Tribunal de l'entreprise / Ondernemingsrechtbank (Belgique) — ECLI:BE:ORBRL:2026:JUG.20261105.1 (2026-11-05)
Samenvatting (NL) :
Voorlopige maatregel op grond van artikel 19, derde lid Ger.W. in het
kader van de onmiddellijke terugbetalingsverplichting op grond van artikel
VII.43 WER. Artikel 19, derde lid Ger.W. laat de rechter toe om in elke
stand van het geding een voorafgaande maatregel te bevelen teneinde de
toestand van partijen voorlopig te regelen. Voor het opleggen van een
dergelijke maatregel moet worden nagegaan of (i) een voldoende schijn
van recht bestaat, (ii) een onmiddellijke rechterlijke tussenkomst noodzakelijk
is en (iii) de gevorderde maatregel geen afbreuk doet aan de beoordeling
van de grond van de zaak. De vereiste noodzaak tot onmiddellijke tussenkomst
valt niet samen met de vereiste hoogdringendheid in kort geding. Wanneer
de voorwaarden voor toepassing van artikel VII.43 WER prima facie vervuld
zijn, kan in beginsel een voorlopige terugbetaling worden bevolen met
toepassing van artikel 19, derde lid Ger.W. De onmiddellijke rechterlijke
tussenkomst bestaat in dat geval noodzakelijk om het door artikel VII.43
WER beoogde evenwicht te realiseren, namelijk dat het procedurerisico
in afwachting van een definitieve uitspraak voorlopig door de betalingsdienstaanbieder
wordt gedragen.
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
Repertoriumnummer
Uitgifte
Uitgereikt aan
Uitgereikt aan
Uitgereikt aan
op
€
op
€
op
€
Datum van uitspraak
Rolnummer
A/26/02105
M1
aan te bieden aan de
Niet
ontvanger
Nederlandstalige
Ondernemingsrechtbank
Brussel
Vonnis
Aangeboden op
Niet te registreren
Achtste kamer
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – A/26/02105– pag. 1
A/26/02105
IN DE ZAAK VAN
- [AB] met zetel te [ADRES 1], en ingeschreven bij de Kruispuntbank van Ondernemingen onder
het nummer [ONDERNEMINGSNUMMER 1] (hierna “eiseres”);
eisende partij op hoofdvordering;
vertegenwoordigd door meesters [ADVOCAAT 1] en [ADVOCAAT 2], advocaten, met kantoor
te [ADRES 2].
TEGEN
- [CD], met zetel te [ADRES 3], en ingeschreven bij de Kruispuntbank van Ondernemingen
onder het nummer [ONDERNEMINGSNUMMER 2] (hierna “de Bank”);
verwerende partij op hoofdvordering;
eisende partij in gedwongen tussenkomst en vrijwaring;
vertegenwoordigd door meesters [ADVOCAAT 3] ([E-MAILADRES 1]), [ADVOCAAT 4] ([EMAILADRES 2]) en [ADVOCAAT 5] ([E-MAILADRES 3]), advocaten, met kantoor te [ADRES 4].
MET INZAKE
-
[EF], met zetel te [ADRES 5], en ingeschreven bij de Kruispuntbank van Ondernemingen onder
het nummer [ONDERNEMINGSNUMMER 3] (hierna “[EF]”);
eerste verwerende partij in gedwongen tussenkomst en vrijwaring;
vertegenwoordigd door meesters [ADVOCAAT 6] en [ADVOCAAT 7], advocaten, met kantoor
te [ADRES 6].
-
[GH], vennootschap naar buitenlands recht, met zetel te [ADRES 7], en ingeschreven bij de
Kruispuntbank van Ondernemingen onder het nummer [ONDERNEMINGSNUMMER 4]
(hierna “[GH]”);
tweede verwerende partij in gedwongen tussenkomst en vrijwaring;
vertegenwoordigd door meesters [ADVOCAAT 8] en [ADVOCAAT 9], advocaten, met kantoor
te [ADRES 8].
✦ ⁂ ✦
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 2
I.
PROCEDURE
De rechtbank heeft kennis genomen van het dossier van de rechtspleging, waaronder de volgende
stukken:
de gedinginleidende dagvaarding van [DAG] 2026 op verzoek van eiseres tegen de Bank;
de dagvaarding in gedwongen tussenkomst en vrijwaring van [DAG] 2026 op verzoek van
de Bank tegen [EF];
de dagvaarding in gedwongen tussenkomst en vrijwaring van [DAG] 2026 op verzoek van
de Bank tegen [GH];
de beschikking van [DAG] 2026 gewezen overeenkomstig artikel 747 van het Gerechtelijk
Wetboek (“Ger.W.”);
de conclusie aangaande de gevorderde maatregel alvorens recht te doen van eiseres,
neergelegd ter griffie op [DAG] 2026;
de conclusie aangaande de gevorderde maatregel alvorens recht te doen van de Bank,
neergelegd ter griffie op [DAG] 2026;
de stukkenbundels van eiseres en de Bank.
De rechtbank heeft ter openbare terechtzitting van [DAG] 2026 de middelen en conclusies van
eiseres en de Bank gehoord met betrekking tot de overeenkomstig artikel 19, derde lid Ger.W.
gevorderde maatregel alvorens recht te doen. Daarna werden de debatten dienaangaande
gesloten en werd de zaak op dit punt in beraad genomen.
De procedure verliep in het Nederlands overeenkomstig de wet van 15 juni 1935 op het gebruik
der talen in gerechtszaken.
II.
DE FEITEN
De hierna volgende feitelijke uiteenzetting geschiedt onder voorbehoud van alle rechten van
partijen en uitsluitend in het kader van de beoordeling van de gevorderde maatregel alvorens
recht te doen.
2.
De Bank is betalingsdienstaanbieder. Zij stelt digitale toepassingen voor betalings- en
bankdiensten ter beschikking van haar cliënteel, waaronder specifiek voor ondernemingen het
[ONLINE BANKPLATFORM]1 en de daaraan gekoppelde [BANKAPPLICATIE]2 en [DIGITALE
ONDERTEKINGSAPPLICATIE]3.
