Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-09-07, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260907.3N.4

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20260907.3N.4 (2026-09-07)

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- 7 SEPTEMBER 2026

C.25.0441.N/1

Hof van Cassatie van België

Arrest

Nr. C.25.0441.N

1. M. M.,
2. M. M., eisers, vertegenwoordigd door mr. Johan Verbist, advocaat bij het Hof van Cassatie, met kantoor te 2000 Antwerpen, Amerikalei 187/302, waar de eisers woonplaats kiezen, tegen
3. J. M.,
4. G. M.,
5. L. M., verweerders.

7 SEPTEMBER 2026 I.

C.25.0441.N/2

RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

Het cassatieberoep is gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Gent van 20 maart 2025. Advocaat-generaal Henri Vanderlinden heeft op 9 juni 2026 een schriftelijke conclusie neergelegd. De zaak is bij beschikking van de eerste voorzitter van 10 juni 2026 verwezen naar de derde kamer. Raadsheer Ilse Couwenberg heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Henri Vanderlinden heeft geconcludeerd.

II.

CASSATIEMIDDEL

De eisers voeren in hun verzoekschrift dat aan dit arrest is gehecht, een middel aan.

III.

BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling 1.

Krachtens artikel 1218, § 1, tweede lid, Gerechtelijk Wetboek beschikken

de partijen voor de mededeling van hun aanspraken en van hun stukken aan de notaris-vereffenaar en aan de andere partijen over een termijn van twee maanden te rekenen van de afsluiting van de boedelbeschrijving. Artikel 1220, § 1, Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat de notaris-vereffenaar, behoudens akkoord van alle partijen of ontdekking van nieuwe feiten of nieuwe stukken van overwegend belang, geen rekening houdt met aanspraken, opmerkingen en stukken die na het verstrijken van de met toepassing van artikel 1217 overeengekomen termijnen of de in artikel 1218, § 1 en § 2 bepaalde termijnen zijn aangebracht. Artikel 1222, § 1, Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat de partijen aan elkaar en aan de notaris-vereffenaar een kopie bezorgen van de stukken die zij in de notariële

7 SEPTEMBER 2026

C.25.0441.N/3

fase van de gerechtelijke vereffening-verdeling aanwenden. De partijen ordenen, nummeren en sommen deze stukken op in een lijst van de stukken. Artikel 1222, § 2, Gerechtelijk Wetboek bepaalt dat, behoudens akkoord van alle partijen, enkel de stukken die werden vermeld in de lijst van de stukken die binnen de termijnen en in de vorm voorgeschreven door de wet werden meegedeeld aan de andere partijen alsook aan de notaris-vereffenaar, bij de verrichtingen voor de notaris-vereffenaar in aanmerking worden genomen. 2.

Uit de wetsgeschiedenis van de wet van 13 augustus 2011 houdende

hervorming van de procedure van gerechtelijke vereffening-verdeling blijkt dat de termijnen uit de artikelen 1217 en 1218 Gerechtelijk Wetboek beogen ervoor te zorgen dat de vereffening-verdeling binnen een redelijke termijn kan worden afgehandeld en geen onnodige vertraging oploopt door het stilzitten van bepaalde partijen. 3.

Uit voormelde wetsbepalingen en hun wetsgeschiedenis volgt dat het

afsluiten van de boedelbeschrijving de vervaltermijn van twee maanden doet aanvangen waarbinnen de partijen hun aanspraken en hun stukken aan de notarisvereffenaar en aan de andere partijen moeten meedelen, maar niet dat de notarisvereffenaar geen rekening mag houden met aanspraken en in de wettelijke vorm meegedeelde stukken die nog vóór het afsluiten van de boedelbeschrijving aan de notaris-vereffenaar en aan de andere partijen werden meegedeeld. 4.

De appelrechters stellen vast en oordelen dat:

• de partijen middels hun opmerkingen op het overzicht van aanspraken de notaris-vereffenaar erop kunnen wijzen dat hij bepaalde van hun eigen aanspraken over het hoofd heeft gezien;
• de partijen gedurende de in casu geldende wettelijke termijn van 25 oktober tot 27 december 2018 geen aansprakennota’s aan de notaris-vereffenaar hebben overgemaakt;
• een en ander niet belet dat rekening moet worden gehouden met de door partijen in een eerdere fase van de gerechtelijke vereffening-verdeling mogelijk geformuleerde aanspraken;

7 SEPTEMBER 2026

C.25.0441.N/4

• vermits het om een vervaltermijn gaat tegen wanneer een partij uiterlijk zijn aanspraken moet meedelen, niets zich ertegen verzet dat een partij voordien reeds, als het ware ‘voortijdig’, zijn aanspraken meedeelt;
• uit de door de partijen ingediende nota’s met het oog op de boedelbeschrijving op verklaring, inzonderheid de nota’s van de eerste verweerder van 22 april en 11 mei 2018, tal van (voortijdige) aanspraken blijken.

Met deze redenen verantwoorden de appelrechters naar recht hun beslissing

dat in die specifieke omstandigheden van de zaak het opstellen van de staat van vereffening-verdeling van 12 juni 2020 voorbarig was. Het middel kan niet worden aangenomen. Dictum Het Hof, Verwerpt het cassatieberoep. Veroordeelt de eisers tot de kosten. Bepaalt de kosten voor de eiseres op 1.270,12 euro en op de som van 650 euro rolrecht verschuldigd aan de Belgische Staat. Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, derde kamer, samengesteld uit sectievoorzitter Bart Wylleman, als voorzitter, en de raadsheren Ilse Couwenberg, Sven Mosselmans, Bruno Lietaert en Eva Van Hoorde, en in openbare rechtszitting van 7 september 2026 uitgesproken door sectievoorzitter Bart Wylleman, in aanwezigheid van advocaat-generaal Henri Vanderlinden, met bijstand van griffier Sofie Cammaert.

7 SEPTEMBER 2026

C.25.0441.N/5

S. Cammaert

E. Van Hoorde

B. Lietaert

S. Mosselmans

I. Couwenberg

B. Wylleman

VERZOEKSCHRIFT/1

Verzoekschrift

VOORZIENING IN CASSATIE

VOOR:

M. M. G.,

M. M. M.,

eisers tot cassatie,

bijgestaan en vertegenwoordigd door ondergetekende advocaat bij het Hof van Cassatie Johan Verbist, kantoor houdend te 2000 Antwerpen, Amerikalei 187/302, alwaar keuze van woonst wordt gedaan,

TEGEN:

M. G. A.,

M. L. J.,

M. J. M.,

VERZOEKSCHRIFT/2

verweerders in cassatie,

VERZOEKSCHRIFT/3

Aan de Heren Eerste Voorzitter en Voorzitter van het Hof van Cassatie,

Aan de Dames en Heren Raadsheren in het Hof van Cassatie,

Hooggeachte Heren en Dames,

Eisers hebben de eer een arrest aan uw beoordeling voor te leggen dat op tegenspraak tussen de partijen op 20 maart 2025 werd gewezen door de elfde kamer van het hof van beroep te Gent (2022/FA/656 – 2023/FA/1 – 2023/FA/283).

FEITEN EN PROCEDUREVOORGAANDEN

Partijen zijn de vijf kinderen geboren uit het huwelijk van A. M. en M. C.

De ouders van partijen waren op 6 juli 1959 gehuwd en dit, ingevolge prealabele huwelijksovereenkomst van 29 juni 1959, onder het stelsel van gemeenschap van aanwinsten. In deze huwelijksovereenkomst hadden zij voorts nog een verblijvingsbeding en een contractuele erfstelling bedongen.

