Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie, 2026-10-06, ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20261006.2N.19

Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:ARR.20261006.2N.19 (2026-10-06)

--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT --- 6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/1

Hof van Cassatie van België

Arrest

Nr. P.26.0235.N

1. VERLENGING NOOIT vzw, met zetel te 2531 Boechout, Weverstraat 85, ON 0475.496.176, burgerlijke partij,
2. P. D. R., burgerlijke partij,
3. D. S., burgerlijke partij,
4. R. T., burgerlijke partij, eisers, met als raadsman mr. Koenraad Van de Sijpe, advocaat bij de balie Dendermonde, tegen

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/2

1. LUCHTHAVENONTWIKKELINGSMAATSCHAPPIJ VLAANDEREN nv, met zetel te 1000 Brussel, Simon Bolivarlaan 17, ON 0553.678.968, beklaagde, verweerster, met als raadsman mr. Stijn Lamberigts, advocaat bij de balie Brussel,
2. LEM ANTWERPEN nv, met zetel te 2100 Antwerpen (Deurne), Luchthavenlei Z/N, ON 0536.616.371, beklaagde, verweerster,
3. VLAAMS GEWEST, met kantoor te 1000 Brussel, Graaf de Ferrarisgebouw, Koning Albert II-laan 20 bus 2, vertegenwoordigd door de Vlaamse Regering, voor wie optreedt de Vlaamse minister van Mobiliteit en Openbare Werken, ON 0220.819.807, beklaagde, verweerder, met als raadsman mr. Stijn Lamberigts, advocaat bij de balie Brussel,
4. F. B., beklaagde, verweerder, met als raadsman mr. Stijn Lamberigts, advocaat bij de balie Brussel,
5. T. R., beklaagde, verweerder, met als raadsman mr. Stijn Lamberigts, advocaat bij de balie Brussel.

I.

RECHTSPLEGING VOOR HET HOF

De cassatieberoepen zijn gericht tegen het arrest van het hof van beroep te Antwerpen, correctionele kamer, van 28 januari 2026.

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/3

De eisers voeren in een memorie die aan dit arrest is gehecht, vier middelen aan. Raadsheer Steven Van Overbeke heeft verslag uitgebracht. Advocaat-generaal Bart De Smet heeft geconcludeerd.

II.

BESLISSING VAN HET HOF

Beoordeling Ontvankelijkheid van de cassatieberoepen 1.

Volgens artikel 427, eerste en tweede lid, Wetboek van Strafvordering moet

de eiser in cassatie zijn cassatieberoep laten betekenen aan de partijen tegen wie het is gericht en het exploot van betekening neerleggen binnen de termijn om de memorie in te dienen. Die algemene betekeningsverplichting kent slechts één uitzondering, namelijk indien het cassatieberoep uitgaat van de vervolgde persoon of een daarmee gelijk te stellen persoon en het geen betrekking heeft op de burgerlijke rechtsvordering. 2.

Uit deze bepaling volgt dat de burgerlijke partij op straffe van niet-

ontvankelijkheid haar cassatieberoep moet laten betekenen aan het openbaar ministerie in zoverre het is gericht tegen haar veroordeling tot betaling van de kosten van de strafvordering. 3.

Het arrest (p. 93), dat de kosten van het hoger beroep van het openbaar

ministerie in de zaak 1 ten laste laat van de Belgische Staat, veroordeelt de eisers 1, 2 en 3 tot de overige kosten van de strafvordering in de zaak 1. Uit de stukken waarop het Hof vermag acht te slaan, blijkt evenwel niet dat de eisers 1, 2 en 3 hun cassatieberoep hebben laten betekenen aan het openbaar ministerie, zoals vereist door artikel 427 Wetboek van Strafvordering. In zoverre gericht tegen de beslissing waarbij de eisers 1, 2 en 3 tot de overige kosten van de strafvordering in de zaak 1 worden veroordeeld, is het cassatieberoep van die eisers niet ontvankelijk.

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/4

Eerste middel 4.

