Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2010:ARR.203.066 (2010-04-19)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 203.066 van 19 april 2010 Openbaar ambt - Federaal openbaar
ambt - Aanwerving en loopbaan Beslissing : Vernietiging Samenvoeging Verwerping
overige
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
IXe KAMER
ARREST
nr. 203.066 van 19 april 2010
in de zaken A. I. 183.147/IX-5644
II. 185.548/IX-5777
In zake :
I.+II.
Bartel JANSSENS
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Dirk Lindemans en Aube Wirtgen
kantoor houdend te Brussel
Keizerslaan 3
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
I.+II.
de BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de minister van
Justitie
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Patrick Peeters en Arne Vandaele
kantoor houdend te Brussel
Terhulpsesteenweg 177/6
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partijen in de zaak A. 185.548/IX-5777:
- Veerle GEENS
- Sven HEYVAERT
- Willem TAELMAN
- Nico VANHOUT
- Henri VAN DEN BOSSCHE
- Maarten DE CLERCQ,
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Stijn Verbist en Reiner Tijs
kantoor houdend te Antwerpen
Graaf van Hoornestraat 34
bij wie woonplaats wordt gekozen
IX-5644-1/25
I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep, ingesteld op 9 mei 2007, strekt tot de nietigverklaring
van:
- de beslissing van de Nederlandstalige Benoemingscommissie voor het Notariaat,
betekend bij brief van 21 maart 2007, waarbij aan Bartel Janssens wordt
meegedeeld dat hij geen 60 % van de punten heeft behaald op het schriftelijk
gedeelte van het vergelijkend examen voor de rangschikking van kandidaatnotarissen (jaar 2007) en dus niet uitgenodigd wordt op het mondelinge gedeelte
van dit vergelijkend examen,
- de door de kandidaten, die toegelaten werden tot het mondelinge gedeelte,
behaalde resultaten voor het schriftelijk gedeelte van het vergelijkend examen
(jaar 2007) en
- de beslissing van de Nederlandstalige Benoemingscommissie voor het Notariaat
om deze kandidaten toe te laten tot het mondeling gedeelte van het vergelijkend
examen voor de rangschikking van kandidaat-notarissen voor het jaar 2007
(A. 183.147/IX-5644).
Het beroep, ingesteld op 19 oktober 2007, strekt tot de nietigverklaring van:
- de beslissing van de Nederlandstalige Benoemingscommissie voor het Notariaat
tot voorlopige rangschikking van de meest geschikte kandidaten op basis van de
resultaten voor het schriftelijk en mondeling gedeelte,
- de beslissing van de Nederlandstalige Benoemingscommissie voor het Notariaat
tot definitieve rangschikking van de kandidaten en
- de koninklijke besluiten van 17 augustus 2007 houdende benoeming van de
kandidaat-notarissen voor de Nederlandse taalrol, bekendgemaakt in het Belgisch
Staatsblad van 24 augustus 2007 (A. 185.548/IX-5777).
II. Verloop van de rechtspleging
Bij arrest nr. 173.794 van 30 juli 2007 is de vordering tot
schorsing van de tenuitvoerlegging van de bestreden beslissing in de zaak
A. 183.147/IX-5644 verworpen.
De verzoeker heeft een verzoekschrift tot voortzetting van de
rechtspleging ingediend.
IX-5644-2/25
De verwerende partij heeft in beide zaken een memorie van
antwoord ingediend en de verzoeker heeft in beide zaken een memorie van
wederantwoord ingediend.
De tussenkomende partijen in de zaak A. 185.548/IX-5777 hebben
een verzoekschrift tot tussenkomst ingediend. De tussenkomst is toegestaan bij
beschikking van 9 januari 2008. De tussenkomende partijen hebben een memorie
ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Walter Van Noten heeft in beide
zaken een verslag opgesteld.
De verzoeker heeft in beide zaken een laatste memorie met
verzoek tot voortzetting ingediend. De verwerende partij heeft in beide zaken een
laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 29 maart 2010.