VERZOEKSCHRIFT/4

C. is op 27 augustus 1985 testamentloos overleden. M. is op 13 september 2016 overleden.

In zijn authentieke testament van 31 mei 2001 drukte M. nog de wens uit dat zijn nalatenschap in vijf gelijke delen zou worden verdeeld, zonder dat verder rekening wordt gehouden met de bij leven gedane voordelen aan partijen vermits deze in zijn ogen evenwichtig zouden zijn. Verder kende M. aan derde verweerder nog een optierecht toe om een reeks onroerende goederen aan te kopen.

Een poging tot minnelijke vereffening en verdeling faalde, waarop tweede verweerder partijen bij exploot van 17 oktober 2016 liet dagvaarden voor de rechtbank van eerste aanleg WestVlaanderen, afdeling Brugge met het oog op een gerechtelijke vereffening en verdeling.

Bij vonnis van 17 november 2016 beval de 5de familiekamer van voormelde rechtbank

de

gerechtelijke

vereffening-verdeling

van

het

gewezen

huwelijksvermogen M.-C. en beider nalatenschappen, met aanwijzing van notaris B. V. als notaris-vereffenaar in de zin van artikel 1210, § 1 Ger.W.

Bij proces-verbaal van 11 mei 2017 houdende opening van de werkzaamheden conform artikel 1215 Ger.W. akteerde notarisvereffenaar B. V.:

“Partijen zullen volgens een onderling te bepalen kalender onder elkaar standpunten uitwisselen teneinde tot een minnelijke regeling te komen van eventuele onderlinge verrekeningen.

VERZOEKSCHRIFT/5

Partijen leggen in onderling overleg en akkoord als datum voor de bespreking van deze standpunten als verderzetting van de werkzaamheden vast: donderdag 12 oktober om 14u.

Wel te verstaan dat vanaf diezelfde datum van verderzetting van werkzaamheden er op de wettelijk voorgeschreven kalender zal worden teruggevallen.”

De navolgende processen-verbaal vermeldden telkens het (verder te volgen) tijdskader.

Bij proces-verbaal van boedelbeschrijving van 3 mei 2018 akteerde notarisvereffenaar B. V. verklaringen (al dan niet met bijlagen) te hebben ontvangen van (i) eerste verweerder op 22 april 2018, (ii) tweede verweerder op 2 mei 2018 en (iii) eerste eiser, tweede eiseres en derde verweerder (telkens) op 3 mei 2018.

Op 22 mei 2018 volgde een proces-verbaal houdende afsluiting boedelbeschrijving met eedaflegging.

Hierin akteerde de notaris-vereffenaar opmerkingen/(aanvullende) verklaringen (al dan niet met bijlagen en/of stukken) te hebben ontvangen (i) van tweede verweerder op 8 mei 2018, (ii) van eerste verweerder op 11 mei 2018, (iii) van eerste eiser en derde verweerder op 15 mei 2018, (iv) van tweede eiseres op 21 mei 2018 en (v) van tweede verweerder op 22 mei 2018.

In dit proces-verbaal werd voor het eerst echter geen (verder te volgen) tijdskader geakteerd.

VERZOEKSCHRIFT/6

Bij brief van 23 juli 2018 deelde eerste eiser bij monde van zijn raadsman daarop als volgt zijn aanspraken mee aan de notarisvereffenaar:

“In zijn testament heeft de vader van partijen bepaald dat zij allen volgens hem gelijk begunstigd werden en dat met de begunstigingen geen rekening kan gehouden worden bij de verdeling van de nalatenschap.

Cliënt maakt derhalve aanspraak op zijn wettelijk aandeel in de waarde van de goederen van de nalatenschap zoals deze blijkt uit de inventaris die door u werd opgemaakt.

Indien vooralsnog zou blijken dat deze inventaris onjuist en/of onvolledig is, maakt cliënt aanspraak op zijn wettelijk aandeel op de waarde van de goederen volgens de gewijzigde inventaris.

Mag ik u vragen om deze aanspraken van mijn cliënt te akteren en verder te handelen overeenkomstig art. 1218 Ger. Wb. met inachtneming van de wettelijke termijnen.”

Bij e-mailberichten van 28 augustus en 19 september 2018 drong eerste eiser aan op een verderzetting van de werkzaamheden, er verder nog op wijzend dat enkel hij aanspraken heeft geformuleerd en intussen de wettelijke termijn is verstreken.

Notaris-vereffenaar B. V. heeft vervolgens gezocht naar nieuwe data voor verder overleg en het vastleggen van de kalenderafspraken, pogingen die hij echter staakte nadat eerste verweerder op 5 oktober 2018 had laten weten dat hij voornemens was om strafklacht neer te leggen o.a. wegens meineed bij de boedelbeschrijving.

VERZOEKSCHRIFT/7

Eerste eiser, en later ook tweede eiseres, bleef (bleven) intussen van zijn (hun) kant tevergeefs aandringen op een verderzetting van de vereffening en verdeling, er daarbij onder meer op wijzend dat de termijn voor het formuleren van aanspraken al lang is verstreken en de uitkomst van de strafklacht hieraan niet kan veranderen.

Pas op 20 april 2020 reageerde notaris-vereffenaar B. V. met de mededeling dat de gerechtelijke vereffening-verdeling inderdaad kan

worden

verdergezet

niettegenstaande

de

door

eerste

verweerder neergelegde strafklacht. Verder deelde de notarisvereffenaar nog mee dat hij tegen mei 2020 een staat van vereffening-verdeling zou opstellen.

Op 12 juni 2020 kwam de notaris-vereffenaar tot een staat van vereffeningverdeling, die hij vervolgens op 25 juni 2020 ter kennis bracht van de partijen. In deze staat van vereffening-verdeling besloot hij onder meer als volgt:

“[…]

5°)

[Eerste eiser] heeft bij brief van zijn raadsman P. S. de dato 23 juli 2018 als

enige aanspraken geformuleerd.

Hij maakt aanspraak op zijn wettelijk aandeel in de waarde van de goederen zoals blijkt uit de inventaris die werd opgemaakt.

De overige partijen hebben geen aanspraken geformuleerd.

VERZOEKSCHRIFT/8

6°)

Op 25 oktober 2018 heeft [eerste verweerder], bij monde van zijn raadsman

advocaat J. O., (…), strafklacht met burgerlijke partijstelling ingediend jegens [derde verweerder], wegens 1) valse eed bij boedelbeschrijving, 2) valsheid in geschrifte (…) op 3 mei 2018, 3) gebruik van valse stukken, 4) misbruik van vertrouwen.

Deze strafklacht is nog steeds hangende.

[…]

Uit de inventaris is gebleken dat alle partijen in de loop der jaren diverse schenkingen hebben verkregen van hun ouders.

Bij overeenkomst de dato 4 juli 1992 hebben partijen ten titel van dading verklaard dat wat zij door schenking of door toebedeling verkregen hebben een gelijke waarde in volle eigendom heeft.

[…]

Gezien deze schenkingen volgens overeenkomst tussen partijen onderling geregeld werden in 1992, dient er hier niet meer op terug gekomen te worden.”

Notaris-vereffenaar B. V. besloot in het licht hiervan dat alle partijen recht hebben op 1/5de van het netto actief van 439.151,17 €, hetzij elk 87.830,23 €, weliswaar onder voorbehoud van nog enkele verrekeningen.

VERZOEKSCHRIFT/9

Bij proces-verbaal van 5 november 2020 nam notarisvereffenaar B. V. akte van de door partijen geformuleerde bezwaren, en meer precies van (i) de nota van eerste verweerder van 24 juli 2020, (ii) de nota van tweede eiseres van 24 juli 2020 en (iii) de nota van tweede verweerder van 15 juli 2020.