Eiseres is klant bij de Bank en houdt er een zichtrekening met nummer
[BANKREKENINGNUMMER]. Zij sloot in 2019 en 2025 overeenkomsten af met de Bank, onder
1
Het [ONLINE BANKPLATFORM] is een online bankplatform dat de Bank ter beschikking stelt van
ondernemingen en waarmee onder meer betalingstransacties kunnen worden uitgevoerd.
2
De [BANKAPPLICATIE] is een mobiele bankapplicatie voor ondernemingen die aan het [ONLINE
BANKPLATFORM] is gekoppeld en waarmee onder meer kan worden aangemeld in het [ONLINE
BANKPLATFORM] en betalingen kunnen worden ondertekend.
3
[DIGITALE ONDERTEKINGSAPPLICATIE] is een digitale applicatie van de [BANK]-groep die door
verschillende entiteiten wordt gebruikt voor elektronische ondertekening en documentvalidatie.
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 3
meer met betrekking tot het gebruik van digitale banktoepassingen.
[IJ] is bestuurder van eiseres, was bijzondere gevolmachtigde van eiseres met betrekking tot
voormelde bankrekening en had bijgevolg toegang tot de bankrekening van eiseres. Hij maakte
daarbij gebruik van voormelde digitale banktoepassingen (hierna: “[IJ]”).
3.
Op [DAG] 2025 vonden twaalf uitgaande betalingstransacties plaats voor een totaalbedrag van
[BEDRAG > 600.000 EUR] euro van de zichtrekening van eiseres naar verschillende Belgische en
buitenlandse bankrekeningen, die door eiseres als frauduleus worden aangeduid (hierna de
“Betwiste Betalingstransacties”).
[IJ] legde op [DAG] 2025 om 23.52 uur klacht neer bij de Lokale Politie van [POLITIEZONE PLAATS],
waarvan een proces-verbaal met nummer [PV NUMMER] werd opgemaakt met de volgende
inhoud (de rechtbank citeert uit stuk 1.4 van eiseres):
““[INHOUD POLITIEKLACHT].”
Op [DAG] 2025 stuurde de relatiebeheerder van eiseres bij de Bank een e-mail aan de
fraudedienst van de Bank, waarin zij verslag uitbracht van een gesprek met [IJ]. Zij vroeg onder
meer naar de stand van het fraudeonderzoek, de verwachte termijn voor afronding ervan en de
recuperatiekansen. Daarnaast wees zij op opmerkingen van [IJ] over de afwezigheid van de knop
"check uw gesprek" in het beginscherm van de [BANKAPPLICATIE], stelde vragen over de
mogelijkheid van spoofing4 met het nummer van de fraudedienst [FRAUDEDIENST BANK] en
informeerde naar de mogelijkheid om de instantbetalingen op klantniveau uit te schakelen. Ten
slotte meldde zij dat [IJ], indien recuperatie onmogelijk zou blijken, wilde laten onderzoeken of
sprake was van een gedeelde verantwoordelijkheid voor het verlies en of een minnelijke regeling
mogelijk was.
De Bank antwoordde op [DAG] 2026 aan eiseres dat de verantwoordelijkheid voor de financiële
schade bij eiseres lag. De Bank stelde dat de interne loggegevens aansloten bij de feiten die [IJ]
had verklaard in het proces-verbaal van [DAG] 2025. Daarnaast stelde de Bank dat de digitale
handtekening door eiseres zelf was geplaatst via de [DIGITALE ONDERTEKINGSAPPLICATIE],
waarbij op het scherm van de smartphone alle details van de betalingsopdracht werden getoond
en eiseres op dat moment de keuze had om te tekenen of te weigeren. Omdat eiseres tot
ondertekening van de betalingsopdrachten was overgegaan, ging het volgens de Bank om
toegestane betalingstransacties waarvoor eiseres als gebruiker zelf verantwoordelijk was. Voorts
verwees de Bank naar de verantwoordelijkheid van eiseres omdat zij onbekenden toegang had
verschaft tot de computer terwijl zij was aangemeld bij de digitale betalingstoepassingen van de
Bank, die strikt persoonlijk dienen te worden gehouden. Tot slot benadrukte de Bank de
hoedanigheid van niet-consument van eiseres. Zij besloot niet tot financiële tussenkomst te zullen
overgaan.
Op [DAG] 2026 stelde de raadsman van eiseres de Bank in gebreke. Eiseres meende dat de
Betwiste Betalingstransacties niet-toegestane betalingstransacties waren, omdat eiseres enkel
had ingestemd met het annuleren van transacties. Eiseres herhaalde dat zij ogenschijnlijk door
het nummer van de fraudedienst werd opgebeld en dat er geen “check je gesprek”-knop stond
4
“Spoofing” is het vervalsen van kenmerken met als doel tijdelijk een valse identiteit aan te nemen. Door
van deze techniek gebruik te maken, kan de fraudeur ervoor zorgen dat aan de persoon die opgebeld wordt
een specifiek gekozen telefoonnummer getoond wordt in de plaats van het telefoonnummer waarmee
gebeld wordt.
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 4
op het beginscherm van de [BANKAPPLICATIE]. Daarnaast betwistte eiseres de stelling dat zij de
bepalingen van de reglementen zou hebben geschonden en dat de Bank niet aansprakelijk zou
zijn omdat zij geen consument was. Eiseres maande de Bank aan om het totaalbedrag van de
Betwiste Betalingstransacties terug te betalen op basis van artikel VII.43 van het Wetboek van
Economisch Recht (“WER”).
Op [DAG] 2026 bevestigde de Bank de ontvangst van de ingebrekestelling en op [DAG] 2026
schreef de raadsman van de Bank dat hij spoedig inhoudelijk zou terugkoppelen.