Het middel voert schending aan van artikel 149 Grondwet, artikel 4.3.1, § 1,

1°, a), Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening en artikel 11, punt 4.1 van het koninklijk besluit van 28 december 1972 betreffende de inrichting en de toepassing van de ontwerp-gewestplannen en gewestplannen: met het oordeel dat de vergunde werken en met name de inrichting van een “Runway End Safety Area” (“veiligheidsgebied aan het einde van de landingsbaan”, hierna Resa) in essentie slechts een beperkte ophoging en nivellering van de reeds aanwezige gronden inhielden en geen miskenning inhouden van de gewestplanbestemming als agrarisch gebied, verantwoorden de appelrechters niet naar recht dat de burgerlijke vorderingen van de eisers, in zoverre gebaseerd op de telastlegging D (oorspronkelijk telastlegging C van de rechtstreekse dagvaarding) van de zaak 1, moeten worden afgewezen en is die beslissing evenmin regelmatig met redenen omkleed; de appelrechters merken ten onrechte op dat noch de Resa, noch de uitgebreide baanstrook in het verlengde van de start- en landingsbaan ooit werkelijk gebruikt zijn voor enige activiteit in het kader van de exploitatie van de luchthaven; de betrokken percelen zijn functioneel verbonden met de luchthavenexploitatie en zijn feitelijk bij het luchthaventerrein gevoegd; de Resa en de baanstrook zijn ook verplichte onderdelen van de luchthaveninfrastructuur, zonder welke de luchthaven niet kan opereren volgens de geldende veiligheidsnormen; het arrest is in dit verband ook tegenstrijdig, aangezien ook wordt gesteld dat de Resa aan de oostelijke zijde in concreto deel kan uitmaken van de inrichting van de luchthaven; minstens schiet de motivering te kort. 5.

Het middel verduidelijkt niet waarom het arrest artikel 4.3.1, § 1, 1°, a),

Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening schendt, noch waarom de motivering van het arrest “tekort schiet”. In zoverre is het middel, bij gebrek aan duidelijkheid, niet ontvankelijk. 6.

In zoverre het middel aanvoert dat er onvergunde verhardingen en

constructies werden uitgevoerd en dat de uitgebreide baanstrook en de Resa niet conform de verstrekte vergunning werden uitgevoerd, komt het op tegen het onaantastbare oordeel van de appelrechters over de feiten of verplicht het tot een onderzoek van feiten waarvoor het Hof niet bevoegd is.

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/5

In zoverre is het middel eveneens niet ontvankelijk. 7.

De appelrechters oordelen niet dat de Resa aan de oostelijke zijde in concreto

deel uitmaakt van de inrichting van de luchthaven. Ze oordelen wel (arrest, p. 84, tweede en derde alinea) dat “de definiëring van een vliegveld of luchtvaartterrein en een Resa niet impliceren dat een Resa steeds deel uitmaakt van de vergunningsplichtige inrichting van een vliegveld” en dat dit “niet uit(sluit) dat de Resa aan de oostelijke zijde in concreto deel kan uitmaken van de inrichting van de luchthaven te Deurne”. Ze oordelen vervolgens dat “[d]it (…) het geval (zou) zijn indien er een activiteit of exploitatie van een inrichting in de zin van het DABM op de Resa zou plaatsvinden” maar dat “[h]et bewijs (…) niet (wordt) geleverd van een werkelijk gebruik van de Resa voor de activiteiten van de luchthavenexploitatie”. Die redenen zijn niet tegenstrijdig met de overige redenen van het arrest die in het middel worden aangehaald. In zoverre mist het middel feitelijke grondslag. 8.

De loutere omstandigheid dat percelen, gelegen op gronden die volgens een

plan van aanleg agrarische gebieden zijn, aansluiten bij een luchthaventerrein en dienstig zijn als veiligheidszone voor die luchthaven, die op die percelen evenwel geen luchtvaartactiviteiten ontwikkelt, houdt geen schending in van dat plan van aanleg zoals bedoeld door artikel 6.2.1, eerste lid, 4°, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. Dat die veiligheidszone een noodzakelijke voorwaarde inhoudt voor een reglementaire exploitatie van de luchthaven, doet hieraan geen afbreuk. 9.

De rechter oordeelt onaantastbaar of op een voor een luchthaven dienstige

veiligheidszone daadwerkelijk luchtvaartactiviteiten worden ontwikkeld die niet verenigbaar zijn met de bestemming als agrarisch gebied. Het Hof gaat na of de rechter uit zijn vaststellingen geen gevolgen afleidt die op grond daarvan onmogelijk kunnen worden verantwoord. 10.