In zijn advies van 30 november 2020 liet de notaris-vereffenaar echter weten (in essentie) bij zijn zienswijzen te blijven. Daarbij wees hij onder meer de bezwaren van eerste en tweede verweerder af als vermomde aanspraken waarmee geen rekening kan worden gehouden. Inzonderheid overwoog de notaris-vereffenaar dienaangaande:

“In het PV van opening van werkzaamheden van 11 mei 2017 werd voorzien dat vanaf de tweede vacatie voor de opening van werkzaamheden op 12 oktober 2017, de wettelijke kalender zou gelden.

Bij de afsluiting van de inventaris met eedaflegging werd geen andersluidende kalender vastgelegd. Indien een partij meende dat deze inventaris niet kon worden afgesloten – met name bijvoorbeeld omdat nog bijkomende informatie nodig was vanwege notaris V. v. O. – dan diende dit alsdan te worden geponeerd, diende te worden gesteld dat de inventaris niet kon worden afgesloten en vooralsnog geen eed te worden afgelegd.

Aldus geldt krachtens art. 1220 § 1 Ger. W. overeenkomstig de wettelijke kalender als uiterste datum voor het maken van aanspraken – twee maand na het sluiten van gemelde inventaris, akte dd. 22 mei 2018: 23 juli 2018.

Er werden geen aanspraken gemaakt door [eerste verweerder] binnen deze termijn.

VERZOEKSCHRIFT/10

[…] De thans door [eerste verweerder] aangebrachte bezwaren betreffen niet de vorm of de inhoud van de staat van vereffening-verdeling, maar komen neer op bijkomende aanspraken, vermomd als bezwaren.

Met deze vermomde aanspraken kan geen rekening worden gehouden.”

Met toepassing van artikel 1223 § 3 Ger.W. legde de notaris-vereffenaar vervolgens op 8 december 2020 voormelde akten neer ter griffie van de rechtbank van eerste aanleg West-Vlaanderen, afdeling Brugge.

Op 19 mei 2021 legde (de opvolgend advocaat van) eerste verweerder van zijn kant een verzoekschrift neer tot vervanging van de notaris-vereffenaar.

Bij vonnis van 20 oktober 2022 deed de rechtbank van eerste aanleg WestVlaanderen, afdeling Brugge (met akkoord van de partijen) in een eerste fase al uitspraak over het tussen partijen gerezen geschil inzake de termijn voor het formuleren van aanspraken, gezien de mogelijke impact hiervan op het verdere verloop van de bezwarenprocedure. Inzonderheid oordeelde de eerste rechter dat, hoewel het proces-verbaal van 3 mei (versta: 22 mei) 2018 geen expliciete termijnafspraken bevat, niettemin zou blijken dat partijen de notaris-vereffenaar opdracht hadden gegeven om eerst nog verdere inlichtingen in te winnen bij notaris V. In het licht hiervan overwoog/oordeelde de eerste rechter als volgt:

“De rechtbank is van oordeel dat, gelet op deze opdracht tot verder onderzoek, bij (sommige van) de partijen de gerechtvaardigde veronderstelling kon ontstaan dat er pas aanspraken dienden te worden geformuleerd nadat de resultaten van de onderzoeksverrichtingen

beschikbaar

waren.

Dit

was

geen

onlogische

veronderstelling, aangezien anders het risico zou bestaan dat er nutteloos aanspraken zouden worden geformuleerd.

VERZOEKSCHRIFT/11

Daarnaast stelt de rechtbank vast dat ter zake in iedere voorgaande stap van de werkzaamheden van vereffening en verdeling werd gewerkt met onderling afgesproken termijnen, wat de voormelde indruk kon versterken dat dit ook in de fase van het formuleren van de aanspraken het geval zou zijn.

Het

gedrag

van

de

partijen

en

van

de

notaris-vereffenaar

na

de

boedelbeschrijving waren eveneens van die aard dat ze voormelde indruk konden versterken.

Het uitblijven van enige geformuleerde aanspraak door de partijen (behalve die van [eerste eiser], die in wezen meedeelde dat hij aanspraak maakte op zijn wettelijk aandeel) ligt immers in lijn met de veronderstelling dat hieromtrent nog geen termijn liep.

Ook de correspondentie van de notaris-vereffenaar, waarin verslag wordt gegeven

van

de

vooruitgang

(of

het

gebrek

daaraan)

in

de

onderzoeksverrichtingen en waarin als aanhef "stand van zaken – mededeling van aanspraken" wordt gebruikt (zie mails van 25 september 2019 [versta: 2018] en 16 oktober 2018, stukken II.1 en II.20 van vierde verweerder), kan bij partijen de legitieme verwachting wekken (zie nuttig: Antwerpen (F1 k.) nr. 2016/FA/379, 17 januari 2018, RW 2019-20, afl. 38, 1500) dat deze opzoekingen werden verricht in functie van de nog te formuleren aanspraken.

Naar het oordeel van de eerste rechter had notaris-vereffenaar B. V. de staat van vereffening en verdeling derhalve voorbarig opgesteld. De rechtbank beval de notaris-vereffenaar dan ook om partijen opnieuw/alsnog uit te nodigen om hun eventuele aanspraken en stukken bij te brengen binnen een conventionele termijn dan wel, bij gebrek aan akkoord hieromtrent, binnen een termijn van twee maanden na verzending van voormelde uitnodiging. Ten slotte legde de rechtbank

VERZOEKSCHRIFT/12

de gedingkosten nog ten laste van de partij die ze heeft gemaakt, zonder aan partijen over en weer enige rechtsplegingsvergoeding toe te kennen.

In een later vonnis van 2 februari 2023 oordeelde de eerste rechter vervolgens nog, met verwijzing naar het in het hiernavolgende randnummer bedoelde ingestelde hoger beroep en de devolutieve werking ervan, dat hij in lijn met artikel 1068, eerste lid Ger.W. de nodige rechtsmacht ontbeert om uitspraak te doen over het door eerste verweerder neergelegde verzoek tot vervanging van de notarisvereffenaar. Vervolgens verwijst de eerste rechter de zaak terug naar de notarisvereffenaar, teneinde de werkzaamheden van vereffening en verdeling verder te zetten. Tot slot legde de eerste rechter de gedingkosten nog ten laste van de partij die ze heeft gemaakt.

Bij verzoekschrift neergelegd ter griffie op 12 december 2022 (2022/FA/656) respectievelijk op 2 januari 2023 (2023/FA/1) stelden eerste eiser en derde verweerder elk voor zich principaal hoger beroep in tegen het eerstgenoemde vonnis van 20 oktober 2022. Tweede eiseres stelde van haar kant navolgend incidenteel hoger beroep in tegen ditzelfde vonnis.

Eerste verweerder legde van zijn kant op 27 januari 2023 twee verzoekschriften neer tot vervanging van notaris-vereffenaar B. V. in de zaken met AR nummers 2022/FA/656 en 2023/FA/1.

Bij verzoekschrift neergelegd ter griffie op 28 april 2023 stelde eerste verweerder verder ook nog voorwaardelijk principaal hoger beroep (2023/FA/283) in tegen het tweede vonnis van 2 februari 2023.

VERZOEKSCHRIFT/13

Bij arrest van 20 maart 2025 oordeelde het hof van beroep te Gent in essentie als volgt:

Het komt gepast voor om de onderscheiden beroepsprocedures samen te voegen.

Zowel het hoger beroep van eerste eiser, als het hoger beroep van derde verweerder, is ontvankelijk en deels gegrond.