Staatsraad Pierre Barra heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Aube Wirtgen, die verschijnt voor de verzoeker,
advocaat Patrick Peeters, die verschijnt voor de verwerende partij, en advocaat
Ingrid Van Aken, die loco advocaat Stijn Verbist verschijnt voor de tussenkomende
partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Walter Van Noten heeft een met
dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
In het Belgisch Staatsblad van 12 januari 2007 wordt het
koninklijk besluit van 8 januari 2007 tot vaststelling van het aantal kandidaat-
IX-5644-3/25
notarissen per taalrol voor het jaar 2007 bekendgemaakt. Voor de Nederlandse
taalrol wordt het aantal te benoemen kandidaat-notarissen vastgesteld op 36. In
hetzelfde Belgisch Staatsblad verschijnt ook de oproep tot de kandidaten voor het
vergelijkend examen voor het jaar 2007.
3.2.
Met een aangetekend schrijven van 6 februari 2007 deelt de
verzoeker mee dat hij aan het examen wenst deel te nemen. Bij aangetekende brief
van 23 februari 2007 wordt hij uitgenodigd voor het schriftelijk gedeelte.
3.3.
Op 10 maart 2007 heeft het schriftelijk examen plaats. Aan de
kandidaten worden vier vragenlijsten voorgelegd : een vragenlijst nr. I, met acht
open vragen (praktische gevallen), in totaal te quoteren op 22 punten; een vragenlijst
nr. II, met zes vragen waarbij de kandidaten telkens een bepaalde clausule moeten
schrijven naar aanleiding van een consultatie over een praktisch geval, in totaal te
quoteren op 28 punten; een vragenlijst nr. III, met 30 vragen waarop telkens een kort
antwoord dient te worden gegeven, in totaal te quoteren op 30 punten; een
vragenlijst nr. IV, bestaande uit een akte van oprichting van een vennootschap,
waaruit de kandidaten 20 fouten moeten halen, in totaal te quoteren op 20 punten.
Het hele examen wordt aldus gequoteerd op 100 punten. Overeenkomstig het
examenreglement wordt elke vragenlijst verbeterd door twee leden van de
Nederlandstalige Benoemingscommissie voor het Notariaat.
3.4.
Op 17 maart 2007 vindt de deliberatie van de Benoemingscommissie plaats. Nadat de punten van de onderscheiden onderdelen van de schriftelijke
proef zijn gecollationeerd, blijkt dat slechts 8 kandidaten 60 % of meer behaald
hebben. Daarop beslist de commissie, “teneinde voldoende kandidaten toe te laten
tot het mondeling examengedeelte”, om de punten voor alle kandidaten met
10 punten op te trekken, te verdelen als volgt: 4 punten voor lijst I, 2 punten voor
lijst II, 3 punten voor lijst III, en 1 punt voor lijst IV. Na die aanpassing behalen
51 kandidaten 60 % of meer voor het schriftelijk gedeelte van het examen. De lijst
van de geslaagde kandidaten die worden toegelaten tot het mondeling gedeelte van
het vergelijkend examen wordt bekendgemaakt op de website van de Benoemingscommissie. De examenuitslag van deze kandidaten en de beslissing om deze
kandidaten toe te laten tot het mondeling gedeelte van het examen zijn de tweede
en derde bestreden beslissing in de zaak A. 183.147/IX-5644.
IX-5644-4/25
3.5.
Bij aangetekend schrijven van 21 maart 2007 wordt aan de
verzoeker meegedeeld dat, nu hij niet het vereist aantal punten heeft behaald op het
schriftelijk gedeelte, hij niet wordt uitgenodigd op het mondeling gedeelte van het
vergelijkend examen. Dit is de eerste bestreden beslissing in de zaak A. 183.147/IX5644.
Deze beslissing luidt als volgt:
“Het spijt ons U te moeten meedelen dat U geen 60 % van de punten hebt
behaald op het schriftelijk gedeelte van het vergelijkend examen voor de
rangschikking van kandidaat-notarissen. Wij kunnen U bijgevolg niet
uitnodigen op het mondeling gedeelte van dit vergelijkend examen.