In zoverre het middel uitgaat van andere rechtsopvattingen, faalt het naar

recht. 11.

De appelrechters oordelen als volgt, deels met eigen redenen, deels met de

overname van de redenen van het beroepen vonnis van 6 november 2020 (arrest, p. 77):

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/6

• de stedenbouwkundige vergunning van 29 januari 2013 had niet alleen de ondertunneling van de R11 tot voorwerp, maar ook en zelfs voornamelijk de aanleg en inrichting van een Resa en een bijkomende baanstrook, waarbij de ondertunneling precies gebeurde in functie van het realiseren van de verplicht te voorziene Resa en uitgebreide baanstrook;
• deze veiligheidszones mochten gedeeltelijk worden ingericht op de percelen ten oosten van het luchthaventerrein die het voorwerp uitmaken van de telastlegging D van zaak 1, die gelegen zijn in agrarisch gebied;
• daarenboven is de aanwezigheid van de door de eisers 1, 2 en 3 beweerde verharding in de ondergrond niet bewezen, zodat er geen bewijs voorligt dat de aanleg en inrichting van de uitgebreide baanstrook en de Resa niet conform de verstrekte vergunning zouden zijn uitgevoerd;
• met de vergunde werken, die in essentie slechts een beperkte ophoging en nivellering van de reeds aanwezige gronden inhielden, werd op generlei wijze een schending gepleegd op de gewestplanbestemming als agrarisch gebied. Uit de voorliggende gegevens van het gehele strafdossier, aangevuld met alle door de partijen neergelegde overtuigingsstukken, blijkt dat noch de Resa, noch de uitgebreide baanstrook in het verlengde van de start- en landingsbaan ooit werkelijk gebruikt zijn voor enige activiteit in het kader van de exploitatie van de luchthaven, wat ook logisch is, gelet op de functie van een Resa en een baanstrook, die louter dienen als veiligheidszone om het risico en de schade te beperken voor het zeer uitzonderlijke geval dat een vliegtuig in het verlengde van de start- en landingsbaan zou terechtkomen;
• zoals de eerste rechters terecht hebben overwogen, hebben de percelen grond ten oosten van de R11, waarop onder meer de Resa werd aangelegd, betrekking op niet-bebouwd land dat blijkbaar werd ingezaaid met grassoorten, waarbij uit de stukken van de tweede verweerster blijkt dat de bewuste percelen land door de luchthavenautoriteiten in concessie werden gegeven aan een derde partij en dit blijkbaar “voor het maaien van gras dat buiten het luchtvaartterrein vrij mag aangewend worden” (beroepen vonnis van 6 november 2020, p. 57), en waarbij het beroepen vonnis terecht vaststelt dat uit niets bleek dat op die percelen grond enige activiteit werd uitgeoefend die kon gelinkt worden aan de exploitatie van

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/7

de luchthaven. Er bevonden zich geen constructies, er werden geen vliegbewegingen gerealiseerd en er werden geen activiteiten aangetoond die aan de exploitatie van de luchthaven konden worden gekoppeld. Op grond van die redenen kan het arrest wettig oordelen dat een schending van het plan van aanleg niet bewezen is. In zoverre kan het middel niet worden aangenomen. Tweede middel 12.

Het middel voert schending aan van bijlage 14 bij het verdrag van Chicago

van 7 december 1944 inzake de internationale burgerlijke luchtvaart (hierna Verdrag van Chicago), artikel 149 Grondwet, artikel 5.2.1, § 6, eerste lid, DABM, artikel 6, eerste lid, van het decreet van 25 april 2014 betreffende de omgevingsvergunning, en rubriek 57.1 van bijlage 1 bij Vlarem II: met het oordeel dat het niet bewezen is dat de terreinen van de Resa en de uitgebreide baanstrook het voorwerp dienden uit te maken van een milieu-omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of activiteit, verantwoorden de appelrechters niet naar recht dat het niet bewezen is dat de tweede verweerster geen fout heeft begaan zoals bedoeld in de telastlegging E (oorspronkelijk telastlegging D van de rechtstreekse dagvaarding) van de zaak 1 en dat de vordering tot schadevergoeding van de eisers op grond hiervan bijgevolg moet worden afgewezen; de appelrechters maken ten onrechte een onderscheid tussen een luchtvaartterrein (“aerodrome”), dit is het vliegveld zelf, en de omgeving van een luchtvaartterrein (“aerodrome area”), waaruit zij dan ook ten onrechte afleiden dat de Resa en de uitgebreide baanstrook louter deel uitmaken van de omgeving van het vliegveld maar niet van het luchtvaartterrein zelf, en derhalve geen deel uitmaken van de vergunningsplichtige inrichting van het vliegveld; de definitie van een vliegveld (“aerodrome”) in bijlage 14 bij het Verdrag van Chicago, waarnaar rubriek 57.1 van bijlage 1 bij Vlarem II verwijst, bevat geen vereiste van een werkelijk gebruik, in de zin van frequente of normale exploitatiehandelingen, maar enkel dat het afgebakende gebied geheel of gedeeltelijk bestemd is voor aankomstvertrek- en oppervlaktebewegingen; de appelrechters konden uit het uitzonderlijk karakter van het gebruik van de veiligheidszone, wat een criterium inhoudt dat niet