De nieuwe vorderingen in hoger beroep van eerste verweerder zijn ontvankelijk, en deels gegrond.

De staat van vereffening-verdeling van 12 juni 2020 is inderdaad voorbarig, en de notaris-vereffenaar moet eerst een overzicht van aanspraken opstellen waarna de partijen hun opmerkingen kunnen formuleren.

De termijn om aanspraken te formuleren is weliswaar op 27 december 2018 verstreken, en partijen kunnen via hun opmerkingen op het overzicht van aanspraken geen nieuwe aanspraken formuleren.

De door eerste verweerder neergelegde verzoeken tot vervanging van de notaris-vereffenaar zijn onontvankelijk.

Het hoger beroep van eerste verweerder anderzijds is wel ontvankelijk en gedeeltelijk gegrond. De eerste rechter had immers wel rechtsmacht om kennis te nemen van zijn verzoek tot vervanging van notarisvereffenaar B. V., doch zijn verzoek tot vervanging van de notarisvereffenaar is thans zonder voorwerp.

VERZOEKSCHRIFT/14

Het verzoek van eerste verweerder met toepassing van artikel 54, tweede lid van de wet op het notarisambt tot ontheffing van de van rechtswege opvolgende notaris(sen) is ontvankelijk en gegrond.

In het licht hiervan stelt het hof ambtshalve notaris F. M. aan als notaris-vereffenaar, teneinde de bedoelde notariële werkzaamheden tot vereffening-verdeling verder te zetten.

De gedingkosten in hoger beroep zullen worden gedragen door partijen

elk

voor

1/5de

met

compensatie

van

de

rechtsplegingsvergoedingen.

Tegen dit arrest wensen eisers op te komen met het volgende middel tot cassatie.

VERZOEKSCHRIFT/15

ENIG MIDDEL TOT CASSATIE

Geschonden wetsbepalingen

de artikelen 1218, §1 en 1220, §1 van het Gerechtelijk Wetboek

Aangevochten beslissing

De appelrechters oordelen vooraf dat partijen “impliciet/stilzwijgend maar zeker zijn overeengekomen om [vanaf het proces-verbaal van 22 mei 2018] (minstens voorlopig) af te zien van een termijnagenda en termijnloos te werk te gaan”, doch “duidelijk/manifest [blijkt] dat [eerste eiser] dit akkoord heeft herroepen” en dit minstens vanaf zijn e-mail van 25 oktober 2018, zodat in de gegeven specifieke omstandigheden “minstens vanaf dat ogenblik [te weten vanaf 25 oktober 2018] […] wel degelijk (terug en bij gebrek aan andersluidend akkoord) wettelijke termijnen golden om aanspraken te formuleren” (pagina 34, randnummers 9 en 10 van het bestreden arrest). Op grond hiervan oordelen de appelrechters vooraf verder nog “dat partijen na het verstrijken van de wettelijke termijnen op 27 december 2018 (vermits 25 en 26 december 2018 wettelijke feestdagen waren) het recht verloren hebben om nog aanspraken te formuleren” (pagina 35, randnummer 12 van het bestreden arrest) alsook dat voor partijen “de in casu geldende wettelijke termijn” voor de mededeling van hun aanspraken en van hun stukken aan de notaris-vereffenaar liep “van 25 oktober tot 27 december 2018”, doch partijen gedurende deze tijdspanne “geen aansprakennota's aan de notarisvereffenaar [hebben] overgemaakt” (pagina 36 van het bestreden arrest).

VERZOEKSCHRIFT/16

Vervolgens oordelen de appelrechters echter dat het feit dat voor partijen “de in casu geldende wettelijke termijn” voor de mededeling van hun aanspraken en van hun stukken aan de notaris-vereffenaar liep “van 25 oktober tot 27 december 2018” niet belet “dat rekening moet worden gehouden met de door partijen in een eerdere fase van de gerechtelijke vereffening-verdeling mogelijk geformuleerde aanspraken”. De appelrechters wijzen hiervoor in het bijzonder naar de door partijen ingediende nota’s inzake de boedelbeschrijving op verklaring, en inzonderheid de nota's van eerste verweerder van 22 april en 11 mei 2018, waarin die laatste tal van (voortijdige) aanspraken en betwistingen zou hebben geformuleerd.

Deze beslissing steunt op de volgende motieven:

“1.

Centraal rijst (in hoofdorde) betwisting tussen de partijen over de vraag of

de termijn om aanspraken te formuleren al dan niet verstreken is.

Inzonderheid voeren de partijen betwisting over de vraag of de wettelijke termijnen in lijn met artikel 1218 § 1, tweede lid Ger.W. in casu van toepassing zijn waardoor partijen de mogelijkheid verloren om aanspraken te formuleren ná 23 juli 2018.

Zoals aangehaald vinden de verrichtingen van boedelbeschrijving op

verklaring plaats op 3 en 22 mei 2018 waarna eedaflegging volgt en de boedelbeschrijving wordt afgesloten.

Na de boedelbeschrijving zijn de partijen aan zet. Voor de navolgende fase

van mededeling van de aanspraken en de stukken gelden specifieke termijnvoorschriften waarvan de partijen zelf de bestemmeling zijn (B. Van Den

VERZOEKSCHRIFT/17

Bergh, "Haast u langzaam": over termijnen in de notariële fase van de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling", T. Not. 2021, 623).

Het overmaken (en onderling uitwisselen) van aanspraken en stukken is dan ook het motorisch moment bij de instaatstelling van de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling. Artikel 1218 Ger.W. vormt hierbij de centrale bepaling (B. Van Den Bergh, "Aanspraken, stukken en opmerkingen in de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling", T. Not. 2021, 201).

Deze wetsbepaling verduidelijkt dat een partij haar aanspraken en stukken niet naar eigen inzichten en volgens een eigen tempo kan overmaken. In zijn aanhef expliceert artikel 1218 Ger.W. immers dat, tenzij sprake is van een deelakkoord houdende conventionele instaatstelling (een procedurekalender die in der minne tussen de partijen en in samenspraak met de notaris-vereffenaar wordt vastgesteld), een wettelijke kalender geldt voor de mededeling van aanspraken en stukken door de partijen (B. Van Den Bergh, "Aanspraken, stukken en opmerkingen in de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling", T. Not. 2021, 202).

Slechts indien de partijen geen conventionele kalender afspreken (waarvan de termijnen dan eveneens bindend en afdwingbaar zijn voor de partijen), geldt de wettelijke kalender. Dit blijkt uit artikel 1218 § 1 Ger.W., dat bepaalt dat indien geen akkoord is bereikt overeenkomstig artikel 1217 Ger.W., de in artikel 1218 Ger.W. bepaalde termijnen gelden. De in artikel 1217 Ger.W. bedoelde conventionele instaatstelling houdt in dat alle partijen een akkoord sluiten over de na te leven termijnen tijdens de notariële fase. Deze termijnen worden vastgesteld in het proces-verbaal van opening van werkzaamheden of in latere processenverbaal voor de termijnen die in de betreffende fase van de procedure dan worden overeengekomen. In de praktijk kan immers ook worden gewerkt van procesverbaal tot proces-verbaal, waarbij dan telkens de volgende stap in de procedure wordt geregeld (B. Van Den Bergh, "Aanspraken, stukken en opmerkingen in de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling", T. Not. 2021, 202).

