Cour de cassation de Belgique — Hof van Cassatie — ECLI:BE:CASS:2026:CONC.20260423.1N.6 (2026-04-23)
Samenvatting (NL) :
De operator dient aan de abonnee de informatie betreffende de mogelijkheid
van een migratiemandaat te verstrekken bij ontvangst van een aanvraag
om een nieuw contract te sluiten (1). (1) Zie concl. OM.
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
C.25.0067.N
Conclusie van advocaat-generaal Frederic VROMAN:
Het cassatieberoep van eiser is gericht tegen het arrest van het Marktenhof, gewezen op
4 september 2024. Door de eiser wordt er één middel aangevoerd.
I.
Situering.
De problematiek die aan het Hof wordt voorgelegd betreft de vraag vanaf welk ogenblik een
operator de zogenaamde Easy Switch-procedure dient ter kennis te brengen van de abonnee
die van operator wenst te veranderen.
Deze procedure werd ingevoerd om het veranderen van operator gemakkelijker te maken
wanneer de abonnee ten minste over een internettoegangsdienst (vast internet) of een
televisiedienst beschikt. De procedure heeft ook als gevolg dat er een kleiner risico bestaat
voor de abonnee dat hij te maken krijgt met langere onderbrekingen van zijn diensten of met
dubbele facturaties. De doelstelling van de procedure is volgens mij dan ook
consumentenbescherming en de bevordering van de mededing.
De wettelijke grondslag van deze regeling vindt men terug in:
Artikel 111/2, § 1 wet van 13 juni 2005 betreffende de elektronische communicatie
(hierna WEC)1.
Het uitvoeringskb van deze wettelijke bepaling nl. het koninklijk besluit van 6
september 2016 betreffende de migratie van vastelijndiensten en bundels van diensten in de
sector van de elektronische communicatie (verder KB Easy Switch)2, zoals van toepassing
voor de wijziging ervan door het koninklijk besluit van 31 augustus 20223.
1
Oorspronkelijk vormde ook artikel 5/2 van de wet van 15 mei 2007 betreffende de bescherming van de
consumenten inzake omroeptransmissie- en omroepdistributiediensten (BS 5 juli 2007) een wettelijke grondslag.
Dit artikel bepaalde:
Ҥ 1. De Koning bepaalt, na advies van het Instituut, de nadere regels van toepassing wanneer een abonnee afziet
van een omroeptransmissie- of omroepdistributiedienst bij een operator om een omroeptransmissie- of
omroepdistributiedienst bij een andere operator te verkrijgen, waaronder de methode voor de vaststelling van de
kosten voor de overstap, de verdeling van die kosten tussen de betrokken partijen, de technische methodes, de
uitvoeringstermijnen en de verplichtingen tot het verschaffen van informatie die de betrokken operatoren
toepassen.
Deze regels hebben onder meer betrekking op de verdeling van de taken voor de overstap tussen de betrokken
partijen, de vergoedingen die aan de abonnees toekomen in geval van vertraging bij de uitvoering van de
overstap alsook de verplichtingen van de operatoren om informatie te verschaffen aan de abonnees”.
Thans opgeheven door artikel 258 van de Wet van 21 december 2021 houdende omzetting van het Europees
Wetboek voor elektronische communicatie en wijziging van diverse bepalingen inzake elektronische
communicatie (BS 31 december 2021). De beschermingsregeling van de wet van 15 mei 2007 werd geïntegreerd
in de WEC (zie Mvt bij het wetsontwerp houdende omzetting van het Europees wetboek voor elektronische
communicatie en wijziging van diverse bepalingen inzake elektronische communicatie, KAMER 2021-2022, 19
oktober 2021, 55-2256/001, 134).
2
BS 22 september 2016.