De raadsman van de Bank schreef op [DAG] 2026 dat de Bank bij haar standpunt bleef, namelijk
(i) dat het om toegestane betalingstransacties ging in de zin van artikel VII.32 WER zodat geen
beroep kon worden gedaan op artikel VII.43, § 1 WER, (ii) dat eiseres de veiligheidsmaatregelen
van artikel VII.38 WER niet had nageleefd en grof nalatigheid was geweest, (iii) dat eiseres geen
consument was zodat contractueel werd afgeweken van de wettelijke aansprakelijkheidsregeling,
(iv) dat eiseres de verantwoordelijkheid droeg voor het niet bekendmaken van toegangs- en
ondertekeningsmiddelen aan derden en (v) dat de Bank haar klanten uitgebreid sensibiliseert
voor fraude- en phishingpraktijken. In het licht hiervan meende de Bank dat er geen rechtsgrond
bestond om de bankrekening van eiseres in de oorspronkelijke toestand te herstellen, noch om
over te gaan tot terugbetaling van het gevorderde bedrag.
Er volgde nog correspondentie tussen de raadslieden van partijen op [DAG] 2026, [DAG] 2026 en
[DAG], waarbij beide partijen bij hun standpunten bleven.
4.
Op [DAG] 2026 dagvaardde eiseres de Bank voor deze rechtbank.
Op [DAG] 2026 dagvaardde de Bank [EF] en [GH] in gedwongen tussenkomst en vrijwaring.
III.
DE VORDERINGEN VAN PARTIJEN ALVORENS RECHT TE DOEN
De vordering van eiseres alvorens recht te doen strekt ertoe (de rechtbank citeert uit de laatste
conclusie):
“A.
Met toepassing van artikel 19, derde lid Ger.W., artikel 735 Ger.W. en artikel
VII.43 WER, aan verweerster te bevelen om de bankrekening van concludente in
haar oorspronkelijke toestand te herstellen en dienvolgens het bedrag van
[BEDRAG > 600.000 EUR] onmiddellijk te crediteren op de bankrekening van
concludente overeenkomstig artikel VII.43 WER, dit in afwachting van een
beoordeling ten gronde aangaande de aansprakelijkheid van verweerster;
B.
In ieder geval een conclusiekalender te bepalen voor de behandeling van de
vorderingen ten gronde als volgt: […].”
Het verweer van de Bank aangaande de gevorderde maatregel alvorens recht te doen strekt ertoe
(de rechtbank citeert uit de laatste conclusie):
“
−
in hoofdorde, de door [AB] gevorderde voorlopige maatregel op grond van artikel
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 5
−
−
19, derde lid Ger.W. juncto artikel VII.43 WER af te wijzen;
in zuiver ondergeschikte orde, indien Uw Rechtbank niettemin enige voorlopige
financiële maatregel zou bevelen, deze maatregel te beperken tot een werkelijk
voorlopige en omkeerbare regeling, met name storting op een geblokkeerde
rekening of derdenrekening, minstens met behoud van kantonnement of mits
voorafgaande afdoende zekerheidstelling door [AB] voor het volledige bedrag,
interesten en kosten; en
de beslissing over de vordering ten gronde van [AB], de verdere instaatstelling van
de zaak en de kosten van het geding aan te houden.”
[EF] en [GH] hebben niet geconcludeerd over de door eiseres gevorderde maatregel alvorens
recht te doen.
IV.
BEOORDELING
IV.1. RECHTSMACHT
Er wordt door partijen geen exceptie inzake rechtsmacht opgeworpen.
De rechtbank stelt ook ambtshalve niets vast dat op een gebrek aan rechtsmacht wijst.
De rechtbank beschikt over de rechtsmacht om van het aan haar voorgelegde geschil kennis te
nemen.
IV.2. BEVOEGDHEID
9.
De bevoegdheid van de rechtbank wordt niet betwist.
De rechtbank stelt vast dat zij materieel bevoegd is op grond van artikel 573 Ger.W. De zaak
betreft een geschil tussen ondernemingen, in de zin van artikel I.1, 1° WER, en behoort niet tot
de exclusieve bevoegdheid van een ander rechtscollege.
De rechtbank ziet geen reden om zich ambtshalve onbevoegd te verklaren.
IV.3. ONTVANKELIJKHEID VAN DE GEVORDERDE MAATREGEL
10.
De ontvankelijkheid van de vordering van eiseres alvorens recht te doen wordt niet betwist.
De rechtbank stelt hieromtrent ook geen ambtshalve op te werpen gronden van nietontvankelijkheid vast.
De vordering van eiseres alvorens recht te doen strekkende tot het opleggen van een voorlopige
maatregel op grond van artikel 19, derde lid Ger.W. is dan ook ontvankelijk.
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 6
IV.4. GEGRONDHEID VAN DE GEVORDERDE MAATREGEL
11.
Dit vonnis beperkt zich tot de beoordeling van de door eiseres op grond van artikel 19, derde lid,
Ger.W. gevorderde maatregel alvorens recht te doen. De rechtbank spreekt zich daarbij niet uit
over de grond van de zaak.
IV.4.1. Beknopte weergave van de partijstandpunten
12.
Eiseres stelt dat zij het slachtoffer is geworden van spoofing en bankhelpdeskfraude. In dat kader
zou [IJ] in de veronderstelling zijn geweest bepaalde frauduleuze verrichtingen te annuleren. Hij
zou nooit hebben ingestemd met de uitvoering van de Betwiste Betalingstransacties. Volgens
eiseres gaat het dan ook om niet-toegestane betalingstransacties.
Dit heeft volgens eiseres tot gevolg dat de Bank op grond van artikel VII.43 WER onmiddellijk tot
terugbetaling moet overgaan in afwachting van de definitieve beoordeling van de
aansprakelijkheid ten gronde.
Eiseres meent dat zij deze terugbetaling kan vorderen bij wijze van maatregel alvorens recht te
doen op grond van artikel 19, derde lid, Ger.W., hetgeen volgens haar geen spoedeisendheid
vereist. Volgens eiseres raakt een dergelijke maatregel de grond van de zaak niet.
Op grond hiervan vordert eiseres dat de Bank, alvorens recht te doen, wordt veroordeeld tot
onmiddellijke creditering van haar bankrekening ten belope van [BEDRAG > 600.000 EUR], dan
wel onmiddellijke terugbetaling van dit bedrag.