Dit zijn de punten die door U behaald werden op de vier vragenlijsten :
Vragenlijst nr I : Open vragen
Vragenlijst nr. II : Consultaties en clausules
Vragenlijst nr. III : Basiskennis
Vragenlijst nr. IV : Te verbeteren akte
TOTAAL
15/22
10/28
21,25/30
12,75/20
59/100
Indien u meer uitleg wenst bij deze resultaten, kan u deelnemen aan één van
de informatievergaderingen die georganiseerd zullen worden en waarvan de
data u later zullen meegedeeld worden.
[...].”
3.6.
Bij aangetekende brieven van 25 en 29 maart 2007 betwist de
verzoeker de voormelde quotering. Tevens vraagt hij inzage en afschrift van zijn
examenteksten, met de verbetering daarvan, alsook van zijn examendossier.
3.7.
Op 30 maart 2007 antwoordt de Voorzitter van de Benoemingscommissie dat een collectieve bespreking van het schriftelijk examen voorzien is op
20 april of 4 mei, en dat de verzoeker dan inzage kan verkrijgen van zijn examenkopijen. De verzoeker neemt daarop deel aan de informatievergadering van 20 april
2007. Hij krijgt er inzage van zijn examenkopijen, waarop geen enkele commentaar
is aangebracht. Voorts krijgt hij, zoals de andere aanwezigen, een bundel met de
modelantwoorden op de vragen.
3.8.
Intussen vindt tussen 26 en 30 maart 2007 het mondelinge
gedeelte van het examen plaats.
IX-5644-5/25
3.9.
Vervolgens maakt de Benoemingscommissie een lijst op met de
voorlopige rangschikking van de kandidaten voor het vergelijkend examen van
kandidaat-notaris 2007. Een eerste versie wordt opgemaakt op 30 maart 2007. Een
tweede, verbeterde versie wordt opgemaakt op 4 april 2007. Dit is de eerste
bestreden beslissing in de zaak G/A. 185.548/IX-5777.
3.10.
Op 15 juni 2007 stelt de Benoemingscommissie, na onderzoek van
de wettelijk vereiste adviezen, de definitieve lijst op van de gunstig gerangschikte
kandidaten. Dit is de tweede bestreden beslissing in de zaak G/A. 185.548/IX-5777.
3.11.
Bij koninklijke besluiten van 17 augustus 2007 worden
35 kandidaat-notarissen benoemd. De lijst van de benoemde kandidaat-notarissen
wordt bekendgemaakt in het Belgisch Staatsblad van 24 augustus 2007. In de
tweede zaak wijst de verzoeker die koninklijke besluiten als de derde bestreden
beslissing aan.
IV. Samenhang
4.
In het belang van een goede rechtsbedeling is er grond om de
beroepen samen te voegen.
V. Ontvankelijkheid van de beroepen
Standpunt van de partijen
Zaak A.183.147/IX-5644
5.
In haar memorie van antwoord voert de verwerende partij aan dat
het beroep niet ontvankelijk is in de mate dat het betrekking heeft op “de door de
kandidaten die toegelaten werden tot het mondelinge gedeelte, behaalde resultaten
voor het schriftelijk gedeelte van het vergelijkend examen (jaar 2007)”, aangezien
“resultaten” geen voor schorsing of vernietiging vatbare handelingen zijn in de zin
van de artikelen 14 en 17 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State.
Wat het beroep betreft tegen de beslissing van de Benoemingscommissie om de kandidaten die geslaagd waren in de schriftelijke proef toe te laten
tot het mondeling gedeelte van het examen, laat de verwerende partij gelden dat de
IX-5644-6/25
verzoeker geen actueel belang heeft bij die vordering, nu hij geen beroep heeft
ingesteld tegen de koninklijke besluiten van 17 augustus 2007 waarbij de kandidaatnotarissen werden benoemd.
De verzoeker toont volgens de verwerende partij evenmin aan in
welke mate de vermelding van de kandidaten die geslaagd zijn voor het schriftelijk
examen, voor hem griefhoudend is. Zij laat gelden dat de verzoeker overigens geen
middelen ontwikkelt tegen die vermelding. Hij heeft aldus geen belang bij de
nietigverklaring van die beslissing.
6.