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/8

is voorzien in de aangehaalde bepalingen, dan ook niet naar recht afleiden dat deze geen deel uitmaakte van de vergunningsplicht; een Resa is ingevolge dwingende internationale en Europese normen immers een essentieel onderdeel van de basisstructuur van een vliegveld; de appelrechters antwoorden ook niet op de conclusie van de eisers waarin werd aangevoerd dat een vliegveld niet mag worden herleid tot de plaats waarop er zich effectief vliegbewegingen voordoen, maar ook constructies behelst waarop er zich geen vliegbewegingen voordoen, zoals het luchthavengebouw, dat onbetwistbaar deel uitmaakt van het vliegveld; het arrest antwoordt evenmin afdoende op de conclusie van de eisers waarin zij hebben verwezen naar bijlage 17 van het Verdrag van Chicago en naar de rechtspraak van de Raad voor Vergunningsbetwistingen. 13.

Volgens artikel 6, eerste lid, van het decreet van 25 april 2014 betreffende de

omgevingsvergunning mag niemand zonder voorafgaande omgevingsvergunning een project dat bij of krachtens de decreten, vermeld in artikel 5 van het decreet van 25 april 2014, is onderworpen aan vergunningsplicht uitvoeren, exploiteren, verkavelen of een vergunningsplichtige verandering eraan doen. Artikel 5, 1°, c), van het decreet van 25 april 2014 bepaalt met name dat dit van toepassing is op projecten die zijn onderworpen aan de vergunningsplicht voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of activiteit van de eerste of tweede klasse als vermeld in artikel 5.2.1 DABM. 14.

Het DABM bepaalt in:

• artikel 5.2.1, § 1, dat de Vlaamse Regering de indelingslijst vaststelt;
• artikel 5.2.1, § 6, eerste lid, dat voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of activiteit van de eerste of de tweede klasse of voor de verandering ervan een omgevingsvergunning is vereist als vermeld in artikel 6, eerste lid, van het decreet van 25 april 2014 betreffende de omgevingsvergunning.

De indelingslijst, vermeld in artikel 5.2.1, § 1, DABM, is bij toepassing van

artikel 1.1bis/1 Vlarem II opgenomen in bijlage 1 bij Vlarem II. 16.

Rubriek 57 “Vliegvelden” van bijlage 1 bij Vlarem II omschrijft in rubriek

57.1 de “terreinen voor vliegvelden met een start- en landingsbaan”, in rubriek 57.2 de “terreinen voor opstijg- of landingsplaats voor uitsluitend ultralichte motorluchtvaartuigen”, in rubriek 57.3 de “terreinen voor opstijg- of

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/9

landingsplaats voor uitsluitend zweefluchtvaartuigen zonder motor” en in rubriek 57.4 de helihavens. 17.

Volgens rubriek 57.1 van bijlage 1 bij Vlarem II wordt voor de toepassing

van die rubriek onder vliegvelden verstaan de vliegvelden die beantwoorden aan de definitie van het verdrag van Chicago van 1944 tot oprichting van de internationale burgerluchtvaartorganisatie (bijlage 14 begrip “aerodrome”). 18.

Volgens bijlage 14 bij het Verdrag van Chicago is een vliegveld een

afgebakend gebied (met inbegrip van gebouwen, installaties en uitrusting) op het land of op het water of op een vaste, vaste offshore- of drijvende constructie, dat geheel of gedeeltelijk bestemd is voor de aankomst, het vertrek en het verkeer op de grond van luchtvaartuigen. 19.