Eiseres vraagt de rechtbank tevens een conclusiekalender te bepalen voor de verdere
instaatstelling van de zaak ten gronde.
13.
De Bank betwist dat aan de voorwaarden voor het opleggen van de gevorderde voorlopige
maatregel is voldaan, omdat in deze zaak de spoedeisendheid ontbreekt om een maatregel bij
toepassing van artikel 19, derde lid Ger.W., in samenhang gelezen met artikel VII.43 WER, op te
leggen. De Bank vult het begrip spoedeisendheid op dezelfde wijze in als bij een procedure in kort
geding.
Minstens blijkt volgens de Bank onvoldoende dat er een actuele noodzaak bestaat, aangezien niet
is aangetoond waarom de klassieke procedure ten gronde met omstandige instaatstelling geen
afdoende soelaas zou bieden.
Daarnaast voert de Bank aan dat de door eiseres gevorderde betaling van [BEDRAG > 600.000
EUR] de zaak zelf raakt, omdat de rechten van partijen op een definitieve en onherroepelijke wijze
zouden worden aangetast. Volgens de Bank brengt deze maatregel immers een onmiddellijke
vermogensverschuiving van aanzienlijke omvang met zich mee. Bovendien meent zij dat eiseres
hierdoor onmiddellijk de volledige economische inzet van het geschil terugkrijgt. Een toekenning
is volgens de Bank onverenigbaar met het voorlopige en bewarende karakter van de beoogde
maatregel.
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 7
Voorts betwist de Bank dat sprake is van de vereiste schijn van recht, omdat de twaalf Betwiste
Betalingstransacties volgens haar toegestane betalingstransacties zijn. In dat verband voert zij
aan dat artikel VII.42 WER in deze zaak niet van toepassing is, aangezien partijen contractueel zijn
overeengekomen daarvan af te wijken. Daartoe beroept zij zich op haar algemene
bankvoorwaarden, het reglement inzake [BANKAPPLICATIE], het reglement inzake [ONLINE
DIENSTEN VOOR ONDERNEMINGEN] en het reglement inzake het [ONLINE BANKPLATFORM], die
volgens haar door eiseres werden aanvaard en op de Betwiste Betalingstransacties van
toepassing zijn. Volgens de Bank bevatten deze voorwaarden en reglementen voor
ondernemingen een uitdrukkelijke uitsluiting van artikel VII.42 WER en voorzien zij tevens in een
eigen regeling inzake authenticatie, ondertekening en bewijs van betalingsopdrachten.
Ondergeschikt stelt de Bank dat zij, zelfs indien artikel VII.42 WER toch van toepassing zou zijn,
voldoende aantoont dat de twaalf Betwiste Betalingstransacties werden toegestaan. Volgens
haar werden deze betalingsopdrachten ondertekend via de overeengekomen authenticatie- en
ondertekeningsprocedure, meer bepaald door middel van een contextgebonden ondertekening
via de [DIGITALE ONDERTEKINGSAPPLICATIE]. De Bank voert aan dat de vereiste
authenticatiestappen correct werden doorlopen en dat hieruit blijkt dat de betalingsopdrachten
door eiseres werden toegestaan. Zij verwijst daarbij tevens naar de contractuele bewijsregeling
opgenomen in haar voorwaarden en reglementen.
IV.4.2. Beoordeling door de rechtbank
14.
De rechter kan, alvorens recht te doen, in elke stand van de rechtspleging een voorafgaande
maatregel bevelen om de toestand van de partijen voorlopig te regelen (artikel 19, derde lid,
Ger.W.).
In dit kader verricht de rechter een marginale beoordeling van de betrokken rechten aan de hand
van een summier prima facie-onderzoek, zonder daarbij vooruit te lopen op de latere beoordeling
ten gronde. De rechtbank onderzoekt daarbij of de verzoekende partij zich ogenschijnlijk kan
beroepen op een voldoende aannemelijke schijn van recht. Het betreft een uitspraak alvorens
recht te doen, die de rechter niet bindt bij de latere beoordeling ten gronde. De maatregel moet
bijgevolg een voorlopig karakter hebben en mag geen nadeel toebrengen aan de grond van de
zaak.
Een partij die een voorlopige maatregel wenst te verkrijgen, zal de bodemrechter moeten
overtuigen dat de klassieke procedure met de gebruikelijke omstandige instaatstelling geen
afdoende soelaas biedt. Zij moet met andere woorden aantonen dat een onmiddellijke
rechterlijke tussenkomst in de concrete omstandigheden van de zaak nodig is. Indien die
noodzaak niet blijkt, bestaat er geen reden om af te wijken van de gewone behandeling ten
gronde en dient de gevorderde maatregel te worden afgewezen. De aanwezigheid van urgentie
kan een sterke aanwijzing zijn dat een onmiddellijke rechterlijke tussenkomst nodig is, maar dit is
geen noodzakelijke vereiste voor de toepassing van artikel 19, derde lid, Ger.W. De partij die een
voorlopige maatregel wenst te verkrijgen, kan dus ook andere redenen en aanwijzingen
aanvoeren om aan te tonen dat de onmiddellijke rechterlijke tussenkomst nodig is.
Bij de beoordeling van de vraag of een onmiddellijke rechterlijke tussenkomst noodzakelijk is,
verricht de rechtbank een belangenafweging. Daarbij kan zij onder meer rekening houden met de
aard van de aangevoerde rechten, de ernst van de gevolgen die het uitblijven van een maatregel
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 8
voor de verzoekende partij kan meebrengen, de gevolgen die de gevorderde maatregel voor de
verwerende partij kan hebben, evenals de ernst en de gevolgen van een eventueel later
terugdraaien van die maatregel. De rechtbank kan tevens acht slaan op de houding van partijen
en op de vraag in welke mate de aangevoerde noodsituatie aan één van hen kan worden
toegeschreven. Deze belangenafweging strekt ertoe de belangen van partijen gedurende het
verdere verloop van de procedure en in afwachting van een uitspraak ten gronde in evenwicht te
brengen.