In zijn memorie van wederantwoord stelt de verzoeker dat de
kritiek betreffende de ontvankelijkheid van het beroep kan weerlegd worden met
verwijzing naar de rechtspraak van de Raad van State betreffende de beroepen
gericht tegen de beslissingen van de Benoemingscommissie voor het Notariaat
waarbij een kandidaat niet geslaagd wordt verklaard voor het schriftelijk gedeelte
van het vergelijkend examen. Volgens de verzoeker eist die rechtspraak dat, opdat
de verzoeker van het vereiste belang zou doen blijken, hij ook de door de andere
kandidaten behaalde resultaten voor het examen zou aanvechten en nadien zou
opkomen tegen de definitieve rangschikking van de kandidaten. Uit de rechtspraak
blijkt minstens impliciet dat de resultaten voor vernietiging vatbare rechtshandelingen zijn en dat de verzoeker belang heeft bij de vernietiging van de resultaten van
andere kandidaten en van hun toelating tot het mondeling gedeelte van het
vergelijkend examen en de daaropvolgende rangschikking.
Wat betreft de kritiek dat tegen de derde bestreden beslissing geen
middelen worden aangevoerd, merkt de verzoeker op dat de onwettigheid van de
eerste bestreden beslissing uiteraard ook de wettigheid van alle navolgende
beslissingen van de Nederlandstalige Benoemingscommissie aantast, derwijze dat
de verzoeker geen middelen moet ontwikkelen die uitsluitend de derde bestreden
beslissing betreffen.
De verzoeker wijst er verder op dat de exceptie dat hij geen
actueel belang heeft bij het beroep doordat hij geen beroep zou hebben ingesteld
tegen de koninklijke besluiten van 17 augustus 2007 tot benoeming van de
kandidaat-notarissen, feitelijke grondslag mist. Hij laat gelden bij verzoekschrift van
19 oktober 2007 zowel de nietigverklaring gevorderd te hebben van de beslissingen
van de Nederlandstalige Benoemingscommissie tot voorlopige en tot definitieve
IX-5644-7/25
rangschikking van de kandidaten, als van de daaropvolgende koninklijke besluiten
tot benoeming van de kandidaat-notarissen van de Nederlandse taalrol.
Zaak A.185.548/IX-5777
7.
In haar memorie van antwoord voert de verwerende partij aan dat
de argumentatie van de verzoeker in deze zaak gelijk loopt met deze in de eerste
zaak. Volgens de verwerende partij heeft de verzoeker geen belang bij het
aanvechten van de koninklijke besluiten tot benoeming van de kandidaat-notarissen,
aangezien slechts 35 kandidaat-notarissen werden benoemd, terwijl er 36 plaatsen
vacant waren. Indien de Raad van State de argumentatie van de verzoeker in de
eerste zaak zou volgen en zou oordelen dat de verzoeker ten onrechte niet werd
toegelaten tot het mondeling examen, zou de verzoeker alsnog als zesendertigste
kandidaat-notaris kunnen worden benoemd, gesteld dat hij ook de andere
voorwaarden voor deze benoeming vervult. De omstandigheid dat de verzoeker geen
enkel specifiek middel ontwikkelt tegen de 35 koninklijke besluiten van 17 augustus
2007, noch tegen de twee andere bestreden beslissingen, bevestigt dat hij geen enkel
voordeel kan halen uit de nietigverklaring van de bestreden beslissingen en
dienvolgens geen belang heeft bij zijn beroep.
8.
De tussenkomende partijen argumenteren in dezelfde zin als de
verwerende partij dat de voorlopige en definitieve rangschikking en de benoeming
van 35 kandidaat-notarissen geen nadelige gevolgen heeft voor de verzoeker, zodat
de vernietiging daarvan hem geen bijkomend voordeel oplevert. Er werden immers
slechts 35 kandidaat-notarissen benoemd, terwijl er 36 benoemd hadden mogen
worden. Indien het beroep van de verzoeker in de eerste zaak gegrond zou worden
verklaard, dan zou de benoemingsprocedure nog kunnen worden verder gezet. In dat
geval zou de verzoeker het mondeling examen kunnen afleggen en, voor zover hij
dit met succes zou doorlopen hebben, nog steeds benoemd kunnen worden,
aangezien één van de te begeven plaatsen nog niet ingevuld is. Onderhavige zaak
is volgens de tussenkomende partijen dan ook wezenlijk verschillend van hetgeen
in het arrest nr. 148.756 van 12 september 2005 inzake Hertogen aan de orde was
waarin de verzoeker bij gebrek aan belang werd afgewezen in zijn vordering tegen
de voorbeslissing om reden dat hij nadien de eindbeslissing niet bestreden had. Te
dezen is immers één plaats nog niet ingevuld, zodat de verzoeker desgevallend
benoemd zou kunnen worden, zonder dat de benoeming van de andere kandidaatnotarissen moet aangevochten worden.