Uit de verwijzing naar de in bijlage 14 bij het Verdrag van Chicago bepaalde

definitie van een vliegveld (“aerodrome”) in rubriek 57.1 van bijlage 1 bij Vlarem II kan niet worden afgeleid dat de veiligheidszone die onder meer volgens het Verdrag van Chicago onmiddellijk aansluitend bij een luchtvaartterrein aanwezig dient te zijn, noodzakelijk deel uitmaakt van de percelen waarop een vliegveld wordt geëxploiteerd zoals bedoeld in artikel 6, eerste lid, van het voormelde decreet van 25 april 2014 en artikel 5.2.1, § 6, eerste lid, DABM en waarop de in die bepalingen bedoelde vergunningsplicht betrekking heeft. Die vergunningsplicht geldt enkel voor de percelen van het luchtvaartterrein zelf waarop daadwerkelijk luchtvaartactiviteiten worden uitgevoerd en niet voor de daarbij aansluitende percelen die uitsluitend zijn bestemd als veiligheidszone maar waarop geen eigenlijke luchtvaartactiviteiten worden geëxploiteerd. De omstandigheid dat een Resa ingevolge dwingende internationale en Europese normen een essentieel onderdeel is van de basisstructuur van een vliegveld, zonder welke dat laatste niet mag worden geëxploiteerd, doet daaraan geen afbreuk. 20.

In zoverre het middel uitgaat van een andere rechtsopvatting, faalt het naar

recht. 21.

Met het oordeel dat “[h]et bewijs (…) niet (wordt) geleverd van een werkelijk

gebruik van de Resa voor de activiteiten van de luchthavenexploitatie” en dat “hetzelfde (geldt) voor de uitgebreide baanstrook” (arrest, p. 84, derde en vierde alinea), verantwoordt het arrest naar recht de beslissing dat het “derhalve niet

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/10

bewezen (is) dat de terreinen van de Resa en de uitgebreide baanstrook het voorwerp dienden uit te maken van een milieuvergunning dan wel een omgevingsvergunning voor de exploitatie van een ingedeelde inrichting of activiteit” (arrest, p. 85, tweede alinea). In zoverre kan het middel niet worden aangenomen. 22.

De verplichting van artikel 149 Grondwet elk vonnis met redenen te

omkleden, houdt niet in dat de rechter moet antwoorden op elk argument dat tot staving van een middel is aangevoerd, maar dat geen afzonderlijk middel vormt. Evenmin moet de rechter de redenen van zijn redenen vermelden. In zoverre het middel uitgaat van een andere rechtsopvatting, faalt het naar recht. 23.

Met de redenen die het arrest (p. 78-85) bevat, verwerpen en beantwoorden

de appelrechters de in het middel aangehaalde appelconclusies van de eisers. In zoverre kan het middel niet worden aangenomen. Derde middel 24.

Het middel voert schending aan van artikel 149 Grondwet, alsook miskenning

van de bewijskracht van de stedenbouwkundige vergunning van 29 januari 2013: met het oordeel dat de stedenbouwkundige vergunning van 29 januari 2013 niet alleen betrekking had op de lokale ondertunneling van de R11 maar ook op de verdere infrastructuurwerken ten behoeve van de luchthaven door de aanleg en de inrichting van een bijkomende baanstrook en een Resa, verantwoorden de appelrechters de afwijzing van de burgerlijke vorderingen van de eisers op grond van de in de telastleggingen A.2, A.3, B.2 en D (oorspronkelijk telastlegging C van de rechtstreekse dagvaarding) van de zaak 1 bedoelde feiten niet naar recht en is die beslissing niet regelmatig met redenen omkleed; de appelrechters miskennen aldus immers de bewijskracht van de stedenbouwkundige vergunning van 29 januari 2013, die blijkens de vergunningsaanvraag en de vergunde plannen louter betrekking had op de ondertunneling van de R11, zonder dat daarin de aanleg van een Resa en een bijkomende baanstrook was opgenomen; de appelrechters hechten hierbij ten onrechte op een doorslaggevende wijze belang aan vermeldingen in het MER-ontheffingsdossier, die louter toelichtend of milieubeoordelend zijn; de eisers

P.26.0235.N/11

6 OKTOBER 2026

hadden ook in hun appelconclusies aangevoerd dat de bijkomende baanstrook en de aanleg van een Resa niet werden aangevraagd, het MER-dossier geenszins het voorwerp van de aanvraag kon bepalen en de Resa waarnaar in de beschrijvende nota werd verwezen, niet overeenstemde met deze die volgens de internationale reglementering was vereist; de appelrechters negeren deze pertinente argumentatie, die in het arrest niet wordt weerlegd. 25.

