Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2010:ARR.202.415 (2010-03-26)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 202.415 van 26 maart 2010 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde
vergunningen Beslissing : Vernietiging Samenvoeging Afstand
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 202.415 van 26 maart 2010
in de zaken A. 172.390/X-12.805 (I)
A. 176.021/X-12.990 (II).
In zake I :
- Mathildis TRUYENS (in de vordering tot schorsing)
- Patrick JANSSENS (in de vordering tot schorsing)
beiden bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Yves Loix
kantoor houdend te 2018 ANTWERPEN
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
- Hilde ENGELS
wonend te 2100 DEURNE
Van Baurscheitlaan 544
- Daniël RYS (in de vordering tot schorsing)
- Leopold DASSEN (in de vordering tot schorsing)
beiden bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Yves Loix
kantoor houdend te 2018 ANTWERPEN
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse
regering
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Johan CLaes
kantoor houdend te 2550 KONTICH
Mechelsesteenweg 160
bij wie woonplaats wordt gekozen
In zake II :
- Mathildis TRUYENS (in de vordering tot schorsing)
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Yves Loix
kantoor houdend te 2018 ANTWERPEN
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
- Hilde ENGELS
wonend te 2100 DEURNE
Van Baurscheitlaan 54
- Leopold DASSEN (in de vordering tot schorsing)
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Yves Loix
kantoor houdend te 2018 ANTWERPEN
Mechelsesteenweg 27
bij wie woonplaats wordt gekozen
X-12.805-12.990-1/16
tegen :
het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse
regering
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Johan CLaes
kantoor houdend te 2550 KONTICH
Mechelsesteenweg 160
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partij:
de stad ANTWERPEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Roland Pockele-Dilles en Frederik Emmerechts
kantoor houdend te 2000 ANTWERPEN
Stoopstraat 1, 5e verd.
bij wie woonplaats wordt gekozen
--------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep, ingesteld op 26 april 2006, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 27 maart 2006 van de Vlaamse minister van
Financiën en Begroting en Ruimtelijke Ordening waarbij aan de stad Antwerpen de
stedenbouwkundige vergunning wordt verleend voor het slopen van dienstgebouwen
en verhardingen, het rooien van groenaanplantingen, het omvormen van een
openluchtzwembad in het Boekenbergpark tot een ecologisch zwemvijver en het
bouwen van dienstgebouwen waarin kleedkamers, sanitaire voorzieningen en
personeelslokalen worden ondergebracht, op een perceel gelegen te Deurne,
Unitaslaan en Van Baurscheitlaan, kadastraal bekend, sectie B, nr. 568/e.
(A. 172.390/X-12.805)
Het beroep, ingesteld op 21 augustus 2006, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 22 juni 2006 van de gewestelijke
stedenbouwkundige ambtenaar houdende intrekking van de stedenbouwkundige
vergunning van 27 maart 2006 en waarbij aan de stad Antwerpen de
stedenbouwkundige vergunning wordt verleend voor het slopen van dienstgebouwen
en verhardingen, het rooien van groenaanplantingen, het omvormen van een
openluchtzwembad in het Boekenbergpark tot een ecologische zwemvijver en het
bouwen van dienstgebouwen waarin kleedkamers, sanitaire voorzieningen en
personeelslokalen worden ondergebracht, op een perceel gelegen te Deurne,
X-12.805-12.990-2/16
Unitaslaan en Van Baurscheitlaan, kadastraal bekend, sectie B, nr. 568/e.
(A. 176.021/X-12.990).
II. Verloop van de rechtspleging
2.
Bij arrest nr. 163.896 van 20 oktober 2006 is de vordering tot
schorsing van de tenuitvoerlegging van de bestreden beslissing verworpen in de
zaak sub I.
De derde verzoekende partij heeft een verzoekschrift tot
voortzetting van de rechtspleging ingediend in de zaak sub I.
Bij arrest nr. 163.895 van 20 oktober 2006 is de vordering tot
schorsing van de tenuitvoerlegging van de bestreden beslissing verworpen in de
zaak sub II.
De tweede verzoekende partij heeft een verzoekschrift tot
voortzetting van de rechtspleging ingediend in de zaak sub II.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend
en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord ingediend in
beide zaken.
De tussenkomende partij in de zaak sub II heeft een verzoekschrift
tot tussenkomst ingediend. De tussenkomst is toegestaan bij beschikking van
16 maart 2007. De tussenkomende partij heeft een memorie ingediend.
Adjunct-auditeur An Van den broeck heeft een verslag opgesteld
in beide zaken.
De derde verzoekende partij in de zaak sub I, tevens tweede
verzoekende partij in de zaak sub II, heeft een laatste memorie ingediend. De
verwerende partij heeft een laatste memorie ingediend.
De tussenkomende partij in de zaak sub II heeft een laatste
memorie ingediend.
X-12.805-12.990-3/16
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 12 februari 2010.
Staatsraad Stephan De Taeye heeft verslag uitgebracht.
Mevrouw Hilde Engels, advocaat Anneleen Claes, die loco
advocaat Johan Claes verschijnt voor de verwerende partij, en advocaat Frederik
Emmerechts, die verschijnt voor de tussenkomende partij in de zaak sub II, zijn
gehoord.
Auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.
Even ten noorden van het vliegveld ligt in Deurne het
Boekenbergpark, zijnde een oud kasteelpark waar in 1934 een bestaande vijver werd
omgevormd tot een kunstmatig gemeentelijk openbaar openluchtzwembad met
bijbehorende infrastructuur.
Het park werd door het bij koninklijk besluit van 3 oktober 1979
vastgestelde gewestplan Antwerpen bestemd tot parkgebied met culturele,
historische en/of esthetische waarde. Tevens werd het bij koninklijk besluit van
23 januari 1974 om reden van zijn esthetische waarde beschermd als landschap.
De verzoekende partijen wonen allen langsheen de Van
Baurscheitlaan, die aan de rand van het park loopt.
4.
De stad Antwerpen wenst de site van het openluchtzwembad in
het voormelde park, kadastraal bekend sectie B nr. 568/e, meer te integreren in de
rest van het parklandschap, door het bestaande zwembad en de omringende
infrastructuur af te breken en te vervangen door een ecologische zwemvijver met
oeverbegroeiing en glooiingen die dan overlopen in een ligweide. Naar de
straatzijde toe zouden nieuwe inheemse bomen en heesters geplant worden.
De verouderde infrastructuur (kleedkamers, dienstgebouwen,
douches, clublokaal) zou plaats moeten ruimen voor drie nieuwe, compactere
X-12.805-12.990-4/16
gebouwen, waarvan er twee respectievelijk onderdak zouden bieden aan de sanitaire
voorzieningen en de kleedkamers, en een derde als “poortgebouw” zou worden
vormgegeven waarin de douches en doorloopdouches, en lokalen voor het personeel
een plaats zouden krijgen. Elk van deze drie nieuwe gebouwen zou worden
afgewerkt door middel van een hellend groendak.
5.
De tussenkomende partij in de zaak sub II dient voor de
voormelde werken op 27 januari 2006 (datum van het ontvangstbewijs) een
stedenbouwkundige vergunningsaanvraag in.
Gedurende het openbaar onderzoek over deze aanvraag worden
een aantal bezwaarschriften ingediend, waaronder een collectief bezwaarschrift
opgesteld door de raadslieden van de verzoekende partijen.
De eerste en de tweede verzoekende partijen in de zaak sub I en
de derde verzoekende partij in de zaak sub I -tevens de tweede verzoekende partij
in de zaak sub II- dienen ook een individueel bezwaarschrift in.
6.
De afdeling monumenten en landschappen van het ministerie van
de Vlaamse gemeenschap voor de provincie Antwerpen brengt op 10 februari 2006
een voorwaardelijk gunstig advies over de aanvraag uit.
De centrale afdeling monumenten en landschappen te Brussel
meldt op 15 februari 2006 geen bezwaar te hebben vanuit het oogpunt van het
behoud van het archeologisch patrimonium.
De afdeling bos en groen van het ministerie van de Vlaamse
gemeenschap verleent op 22 februari 2006 een voorwaardelijk gunstig advies,
waarbij de afdeling natuur zich op 3 maart 2006 aansluit.
7.
De Vlaamse minister van Financiën en Begroting en Ruimtelijke
Ordening beslist op 27 maart 2006 de gevraagde vergunning toe te kennen, met de
verplichting om de voorwaarden na te leven die begrepen zijn in de adviezen van
de brandweer, de afdeling monumenten en landschappen, en de afdeling bos en
groen.
Dit is het bestreden besluit in de zaak sub I.
8.
Volgend op een rondschrijven van de stad Antwerpen van
28 maart 2006, waarin wordt aangekondigd dat de werken zullen worden aangevat
op 5 april 2006, vatten de verzoekende partijen in de zaken sub I en II, samen met
nog een aantal andere bewoners van de Van Baurscheitlaan, bij eenzijdig verzoekschrift de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen, die met een
X-12.805-12.990-5/16
beschikking van 5 april 2006 de stad Antwerpen verbod oplegt om de werken ten
uitvoer te leggen “in afwachting van arrest van de Raad van State in het kader van
een vordering tot vernietiging die aldaar zal worden aanhangig gemaakt”.
9.
Bij brief van 9 mei 2006 vraagt de tussenkomende partij in de
zaak sub II aan de diensten van het Vlaamse gewest om het bestreden besluit in de
zaak sub I in te trekken.
10.
Op 19 mei 2006 bevestigt de afdeling monumenten en
landschappen Antwerpen haar reeds eerder verstrekte, voorwaardelijk gunstig
advies.
Met een besluit van 22 juni 2006 verleent de gewestelijke
stedenbouwkundige ambtenaar aan de tussenkomende partij in de zaak sub II een
nieuwe stedenbouwkundige vergunning voor het gevraagde, onder meer onder de
volgende voorwaarden :
“C de voorziene volwaardige tweede toegang met fietsenstalling aan de
Van Baurscheitlaan (ter hoogte van de bestaande dienstingang) mag niet
worden uitgevoerd; enkel de bestaande dienstingang kan behouden
blijven;
C de noodzakelijke tweede volwaardige toegang dient te worden verplaatst
naar de bestaande toegang aan de tennisterreinen; indien de uitbouw van
de bestaande ingang aan de tennisterreinen met de plaatsing van o.a. een
fietsenstalling gepaard gaat met vergunningsplichtige werken, dient
hiervoor een afzonderlijke stedenbouwkundige vergunning te worden
bekomen”.