VERZOEKSCHRIFT/18

De wet laat uitdrukkelijk de mogelijkheid open dat partijen afwijken van de wettelijke termijnen en onderwerpt dit akkoord aan geen specifieke of bijzondere vorm- of andere vereisten. Een expliciet of formeel akkoord wordt door de betrokken bepalingen niet vooropgesteld en enige redelijkheid is hierbij geboden (vgl. Antwerpen 17 januari 2018, TEP 2018, 272 en T.Not. 2018, 551). Er wordt in dat verband overigens ook verdedigd dat een al te scherpe kalender en nodeloze onwrikbaarheid eerder contraproductief werkt, wat uiteindelijk ingaat tegen voormelde doelstellingen van de wet van 13 augustus 2011 (zie o.a. in dat verband: A. Wylleman, "In welke zin is een conventionele instaatstelling opportuun voor het verloop van de procedure tot vereffening-verdeling?" in W. Pintens en C. Declerck (eds.), Patrimonium 2015, Brugge, die Keure, 2015, p. 235, nrs. 39- 41; Gent 21 april 2016, T. Not. 2016, 535).

Een procesvoorschrift kent immers geen zelfstandige waarde en wordt niet gelegitimeerd door haar bestaan zelf. Elk procedurevoorschrift moet dan ook in een

ruimer

kader

worden

geplaatst.

Wanneer

bepaalde

voorschriften

ogenschijnlijk een absolute gelding hebben dan is dit nooit omwille van de formaliteiten als zodanig, maar enkel omwille van de onderliggende fundamentele rechtsbeginselen die ze dienen (M. Van hoecke, "Rechtsregel en normdoel: een afweging van onderliggende rechtsbeginselen", in De norm achter de regel, Hommage aan M. Storme, Antwerpen, Kluwer, 1995, (45) 185, nr. 5). Dit verhoogt de legitimatie van het recht. Een dergelijke benadering van procesvoorschriften

werkt

niet

systeemondermijnend,

maar

systeemondersteunend. Hierdoor kan de aandacht van zowel de rechter als de procespartijen immers volledig toegespitst blijven op de beslechting van het conflict zelf. Bedoeling van de termijnregeling is ervoor te zorgen dat de vereffening en verdeling binnen redelijke termijn kan verlopen en zo weinig mogelijk vertragingen oploopt. Dit is ook de mening van het Grondwettelijk Hof (zie o.a. GwH 17 maart 2016, T.Not. 2016, 498) en bouwt voort op de principiële veroordeling van de Franse staat in het arrest-Siegel (EHRM 28 november 2000, Siegel/Frankrijk, RTDF 2001, 759). De beoordeling van de redelijke termijn dient daarbij in concreto te gebeuren (EHRM 3 oktober 2000 (Kanoun t. Frankrijk),

VERZOEKSCHRIFT/19

RTDF 2000, 891, noot B. Vareille) (Antwerpen 28 november 2018, T. Not. 2019, 274).

De chronologie van de notariële werkzaamheden zoals hierboven geschetst

leert dat partijen vanaf de opening van de werkzaamheden en voorafgaand aan voormelde afsluiting van de boedelbeschrijving (in samenspraak met de notarisvereffenaar) opeenvolgende akkoorden sluiten over de na te leven termijnen tijdens de notariële fase.

Inzonderheid blijkt dat er gewerkt wordt van proces-verbaal tot proces-verbaal, waarbij dan telkens de volgende stap in de procedure wordt geregeld.

Zo blijkt dat er in het proces-verbaal van opening van werkzaamheden van 11 mei 2017 een conventionele termijn tot voortzetting van de werkzaamheden wordt overeengekomen, inzonderheid 12 oktober 2017.

Ook in het navolgend proces-verbaal van 12 oktober 2017 komen partijen opnieuw een (in briefwisseling nog nader vast te pinnen) conventionele termijn voor boedelbeschrijving op verklaring overeen, hetzij 8 of 22 februari 2018. In die optiek blijkt dat partijen alsdan terugkomen op het proces-verbaal van 11 mei 2017 geuite voornemen om vanaf 12 oktober 2017 terug te vallen op de wettelijke kalender (in casu artikel 1215, § 1, eerste lid Ger.W.).

Vervolgens

wordt

de

(uiteindelijk)

overeengekomen

datum

voor

boedelbeschrijving, hetzij 8 februari 2018, eerst op informele wijze en nadien (ook) formeel bij proces-verbaal van 9 maart 2018 conventioneel bijgestuurd waarbij (in samenspraak met de notaris-vereffenaar) termijnen worden overeengekomen voor het bezorgen van de verklaringen (22 april 2018), het bevestigen/(bijkomend) afleggen van verklaringen (3 mei 2018) en de eedaflegging/afsluiting boedelbeschrijving (22 mei 2018).

VERZOEKSCHRIFT/20

Evenwel wordt in het proces-verbaal van 22 mei 2018 niets bepaald over

het (verder te volgen) tijdskader. Daar waar uit dit proces-verbaal geen akkoord blijkt met een conventionele kalender blijkt evenmin te zijn verwezen naar de wettelijke kalender.

Ter terechtzitting van 19 december 2024 bespreekt het hof een mogelijk

procedureakkoord na het proces-verbaal van afsluiting van boedelbeschrijving met eedaflegging op 22 mei 2018.

Mr. V. verhaalt dat hij toen nog niet in zake was doch zijn cliënt en mr. S. formeel zijn dat na de vergadering bij het buitengaan tussen de advocaten een procedureafspraak is gemaakt in het licht van een aangekondigde strafklacht met burgerlijke partijstelling. Hij verhaalt dat de advocaten het erover eens waren de vereffening-verdelingsprocedure 'stil te leggen'. Hij beaamt dat hij geen concrete kalenderafspraken kan aanwijzen en verklaart dat partijen akkoord waren termijnloos te werken. Hij beaamt dat er geen verwijzing in het proces-verbaal van 22 mei 2018 is inzake termijnafspraken en evenmin blijkt dat de notarisvereffenaar (schriftelijk) op de hoogte is gebracht van een procedureakkoord. Wel blijkt dit volgens hem uit een reeks navolgende elementen. Zo stelt hij de vraag waarom de notaris-vereffenaar op 25 september 2018 laat weten dat hij 'tot op heden' enkel aanspraken van mr. S. heeft ontvangen en data voorstelt voor het vastleggen van kalenderafspraken. Voorts stelt hij de vraag waarom de notarisvereffenaar geen proces-verbaal van overzicht van aanspraken opstelt. Voorts wijst hij erop dat in de hoofding van navolgende e-mailcorrespondentie sprake is van 'M. C.: stand van zaken – mededeling aanspraken'. Mr. V. verhaalt dat de uitvoerige verklaringen van de partijen in het kader van de boedelbeschrijving met eedaflegging tal van betwistingen/aanspraken inhouden inzonderheid van [eerste verweerder]. Hij stelt dat het bijzonder merkwaardig zou zijn dat in die constellatie alle advocaten hun aansprakentermijn zouden laten verlopen behoudends [eerste eiser] die enkel een brief stuurt met één zinnetje 'aanspraken'.

VERZOEKSCHRIFT/21

Alsdus rijst de vraag of partijen impliciet maar zeker en omstandig akkoord

zijn gegaan om alsdan (voorlopig) af te zien van een termijnagenda en termijnloos te werk te gaan.

