beginnen lopen op 19 december 2005, d. i. de datum van het vonnis van de rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen waarin werd geoordeeld dat de Wet Breyne van toepassing was, met als gevolg dat zij als bouwpromotor krachtens artikel 6 van die wet, opzichtens haar kopers contractueel aansprakelijk was en zij werd veroordeeld tot betaling van 216.759,33 euro meer interesten aan de VME en 10. 296, 05 euro aan de verzekeraar Mercator.

Volgens [eiseres] (en de eerste rechter) had zij vanaf dat ogenblik kennis van de schade.

Volgens [verweerder] is de verjaring beginnen lopen op de dag waarop het vorderingsrechtontstond, in casu in 1994 (dagvaarding van [eiseres] door individuele eigenaars), minstens in 1999 (dagvaarding van [eiseres] door de VME) met verwijzing naar haar hoedanigheid als promotor-verkoper.

De tienjarige termijn voor persoonlijke rechtsvorderingen (artikel 2262bis §1 lid l Oud Burgerlijk Wetboek) begint te lopen op de dag volgend op de dag waarop de schuldvordering opeisbaar is. De verjaringstermijn begint te lopen wanneer de schuldvordering tot schadevergoeding ontstaat, wanneer de titularis van het recht kennis krijgt of redelijkerwijs kan kennisnemen van de feiten die relevant zijn om zijn rechtsvordering uit te oefenen. (zie CLAEYS J., Overzicht van rechtspraak bevrijdende verjaring (1992-2017) TPR 2018, afl. 1-2, 605- 837).

Het hof stelt vast dat, ondanks het verzoek van [verweerder] en net als voor de eerste rechter, de dagvaarding van de VME van l februari 1999, noch de conclusies van voor het tussenvonnis van 28 maart 2002 door [eiseres] worden bijgebracht, zodat niet kan worden nagegaan wat op dat ogenblik tegen haar werd aangevoerd.

Evenwel wordt ook reeds in de beschikking van de beslagrechter van 13 december 1999 in een procedure tegen de VME op basis van de voorgebrachte stukken [eiseres] expliciet als bouwpromotor wordt bestempeld (stuk 17a2 [eiseres]). In het deskundigenonderzoek U./G.-V./VME werd in 2001 ook reeds naar de toepasselijkheid van de Wet Breyne verwezen, (stuk 16 d bijlage 1 [eiseres]: brief dd. 11 december 2001).

Reeds in een deskundigenverslag van 14 februari 1996 werden gebreken voor een bedrag van meer dan 6.852.812 BEF vastgesteld en in 1999 werd op verzoek van de VME machtiging verleend om bewarend beslag te leggen op onroerend goed van [eiseres] voor een bedrag van 10.278.174 BEF (weliswaar betwist).

VERZOEKSCHRIFT/8

Zoals terecht aangehaald door [verweerder], kende of moest [eiseres] de problematiek betreffende de Wet Breyne dus minstens van in 1999 kennen. Zowel de beweerde fout, de schade als het oorzakelijk verband waarop [eiseres] haar vordering baseert/ waren op dat ogenblik gekend.

De eigenaars en de VME hebben zich reeds in 1999 en 2001 beroepen op de verplichtingen van [eiseres], voortvloeiende uit de Wet Breyne, zodat zij in 1999, minstens in 2001 kennis had van de feiten relevant om haar rechtsvordering uit te oefenen.

Zesde blad

[Eiseres] verwijst terecht naar het cassatiearrest van 16 oktober 2017.

' De bevrijdende verjaring, die een verweermiddel is tegen een te laat ingestelde vordering is, vangt in de regel aan op het tijdstip waarop de vordering ontstaat, namelijk wanneer de verplichting die ze nastreeft, moet worden uitgevoerd. Ze kan niet aanvangen voordat die vordering is ontstaan. De vordering tot herstel van een contractuele fout verjaart niet voordat de voorwaarden van die vordering vervuld zijn, wat impliceert dat niet alleen de fout maar ook de schade bestaat. Die schade moet een zeker karakter vertonen, in die zin dat het bestaan ervan niet hypothetisch mag zijn. '

De beweerde fout en de schade bestond, niet louter hypothetisch maar effectief, in 1999, minstens in 2001.