3
Koninklijk besluit van 31 augustus 2022 tot wijziging van het koninklijk besluit van 6 september 2016
betreffende de migratie van vastelijndiensten en bundels van diensten in de sector van de elektronische
communicatie (BS 3 oktober 2026)
1/5
Hofvancassatie.be
Aan de basis van de voorziening ligt een boete van 1 miljoen euro 4 die het BIPT opgelegde
aan verweerster voor de schending van artikel 3 KB Easy Switch5. Tegen deze boete tekende
de verweerster beroep aan bij het Marktenhof. In het bestreden arrest werd dit beroep
ontvankelijk en gegrond verklaard en dit op twee gronden nl.
Er is geen wettelijke verplichting om reeds in een verkennend gesprek Easy Switch ter
sprake te brengen. Een migratiemandaat moet enkel voorgelegd worden bij de aanvang van
het bestelproces, met name wanneer de koopintentie van de klant zich gaat vertalen in een
concrete bestelling of contract. Het BIPT toont niet aan dat de gesprekken bij de anonieme
controles telkens tot dit stadium zijn gegaan.
Een extensieve, niet-letterlijke interpretatie van artikel 3 KB Easy Switch, zoals het
BIPT die via de beslissing tot het opleggen van de boete doorvoert, is in strijd met het
legaliteitsbeginsel conform de artikelen 6 en 7 EVRM en de restrictieve letterlijke lezing van
artikel 3 KB Easy Switch bepaalt niet dat bij elke interactie met een mogelijk nieuwe cliënt
prompt moet verwezen worden naar “Easy Switch”. Hoewel dergelijke proactieve uitleg
wellicht wenselijk is, wordt dit niet op straffe van een boete wettelijk opgelegd.
II.
Het middel.
Het eerste onderdeel (het recht op verdediging van eiseres is geschonden omdat door de
verweerster nooit werd aangevoerd dat het legaliteitsbeginsel werd geschonden en de
appelrechters hadden op zijn minst de eventuele schending van het legaliteitsbeginsel moeten
opwerpen zodat partijen daar standpunt hadden kunnen over innemen) en tweede onderdeel
(er wordt ten onrechte een schending van het legaliteitsbeginsel weerhouden zodat de
appelrechters dit beginsel schenden) vallen de tweede grond van de beslissing van de
appelrechters aan.
Het derde onderdeel valt de eerste grond van de beslissing van de appelrechters aan. De eiser
meent dat artikel 3 KB Easy Switch vanaf de eerste interactie of informatieaanvraag van
toepassing is.
III.
Bespreking.
III.1 Het derde onderdeel.
Artikel 3 KB Easy Switch luidt als volgt:
“De operator die een aanvraag ontvangt om een nieuw contract te sluiten betreffende de
levering van diensten die vallen onder het toepassingsgebied van dit besluit, vergewist zich
ervan of de aanvrager dergelijke diensten reeds geactiveerd heeft bij één of meer operatoren.
De abonnee waarvan de aanvraag zoals bedoeld in het eerste lid overeenkomt met een
eenvoudige migratie ondertekent of valideert daartoe een eenvoudige migratiemandaat dat
opgenomen is in de bestelling bij de recipiëntoperator of in het contract met de
recipiëntoperator.
4
https://www.bipt.be/consumenten/publicatie/besluit-van-12-december-2023-tot-het-opleggen-van-eenadministratieve-boete-aan-telenet-bv-wegens-het-niet-naleven-van-artikel-3-van-het-koninklijk-besluit-van-6september-2016-betreffende-de-migratie-van-de-vastelijndiensten-en-bundels-van-diensten-in-de-sector-van-deelektronische-communicatie.
5
Deze boete was klaarblijkelijk de hoogste boete die het BIPT ooit oplegde aan een telecomoperator
(Computerrecht 2024/22, 64).
2/5
Hofvancassatie.be
Wanneer de in artikel 1 bedoelde abonnee de recipiëntoperator niet wenst te gelasten om de
opzegging te doen bij de donoroperator en nieuwe diensten gelijktijdig te activeren met de
deactivatie van de diensten bij de donoroperator, geeft hij dat uitdrukkelijk aan op het
eenvoudige-migratiemandaat.