Hoewel dit niet aan te raden is, is het mogelijk dat partijen afzien van een termijnagenda en dus afspreken om termijnloos te werk te gaan (vgl. Ch. Declerck en S. Mosselmans, "Draaiboek van gerechtelijke vereffening-verdeling anno 2020", RW 2020-21, 178; B. Van Den Bergh, "Haast u langzaam": over termijnen in de notariële fase van de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling", T. Not. 2021, 620; J. Verstraete, "Procedurele kalender - de conventionele of wettelijke instaatstelling", in J. Verstraete (ed.), Erfrecht. Deel 2 De verdeling van de nalatenschap, in Beginselen van Belgisch Privaatrecht, Mechelen, Kluwer, 2021, 1079). Dit zou mogelijk wel nuttig kunnen zijn wanneer de partijen in onderhandeling zijn over een minnelijk akkoord (J. Verstraete, "Procedurele kalender - de conventionele of wettelijke instaatstelling", in J. Verstraete (ed.), Erfrecht. Deel 2 De verdeling van de nalatenschap, in Beginselen van Belgisch Privaatrecht, Mechelen, Kluwer, 2021, 1079). Maar ook in dat geval is het aangewezen om een datum voor de volgende verrichting vast te leggen indien de partijen tegen een vast te stellen tijdstip geen akkoord hebben bereikt. Werd hieromtrent geen enkel akkoord gesloten dan gaat het om een akkoord van onbepaalde duur die door elke partij op elke ogenblik kan worden opgezegd (J. Verstraete, "Procedurele kalender - de conventionele of wettelijke instaatstelling", in J. Verstraete (ed.), Erfrecht. Deel 2 De verdeling van de nalatenschap, in Beginselen van Belgisch Privaatrecht, Mechelen, Kluwer, 2021, 1079).

Er dient immers te worden beklemtoond dat het akkoord van de partijen om zonder meer af te zien van een termijnagenda en termijnloos te werk te gaan vatbaar is voor eenzijdige herroeping aangezien de redelijke termijn (die van toepassing is op de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling) kwalificeert als een grondrecht (artikel 6 EVRM). Dit brengt met zich mee dat hiervan niet definitief kan worden verzaakt door middel van contractuele afspraken (B. Van Den Bergh, "Haast u langzaam": over termijnen in de notariële

VERZOEKSCHRIFT/22

fase van de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling", T. Not. 2021, 620; B. Van Den Bergh, "Aanspraken, stukken en opmerkingen in de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling", T. Not. 2021, 203. Vgl. ook met: J. Verstraete, "Procedurele kalender - de conventionele of wettelijke instaatstelling", in J. Verstraete (ed.), Erfrecht. Deel 2 De verdeling van de nalatenschap, in Beginselen van Belgisch Privaatrecht, Mechelen, Kluwer, 2021, 1079).

Het dossier leert dat:

de partijen in het proces-verbaal van opening van werkzaamheden al

verwijzen naar een beoogde minnelijke regeling inzonderheid eventuele onderlinge verrekeningen;

de partijen in het navolgend proces-verbaal van 12 oktober 2017

overeenkomen dat de tot de onverdeeldheden behorende onroerende goederen door een deskundige moeten worden geschat;

in het proces-verbaal van 9 maart 2018 (opnieuw) wordt verwezen naar een

(mogelijke) minnelijke regeling, waarbij inzonderheid 'bemiddeling door de notaris' ter sprake komt en geopperd wordt dat 'dit thans nog voorbarig is' aangezien nog niet via boedelbeschrijving het voorwerp van eventuele bemiddeling is vastgesteld;

uit de ingediende nota's van de partijen met het oog op boedelbeschrijving

met verklaring, inzonderheid de nota's van J. van 22 april en 11 mei 2018, tal van (voortijdige) aanspraken en betwistingen blijken;

in het proces-verbaal van 22 mei 2018 naar aanleiding van aanvullende

mondelinge verklaringen betwisting erover rijst of alle kinderen hun aandeel uit een verkoop door vader via volmacht hebben ontvangen en in die optiek alle

VERZOEKSCHRIFT/23

partijen de notaris-vereffenaar opdracht geven een en ander op te vragen bij notaris V.;

in het proces-verbaal van 22 mei 2018 voor het eerst in de vereffening-

verdeling niets bepaald wordt over het (verder te volgen) tijdskader, inzonderheid geen conventionele kalender blijkt terwijl evenmin naar de wettelijke kalender wordt verwezen.

In voormelde geheel van specifieke omstandigheden oordeelt het hof dat

partijen, mede in het licht van een eventueel te bereiken (deel)akkoord, impliciet/stilzwijgend maar zeker zijn overeengekomen om alsdan (minstens voorlopig) af te zien van een termijnagenda en termijn loos te werk te gaan.

Niet zonder reden werpt [tweede eiseres] op dat een akkoord om

termijnloos te werken door iedere partij op elk ogenblik kon worden herroepen en [eerste eiser] dit in casu heeft gedaan.

Daar waar er sprake is geweest van een akkoord om af te zien van een termijnagenda en om termijnloos te werk te gaan, blijkt duidelijk/manifest dat [eerste eiser] dit akkoord heeft herroepen.

Daar waar het e-mailbericht van 28 augustus 2018 niet mede gericht was aan [tweede verweerder en eerste verweerder] blijkt de herroeping van het akkoord uit het (aan alle partijen gerichte) e-mailbericht van 19 september 2018 waarin onder meer werd gesteld: "Mag ik aandringen op verderzetting van de werkzaamheden. […] Ik wijs erop dat geen enkele van de andere partijen intussen haar aanspraken heeft geformuleerd binnen de wettelijke termijn.”

Dit laatste geldt nog des te méér en in alle geval daar waar [eerste eiser], na eerdere e-mailberichten van de notaris-vereffenaar van 25 en 27 september 2018

VERZOEKSCHRIFT/24

inzake kalenderafspraken, in een e-mailbericht van 25 oktober 2018 (onder meer) heeft gesteld: "Ik bemerk geen enkel vooruitgang in deze zaak ondanks de wettelijke termijnen waarvan cliënt geen afstand doet."

In de gegeven specifieke omstandigheden, kan enkel vastgesteld worden dat er minstens vanaf dat ogenblik, gelet op de hierboven aangehaalde van [eerste eiser] uitgaande herroeping van het akkoord om af te zien van een termijnenagenda en om termijnloos te werk te gaan, wel degelijk (terug en bij gebrek aan andersluidend akkoord) wettelijke termijnen golden om aanspraken te formuleren.

Dat inmiddels een strafklacht was neergelegd verandert hieraan niet, te meer daar [eerste eiser] in lijn met artikel 1220 § 2 Ger.W. de zaak bij de familierechter aanhangig maakt, die bij (niet beroepen) vonnis van 25 april 2019 overweegt/oordeelt dat (i) luidens het verzoek in de vereffening-verdeling geen vooruitgang meer is geboekt niettegenstaande de wettelijke termijnen verstreken zijn, (ii) ter zitting blijkt dat zich geen problemen meer stellen vermits het attest van burgerlijke partijstelling beschikbaar is en (iii) de werken nu verder vooruitgang zouden kunnen vinden.

Zoals aangehaald, hebben [verweerders en tweede eiseres] niet gereageerd

op de voormelde brieven van [eerste eiser].

Het staat vast dat zij niet alsnog aansprakennota's hebben neergelegd.

In lijn met voormelde redengeving en in deze specifieke omstandigheden

dient te worden besloten dat partijen na het verstrijken van de wettelijke termijnen op 27 december 2018 (vermits 25 en 26 december 2018 wettelijke feestdagen waren) het recht verloren hebben om nog aanspraken te formuleren.

VERZOEKSCHRIFT/25

De hogere beroepen van [eerste eiser] en [derde verweerder] slagen (al) in

zoverre.

Het incidenteel hoger beroep van [tweede eiseres] slaagt (al) in zoverre.

Het beroepen vonnis moet worden hervormd.