Niet de schadeverwekkende feiten in de periode 1990-1994 zijn het aanvangspunt van de verjaringstermijn, wel de vorderingen van de individuele eigenaars en de VME in 1999 en 2001 waarin zij zich beriepen op de plichten van U. uit de Wet Breyne zijn het aanvangspunt van de verjaringstermijn. Het gaat niet om de schade van de individuele eigenaars en de VME, maar om de schade van [eiseres], die zich manifesteerde op het ogenblik dat zij op grond van haar verplichtingen uit de Wet Breyne werd aangesproken door de eigenaars en de VME, d. i. in 1999.

VERZOEKSCHRIFT/9 Het is niet pas nadat een vonnis op 19 december 2005 uitspraak deed over de vorderingen van de eigenaars dat de fout en de schade bestonden. De beweerde fout van [verweerder] en de schade voor [eiseres] waren duidelijk op het ogenblik dat U. werd aangesproken door de eigenaars. Op dat ogenblik was de fout gekend en de schade zeker, m. b. niet hypothetisch meer.

[Eiseres] heeft haar rechtsvordering tegen [verweerder] wegens een beweerde beroepsfoutingesteld bij dagvaarding van 11 januari 2012, d. i. meer dan tien jaar na 1999 en zelfs na 2001, zodat de vordering van [eiseres] tegen [verweerder] is verjaard.

De vordering van [eiseres] tegen [verweerder] is dus onontvankelijk wegens verjaring. Het bestreden vonnis wordt bevestigd, zij het deels om andere redenen.”

Grieven,

Artikel 2262bis, § 1, lid 1 van het Oud Burgerlijk Wetboek bepaalt dat alle persoonlijke vorderingen door verloop van tien jaar verjaren.

Eerste onderdeel,

Deze regel geldt voor de vordering tot betaling van schadevergoeding voor de niet-uitvoering of de foutieve uitvoering van een contractuele verplichting.

Zevende blad

De verjaring is een verweermiddel tegen een laattijdige vordering en kan bijgevolg niet ingaan voordat die vordering is ontstaan.

VERZOEKSCHRIFT/10

De vordering tot schadevergoeding voor het herstel van een contractuele wanprestatie verjaart bijgevolg niet voordat de voorwaarden van die vordering zijn vervuld, wat impliceert dat niet alleen de fout maar ook de schade bestaat.

Die schade moet een zeker karakter vertonen, in die zin dat het bestaan ervan niet hypothetisch mag zijn.

Om die verjaringstermijn te doen ingaan is het m.a.w. niet noodzakelijk dat het slachtoffer kennis heeft van zijn schade en zelfs niet dat die schade, indien deze bestaat, zich uitwendig manifesteert.

De appèlrechter oordeelt in randnummer 9 op p. 5 daarentegen :

“De tienjarige termijn voor persoonlijke rechtsvorderingen (artikel 2262bis §1 lid 1 Oud Burgerlijk Wetboek) begint te lopen op de dag volgend op de dag waarop de schuldvordering opeisbaar is. De verjaringstermijn begint te lopen wanneer de schuldvordering tot schadevergoeding ontstaat, wanneer de titularis van het recht kennis krijgt of redelijkerwijs kan kennisnemen van de feiten die relevant zijn om zijn rechtsvordering uit te oefenen.”

Hieruit volgt dat het bestreden arrest zijn beslissing, dat de contractuele vordering tot schadevergoeding van eiseres tegen verweerder verjaard is omdat eiseres reeds “in 1999, minstens in 2001 kennis had van de feiten relevant om haar rechtsvordering uit te oefenen” en haar rechtsvordering tegen verweerder maar instelde “bij dagvaarding van 11 januari 2012, d.i. meer dan tien jaar na 1999 en zelfs na 2001”, niet wettig verantwoordt nu niet die kennis in hoofde van eiseres bepalend is als vertrekpunt voor de verjaring maar wel het bestaan van de schade, die pas zeker was, zoals de appèlrechter zelf beslist, met de uitspraak op 19 december 2005 van het vonnis waarin ten aanzien van eiseres de Wet Breyne van toepassing werd verklaard. (Schending van artikel 2262bis, § 1, lid 1 van het Oud Burgerlijk Wetboek).