Kortom, om te beoordelen of alvorens recht te doen een maatregel zal worden opgelegd om de
toestand van de partijen voorlopig te regelen, gaat de rechter na of (i) er een voldoende schijn
van recht bestaat, (ii) een onmiddellijke tussenkomst van de rechter noodzakelijk is en (iii) de
gevorderde maatregel geen afbreuk doet aan de beoordeling van de grond van de zaak en dus
een voorlopig karakter heeft.
15.
Voor niet-toegestane betalingstransacties, heeft de wetgever in artikel VII.43 WER wettelijk
verankerd hoe de belangen van partijen in afwachting van de procedure ten gronde in evenwicht
dienen te worden gebracht. Artikel VII.43 WER voorziet namelijk in een onmiddellijke
terugbetalingsverplichting ten laste van de betalingsdienstaanbieder wanneer kennis wordt
gegeven van een niet-toegestane betalingstransactie. Met deze regeling heeft de (Europese)
wetgever er bewust voor gekozen om de betaler te beschermen door hem onmiddellijk opnieuw
terug te betalen, eventueel in afwachting van een verder onderzoek naar de fraudeurs en van de
regeling van de aansprakelijkheid tussen betaler en bank. Het doel bestaat erin een voorlopige
risicoverdeling tussen betaler en betalingsdienstaanbieder te organiseren, waarbij in geval van
een procedure in rechte de bank het procedurerisico draagt en niet de betaler, en dit in
afwachting van een definitieve uitspraak over de aansprakelijkheid. De wetgever heeft aldus het
procedurerisico willen leggen bij de partij die binnen het betalingsverkeer instaat voor een veilige
betaalomgeving en die het best geplaatst is om de risico’s verbonden aan betalingstransacties in
te schatten en te beheersen.
Voor zover de betaler de betalingsdienstaanbieder tijdig in kennis heeft gesteld van de betrokken
betalingstransactie(s), geldt op de verplichting tot onmiddellijke terugbetaling slechts één
uitzondering: de betalingsdienstaanbieder beschikt over redelijke gronden om fraude in hoofde
van de betaler te vermoeden én deelt die gronden ook schriftelijk mee aan de FOD Economie
(artikel VII.43, § 1, derde lid WER). Een door de betalingsdienstaanbieder aangevoerde grove
nalatigheid vormt geen uitzondering op die verplichting. De betalingsdienstaanbieder zal deze in
een eventuele procedure ten gronde moeten bewijzen om desgevallend terugbetaling van de
betaler te kunnen vorderen.
De rechtbank is van oordeel dat, wanneer de voorwaarden voor toepassing van artikel VII.43 WER
prima facie vervuld zijn, in beginsel een voorlopige terugbetaling kan worden bevolen met
toepassing van artikel 19, derde lid, Ger.W. Deze onmiddellijke tussenkomst van de rechter is
immers nodig om het door de wetgever in artikel VII.43 WER nagestreefde doel te verwezenlijken,
namelijk dat het procedurerisico in afwachting van een definitieve uitspraak voorlopig door de
betalingsdienstaanbieder wordt gedragen. De klassieke instaatstelling biedt geen soelaas. Zonder
een dergelijke tussenkomst zou het procedurerisico in afwachting van een definitieve uitspraak
toch bij de betaler blijven rusten, waardoor het door de wetgever beoogde evenwicht tussen de
betrokken belangen niet wordt bereikt.
(i)
Schijn van recht
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 9
Om te beoordelen of eiseres in deze zaak over een voldoende schijn van recht beschikt,
onderzoekt de rechtbank of de voorwaarden voor toepassing van artikel VII.43 WER prima facie
vervuld zijn. De in artikel VII.43 WER vervatte beschermingsregeling is immers enkel van
toepassing op niet-toegestane betalingstransacties waarvan tijdig kennis werd gegeven
overeenkomstig artikel VII.41 WER. De rechtbank zal hierbij in beginsel drie stappen doorlopen.
In de eerste plaats moet de betaler de betalingsdienstaanbieder onverwijld en uiterlijk binnen de
wettelijk bepaalde termijn van dertien maanden kennis hebben gegeven van de betrokken
betalingstransactie (artikel VII.41, § 1 WER).
In de tweede plaats moet worden nagegaan of sprake is van een niet-toegestane
betalingstransactie. Krachtens artikel VII.32, § 1, eerste lid WER wordt een betalingstransactie pas
als toegestaan aangemerkt als de betaler met de uitvoering van de betalingsopdracht heeft
ingestemd. Al naargelang wat de betaler en de betalingsdienstaanbieder overeenkomen, kan de
betaler een betalingstransactie voorafgaand aan de uitvoering of ook nadien toestaan (artikel
VII.32, § 1, tweede lid WER). De instemming met een betalingstransactie wordt verleend door de
betalingsdienstgebruiker zelf en dit in de tussen de betaler en de betalingsdienstaanbieder
overeengekomen vorm en volgens de overeengekomen procedure (artikel VII.32, § 2, eerste lid
en § 4).
De betalingsdienstaanbieder moet, wanneer de betalingsdienstgebruiker ontkent dat hij een
uitgevoerde betalingstransactie heeft toegestaan, overeenkomstig artikel VII.42, § 1 WER het
bewijs leveren dat de betalingstransactie werd geauthenticeerd, juist werd geregistreerd en
geboekt en niet door een technische storing of enig ander falen van de door hem aangeboden
diensten werd beïnvloed. Daarbij moet hij aantonen welke vorm en procedure tussen partijen
zijn overeengekomen (zoals bijvoorbeeld door het voorleggen van toepasselijke algemene
bankvoorwaarden) en dat deze bij de betrokken betalingstransactie werden gevolgd (zoals
bijvoorbeeld door het voorleggen van registraties en loggegevens).