Zoals aangehaald beoogt [eerste verweerder] (bij wijze van nieuwe

vordering in hoger beroep) in ondergeschikte orde - indien het hof oordeelt dat de termijn voor het formuleren van aanspraken is verstreken - dat het hof de zaak verwijst naar de notaris-vereffenaar teneinde een proces-verbaal van overzicht van aanspraken op te stellen waarna de procedure van gerechtelijke vereffeningverdeling verder in lijn met artikel 1218 Ger.W. of 1217 Ger.W. kan lopen.

Ter terechtzitting van 19 december 2024 duidt [eerste verweerder] voorts dat er in de uitvoerige verklaringen van de partijen in het kader van de boedelbeschrijving

met

eedaflegging

tal

van

betwistingen/aanspraken

inzonderheid aan zijn zijde blijken.

[Tweede eiseres] beoogt in onderschikte orde - indien het hof oordeelt dat de staat van vereffening-verdeling voorbarig is - dat het hof: (i) voor recht zegt dat enkel [eerste eiser] tijdig aanspraken heeft geformuleerd, (ii) de zaak voor het overige verwijst naar de notaris-vereffenaar voor de opmaak van een overzicht van aanspraken en (iii) voor recht zegt dat alle andere deelgenoten het recht hebben verloren om nog vorderingen in te stellen of schenkingen en regelingen tussen erfgenamen te betwisten (ook niet bij wijze van als bezwaren vermomde aanspraken).

Zoals hierboven beslist zijn in casu op 27 december 2018 de wettelijke

termijnen verstreken.

VERZOEKSCHRIFT/26

In lijn met artikel 1218, § 2, eerste lid Ger.W. is vervolgens de notaris-vereffenaar terug aan zet. De notaris-vereffenaar moet in beginsel binnen twee maanden na het verstrijken van de wettelijke termijnen een overzicht van de aanspraken die hem tijdig zijn bezorgd aan de partijen betekenen/opsturen/overhandigen.

Bepaalde rechtsleer wijst op het belang van het overzicht van aanspraken. Door middel van dit overzicht kan de notaris-vereffenaar immers de onderscheiden aanspraken van de partijen oplijsten, centraliseren (en in voorkomend geval ook verfijnen of (juridisch) parafraseren). Zo ook wordt erop gewezen dat het aangewezen is dat dit gestructureerd gebeurt met een duidelijke opsomming, onverdeeld in randnummers, paragrafen of hoofdingen per aanspraak. Dit laat aan de partijen toe hierop duidelijk te reageren nadien (zie: B. Van Den Bergh, "Artikel 1218 Ger.W." in Gerechtelijk Wetboek. Artikelsgewijze commentaar met overzicht van rechtspraak en rechtsleer, Mechelen, Kluwer, losbl., 2021, 11, nr. 23).

Overeenkomstig artikel 1218, § 2, tweede lid Ger.W. kunnen de partijen inderdaad binnen twee maanden na de hierboven bedoelde betekening of kennisgeving hun gebeurlijke opmerkingen op het overzicht en elkaars aanspraken meedelen.

Via deze aanspraken kunnen de partijen al tegenspraak voeren over de aanspraken en de stukken van de andere partijen. Niets belet evenwel dat partijen middels hun opmerkingen op het overzicht van aanspraken de notaris-vereffenaar erop wijzen dat hij bepaalde van hun eigen aanspraken over het hoofd heeft gezien.

Zoals aangehaald hebben de partijen gedurende de in casu geldende wettelijke termijn van 25 oktober tot 27 december 2018 geen aansprakennota's aan de notaris-vereffenaar overgemaakt. Een en ander belet niet dat rekening moet

VERZOEKSCHRIFT/27

worden gehouden met de door partijen in een eerdere fase van de gerechtelijke vereffening-verdeling mogelijk geformuleerde aanspraken (vgl. Gent, 7 oktober 2021, T. Not. 2022, 727). Vermits het om een vervaltermijn gaat tegen wanneer een partij uiterlijk zijn aanspraken moet meedelen verzet niets zich ertegen dat een partij voordien reeds (als het ware 'voortijdig') zijn aanspraken meedeelt.

Zoals eveneens aangehaald blijken in casu uit de door partijen ingediende nota's met het oog op boedelbeschrijving op verklaring, inzonderheid de nota's van [eerste verweerder] van 22 april en 11 mei 2018, tal van (voortijdige) aanspraken en betwistingen.

In die specifieke omstandigheden van de zaak oordeelt het hof dat het opstellen van de staat van vereffening-verdeling van 12 juni 2020 voorbarig was. Het hof wijst de zaak terug naar de notaris-vereffenaar teneinde een overzicht van aanspraken op te stellen en partijen toe te laten hun opmerkingen hierop te formuleren.

Anders dan [eerste verweerder] het mogelijk ziet biedt het door de notarisvereffenaar te betekenen overzicht van tijdig bezorgde aanspraken evenwel geen mogelijkheid om nieuwe aanspraken te formuleren (zie: Cass. 6 januari 2022, RW 2021-22, 1437).

De hogere beroepen van [eerste eiser] en [derde verweerder] falen in

zoverre.

Het incidenteel hoger beroep van [tweede eiseres] slaagt/faalt in zoverre.

De nieuwe vordering in hoger beroep van [eerste verweerder] slaagt/faalt in zoverre.” (bestreden arrest, pagina 29 tot en met 37)

VERZOEKSCHRIFT/28

Grieven

Inzake de naar het oordeel van de appelrechters “in casu geldende wettelijke termijn” om aanspraken te formuleren, bepaalt artikel 1218, §1, tweede lid van het Gerechtelijk Wetboek, zoals ingevoegd bij Wet van 13 augustus 2011 houdende hervorming van de procedure van gerechtelijke vereffeningverdeling (BS 14 september 2011), dat de partijen voor de mededeling van hun aanspraken en van hun stukken aan de notaris-vereffenaar en aan de andere partijen beschikken over een termijn van twee maanden te rekenen van de afsluiting van de boedelbeschrijving.

Krachtens artikel 1220, §1 van het Gerechtelijk Wetboek, zoals ingevoegd bij diezelfde wet van 13 augustus 2011, houdt de notaris-vereffenaar, behoudens akkoord van alle partijen of ontdekking van nieuwe feiten of nieuwe stukken van overwegend belang, geen rekening met aanspraken, opmerkingen en stukken die na het verstrijken van de met toepassing van artikel 1217 overeengekomen termijnen of de in artikel 1218, § 1 en § 2 bepaalde termijnen zijn aangebracht.

De bedoeling van de wetgever bij de Wet van 13 augustus 2011 houdende hervorming van de procedure van gerechtelijke vereffeningverdeling (BS 14 september 2011) was om van de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling een tijdsgebonden gebeuren te maken, waarbij de werkzaamheden in het kader van die gerechtelijke vereffening-verdeling voortaan “geordend” zouden verlopen.

Uit een samenlezing van de hoger aangehaalde artikelen 1218, §1, tweede lid en 1220, §1 van het Gerechtelijk Wetboek, al dan niet rekening houdend met de ratio legis van de wet van 13 augustus 2011 houdende hervorming van de procedure van gerechtelijke vereffeningverdeling (BS 14 september 2011), volgt aldus dat de

VERZOEKSCHRIFT/29

notaris-vereffenaar, behoudens akkoord van alle partijen, evenmin rekening mag houden met aanspraken en stukken die nog vóór de afsluiting van de boedelbeschrijving aan de notaris-vereffenaar en aan de andere partijen werden meegedeeld.