Tweede onderdeel,

VERZOEKSCHRIFT/11

Afgezien van enige mogelijke kennis van gebeurlijke schade in hoofde van het slachtoffer van de wanprestatie, blijft de vereiste dat het bestaan van de schade niet louter hypothetisch maar zeker moet zijn. Hoewel de rechter onaantastbaar in feite oordeelt over het bestaan van de schade, toch kan Uw Hof niettemin nagaan of de rechter, op grond van de feitelijke elementen die hij vaststelt, wettig tot zijn oordeel is kunnen komen. Achtste blad

De appèlrechter leidt zijn besluit, dat de schade zeker en meer bepaald niet hypothetisch meer was op het ogenblik dat eiseres in 1999, minstens in 2001werd aangesproken door de vorderingen van de individuele eigenaars en de VME, waarin zij zich beriepen op de plichten van eiseres uit de Wet Breyne, af uit volgende vaststellingen, die evenwel afzonderlijk genomen en ook samen genomen niet toelaten te besluiten dat de schade toen reeds zeker was :

• het feit dat noch de dagvaarding van de VME van 1 februari 1999, noch de conclusies van voor het tussenvonnis van 28 maart 2002 door eiseres werden bijgebracht, laat dat besluit niet toe, vermits uit het ontbreken van die documenten niets valt af te leiden tenzij dat niet kan worden nagegaan wat op dat ogenblik tegen eiseres werd aangevoerd (p. 5);

• het feit van de vermelding in de beschikking van beslagrechter van 13 december 1999 in een procedure tegen de VME waarin eiseres “op basis van de voorgebrachte stukken” expliciet als bouwpromotor wordt bestempeld, laat dat besluit niet toe, omdat het enkel feit als “bouwpromotor” bestempeld te worden niets zegt over het toepasselijk zijn van de Wet Breyne (p. 6);

• het feit dat in het deskundigenonderzoek reeds verwezen werd naar de Wet Breyne, laat dat besluit niet toe, omdat dergelijke verwijzing ook niets zegt over het toepasselijk zijn van de Wet Breyne (p. 6);

• het feit dat gebreken werden vastgesteld in 1996 en in 1999 machtiging aan de VME werd verleend tot het leggen van betwist bewarend beslag op het onroerend

VERZOEKSCHRIFT/12

goed van eiseres, laat dat besluit niet toe, omdat ook die machtiging niets zegt over het toepasselijk zijn van de Wet Breyne (p. 6);

• het feit dat eiseres de problematiek betreffende de Wet Breyne in 1999 kende of moest kennen, laat dat besluit niet toe, omdat het evenzeer niets zegt over het toepasselijk zijn van de Wet Breyne (p. 6);

Hieruit volgt dat het bestreden arrest zijn beslissing, dat de contractuele vordering tot schadevergoeding van eiseres tegen verweerder verjaard is omdat eiseres reeds “in 1999, minstens in 2001 kennis had van de feiten relevant om haar rechtsvordering uit te oefenen” en haar rechtsvordering tegen verweerder maar instelde “bij dagvaarding van 11 januari 2012, d.i. meer dan tien jaar na 1999 en zelfs na 2001”, niet wettig verantwoordt nu de gedane vaststellingen niet toelaten te besluiten dat het bestaan van de schade reeds zeker was door het enkel feit dat eiseres in 1999 en 2001 aangesproken werd door de individuele eigenaars en de VME op grond van een beweerde toepassing van de Wet Breyne, waarover slechts uitspraak werd gedaan ten aanzien van eiseres bij vonnis van 19 december 2005 (Schending van artikel 2262bis, § 1, lid 1 van het Oud Burgerlijk Wetboek).

Negende blad

Toelichting

De verjaring van een contractuele vordering in schadevergoeding vangt niet aan vooraleer het bestaan van de schade zeker is.

“De verjaring, die een verweermiddel tegen een laattijdige vordering is, vangt in de regel aan op het tijdstip waarop de vordering ontstaat, namelijk wanneer de verplichting die ze nastreeft moet worden uitgevoerd. Ze kan niet aanvangen voordat die vordering is ontstaan. De vordering tot schadevergoeding voor het herstel van een contractuele fout verjaart bijgevolg niet voordat de voorwaarden van die vordering zijn vervuld, wat impliceert dat

VERZOEKSCHRIFT/13 niet alleen de fout maar ook de schade bestaat. Die schade moet een zeker karakter vertonen, in die zin dat het bestaan ervan niet hypothetisch mag zijn.” (Cass., 16 oktober

2017, C.16.0189.F; Cass., 22 september 2016, C16.0043.F)

Het criterium waarop de termijn aanvangt is, eens de fout en het oorzakelijk verband voorhanden zijn, zodoende het ogenblik waarop het bestaan van de schade zeker is, zelfs indien de schadelijder het bestaan ervan niet kende op dat ogenblik.