Wanneer de betalingsdienstgebruiker ontkent dat hij een uitgevoerde betalingstransactie heeft
toegestaan, vormt het gebruik van een betaalinstrument, dat door de betalingsdienstaanbieder
werd geregistreerd, op zichzelf echter niet noodzakelijk afdoende bewijs dat de
betalingstransactie door de betaler is toegestaan (artikel VII.42, § 2 WER). De technische
authenticatie van een betalingstransactie mag dus niet zonder meer worden gelijkgesteld met de
instemming van de betaler met die betalingstransactie.
In een derde stap kan de betaler immers, ook wanneer de betalingsdienstaanbieder heeft
aangetoond dat de betalingstransactie volgens de overeengekomen procedure werd
geauthenticeerd, nog aannemelijk maken dat hij deze procedure niet zelf geheel of gedeeltelijk
heeft doorlopen en dus niet zelf met de betalingstransactie heeft ingestemd. Het komt daarbij
aan de betaler toe om een aannemelijk feitenrelaas naar voren te brengen over de wijze waarop
de betalingstransactie zonder zijn instemming kon worden uitgevoerd. Hij kan dit doen door
onder meer de modus operandi van de fraudeur voldoende concreet te beschrijven. Wanneer de
betaler zich daarentegen in stilzwijgen hult of geen aannemelijk feitenrelaas naar voren brengt
dat verklaart hoe de betalingstransactie ondanks de geregistreerde authenticatie zonder zijn
instemming kon worden uitgevoerd, zal in beginsel niet kunnen worden aangenomen dat sprake
is van een niet-toegestane betalingstransactie.
17.
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 10
In deze zaak staat niet ter discussie dat eiseres de Bank onverwijld en dus binnen de in artikel
VII.41 WER bedoelde termijn van dertien maanden in kennis heeft gesteld van de Betwiste
Betalingstransacties. De rechtbank stelt dan ook vast dat aan de tijdige kennisgevingsvoorwaarde
van artikel VII.41 WER is voldaan.
18.
Wat betreft de tweede en de derde stap van de beoordeling, stelt de rechtbank vast dat de
voorwaarden en reglementen waarop de Bank zich beroept, uitdrukkelijk bepalen dat voor
cliënten die niet als consument optreden verschillende bepalingen van Boek VII WER buiten
toepassing blijven. Artikel VII.29 WER laat voor niet-consumenten ruime contractuele afwijkingen
van de wettelijke regeling inzake betalingsdiensten toe. De Bank heeft ervoor gekozen die
afwijkingsmogelijkheid maximaal te benutten door in de bijzondere voorwaarden inzake [ONLINE
DIENSTEN VOOR ONDERNEMINGEN] en het reglement inzake [BANKAPPLICATIE] vrijwel alle
bepalingen op te nemen waarvan contractueel kan worden afgeweken, namelijk de artikelen
VII.30, § 1, VII.32, § 3, VII.42, VII.44, VII.46, VII.47, VII.50 en VII.55/3 tot VII.55/7 WER, alsook de
in artikel VII.41 WER bepaalde termijn.
Hierbij moet worden benadrukt dat de beschermingsregels inzake niet-toegestane
betalingstransacties niet in hun geheel kunnen worden uitgesloten. Van sommige artikelen,
waaronder de artikelen VII.32, § 1 en § 2 en VII.43 WER, kan immers niet worden afgeweken. Ook
wanneer nagenoeg alle bepalingen waarvan contractueel mag worden afgeweken in een
algemene uitsluitingsclausule worden opgenomen, zonder dat voor elk van die uitgesloten
bepalingen een contractueel alternatief wordt uitgewerkt, moet de regeling waarvan niet kan
worden afgeweken, blijven functioneren. Indien artikel VII.42 WER buiten toepassing wordt
verklaard, zullen de contractuele bepalingen, en bij afwezigheid daarvan het aanvullend recht,
moeten worden aangewend om onder meer te beoordelen op wie de bewijslast rust en hoe het
bewijs van instemming met een betalingstransactie moet worden geleverd.
Zonder in deze zaak reeds uitspraak te doen over de toepasselijkheid van de door de Bank
bijgebrachte voorwaarden en reglementen en evenmin over de vraag of daarmee
overeenkomstig artikel VII.29 WER rechtsgeldig werd afgeweken van artikel VII.42 WER, kan de
rechtbank prima facie niet vaststellen dat deze voorwaarden en reglementen het bewijs van
instemming zouden beperken tot de technisch geregistreerde gegevens, zoals de Bank aanvoert.
De door de Bank aangehaalde bepalingen houden in essentie in dat opdrachten die met de
overeengekomen toegangs- en ondertekeningsmiddelen werden ondertekend, dus elektronisch
ondertekende opdrachten, dezelfde geldigheid en bewijskracht hebben als manueel
ondertekende opdrachten. Deze bepalingen voorzien er aldus in dat dergelijke opdrachten als
bewijs kunnen dienen van het akkoord van de betaler met de betrokken opdracht en dat hun
geldigheid of bewijskracht niet louter omwille van hun elektronische karakter kan worden
betwist. Daaruit blijkt prima facie evenwel niet dat aan dit bewijs een onweerlegbaar karakter
wordt toegekend of dat de betaler wordt uitgesloten van de mogelijkheid om met andere
middelen aan te tonen dat een concrete betalingstransactie niet met zijn toestemming tot stand
is gekomen.
Zonder standpunt in te nemen over de bewijslast ingevolge eventuele contractuele afwijkingen
van artikel VII.42 WER, blijkt hoe dan ook uit de door de Bank voorgelegde registraties en
loggegevens dat deze Betwiste Betalingstransacties ogenschijnlijk werden uitgevoerd volgens de
tussen partijen overeengekomen authenticatie- en ondertekeningsprocedure.
Thans wordt evenwel niet betwist dat de computer van [IJ] wellicht werd overgenomen door de
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 11
fraudeur(s) via een softwareprogramma voor toegang op afstand. Uit de voorliggende gegevens
blijkt dan ook dat eiseres ogenschijnlijk het slachtoffer werd van phishing, meer bepaald spoofing.