Te dezen oordelen de appelrechters dat het feit dat voor partijen “de in casu geldende wettelijke termijn” voor de mededeling van hun aanspraken en van hun stukken aan de notaris-vereffenaar liep “van 25 oktober tot 27 december 2018” niet belet “dat rekening moet worden gehouden met de door partijen in een eerdere fase van de gerechtelijke vereffening-verdeling mogelijk geformuleerde aanspraken” en dan inzonderheid de door partijen ingediende nota’s inzake de boedelbeschrijving op verklaring, met name de nota's van eerste verweerder van 22 april en 11 mei 2018, waarin die laatste tal van “voortijdige” aanspraken en betwistingen zou hebben geformuleerd.

Aldus oordelen de appelrechter dat de notaris-vereffenaar wél rekening moet houden met aanspraken die een partij voorafgaand (als het ware “voortijdig”) aan de afsluiting van de boedelbeschrijving aan de notaris-vereffenaar en aan de andere partijen heeft meegedeeld.

Door te oordelen dat het feit dat voor partijen “de in casu geldende wettelijke termijn” voor de mededeling van hun aanspraken en van hun stukken aan de notaris-vereffenaar liep “van 25 oktober tot 27 december 2018” niet belet “dat rekening moet worden gehouden met de door partijen in een eerdere fase van de gerechtelijke vereffening-verdeling mogelijk geformuleerde aanspraken” en dan inzonderheid de door partijen ingediende nota’s inzake de boedelbeschrijving op verklaring, met name de nota's van eerste verweerder van 22 april en 11 mei 2018, waarmee de appelrechters te kennen geven dat de notaris-vereffenaar wél rekening moet houden met de aanspraken die een partij voorafgaand (als het ware “voortijdig”) aan de afsluiting van de boedelbeschrijving aan de notarisvereffenaar en aan de andere partijen heeft meegedeeld, terwijl uit een samenlezing van de artikelen 1218, §1, tweede lid en 1220, §1 van het

VERZOEKSCHRIFT/30

Gerechtelijk Wetboek, al dan niet rekening houdend met de ratio legis van de wet van 13 augustus 2011 houdende hervorming van de procedure van gerechtelijke vereffeningverdeling (BS 14 september 2011), net volgt dat de notaris-vereffenaar géén rekening mag houden met aanspraken en stukken die nog vóór de afsluiting van de boedelbeschrijving aan de notaris-vereffenaar en aan de andere partijen werden meegedeeld, schenden de appelrechters de in het middel aangehaalde artikelen.

TOELICHTING BIJ HET ENIG MIDDEL TOT CASSATIE

De stelling van de appelrechters dat de notaris-vereffenaar ook rekening zou moeten houden met “in een eerdere fase van de gerechtelijke vereffeningverdeling mogelijk geformuleerde aanspraken”, miskent niet enkel de duidelijke tekst van artikel 1218, §1, tweede lid van het Gerechtelijk Wetboek, maar gaat bovendien voorbij aan de wijze waarop de wetgever de procedure van gerechtelijke vereffening-verdeling heeft willen organiseren.

Zoals uit de parlementaire voorbereidingen blijkt, had de wetgever immers de bedoeling om van de procedure van gerechtelijke vereffening en verdeling een tijdsgebonden gebeuren te maken (zie hierover onder meer VERSTRAETE J., ‘Procedurele kalender – de conventionele of wettelijke instaatstelling’ in

VERZOEKSCHRIFT/31

VERSTRAETE J. (ed.), Erfrecht, VI, Beginselen van Belgisch Privaatrecht, (1075) 1075 e.v.) door “het verloop en de termijnen van de procedure meer voorspelbaar te maken, door de vereiste opeenvolgende stappen te beschrijven en een wettelijk bepaald tijdpad in te stellen ingeval de partijen dat nalaten” (Wetsontwerp houdende hervorming van de procedure van gerechtelijke vereffening-verdeling, KAMER, 2010-2011, 7 juli 2011, nr. 1513/004, 4) (onderlijning toegevoegd). De opzet van de wetgever was immers om de werkzaamheden in het kader van de gerechtelijke vereffening-verdeling “geordend” te doen verlopen (zie en vergelijk VAN SINAY T., ‘De notaris in het gerechtelijk recht’, Not.Fisc.M. 2023/6, (196) 210, nr. 40). Dit impliceert dat er – zoals uitdrukkelijk voorzien in artikel 1218, §1, tweede lid Ger.W. – een welbepaalde periode is waarbinnen partijen hun aanspraken en stukken dienen te formuleren en mede te delen, en deze periode pas start vanaf de afsluiting van de boedelbeschrijving.

De opvatting van de appelrechters dat de notaris-vereffenaar eveneens rekening zou moeten houden met aanspraken die een partij voorafgaand (als het ware “voortijdig”) aan de afsluiting van de boedelbeschrijving aan de notarisvereffenaar en aan de andere partijen heeft meegedeeld, staat haaks op de bedoeling van de wetgever.

Ten eerste zou een dergelijke opvatting onvermijdelijk aanleiding geven tot oeverloze betwistingen omtrent de vraag of en in hoeverre bepaalde uitlatingen die in het kader van en met het oog op een eerdere fase van de gerechtelijke vereffening-verdeling werden gedaan niet ook als een oneigenlijke aanspraak zouden kunnen worden aangemerkt. De doelstelling van de wet van 13 augustus 2011 bestond er nochtans net in om het verloop van de gerechtelijke vereffening en verdeling (m.i.v. de notariële fase ervan) te versnellen en meer voorspelbaar te maken (Wetsontwerp houdende hervorming van de procedure van gerechtelijke vereffening-verdeling, KAMER, 2010-2011, 7 juli 2011, nr. 1513/004, 4. Zie tevens VAN DEN BERGH B., ‘Commentaar bij artikel 1218 Ger.W.’ in Comm.Ger., losbl., 2021, 5, nr. 1 en VERSTRAETE J., ‘Procedurele kalender –

VERZOEKSCHRIFT/32

de conventionele of wettelijke instaatstelling’ in VERSTRAETE J. (ed.), Erfrecht, VI, Beginselen van Belgisch Privaatrecht, (1075) 1075 e.v.).

Een dergelijke opvatting zou er ten tweede toe leiden dat de notaris-vereffenaar verplicht is om in de gehele voorafgaande briefwisseling en in alle eerder ingediende nota’s te gaan grasduinen, en na te gaan of daarin geen elementen staan die (eveneens) als een (verdoken) voortijdige aanspraak zouden kunnen worden gekwalificeerd. Het lijkt geenszins de bedoeling te zijn geweest van de wetgever om de notaris-vereffenaar met een dergelijk “monnikenwerk” op te zadelen.

Ten derde heeft de door de appelrechters voorgestane opvatting voor gevolg dat de door de wetgever zorgvuldig onderscheiden “opeenvolgende stappen” in het wettelijk bepaalde tijdpad opnieuw met elkaar zouden worden vermengd. Dit druist alleszins in tegen het opzet van de wetgever om de werkzaamheden in het kader van de gerechtelijke vereffening-verdeling voortaan “geordend” te doen verlopen.

VERZOEKSCHRIFT/33

Op deze gronden en overwegingen besluit ondergetekende advocaat bij het Hof van Cassatie voor eisers dat het U, Hooggeachte Dames en Heren, moge behagen het bestreden arrest te vernietigen, de zaak en de partijen te verwijzen naar een ander hof van beroep en uitspraak te doen over de kosten als naar recht.

Antwerpen, 19 november 2025

Johan Verbist

VERZOEKSCHRIFT/34

Bij de indiening ter griffie wordt bij deze voorziening het exploot van betekening van deze voorziening aan de verwerende partijen gevoegd.