De appelrechters baseren het oordeel dat de stedenbouwkundige vergunning

van 29 januari 2013 niet alleen de ondertunneling van de R11 tot voorwerp had maar ook en zelfs voornamelijk de aanleg en inrichting van een Resa en een bijkomende baanstrook, niet “op doorslaggevende wijze” op het MER-ontheffingsdossier, maar wel op de beschrijvende nota bij de stedenbouwkundige vergunningsaanvraag en op de stedenbouwkundige vergunning zelf (arrest, p. 4748), waarna wordt opgemerkt dat “[h]etzelfde (…) trouwens ook (blijkt) uit het MER-ontheffingsdossier dat aan het stedenbouwkundig aanvraagdossier gevoegd werd en daar integraal deel van uitmaakte” (arrest, p. 48, voorlaatste alinea). In zoverre berust het middel op een onjuiste lezing van het arrest en mist het feitelijke grondslag. 26.

De rechter beoordeelt onaantastbaar, mits hij de bewijskracht van de stukken

eerbiedigt, wat het precieze voorwerp is van een stedenbouwkundige vergunning, thans omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen, waarbij hij rekening kan houden met de vergunningsaanvraag en de bij de vergunning en bij de vergunningsaanvraag horende stukken. Het Hof gaat na of de rechter uit zijn vaststellingen geen gevolgen afleidt die op grond daarvan onmogelijk kunnen worden verantwoord. In zoverre het middel uitgaat van een andere rechtsopvatting, faalt het naar recht. 27.

Het arrest (p. 47-48) oordeelt als volgt over de stedenbouwkundige

vergunning van 29 januari 2013:

• het Agentschap Wegen en Verkeer Antwerpen kreeg op 29 januari 2013 van de gewestelijke

stedenbouwkundige

ambtenaar

een

stedenbouwkundige

vergunning voor de uitvoering van haar project tot lokale ondertunneling van de gewestweg R11 ter hoogte van de luchthaven te Deurne;

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/12

• zowel uit de beschrijvende nota bij de stedenbouwkundige vergunningsaanvraag als uit de stedenbouwkundige vergunning zelf blijkt dat de aanleiding voor deze ondertunneling er precies in was gelegen om ter voldoening aan nieuwe internationale veiligheidsvoorschriften van de ICAO het bovengronds traject van de R11, dat als een te vermijden obstakel beschouwd werd, op hetzelfde tracé te vervangen door een ondergrondse tunnel (zie op p. 14 van de vergunning: “De bestaande R11 achter de landingsbaan vormt vandaag in die zin een te vermijden obstakel zelfs indien deze, zoals vandaag het geval is, verkeersvrij wordt gemaakt door verkeerslichten indien vliegtuigen de start/landingsbaan gebruiken en een overrun of een undershoot zouden maken”);
• de ondertunneling gebeurde dus in functie van het realiseren van de verplicht aan te leggen veiligheidszone in het verlengde van de start- en landingsbaan aan de oostelijke zijde van de luchthaven;
• zowel in de beschrijvende nota bij de stedenbouwkundige vergunningsaanvraag als in de stedenbouwkundige vergunning zelf staat ook opgenomen dat de bouw van de tunnel tot gevolg zal hebben dat de baanstrook vrij van verkeer zou worden gemaakt. De Resa moest onverhard worden aangelegd door het tunneldak (na het aanbrengen van een dichtings- en beschermlaag) te bedekken met ingezaaide bodem en de overige vrijgemaakte terreinen zouden in concessie worden gegeven voor graswinning. Verder zou een afsluiting geplaatst worden rond het domein dat de Resa omvat. De tunnel zou de exploitatie van de luchthaven niet wijzigen, maar zou wel bijdragen tot conformiteit aan de hoger vermelde internationale veiligheidsvoorwaarden met betrekking tot de baanstrook en de Resa;
• in de stedenbouwkundige vergunning staat op p. 16 en 17 dat de voorziene groenzone rond de Resa en de omheining zoveel mogelijk dient te worden geïntegreerd in het open landbouwlandschap, aansluitend op de zone van Fort 3 dewelke als parkbosrandbeheer is ingekleurd;
• het hof van beroep leidt uit dit alles af dat de stedenbouwkundige vergunning van 29 januari 2013 niet alleen de ondertunneling van de R11 tot voorwerp had, maar ook, en zelfs voornamelijk, de aanleg en inrichting van een Resa en een bijkomende baanstrook. Het hof van beroep benadrukt in dit verband dat de