Dit is het bestreden besluit in de zaak sub II.
11.
De verzoekende partijen dienen vervolgens andermaal een
eenzijdig verzoekschrift in bij de voorzitter van de rechtbank van eerste aanleg te
Antwerpen, die met een bevelschrift van 3 juli 2006 de stad Antwerpen verbod
oplegt de werken uit te voeren of te laten uitvoeren “totdat de Raad van State zich
uitspreekt over de gegrondheid van de middelen in het kader van een vordering tot
vernietiging of schorsing ingesteld tegen voornoemde vergunning (...)”.
Tegen deze beschikking wordt door de tussenkomende partij in
de zaak sub II derdenverzet aangetekend, terwijl de v.z.w. Deurnese Ijsberen, die
iedere winterperiode van het zwembad gebruik zou maken, vrijwillig in de
procedure tussenkomt.
X-12.805-12.990-6/16
IV. Afstand in de zaken sub I en II
12.
De eerste, de tweede, de vierde en de vijfde verzoekende partij
doen uitdrukkelijk afstand van het geding in de zaak sub I.
Onder “de verzoekster” in de zaak sub I wordt hierna enkel de
derde verzoekende partij in deze zaak begrepen.
13. De eerste en de derde verzoekende partij doen uitdrukkelijk afstand van het
geding in de zaak sub II.
Onder “de verzoekster” in de zaak sub II wordt hierna enkel de
tweede verzoekende partij in deze zaak begrepen.
V. Voeging
De zaken zijn dermate verknocht dat ze dienen te worden
gevoegd.
VI. Onderzoek van de middelen in de zaak sub I
A. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
14.
De verzoekster roept in een tweede middel in wat volgt :
“Genomen uit de schending van:
- art. 2, §1, tweede lid, van het decreet betreffende de ruimtelijke ordening,
gecoördineerd op 22 oktober 1996 (DRO)
- de verordenende kracht van het gewestplan Antwerpen van 3 oktober 1979
- Art. 14.4.4. van het koninklijk besluit van 28 december 1972 betreffende
de inrichting en de toepassing van de ontwerp-gewestplannen en de
gewestplannen
- Art. 14 van de omzendbrief van 8 juli 1997 betreffende de inrichting en de
toepassing van de ontwerp-gewestplannen en gewestplannen
- art. 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke
motivering van de bestuurshandelingen
- Het beginsel patere legem quam ipse fecisti
Doordat in parkgebied een vergunning wordt afgeleverd voor het slopen van
dienstgebouwen en verhardingen, het rooien van groenaanplantingen, het
omvormen van het openluchtzwembad in het Boekenbergpark tot een
ecologische zwemvijver en het bouwen van dienstgebouwen waarin
kleedkamers, sanitaire voorzieningen en personeelslokalen worden
ondergebracht,
X-12.805-12.990-7/16
Terwijl zulks strijdig is met de bestemming parkgebied waarin de werken
zullen uitgevoerd worden, zoals omschreven in art. 14.4.4. van het koninklijk
besluit van 28 december 1972 betreffende de inrichting en de toepassing van
de ontwerp-gewestplannen en de gewestplannen en (door dezelfde bevoegde
minister) nader toegelicht in de omzendbrief van 8 juli 1997 betreffende de
inrichting en de toepassing van de ontwerp-gewestplannen en gewestplannen,
En terwijl niet gemotiveerd wordt op grond van welke bepaling men nieuwe
gebouwen en recreatieve infrastructuur wel zou kunnen vergunnen in
parkgebied,
Zodat de in het middel vernoemde bepalingen en beginselen geschonden
zijn.
TOELICHTING BIJ HET MIDDEL:
25. De inplantingsplaats van de geplande werken (rooien van bomen,
zwemvijver, toegangspoort, kleedruimten,...) is gesitueerd in parkgebied met
culturele, historische en/of esthetische waarde volgens het gewestplan
Antwerpen van 3 oktober 1979 (zoals herhaaldelijk gewijzigd).
(...)
26. Art. 14.4.4. van het koninklijk besluit van 28 december 1972 betreffende
de inrichting en de toepassing van de ontwerp-gewestplannen en de
gewestplannen bepaalt dat de parkgebieden in hun staat bewaard moeten
worden of bestemd zijn om zodanig ingericht te worden, dat ze, in de al dan
niet verstedelijkte gebieden, hun sociale functie kunnen vervullen.
27. Parkgebieden mogen niet verward worden met de in art. 16.5.0. van het
voornoemde K.B. bedoelde ‘recreatiegebieden’. Deze zijn bestemd voor het
aanbrengen van recreatieve en toeristische accommodatie, al dan niet met
inbegrip van de verblijfsaccommodatie.