IX-5644-8/25
In zijn memorie van wederantwoord en laatste memorie merkt de
verzoeker vooreerst op dat de verwerende partij in de eerste zaak zelf gesteld heeft
dat, in zoverre hij geen beroep zou hebben ingesteld tegen de koninklijke besluiten
van 17 augustus 2007 tot benoeming van de kandidaat-notarissen, hij zijn actueel
belang om beroep in te stellen tegen de beslissing van de Benoemingscommissie om
bepaalde kandidaten toe te laten tot het mondeling gedeelte van het vergelijkend
examen zou hebben verloren, omdat deze beslissing de noodzakelijke rechtsgrond
vormt voor de benoeming tot kandidaat-notaris. De verwerende partij stelde volgens
de verzoeker, zelf dat hij, teneinde zijn belang bij het eerste beroep te behouden,
verplicht was om ook een beroep in te stellen tegen de koninklijke besluiten tot
benoeming van de kandidaat-notarissen.
In verband met de kritiek dat hij tegen de 35 koninklijke besluiten
van 17 augustus 2007 geen specifieke middelen aanvoert, merkt de verzoeker op dat
de onwettigheid van de beslissing van de Benoemingscommissie waarbij wordt
beslist dat hij geen 60 % van de punten heeft behaald op het schriftelijk gedeelte en
dus niet wordt uitgenodigd op het mondeling gedeelte van het vergelijkend examen,
uiteraard ook alle navolgende beslissingen van de Benoemingscommissie aantast,
en dus ook de koninklijke besluiten tot benoeming van de kandidaat-notarissen.
De verzoeker betwist dat hij geen belang zou hebben bij het
aanvechten van de koninklijke besluiten tot benoeming van de kandidaat-notarissen
omdat hij als zesendertigste kandidaat-notaris zou kunnen benoemd worden.
Volgens de verzoeker gaat de verwerende partij aldus voorbij aan de bepalingen van
de wet van 16 maart 1803 tot regeling van het notarisambt. Artikel 35 van deze wet
bepaalt dat de Koning ieder jaar een bepaald aantal kandidaat-notarissen benoemt.
Hij stelt ieder jaar het aantal te benoemen kandidaat-notarissen per taalrol vast. Dit
aantal wordt vastgesteld op basis van het aantal te benoemen notarissen-titularis, op
basis van het aantal aangewezen plaatsvervangende notarissen, in functie van het
aantal laureaten van vroegere sessies die nog niet geassocieerd of niet benoemd zijn
en op basis van de behoefte aan geassocieerden. Overeenkomstig artikel 39, § 5, van
voormelde wet gaat de Benoemingscommissie over tot een definitieve rangschikking van de kandidaten en worden er maximaal zoveel kandidaten gerangschikt als
er vacante plaatsen zijn van kandidaat-notaris. Luidens artikel 39, § 6, van deze wet
benoemt de Koning de betrokkenen tot kandidaat-notaris binnen de maand na de
overzending van de definitieve lijst met de gerangschikte kandidaten. Met
toepassing van deze bepalingen werd bij koninklijk besluit van 14 december 2006
IX-5644-9/25
het aantal te benoemen kandidaat-notarissen voor het jaar 2008 vastgesteld, waarbij
uiteraard rekening werd gehouden met het aantal kandidaat-notarissen die voor het
jaar 2007 werden benoemd. Aldus kan door de verwerende partij op geen enkele
wijze worden gegarandeerd dat bij de vernietiging van de met het eerste beroep
bestreden beslissingen, de aanvankelijke zesendertigste plaats voor de verzoeker kan
worden opengehouden. De verzoeker behoudt derhalve zijn belang bij de
vernietiging van de bedoelde 35 koninklijke besluiten.