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/13

ondertunneling immers gebeurde in functie van het realiseren van de verplicht aan te leggen veiligheidszones (dit zijn precies de Resa en een uitgebreide baanstrook) in het verlengde van de start- en landingsbaan aan de oostelijke zijde van de luchthaven. 28.

Het middel dat formeel de miskenning van de bewijskracht van de

stedenbouwkundige vergunning van 29 januari 2013 aanvoert, komt in werkelijkheid op tegen de onaantastbare beoordeling van het voorwerp ervan. In zoverre is het middel niet ontvankelijk. 29.

Met de redenen die het arrest (p. 47-50) bevat, verwerpen en beantwoorden

de appelrechters de in het middel aangehaalde aanvoeringen van de appelconclusies van de eisers. In zoverre mist het middel feitelijke grondslag. Vierde middel 30.

Het middel voert schending aan van artikel 149 Grondwet, de artikelen 4.1.1,

3° en 4.2.1, 1°, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, en artikel 7.1 van het besluit van de Vlaamse Regering van 16 juli 2010 tot bepaling van stedenbouwkundige handelingen

waarvoor

geen

omgevingsvergunning

nodig

is

(hierna

Vrijstellingsbesluit): het oordeel dat de in de telastlegging A.1 van de zaak 1 bedoelde verharding van de verlenging van de startbaan door de heraanleg van de asfaltverharding als tijdelijke handeling is vrijgesteld van de vergunningsplicht, is niet naar recht verantwoord, zodat de appelrechters ook niet naar recht verantwoorden dat de burgerlijke vordering van de eisers, in zoverre gebaseerd op de telastlegging A.1 in de zaak 1, moet worden afgewezen; de appelrechters veronachtzamen essentiële en duidelijke stukken door louter te stellen dat er geen doorslaggevend bewijs voorligt dat het bijkomend stukje asfaltverharding zich zou situeren in de recht boven het tunneldak gelegen zone, die volgens de vergunning onverhard diende te blijven, maar gaan eraan voorbij dat de oorspronkelijke verharding volledig werd opgebroken, waarna een nieuwe, permanente verharding werd aangelegd; het volledig opbreken van een verharding en het aanleggen van een nieuwe verharding met een volledig nieuw asfaltpakket ten behoeve van de luchthavenexploitatie betreft geen tijdelijke handeling maar is wel degelijk

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/14

vergunningsplichtig; de appelrechters omkleden hun beslissing in dit verband ook niet regelmatig met redenen, aangezien ze niet antwoorden op de appelconclusie van de eisers waarin werd aangevoerd dat de bestaande asfaltverharding volledig werd opgebroken en dat uit diverse stukken blijkt dat nadien nieuwe, onvergunde verhardingen werden aangebracht. 31.

Uit artikel 4.2.1, 1°, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening volgt dat voor het

plaatsen, afbreken of uitbreiden van een constructie een omgevingsvergunning nodig is, waarbij een verharding in of op de grond bij toepassing van artikel 4.1.1, 3°, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening onder de noemer valt van een “constructie”. 32.

Een omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen is volgens

artikel 7.1, eerste lid, Vrijstellingsbesluit onder bepaalde voorwaarden niet nodig voor tijdelijke handelingen die nodig zijn om vergunde handelingen uit te voeren. Die vrijstelling is in beginsel van toepassing op alle vergunningsplichtige handelingen en dus ook op het afbreken van een constructie zoals bedoeld in artikel 4.2.1, 1°, c), Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. 33.