28. Art. 14 van de omzendbrief van 8 juli 1997 betreffende de inrichting en
de toepassing van de ontwerp-gewestplannen en gewestplannen verduidelijkt
dat in parkgebieden slechts die werken en handelingen kunnen toegelaten
worden, die strikt noodzakelijk zijn voor de openstelling, het behoud,
verfraaiing en/of aanleg van het park.
29. De geplande werken zijn allerminst noodzakelijk voor de openstelling,
het behoud, de verfraaiing of de aanleg van het park:
a. Het park is met meer dan 10 ingangen voldoende toegankelijk.
b. Het poortgebouw is allerminst een verfraaiing, is niet noodzakelijk en
houdt de aantasting in van het park eerder dan het behoud ervan.
c. Het kappen van niet-zieke bomen is niet noodzakelijk, is geen
verfraaiing en houdt de aantasting in van het park eerder dan het
behoud ervan.
30. Voormelde omzendbrief bepaalt verder dat ‘enkel deze handelingen en
werken die behoren of bijdragen tot de inrichting van het parkgebied er
toegelaten zijn met uitsluiting van alle werken en handelingen met een andere
bestemming, weze het een residentiële, industriële, agrarische, commerciële en
zelfs culturele bestemming’. De omzendbrief overweegt expliciet het volgende:
‘Het is geenszins de bedoeling parkgebieden te transformeren in gebieden
voor actieve recreatie’.
31. Actieve recreatie is aldus onbestaanbaar met de bestemming parkgebied.
Het geplande project is dan ook onbestaanbaar met de gewestplanbestemming.
32. In de omzendbrief wordt bovendien gesteld dat ‘parkgebieden geen
gebieden zijn waar gemeenschapsvoorzieningen of openbare nutsvoorzieningen
moeten ingeplant worden’.
33. Uiteraard dient de Minister zijn eigen omzendbrief in acht te nemen:
patere legem quam ipse fecisti.
34. Het geplande project is een nieuw project (nieuwe gebouwen ook op een
gewijzigde locatie, rooien van bomen, werken aan het zwembad,...). Deze zijn
zonevreemd en onbestaanbaar met de gewestplanbestemming parkgebied.
X-12.805-12.990-8/16
Zonevreemde werken kunnen enkel uitgevoerd worden indien voldaan is aan
de voorwaarden bepaald in art. 145, bis, van het decreet van 18 mei 1999
houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening (DORO). Naar dit artikel
wordt niet verwezen in de vergunning. Dat is ook logisch: de
toepassingsvoorwaarden zijn geenszins vervuld. Er wordt dan ook terecht geen
toepassing gemaakt van dit artikel. Men had dan ook moeten vaststellen dat de
aangevraagde werken zonevreemd zijn en onvergunbaar op die locatie.
35. Evenmin wordt verwezen naar andere wettelijke bepalingen, als deze al
zouden bestaan, welke zouden verantwoorden om de voornoemde werken in
een parkgebied te kunnen uitvoeren.
36. De aanvraag is onbestaanbaar met de bestemming parkgebied (zie hoger
de uiteenzetting aan de hand van het K.B. van 28 december 1972 en de
omzendbrief van 8 juli 1997 ). Dit werd overigens reeds aangegeven in het
advies van de afdeling Bos en Groen van 22 februari 2006 (...), waarin werd
gesteld:
‘De aanvraag is dus principieel niet in overeenstemming met de
planologische bestemming van het gewestplan’. (eigen accentuering)
37. Dit advies werd ook bijgetreden door de afdeling Natuur Antwerpen in
haar advies van 3 maart 2006 (...).
38. Ook de afdeling Monumenten en Landschappen geeft in haar advies van
10 februari 2006 (...) duidelijk het volgende aan:
a. Recreatie- en sportinfrastructuur brengt doorgaans structurele schade
toe aan de parkaanleg.
b. In beschermde parken, waar de parkaanleg en -structuur een
waardevol gegeven is in de waardering, wordt in de mate van het
mogelijke naar het herstel van de oorspronkelijke situatie gestreefd.