Beoordeling
10.
In de zaak A. 183.147/IX-5644 vordert de verzoeker vooreerst de
nietigverklaring van de beslissing van de Nederlandstalige Benoemingscommissie,
hem meegedeeld bij brief van 21 maart 2007, waarbij hem voor het schriftelijk
gedeelte van het vergelijkend examen geen 60 % van de punten werden toegekend
en hij bijgevolg niet werd uitgenodigd voor het mondeling gedeelte van dit
vergelijkend examen. De verzoeker ontleent zijn belang bij die vordering aan het
feit dat hij na een nieuwe deliberatie voor het schriftelijk gedeelte tot het mondeling
gedeelte van het examen zou kunnen worden toegelaten en dat hij, indien hij slaagt
voor het mondeling gedeelte, in de door de Benoemingscommissie opgemaakte
voorlopige en definitieve rangschikking van de kandidaten zou kunnen worden
opgenomen en tot kandidaat-notaris zou kunnen benoemd worden.
De verschillende excepties doen de vraag rijzen of de verzoeker
om dat doel te kunnen bereiken, en dus belang te hebben bij zijn vordering,
eveneens de nietigverklaring dient te vorderen van de door hem bestreden
beslissingen die ten opzichte van andere, meer succesvolle deelnemers aan het
vergelijkend examen werden genomen.
11.
Uit de feitelijke gegevens van de zaak blijkt dat het aantal
kandidaat-notarissen voor de Nederlandse taalrol bij koninklijk besluit van 8 januari
2007 werd vastgesteld op 36, doch slechts 35 kandidaat-notarissen werden
benoemd.
De verwerende en de tussenkomende partijen leiden hieruit terecht
af dat de benoeming van de verzoeker tot kandidaat-notaris mogelijk blijft, zonder
dat het nodig is de resultaten van de andere kandidaten, de voorlopige en definitieve
rangschikking van de geslaagde kandidaten en de daaropvolgende benoeming van
IX-5644-10/25
de kandidaat-notarissen te vernietigen. Er blijft immers nog één plaats van
kandidaat-notaris open, zodat het, in tegenstelling tot de feitelijke gegevens in de
zaak die aanleiding gaf tot het door de verzoeker ingeroepen arrest Hertogen, niet
noodzakelijk is dat “minstens één van de gerangschikte kandidaten de plaats ruimt”
om de verzoeker desgevallend tot kandidaat-notaris te kunnen benoemen.
Waar de verzoeker stelt dat er geen waarborg is dat de zesendertigste plaats van kandidaat-notaris vacant zal blijven, dient te worden opgemerkt dat
de verwerende partij in functie van verzoekers beroep en het gebeurlijk vernietigingsarrest deze plaats dient onbezet te houden te meer dient te worden vastgesteld
dat de verwerende partij blijk zou geven van deloyaal procesgedrag indien zij eerst
zou opwerpen dat de verzoeker omwille van het vacant zijn van de zesendertigste
plaats van kandidaat-notaris geen belang heeft bij de nietigverklaring van de
koninklijke besluiten tot benoeming van de kandidaat-notarissen, om vervolgens aan
de verzoeker tegen te werpen dat hij niet tot kandidaat-notaris kan worden benoemd
omdat de zesendertigste plaats van kandidaat-notaris inmiddels reeds werd ingevuld
door de latere benoemingen als kandidaat-notaris.
12.
Gelet op het voorgaande dient met betrekking tot de ontvankelijkheid van de beroepen tot het volgende te worden besloten :
- het eerste beroep is ontvankelijk in zover de verzoeker de nietigverklaring vordert
van de beslissing van de Nederlandstalige Benoemingscommissie, hem meegedeeld bij brief van 21 maart 2007, waarbij hem voor het schriftelijk gedeelte van
het vergelijkend examen geen 60 % van de punten werden toegekend en hij dus
niet werd uitgenodigd op het mondeling gedeelte van dit vergelijkend examen;
- het eerste beroep is niet ontvankelijk in zover de verzoeker de nietigverklaring
vordert van de door de kandidaten, die toegelaten werden tot het mondelinge
gedeelte, behaalde resultaten voor het schriftelijk gedeelte van het vergelijkend
examen en van de beslissing om deze kandidaten toe te laten tot het mondeling
gedeelte van het vergelijkend examen;
- het tweede beroep is niet ontvankelijk.