De appelrechters oordelen niet dat het plaatsen van een verharding door de

vervanging van een bestaande verharding als zodanig niet vergunningsplichtig is. Uit het arrest blijkt wel dat de appelrechters van oordeel zijn dat het afbreken (“opbreken”) van de verharding (asfaltverharding) als een tijdelijke handeling nodig was voor het uitvoeren van de vergunde werken. In zoverre berust het middel op een onjuiste lezing van het arrest en mist het feitelijke grondslag. 34.

Het arrest (p. 65-66) oordeelt met betrekking tot de in de telastlegging A.1

van de zaak 1 bedoelde verharding van de verlenging startbaan door de heraanleg van de asfaltverharding onder meer als volgt:

• volgens de eisers heeft het “rechttrekken” van de verharding wel degelijk geleid tot het onvergund verlengen van de onderste hoek van de asfalteringslengte en dus het wederrechtelijk aanbrengen van een bijkomende verharding;
• de eisers leveren daarvan evenwel geen afdoend bewijs;

P.26.0235.N/15

6 OKTOBER 2026

• een vergelijking van de onderscheiden foto’s, die door diverse partijen zijn opgenomen in hun syntheseconclusies levert daarover immers geen uitsluitsel. De onderlinge vergelijkbaarheid van de luchtfoto’s die de plaatselijke toestand op verschillende tijdstippen weergeven wordt bemoeilijkt, nu niet alleen bij de ondertunnelingswerken het direct aansluitend bovengronds wegdek van de Krijgsbaan (R11) grotendeels werd verwijderd, maar ook blijkt dat de witte markeringen op de start- en landingsbaan werden gewijzigd;
• uit

diverse

foto’s

blijkt

evenwel

dat

er

voorafgaand

aan

de

ondertunnelingswerken ook al een korte strook asfalt voorbij de drempel lag, die onmiddellijk aansloot op het verhard wegdek van en langs de Krijgsbaan (R11). Dat beide verharde oppervlakken toen zouden zijn gescheiden door een strook groen, zoals door de eisers wordt beweerd, is voor het hof van beroep niet met voldoende zekerheid zichtbaar op de foto’s en blijkt uit geen enkel ander geschreven stuk;

• in die omstandigheden achtten de eerste rechters het bewezen dat de asfaltverharding die na de ondertunnelingswerken werd heraangelegd, inderdaad recht werd afgewerkt, waarbij een beperkt gedeelte werd verhard dat voorheen deel uitmaakte van de rijbaan van de R11 dan wel onmiddellijk aansloot op die rijbaan. Met andere woorden constateerden de eerste rechters dat er bij de heraanleg geen bijkomende asfaltverharding werd gerealiseerd, zodat zij niet konden vaststellen dat de verweerders zich daarbij schuldig zouden hebben gemaakt aan enige inbreuk op de vergunningsplicht;
• het hof van beroep oordeelt na hernieuwd onderzoek dat het scenario, dat door de eerste rechters als vaststaand werd aanvaard, in ieder geval niet kan worden uitgesloten. Met die redenen beantwoorden en verwerpen de appelrechters de in het middel bedoelde aanvoeringen van de appelconclusies van de eisers, zonder dat ze dienden te antwoorden op elk argument dat tot staving daarvan werd aangevoerd, maar dat geen afzonderlijk middel vormt. In zoverre kan het middel niet worden aangenomen.

6 OKTOBER 2026

P.26.0235.N/16

Voor het overige komt het middel op tegen het onaantastbare oordeel van de

appelrechters over de feiten of verplicht het tot een onderzoek van feiten waarvoor het Hof niet bevoegd is. In zoverre is het middel niet ontvankelijk. Dictum Het Hof, Verwerpt de cassatieberoepen. Veroordeelt de eisers tot de kosten van hun cassatieberoep. Bepaalt de kosten op 364,51 euro, waarvan 329,51 euro is verschuldigd. Dit arrest is gewezen te Brussel door het Hof van Cassatie, tweede kamer, samengesteld uit voorzitter Filip Van Volsem, als voorzitter, raadsheer Peter Hoet, sectievoorzitter Erwin Francis, de raadsheren Steven Van Overbeke en Bruno Lietaert, en in openbare rechtszitting van 6 oktober 2026 uitgesproken door voorzitter Filip Van Volsem, in aanwezigheid van advocaat-generaal Isabelle De Tandt, met bijstand van griffier Kristel Vanden Bossche.

K. Vanden Bossche

B. Lietaert

S. Van Overbeke

E. Francis

P. Hoet

F. Van Volsem