39. Hieruit blijkt duidelijk dat ook Monumenten en Landschappen de
mening toegedaan is dat het in casu gaat om recreatieve structuur en dat deze
principieel niet thuishoort in (een als landschap) beschermd parkgebied. Er
wordt in het advies dan ook uitdrukkelijk het volgende overwogen:
‘Ook in het Boekenbergpark is het ultieme streefdoel het totale herstel
van de zone van het zwembad in de parkaanleg en -structuur’
40. Op basis van het voorgaande is duidelijk dat de vergunning in strijd is
met de verordenende kracht van het gewestplan en de hierin vervatte
bestemming parkgebied. Behoudens de in het decreet houdende de organisatie
van de ruimtelijke ordening bepaalde mogelijkheden om uitzondering te maken
op de gewestplannen, is het niet mogelijk een stedenbouwkundige vergunning
af te leveren in strijd met het verordenend gewestplan. Aangezien in casu geen
uitzonderingen van toepassing zijn - er wordt ook niet voorgehouden dat deze
er wél zouden zijn, noch wordt dienaangaande gemotiveerd -, diende de
vergunning dan ook geweigerd te worden. Zowel de vergunningverlenende
overheid als de afdeling Monumenten en Landschappen maken evenwel de fout
om de vergunning toch te verlenen, resp. gunstig te adviseren op grond van
motieven die te maken hebben met een voorgehouden ‘betere inpasbaarheid’
van het voorliggend project ten aanzien van de bestaande toestand. Deze
motivering snijdt evenwel juridisch geen hout. De gewestplannen en de
bijhorende voorschriften zijn verordenend. Indien een aanvraag hiermee
onbestaanbaar is dient de vergunning geweigerd te worden. Alle overige
argumenten zijn in dit opzicht juridisch irrelevant. Het is nochthans op grond
van deze juridisch irrelevante motieven dat de bestreden beslissing uitsluitend
gegrond is. Zo wordt in de vergunning het volgende overwogen:
a. ‘De herinrichting van deze zone en de omvorming van het zwembad
tot ecologische zwemvijver zal opnieuw eenheid, uniformiteit en
harmonie brengen in het Boekenbergpark’.
De overweging dat het een verbetering zou zijn ten opzichte van de
huidige situatie is irrelevant. Een aanvraag moet getoetst worden aan
X-12.805-12.990-9/16
het geldende verordenend gewestplan en dient geweigerd te worden
indien het hieraan niet voldoet. In casu is het hiermee onbestaanbaar.
b. ‘De zwemvijver wordt op landschappelijke wijze geïntegreerd binnen
het park en maakt er essentieel onderdeel van uit’.
Zelfs al zou het correct zijn dat de zwemvijver zich op
landschappelijke wijze integreert binnen het park, dan is het zelfde
nog niet gezegd voor de op te richten gebouwen. Doch zelfs indien dit
ook voor de gebouwen zou gelden, quod non, dan nog dient
vastgesteld te worden dat ook hier voorbijgegaan wordt aan de
gewestplanbestemming die de geplande werken niet toelaat. Ze zijn
onbestaanbaar met de gewestplanbestemming.
c. ‘Het bouwvolume en de ingenomen grondoppervlakte van de nieuwe
gebouwen bedraagt ongeveer een derde van de bestaande bebouwing;
de 3 nieuwe gebouwen nemen een grondoppervlakte in van 327 m²
(t.o.v. 1103m²) en een volume van 1310m3 (t.o.v. 4390 m³)’.
De overweging dat het de bebouwde oppervlakte en het volume zullen
afnemen is irrelevant. De oude gebouwen worden inderdaad
afgebroken. Er worden er nieuwe (ook op een gewijzigde locatie)
gebouwd. Het is mogelijk dat hierdoor het volume en het aantal
vierkante meter bebouwde oppervlakte zouden verminderen. Dit is
evenwel totaal irrelevant. Een aanvraag moet getoetst worden aan het
geldende verordenend gewestplan en dient geweigerd te worden indien
het hieraan niet voldoet. In casu is het hiermee onbestaanbaar.
d. ‘Aangezien het zwembad al van vóór de wet op de stedenbouw (sinds
1934) aanwezig is (...)
De overweging dat het zwembad reeds bestaat van 1934 is irrelevant.
Een nieuwe aanvraag moet getoetst worden aan het geldende
verordenend gewestplan en dient geweigerd te worden indien het
hieraan niet voldoet.
e. ‘Het project mag tevens het uiteindelijke streefdoel van een totaal
heropname in de parkaanleg en -structuur niet onmogelijk maken. Het
project voldoet aan die voorwaarden’ (uit het advies van Monumenten
en Landschappen)
De overweging dat de realisatie van het project het uiteindelijke
streefdoel, nl. de totale heropname in de parkaanleg en -structuur
(door omvorming van het zwembad in een volwaardige parkvijver)
niet onmogelijk maakt, is irrelevant. Een aanvraag moet getoetst
worden aan het geldende verordenend gewestplan en dient geweigerd
te worden indien het hieraan niet voldoet. In casu is het hiermee
onbestaanbaar.
41. BESLUIT: De aanvraag moet getoetst worden aan de huidige
gewestplanbestemming. De geplande activiteiten en werken (grootschalige
recreatieve infrastructuur) zijn hiermee onbestaanbaar zoals de afdeling Bos en
Groen en de afdeling Natuur ook terecht aangaven en zoals ook de afdeling
Monumenten en Landschappen liet uitschijnen (de afdeling sprak zelf over
recreatie- en sportinfrastructuur). Door de vergunning af te leveren in strijd met
het gewestplan en de daarbij horende voorschriften worden volgende
bepalingen geschonden:
a. art. 2, §1, tweede lid, van het decreet betreffende de ruimtelijke
ordening, gecoördineerd op 22 oktober 1996 (DRO)
b. de verordenende kracht van het gewestplan Antwerpen van 3 oktober
1979
c. art. 14.4.4. van het koninklijk besluit van 28 december 1972
betreffende de inrichting en de toepassing van de
ontwerp-gewestplannen en de gewestplannen
X-12.805-12.990-10/16
- In de vergunning wordt op geen enkele manier gemotiveerd op grond
van welke bepaling de vergunning kon worden en werd afgeleverd in
parkgebied. De vergunning is niet afdoende feitelijk en juridisch gemotiveerd.