Via die toegang konden de fraudeur(s) handelingen stellen op de computer waarmee werd
ingelogd op het onlinebankplatform van de Bank en slaagden zij er ogenschijnlijk in
betalingstransacties te initiëren. Eiseres bevestigde die transacties vervolgens via de [DIGITALE
ONDERTEKINGSAPPLICATIE]. Naar eigen zeggen meende zij daarbij niet de uitvoering van
betalingsopdrachten goed te keuren, maar wel frauduleuze transacties te annuleren. Zo konden
de Betwiste Betalingstransacties ogenschijnlijk worden uitgevoerd.
De door de Bank voorgelegde registraties zijn niet onverenigbaar met dit feitenrelaas, dat tevens
blijkt uit het proces-verbaal van [DAG] 2025. Beide sluiten ogenschijnlijk aan bij de hiervoor
geschetste modus operandi van de fraudeur(s).
Hoewel de authenticatie van de Betwiste Betalingstransacties werd geregistreerd, blijkt naar
aanleiding van een prima facie-onderzoek dat eiseres deze betalingstransacties naar alle
waarschijnlijkheid niet zelf heeft geïnitieerd. Zelfs indien zij bepaalde stappen van het
authenticatieproces zelf heeft uitgevoerd, blijkt momenteel niet dat zij alle stappen van de
overeengekomen authenticatieprocedure zelf heeft doorlopen. Minstens een deel daarvan werd
ogenschijnlijk door de fraudeur(s) uitgevoerd. De omstandigheid dat volgens de Bank tijdens de
authenticatieprocedure gegevens van de betalingsopdrachten (“contextgebonden
boodschappen”) zichtbaar waren voor eiseres, doet hieraan geen afbreuk.
Op grond van de stukken die thans voorliggen, stelt de rechtbank dan ook vast dat het
ogenschijnlijk gaat om niet-toegestane betalingstransacties in de zin van artikel VII.32, § 1 en § 2
WER.
19.
Nu de Bank op dit ogenblik niet aanvoert dat er een vermoeden van fraude in hoofde van eiseres
bestaat waarvan melding werd gedaan aan de FOD Economie, oordeelt de rechtbank dat eiseres
voldoende schijn van recht aantoont om aanspraak te kunnen maken op onmiddellijke
terugbetaling overeenkomstig artikel VII.43, § 1 WER.
(ii)
Noodzaak tot onmiddellijke tussenkomst van de rechter
Op basis van het hierboven geschetste wettelijk kader blijkt dat het opleggen van een voorlopige
maatregel in de zin van artikel 19, derde lid, Ger.W. geen hoogdringendheid veronderstelt. De
verwijzing naar rechtspraak van de kortgedingrechter over de invulling van het begrip urgentie of
hoogdringendheid is dan ook niet relevant.
De rechtbank oordeelt dat er in deze zaak wel sprake is van wat door de Bank “actuele noodzaak”
wordt genoemd.
Zoals hoger uiteengezet, kan, wanneer de voorwaarden voor toepassing van artikel VII.43 WER
prima facie vervuld zijn, in beginsel een voorlopige terugbetaling worden bevolen met toepassing
van artikel 19, derde lid, Ger.W. omdat een onmiddellijke tussenkomst van de rechter nodig is om
het door de wetgever in artikel VII.43 WER beoogde evenwicht in afwachting van een definitieve
uitspraak te bereiken, namelijk het procedurerisico voorlopig bij de Bank leggen.
In deze zaak ziet de rechtbank geen bijzondere omstandigheden die een andere
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 12
belangenafweging rechtvaardigen dan deze die door de wetgever in artikel VII.43 WER tot
uitdrukking werd gebracht.
De enkele omstandigheid dat eiseres geen bijzondere financiële nood aantoont en dat zij enige
tijd heeft gewacht alvorens deze maatregel te vorderen, doet hieraan geen afbreuk. Een
andersluidende beslissing zou dan zonder meer meebrengen dat het procedurerisico in
afwachting van een uitspraak ten gronde alsnog bij eiseres blijft rusten, hetgeen niet verenigbaar
is met het door artikel VII.43 WER nagestreefde evenwicht.
Er bestaat in deze zaak dan ook een actuele noodzaak tot onmiddellijke tussenkomst door de
rechter.
(iii)
Geen nadeel aan de grond van de zaak
Het is niet omdat eiseres in deze zaak een anticipatieve maatregel wenst te verkrijgen waarbij de
tegenpartij reeds wordt veroordeeld tot betaling van een (provisioneel) bedrag, en de gevorderde
maatregel dus verder gaat dan een louter bewarende maatregel, dat daarmee noodzakelijk aan
de grond van de zaak wordt geraakt.
De wettelijke regeling inzake niet‑toegestane betalingstransacties verloopt immers in twee fasen.
Artikel VII.43 WER regelt de voorlopige positie van partijen door te voorzien in een onmiddellijke
terugbetalingsverplichting ten laste van de betalingsdienstaanbieder (zoals hoger uitvoerig werd
toegelicht), terwijl artikel VII.44 WER betrekking heeft op de definitieve verdeling van het verlies
en de uiteindelijke aansprakelijkheid tussen partijen. Een voorlopige terugbetaling in afwachting
van een uitspraak ten gronde houdt dan ook geen oordeel in over die definitieve
aansprakelijkheidsverdeling en laat de beoordeling daarvan volledig onverlet.
De rechtbank benadrukt dat zij ook in dit vonnis enkel een prima facie-beoordeling verricht in het
kader van een uitspraak alvorens recht te doen, op een wijze die de rechter die later over de
grond van de zaak zal oordelen niet bindt.
De gevorderde maatregel brengt dan ook geen nadeel toe aan de beoordeling van de grond van
de zaak.
(iv)
Besluit
De rechtbank heeft hierboven vastgesteld dat (i) er een voldoende schijn van recht bestaat, (ii)
een onmiddellijke tussenkomst van de rechter nodig is en (iii) de gevorderde maatregel geen
nadeel toebrengt aan de beoordeling van de grond van de zaak. De gevorderde maatregel op
grond van artikel 19, derde lid, Ger.W. wordt bijgevolg gegrond verklaard.