Hij duidt eveneens expliciet aan op het eenvoudige migratiemandaat:
1° of hij de geografische nummers, die deel uitmaken van het geheel van diensten bij de
donoroperator, overeenkomstig het KB Nummeroverdraagbaarheid, overdraagt naar de
recipiëntoperator of niet.
2° of hij de mobiele nummers, die deel uitmaken van het geheel van diensten bij de
donoroperator, overeenkomstig het KB Nummeroverdraagbaarheid, overdraagt naar de
recipiëntoperator of niet”.
Artikel 4 KB Easy Switich luidt als volgt:
“Vóór de ondertekening van de bestelling of van het contract, stelt de recipiëntoperator aan de
in artikel 1 bedoelde abonnee de richtdata voor vanaf wanneer het mogelijk is om de
activering van de nieuwe diensten uit te voeren. De abonnee kiest hieruit vrij een datum”.
Artikel 108, § 1, eerste lid, WEC bepaalt:
“Voordat een consument of een eindgebruiker die een micro-onderneming, kleine
onderneming, een micro-organisatie zonder winstoogmerk of een kleine organisatie zonder
winstoogmerk is, is gebonden aan een contract of een daarmee overeenstemmend aanbod,
verstrekken operatoren van andere voor het publiek beschikbare elektronischecommunicatiediensten dan transmissiediensten voor het verlenen van intermachinale diensten
de in de artikelen VI.2, VI.45 en VI.64 van het Wetboek van economisch recht bedoelde
informatie, naast de in het tweede lid genoemde informatie, voor zover die informatie
betrekking heeft op een dienst die zij aanbieden. Operatoren kunnen de in deze paragraaf
bedoelde informatie niet of slechts gedeeltelijk opnemen in contracten met eindgebruikers die
micro-ondernemingen, kleine ondernemingen, micro-organisaties zonder winstoogmerk of
kleine organisaties zonder winstoogmerk zijn, wanneer deze eindgebruikers de voorkeur
gegeven hebben aan geïndividualiseerde contractonderhandelingen en er voorafgaand aan de
contractsluiting expliciet mee ingestemd hebben”.
Artikel 108, §1, tweede lid, WEC bepaalt welke informatie aan de eindgebruiker moet worden
verstrekt. Voor dit dossier is enkel volgende passage uit dit artikel relevant:
“De in de zin van dit artikel te verstrekken informatie omvat:
1° voor alle onder dit artikel vallende operatoren:
(…)
c) als onderdeel van de informatie over de looptijd van het contract, de voorwaarden voor
verlenging of opzegging van de diensten en van het contract, voor zover er dergelijke
voorwaarden zijn:
(…)
3/5
Hofvancassatie.be
ii) kosten met betrekking tot nummeroverdraagbaarheid en overstappen van operator en
compensatie- en terugbetalingsregelingen voor vertraging of misbruik van het recht om
nummers over te dragen of over te stappen, en informatie over de respectieve procedures;
(…)
Artikel 108, § 1, derde en vierde lid bepalen de vorm waarin deze informatie moet worden
verstrekt:
“De informatie wordt op een duidelijke en begrijpelijke manier verstrekt op een duurzame
gegevensdrager zoals gedefinieerd in artikel I.1, 15°, van het Wetboek van economisch recht
of, indien zulks op een duurzame gegevensdrager niet haalbaar is, in een door de operator
beschikbaar gesteld document dat gemakkelijk kan worden gedownload. De operator brengt
de beschikbaarheid van dat document en het belang van het downloaden ervan met het oog op
documentatie, raadpleging achteraf en ongewijzigde reproductie uitdrukkelijk onder de
aandacht van de consument en de andere eindgebruikers op wie dit artikel van toepassing is.