“Traditioneel wordt door rechtsleer en rechtspraak aanvaard dat de verjaringstermijn begint te lopen zodra de toepassingsvoorwaarden van deze aansprakelijkheid zijn vervuld, dit is zodra de wanprestatie schade heeft veroorzaakt, dus zodra de fout en de schade bestaan, ongeacht of de benadeelde kennis heeft van die schade. Ook het Hof van Cassatie heeft zich bij dit traditionele standpunt aangesloten. Het besliste dat de verjaring, als verweer tegen een te laat ingestelde vordering, pas begint te lopen vanaf de dag waarop die vordering ontstaat. De vordering waarmee een verbintenis wordt afgedwongen, ontstaat in de regel op de dag dat die verbintenis moet worden uitgevoerd en verjaart bijgevolg vanaf dat tijdstip. Om die verjaringstermijn te doen ingaan, is het niet noodzakelijk dat het slachtoffer kennis heeft van zijn schade en zelfs niet dat die schade, indien deze bestaat, zich uitwendig manifesteert, zo oordeelde het Hof.” (TH VAN

SWEEVELT & Br. WEYTS, (eds), Handboek verbintenissenrecht, Larcier Intersentia, 2023, nr. 1413, p. 1077).

“Krachtens artikel 2262bis, § 1, Burgerlijk Wetboek verjaren alle persoonlijke rechtsvorderingen door verloop van tien jaar. Dat geldt voor de vordering tot betaling van schadevergoeding voor de niet-uitvoering of de foutieve uitvoering van een contractuele verplichting. De verjaring is een verweermiddel tegen een laattijdige vordering en kan bijgevolg niet ingaan voordat die vordering is ontstaan. De vordering ter nakoming van een contractuele verplichting ontstaat in de regel op de dag dat die verplichting moet worden uitgevoerd en verjaart bijgevolg vanaf dat tijdstip. Om die verjaringstermijn te doen ingaan is het niet noodzakelijk dat het slachtoffer kennis heeft van zijn schade en zelfs niet dat die schade, indien deze bestaat, zich uitwendig manifesteert. Het arrest dat na te hebben vastgesteld dat de overeenkomst van aandelenoverdracht die onder de partijen heeft plaatsgevonden, dagtekent van 12 april 2011, dat de inleidende dagvaarding op 24 mei 2011 werd uitgebracht en dat "de vordering een onmiskenbaar contractueel karakter heeft", aangezien de verweerster de eiser verwijt een fout van contractuele aard te hebben begaan, doordat hij haar niet ervan in kennis heeft gesteld dat

Tiende blad

VERZOEKSCHRIFT/14

"de vennootschap Gerling haar waarborg voor de door J. Th. uitgeschreven facturen vanaf 23 september 1998 had opgezegd", oordeelt dat "de persoonlijke vordering van [de verweerster] steunt op de verplichting tot vergoeding ‘van elke door (haar) geleden schade die zou zijn ontstaan doordat de [eiser] naliet haar voor te lichten'", dat "de uitvoering van die vergoedingsverplichting te dezen de kennisname van de door [de verweerster] geleden schade niet kan voorafgaan, zodat de verjaringstermijn noodzakelijkerwijs begint te lopen vanaf dat tijdstip", dat "het recht van [de verweerster] om op te treden ontstaan is op het tijdstip waarop die vennootschap in kennis was gesteld van wat zij als een contractuele tekortkoming beschouwt, namelijk de concretisering van haar schade, en niet vanaf de dag waarop de overeenkomst onder partijen ondertekend [werd]" en dat de verweerster "slechts ervan in kennis werd gesteld dat haar schuldvordering op J.Th. daadwerkelijk oninvorderbaar was toen de faillissementscurator haar dat in een brief van 3 mei 2002 meldde", verantwoordt bijgevolg zijn beslissing niet naar recht dat verweersters vordering tot contractuele aansprakelijkheid niet verjaard is. Het onderdeel is gegrond.” (Cass., 3 oktober 2016, C.15.0101.F).

De appèlrechter kiest echter in randnr. 9 op p. 5 voor een ander tijdstip en wel meer bepaald het tijdstip waarop eiseres kennis krijgt of redelijkerwijs kon kennisnemen van de feiten die relevant zijn om haar rechtsvordering uit te oefenen.

Op het tijdstip waarop eiseres wordt aangesproken met een bewering door een partij, is nog helemaal niet vastgesteld dat die bewering enige grond heeft en correct zou zijn en m.a.w. de betwiste toepassing van de Wet Breyne al vaststaat.