De motivering kan de beslissing niet dragen. De art. 2 en 3 van de wet van
29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen zijn geschonden.
- Het middel is gegrond”.
Beoordeling
Het kwestieuze perceel is volgens het gewestplan Antwerpen
gelegen in parkgebied.
Artikel 14.4.4 van het koninklijk besluit van 28 december 1972
betreffende de inrichting en toepassing van de ontwerp-gewestplannen en
gewestplannen (hierna: het inrichtingsbesluit) bepaalt :
“De parkgebieden moeten in hun staat bewaard worden of zijn bestemd om
zodanig ingericht te worden, dat ze, in de al dan niet verstedelijkte gebieden,
hun sociale functie kunnen vervullen”.
Aangezien de voormelde bepaling geen definitie van
“parkgebieden” geeft, moet worden aangenomen dat de term in zijn
spraakgebruikelijke betekenis moet worden begrepen en dus een terrein bedoelt dat
door beplanting met bomen en heesters tot een wandel- en rustplaats is ingericht.
Die bepaling legt de verplichting op om, ofwel, het terrein dat reeds als park bestaat,
als zodanig te bewaren, ofwel, het terrein waaraan men de bestemming van park
heeft gegeven, zodanig in te richten dat het ook inderdaad die functie voor de gehele
bevolking kan vervullen. Hieruit volgt dat in een parkgebied slechts handelingen en
werken kunnen worden vergund die behoren of bijdragen tot de inrichting van het
parkgebied.
16.
Zoals de verwerende partij uitdrukkelijk zelf in het bestreden
besluit in de zaak sub II stelt, is “een zwemvijver (...) een moeilijk te ontkennen
voorbeeld van actieve recreatie, hetgeen principieel niet is toegelaten in parkgebied”
en is het huidig bestreden besluit “principieel in strijd met de voorschriften van het
van kracht zijnde gewestplan”.
Het middel is gegrond.
X-12.805-12.990-11/16
VI. Onderzoek van de middelen in de zaak sub II
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
17.
De verzoekster roept in een eerste middel de schending in van
“art. 127 en art. 109 van het decreet van 18 mei 1999 houdende de organisatie van
de ruimtelijke ordening en art. 3, § 3, 5/ van het besluit van de Vlaamse regering van
5 mei 2000 betreffende de openbare onderzoeken over aanvragen tot
stedenbouwkundige vergunning en verkavelingsaanvragen” :
“Doordat essentiële wijzigingen aan het project worden aangebracht zonder
dat hierover een openbaar onderzoek heeft plaatsgevonden,
Terwijl de vergunning welke verleend wordt op een aangepast concept, in
geval van een essentiële wijziging na het afsluiten van het openbaar onderzoek,
niet kan worden verleend dan na opnieuw een openbaar onderzoek te hebben
laten plaatsvinden.
Zodat de in het middel aangehaalde wettelijke bepalingen geschonden zijn.
TOELICHTING:
27. Ook werken, handelingen of wijzigingen waarvoor een aanvraag wordt
gedaan overeenkomstig art. 127, DORO zijn niet vrijgesteld van de verplichting
tot het houden van een openbaar onderzoek (art. 127, §1,2e lid, DORO). In casu
diende op grond van art. 3, §3,5/ een openbaar onderzoek te worden gehouden.
28. In casu is de wetgeving inzake openbare onderzoeken is geschonden.
29. Omtrent het oogmerk van een openbaar onderzoek stelt de Raad van
State het volgende:
‘De openbaarmaking van de bouwaanvragen is voorgeschreven,
eensdeels, om degenen die bezwaren hebben tegen de bouwaanvraag de
mogelijkheid te bieden hun bezwaren en opmerkingen te doen gelden,
anderdeels, aan de bevoegde autoriteiten de nodige inlichtingen en
gegevens te verstrekken opdat zij met kennis van zaken kunnen
oordelen’.
30. Het is duidelijk dat er twee doeleinden zijn:
- de mogelijkheid bezwaren en opmerkingen te doen gelden,
- de overheid de nodige inlichtingen en gegevens te verstrekken opdat
zij met kennis van zaken kunnen oordelen.
- Bezwaren werden kenbaar gemaakt m.b.t. het poortgebouw aan de Van
Baurscheitlaan dat tevens zou functioneren als een tweede bijkomende nieuwe
toegang tot het zwemcomplex. Thans wordt een nieuwe vergunning verleend,
waarbij de bijkomende publieke toegang meer in het begin van de straat wordt
gesitueerd. In de vergunning wordt het volgende overwogen (...):
A de voorziene volwaardige tweede toegang met fietsenstalling aan de
Van Baurscheitlaan (ter hoogte van de bestaande dienstingang) mag
niet worden uitgevoerd; enkel de bestaande dienstingang kan
behouden blijven;
A de noodzakelijke tweede volwaardige toegang dient te worden
verplaatst naar de bestaande toegang aan de tennisterreinen; indien de
uitbouw van de bestaande ingang aan de tennisterreinen met de
plaatsing van o.a. een fietsenstalling gepaard gaat met
X-12.805-12.990-12/16
vergunningsplichtige werken, dient hiervoor een afzonderlijke
stedenbouwkundige vergunning te worden bekomen;
32. De aanvraag wordt aldus op een essentieel punt gewijzigd, zonder dat
evenwel een nieuw openbaar onderzoek heeft plaatsgehad. Verzoekende
partijen hebben hun bezwaren omtrent deze gewijzigde toegangslocatie niet
kenbaar kunnen maken.