Eiseres verwijst in haar conclusie soms naar het herstel van de bankrekening in haar
oorspronkelijke toestand door onmiddellijke creditering ervan en soms naar de onmiddellijke
terugbetaling van een bedrag van [BEDRAG > 600.000 EUR]. Om verwarring te vermijden,
hanteert de rechtbank de terminologie van artikel VII.43 WER en veroordeelt zij de Bank tot
onmiddellijke terugbetaling van het bedrag van de Betwiste Betalingstransacties.
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 13
De overige middelen en argumenten kunnen de rechtbank in dit stadium niet tot een ander
oordeel brengen met betrekking tot de gevorderde voorlopige maatregel. Voor zover zij relevant
zijn voor de beoordeling ten gronde, wordt de beoordeling ervan aangehouden.
V.
UITVOERBAARHEID, GEBLOKKEERDE REKENING, KANTONNEMENT
De Bank vraagt het volgende (de rechtbank citeert uit het beschikkend gedeelte van de conclusie):
“in zuiver ondergeschikte orde, indien Uw Rechtbank niettemin enige voorlopige financiële
maatregel zou bevelen, deze maatregel te beperken tot een werkelijk voorlopige en
omkeerbare regeling, met name storting op een geblokkeerde rekening of
derdenrekening, minstens met behoud van kantonnement of mits voorafgaande afdoende
zekerheidstelling door [AB] voor het volledige bedrag, interesten en kosten”
Eiseres verzet zich hiertegen, omdat zij meent dat de Bank hiermee voorwaarden koppelt aan
artikel VII.43 WER die niet wettelijk zijn voorzien en die bovendien de wettelijke regeling van
artikel VII.43 WER volledig uithollen.
25.
Vonnissen alvorens recht te doen, waartoe alle maatregelen behoren, zijn van rechtswege
uitvoerbaar bij voorraad (artikel 1397, derde lid, Ger.W.).
De uitvoerbaarheid bij voorraad van dit vonnis volgt dan ook van rechtswege uit artikel 1397,
derde lid, Ger.W.
26.
Overeenkomstig artikel 1404 Ger.W. heeft een schuldenaar die bij een uitvoerbare rechterlijke
beslissing is veroordeeld en tegen die beslissing verzet of hoger beroep heeft ingesteld, evenals
een schuldenaar ten aanzien van wie de schorsing van de tenuitvoerlegging werd bevolen, het
recht om het bedrag van de veroordeling in bewaring te geven bij de Deposito- en Consignatiekas
of in handen van een erkende of aangestelde sekwester. Dit is het recht op kantonnement.
De in dit vonnis uitgesproken veroordeling betreft evenwel een voorlopige maatregel alvorens
recht te doen in de zin van artikel 19, derde lid, Ger.W. Tegen deze beslissing staat slechts hoger
beroep open samen met het hoger beroep tegen het eindvonnis (artikel 1050 Ger.W.) en in dit
vonnis wordt geen schorsing van de tenuitvoerlegging bevolen. De wettelijke voorwaarden voor
de uitoefening van het recht op kantonnement zijn momenteel dan ook niet vervuld, zodat ook
geen “behoud” daarvan kan worden bevolen.
Daarnaast zou het toestaan dat de Bank het verschuldigde bedrag consigneert, stort op een
geblokkeerde rekening of derdenrekening, dan wel de uitvoering afhankelijk maakt van een door
eiseres te stellen zekerheid, afbreuk doen aan het doel van de opgelegde voorlopige maatregel.
Die maatregel op grond van artikel 19, derde lid, Ger.W. strekt er immers juist toe de toestand
van partijen voorlopig te regelen en het evenwicht tussen hun belangen te herstellen gedurende
het verdere verloop van het geding.
Dit sluit tevens aan bij de bedoeling van artikel VII.43 WER, dat het procedurerisico in geval van
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 14
een niet-toegestane betalingstransactie bij de betalingsdienstaanbieder legt.
De rechtbank ziet overigens geen bijzondere omstandigheden die zouden verantwoorden dat
alsnog een regeling wordt opgelegd die vergelijkbaar is met kantonnement of zekerheidstelling.
Het verzoek van de Bank om het verschuldigde bedrag te mogen storten op een geblokkeerde
rekening of derdenrekening, dan wel eiseres te veroordelen tot het stellen van een zekerheid,
wordt bijgevolg afgewezen.
VI.
BESLISSING
De rechtbank doet uitspraak op tegenspraak en na erover te hebben beraadslaagd neemt zij de
volgende beslissing:
Doet uitspraak alvorens recht te doen.
Verklaart de vordering van eiseres op grond van artikel 19, derde lid, van het Gerechtelijk
Wetboek tegen de Bank ontvankelijk en gegrond in de hierna bepaalde mate.
Veroordeelt de Bank tot onmiddellijke terugbetaling aan eiseres van [BEDRAG > 600.000 EUR]
euro, in afwachting van de einduitspraak omtrent de definitieve verdeling van de
aansprakelijkheid.
Zegt dat de verdere instaatstelling van de zaak overeenkomstig artikel 747, § 1, van het
Gerechtelijk Wetboek het voorwerp uitmaakt van een aparte beschikking.
Houdt de beslissing over de kosten aan.
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 15
Dit vonnis is gewezen door de achtste kamer van de Nederlandstalige ondernemingsrechtbank
Brussel, samengesteld als volgt:
- mevrouw R. Indeganck, rechter, voorzitter van de kamer,
- de heer ADG, rechter in ondernemingszaken,
- de heer RCP, rechter in ondernemingszaken,
die de zitting hebben bijgewoond en aan het beraad hebben deelgenomen.
Het vonnis wordt overeenkomstig artikel 6, eerste lid van het verdrag van 4 november 1950 tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden uitgesproken door
mevrouw R. Indeganck, rechter, voorzitter van de kamer, in aanwezigheid van mevrouw ES,
griffier, op de openbare terechtzitting van de achtste kamer van de Nederlandstalige
ondernemingsrechtbank Brussel van
ES
ADG
Nederlandstalige Ondernemingsrechtbank Brussel – Vonnis – A/26/02105 – pag. 16
RCP
R. Indeganck