De informatie wordt desgevraagd verstrekt in een vorm die toegankelijk is voor
eindgebruikers met een handicap, overeenkomstig de nationale wetgeving die het Europese
Unierecht tot harmonisering van de toegankelijkheidseisen voor producten en diensten
omzet”.
Volgens artikel 108, § 3, WEC vormt de in de paragrafen 1 en 2 bedoelde informatie een
integraal onderdeel van het contract en wordt, onverminderd de toepassing van paragraaf 4,
niet gewijzigd, tenzij de partijen uitdrukkelijk anders overeenkomen.
Volgens artikel 108, § 7, WEC ligt de bewijslast voor de naleving van de neergelegde
informatie- en instemmingsverplichtingen ligt bij de operator.
Uit de samenhang van deze artikelen volgt mijns inziens dat de informatie inzake overstappen
(en in de regel deel zal uitmaken van het contract) die door recipiëntoperator moet worden
gegeven aan de abonnee dient te gebeuren op het moment dat de abonnee overweegt een
bestelling of een contract te sluiten.
Het onderdeel dat uitgaat van de rechtsopvatting dat deze informatie reeds moet meegedeeld
worden vanaf de eerste interactie of informatieaanvraag faalt naar recht.
De toelichting bij artikel 3 KB Easy Switch in het verslag aan de Koning luidt als volgt:
“Afdeling 1 van Hoofdstuk 2 heeft als doel de grote stappen in een migratieproces
chronologisch te beschrijven.
Artikel 3, eerste lid, begint met de interactie die de recipiëntoperator heeft met de persoon die
geïnteresseerd is om een contract met hem te sluiten. Tijdens die interactie zal de operator de
vraag moeten stellen of de nieuwe klant diensten geactiveerd heeft bij één of meer operatoren.
Deze verplichte stap maakt het mogelijk zich ervan te vergewissen of een klant al dan niet
onder de voorwaarden valt om in aanmerking te komen voor het vereenvoudigde
migratieproces via het eenvoudige migratiemandaat.
Als uit die ondervraging blijkt dat zijn migratie een eenvoudige migratie omvat, dan legt die
operator een contract met een geïntegreerd migratiemandaat voor dat het "one-stop-shopping
recipient led" proces van migratie, zoals aanbevolen in het Easy Switch rapport van het BIPT
4/5
Hofvancassatie.be
van 10 maart 2015, start. …”
Ook uit de toelichting blijkt dus in wezen niet dat Easy Switch-procedure reeds moet worden
meegedeeld vanaf de eerste interactie met de nieuwe klant. Het gaat immers om een interactie
met de persoon die geïnteresseerd is om een contract te sluiten. Wanneer men echter zou
vertrekken van de lezing die de verweerster heeft aan deze toelichting, dan geldt dat een
toelichting in het verslag van de Koning niet kan ingaan tegen de duidelijke niet voor
interpretatie vatbare tekst van artikel 4 KB Easy Switch.
Ook artikel 106.1 van de Richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad
van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische
communicatie, dat aan de basis ligt van het huidige artikel 111/2 WEC6, leidt niet tot een
andere conclusie. Dit artikel bepaalt onder meer dat in geval van overstap naar een andere
aanbieder van internettoegangsdiensten de betrokken aanbieders de eindgebruiker vóόr en
tijdens het overstapproces toereikende informatie verstrekken en zij de continuïteit van de
internettoegangsdienst waarborgen, tenzij dit technisch niet haalbaar is. Ook hier is er dus
sprake van een overstap naar een andere aanbieder van internettoegangsdiensten waaruit blijkt
dat de abonnee dus al de beslissing moet genomen hebben om te veranderen van operator.
III.2. Eerste en tweede onderdeel.
(…)
Conclusie: Verwerping.
6
Mvt bij het wetsontwerp houdende omzetting van het Europees wetboek voor elektronische communicatie en
wijziging van diverse bepalingen inzake elektronische communicatie, KAMER, 2021-2022, 19 oktober 2021,
55-2256/001, 94.
5/5
Hofvancassatie.be