33. Niet alleen op het punt van de locatie van de ingang zijn er wijzigingen
gebracht zonder nieuw openbaar onderzoek, doch ook het concept van de
zwemvijver zelf werd essentieel gewijzigd zonder nieuw openbaar onderzoek.
Het oorspronkelijk concept van de zwemvijver, gesteund op een zwemvijver
in Combloux in Frankrijk is verlaten nadat de buurtbewoners het vernietigend
verslag van de franse ‘Conseil supérieure d’hygiene’ over de haalbaarheid van
het project hadden overgemaakt. Thans is gekozen, zonder nieuw openbaar
onderzoek, voor een ander (Duits) concept van zwemgelegenheid dat bestaat
uit drie delen en waarvan de deugdelijkheid evenmin is aangetoond. Er blijken
evenwel (nog) geen plannen voorhanden te zijn voor de nieuwe
bouwvergunning op basis van dit gewijzigde concept, terwijl deze verandering
van concept, onmiskenbaar stedenbouwkundige gevolgen heeft. Deze wijziging
is nooit het voorwerp geweest van een stedenbouwkundige aanvraag, openbaar
onderzoek of advies. Er blijken ook wat dit betreft geen nieuwe plannen te zijn.
Blijkbaar gaat stad Antwerpen er van uit dat zij, omdat zij geen nieuwe plannen
opstelt, het openbaar onderzoek niet meer moet overdoen. Deze redenering is
uiteraard geheel onjuist.
34. De exacte ligging van de ingang en van het concept van de zwemvijver
zijn essentiële elementen. Er werden hieraan essentiële wijzigingen gebracht
zonder nieuw openbaar onderzoek. Dit is ten onrechte niet gebeurd.
35. De rechtspraak hierover van de Raad van State is evenwel duidelijk:
indien een essentiële wijziging van een vergunningsaanvraag plaatsvindt na het
afsluiten van het openbaar onderzoek, kan de vergunning welke verleend wordt
op het aangepaste en essentieel gewijzigde concept niet worden verleend dan
na opnieuw een openbaar onderzoek te hebben laten plaatsvinden.
36. Er heeft geen nieuw openbaar onderzoek plaatsgehad ondanks de
essentiële wijziging m.b.t. de locatie en het concept van de zwemvijver.
Blijkens de vergunning (...) zou de gewijzigde locatie verband houden met het
feit dat ernstige overlast zou gecreëerd worden voor de omwonenden wanneer
de bijkomende toegang zoals voorgesteld in de eerste vergunning behouden zou
blijven. Hetzelfde geldt evenwel ook m.b.t. de gewijzigde locatie. Verzoekende
partijen wensen hiertegen eveneens bezwaar in te dienen, doch hebben hiertoe
niet de mogelijkheid gehad, aangezien deze gewijzigde locatie pas aan de orde
komt na het afsluiten van het openbaar onderzoek. Het komt aldus voor alsof
er tegen de gewijzigde locatie geen bezwaar zou bestaan, terwijl er gewoon
geen mogelijkheid geweest is om hiertegen bezwaar te uiten aangezien het niet
aan de orde was op grond van het oorspronkelijke opzet. Hetzelfde geldt voor
wat het concept (Duits of Frans) van zwemvijver betreft.
37. De vergunning is dan ook onwettig.
38. Het middel is gegrond”.
Beoordeling
18.
Er wordt niet betwist dat de aanvraag die tot het bestreden besluit
heeft geleid aan een openbaar onderzoek dient te worden onderworpen. Iedereen kan
gedurende de periode van het openbaar onderzoek bezwaren of opmerkingen in
verband met het ontwerp ter kennis brengen van de vergunningverlenende overheid,
X-12.805-12.990-13/16
die zich over de ingediende bezwaren en opmerkingen dient uit te spreken. Deze
openbaarmaking is voorgeschreven, eensdeels, om degenen die bezwaren zouden
hebben tegen de bouwaanvraag de mogelijkheid te bieden hun bezwaren en
opmerkingen te doen gelden, anderdeels, aan de bevoegde overheden de nodige
inlichtingen en gegevens te verstrekken opdat zij met kennis van zaken zouden
kunnen oordelen. De formaliteit van het openbaar onderzoek is een substantiële
pleegvorm.