Eiseres verwijst naar de uitvoerige rechtsleer die dit standpunt deelt: I. CLAEYS, "Opeisbaarheid, kennisname en schadeverwekkend feit als vertrekpunt van de verjaring" in I. CLAEYS (ed.), Verjaring in het privaatrecht. Weet de avond wat de morgen brengt?, Mechelen, Kluwer, 2005, 49; M. MARCHANDISE, La prescription libératoire en matiére civile, Brussel, Larcier, 2007, 55-56; I. DURANT, "Le point de départ des délais de prescription extinctive et libératoire en matière civile. Rapport belge" in P. JOURDAIN en P. WÉRY (eds.), La prescrïption extinctive. Etudes de droit comparé, Brussel, Bruylant, 2010, 302; S. RUTTEN, "De bevrijdende verjaring; een stand van zaken" in Vlaamse Conferentie bij de balie Antwerpen (ed.). Meesters van het proces. Topics gerechtelijk recht. Permanente vorming 2009-2010, Brussel, Larcier, 2010, 105; zie ook L. CORNELIS, Algemene theorie van de verbintenis, Antwerpen, Intersentia, 2000, nr. 722; M. DUPONT, "La Cour de cassation confirme qu'en matière de responsabilité contractuelle, la prescription commence a courir, même si la victime

VERZOEKSCHRIFT/15

n'a pas de connaissance du fait générateur ou du dommage" (noot onder Cass. 3 oktober 216), JLMB 2017, 1187).

Sommige andere auteurs kleven een andere mening aan: “Andere auteurs verkiezen als aanvangspunt de kennis van de schade. Dit criterium verdient de voorkeur, nu pas vanaf dan de benadeelde over alle elementen beschikt om te beslissen om al dan niet een vordering in te stellen.” (R. DEKKERS en E. DIRIX, Handboek Burgerlijk Recht. II, Antwerpen, Intersentia, 2005, nr. 1209; TH VAN SWEEVELT & Br. WEYTS, (eds), Handboek verbintenissenrecht, Larcier Intersentia, 2023, nr. 1413, p. 1078). Elfde blad

Afgezien van enige mogelijke kennis, blijft de vereiste dat de schade zeker moet zijn, m.a.w. zij mag niet meer louter hypothetisch zijn.

Het staat aan de appèlrechter de nodige feitelijke vaststellingen te doen, waaruit hij zijn besluit desbetreffend heeft afgeleid. Hoewel dit besluit onaantastbaar in feite door de bodemrechter wordt genomen, toch staat het aan het Hof van Cassatie om na te gaan of hij wettig tot zijn besluit is kunnen komen. (Vgl. Cass., 17 januari 2025, C.21.0435.N).

De vaststelling dat niet kan nagegaan worden wat op het ogenblik van het instellen van de vorderingen tegen eiseres er tegen haar werd aangevoerd, laat niet toe met zekerheid te affirmeren dat toen reeds de toepassing van de Wet Breyne zou zijn aangevoerd als grondslag voor de vordering.

Hetzelfde is het geval met de verwijzing door de appèlrechter naar stuk 17.a.2 van eiseres waarin eiseres expliciet als bouwpromotor wordt bestempeld. De loutere neutrale vermelding in dat stuk “waaruit blijkt dat eisende partij, als bouwpromotor, op een stuk grond […]”, niet met zekerheid kan besloten worden tot het toepasselijk zijn van de Wet Breyne.

Tot slot geldt dit evenzeer voor de verwijzing naar stuk 16.d van eiseres, waarin naar de toepasselijkheid van de Wet Breyne werd verwezen, in die zin dat enkel het

VERZOEKSCHRIFT/16

toepasselijk zijn van die wet werd beweerd door de raadsman van de VME: “Als bouwheer-promotor van het gebouw, vallende onder toepassing van de Wet Breyne, diende hij […]”.

De beslissing van de appèlrechter is dan ook niet wettig verantwoord omdat het enkel gegeven dat een problematiek in een betwisting gekend is, nog niet toelaat te besluiten dat het polemische element, nl. het daadwerkelijk toepasselijk zijn van de Wet Breyne, daarmee reeds zeker vaststond.

Dit gebeurde enkel, zoals eiseres voorhield, in het vonnis dd. 19 december 2005.

Twaalfde en laatste blad

OM DEZE BESCHOUWINGEN,

Besluit ondergetekende, Advocaat bij het Hof van cassatie, voor eiseres, dat het U behage, Hooggeachte Dames en Heren, het bestreden arrest te verbreken en de zaak en de partijen te verwijzen naar een ander hof van beroep.

Kosten als naar rechte.

Leuven, 11 april 2025

Paul WOUTERS

U.Voorziening C250016