Op straffe van anders de waarborgen die de procedure van
openbaarmaking aan de belanghebbende derden biedt, volkomen te negeren, wordt
deze substantiële pleegvorm miskend indien, na de formaliteit van het openbaar
onderzoek, een essentiële wijziging aan het plan dat als grondslag dient voor het
nemen van de bestreden beslissing, wordt aangebracht, die niet aan de formaliteit
van het openbaar onderzoek is onderworpen.
19.
In het bestreden besluit wordt met betrekking tot de bijkomende
volwaardige toegang tot het zwemgedeelte van het park gesteld dat, “vanuit het
oogpunt van de bescherming van het park als landschap (...) één van de essentiële
voorwaarden voor het aanvaarden van het project (...) de garantie (is) dat er geen
onredelijke overlast zou veroorzaakt worden in het park” en dat dit “deels (kan)
bekomen worden door, naast de bestaande ingang aan de Unitaslaan, een tweede
volwaardige ingang te voorzien, zodat de toevoer van personen wordt verspreid over
het gehele park”.
Nog luidens het bestreden besluit mag de in de aanvraag
voorziene nieuwe toegang tot het complex aan de Van Baurscheitlaan, zoals die
tijdens het openbaar onderzoek bekend was, “niet (...) worden uitgevoerd”, maar
kan “enkel de bestaande dienstingang (...) behouden blijven” en dient “de
noodzakelijke tweede volwaardige toegang (...) te worden verplaatst naar de
bestaande toegang aan de tennisterreinen”, waarbij “indien de uitbouw van de
bestaande ingang aan de tennisterreinen met de plaatsing van o.a. een fietsenstalling
gepaard gaat met vergunningsplichtige werken, hiervoor een afzonderlijke
stedenbouwkundige vergunning (dient) te worden bekomen”.
De verplaatsing van de als essentieel beschouwde bijkomende
toegang kan niet anders dan als een essentiële wijziging van het plan worden
aanzien. Het standpunt van de verwerende en de tussenkomende partij dat er door
de wijziging van de toegang niets wezenlijks verandert, kan niet worden bijgetreden,
temeer daar de nieuw voorziene toegang nog als een “volwaardige toegang” met
“de plaatsing van o.a. een fietsenstalling” dient te worden ingericht.
Het middel is in de aangegeven mate gegrond.
X-12.805-12.990-14/16
BESLISSING
- De zaken A. 172.390/X-12.805 en A. 176.021/X-12.990 worden gevoegd.
- De afstand wordt vastgesteld in hoofde van Mathildis Truyens, Patrick
Janssens, Daniel Rys en Leopold Dassen.
- De Raad van State vernietigt :
a. het besluit van 27 maart 2006 van de Vlaamse minister van Financiën
en Begroting en Ruimtelijke Ordening waarbij aan de stad
Antwerpen de stedenbouwkundige vergunning wordt verleend voor
het slopen van dienstgebouwen en verhardingen, het rooien van
groenaanplantingen, het omvormen van een openluchtzwembad in
het Boekenbergpark tot een ecologisch zwemvijver en het bouwen van
dienstgebouwen waarin kleedkamers, sanitaire voorzieningen en
personeelslokalen worden ondergebracht, op een perceel gelegen te
Deurne, Unitaslaan en Van Baurscheitlaan, kadastraal bekend,
sectie B, nr. 568/e, en
b. het besluit van 22 juni 2006 van de gewestelijke stedenbouwkundige
ambtenaar houdende intrekking van de stedenbouwkundige
vergunning van 27 maart 2006 en waarbij aan de stad Antwerpen de
stedenbouwkundige vergunning wordt verleend voor het slopen van
dienstgebouwen en verhardingen, het rooien van groenaanplantingen,
het omvormen van een openluchtzwembad in het Boekenbergpark tot
een ecologische zwemvijver en het bouwen van dienstgebouwen
waarin kleedkamers, sanitaire voorzieningen en personeelslokalen
worden ondergebracht, op een perceel gelegen te Deurne, Unitaslaan
en Van Baurscheitlaan, kadastraal bekend, sectie B, nr. 568/e.
- De eerste, tweede, vierde en vijfde verzoekende partijen en de verwerende
partij in de zaak A. 172.390/X-12.805 worden verwezen in de kosten van de
vordering tot schorsing, begroot op 875 euro, ieder voor een vijfde.
De verwerende partij in de zaak A. 172.390/X-12.805 wordt verwezen in de
kosten van het beroep tot nietigverklaring, begroot op 175 euro.
X-12.805-12.990-15/16
De eerste en derde verzoekende partijen en de verwerende partij in de zaak
A. 176.021/X-12.990 worden verwezen in de kosten van de vordering tot
schorsing, begroop op 525 euro, ieder voor een derde.
De verwerende partij in de zaak A. 176.021/X-12.990 wordt verwezen in de
kosten van het beroep tot nietigverklaring, begroot op 175 euro.
De tussenkomende partij in de zaak A. 176.021/X-12.990 wordt verwezen in de
kosten van de tussenkomst, begroot op 125 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van zesentwintig
maart 2010, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Roger Stevens,
Pierre Lefranc,
Stephan De Taeye,
met bijstand van
Astrid Truyens,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Astrid Truyens
Roger Stevens
X-12.805-12.990-16/16