V. Onderzoek van het enig middel
Standpunt van de partijen
IX-5644-11/25
In het enig middel voert de verzoeker de schending aan van de
artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke
motivering van de bestuurshandelingen (hierna: de motiveringswet) en van de
materiële motiveringsplicht.
De verzoeker merkt op dat de feitelijke en juridische motieven die
het examenresultaat verantwoorden hem niet ter kennis werden gebracht. Er kan niet
worden aangenomen dat de motivering van de examenuitslag in de punten zelf
gelegen is, aangezien dit slechts geldt wanneer de punten antwoorden op kennisvragen waarderen. Op 20 april 2007 heeft de verzoeker inzage kunnen nemen van
de modelantwoorden van de commissie en van de examenkopijen, maar zonder
aantekeningen van de examencommissie die hem in staat zouden hebben gesteld de
motieven te kennen die het examenresultaat verantwoorden. Het examen omvat
meer dan louter kennisvragen en beoogt niet enkel de louter theoretische kennis van
de kandidaten te toetsen. In die omstandigheden volstaat een cijfer niet als formele
motivering van de beoordeling van de examenproef.
Wat de materiële motivering betreft, heeft de verzoeker redenen
om aan te nemen dat hem onvoldoende punten werden toegekend, zeker op het
vierde onderdeel, met name de te verbeteren akte. Op dat onderdeel behaalde hij
12,75 punten op 20 en zou 1 punt meer of 13,75 op 20 voldoende zijn geweest om
toegelaten te worden tot het mondeling gedeelte van het vergelijkend examen. De
volgende door de verzoeker vastgestelde fouten werden door de Benoemingscommissie ten onrechte niet in aanmerking genomen :
“1) de oorsprong van eigendom van het ingebrachte onroerend goed was
beperkt tot 3 jaar. Dit moet volgens artikel 226,7/ W.Venn. 5 jaar zijn.
2) de notaris attesteerde de naam en voornamen van de oprichterinbrenger van een onroerend goed, doch niet zijn geboorteplaats en datum : schending van artikel 139, tweede lid Hyp.W
3) de statuten vermelden de dag en het uur waarop de jaarvergadering
moet plaatsvinden, doch niet de gemeente (schending van artikel 282
W.Venn.),
4) de te verbeteren statuten spraken van ‘register van vennoten’, terwijl
artikel 233 W.Venn. spreekt over ‘register van aandelen’. Vennoten en
aandelen zijn evenwel geen synoniemen. Bovendien moet dat register
nog andere gegevens bevatten dan de loutere identiteit van de vennoten
(artikel 233, tweede lid W.Venn.).
5) in de akte wordt op een bepaalde plaats van ‘accountant’ gesproken
terwijl de wettelijke term ‘bedrijfsrevisor’ is. Op een andere plaats in
de akte wordt dit wel als een fout erkend.”
IX-5644-12/25
Volgens de verzoeker was er geen enkele objectieve reden om
deze fouten die de verzoeker in de akte verbeterd had bij het bepalen van het
puntenaantal niet in aanmerking te nemen.
14.
De verwerende partij antwoordt dat de verzoeker erkent dat hij op
20 april 2007 inzage heeft kunnen nemen van het bundel met de modelantwoorden
en van zijn eigen examenkopij. De verzoeker is aldus in staat geweest om, aan de
hand van de modelantwoorden, na te gaan wat van hem werd verwacht, en kon aldus
kennis nemen van de motivering van de punten die hij op de verschillende vragen
heeft behaald. De correctoren maken geen aantekeningen op de examenkopij nu zij
de antwoorden onafhankelijk van elkaar nakijken en beïnvloeding moet vermeden
worden. De verzoeker kon nochtans aan de hand van het modelantwoord nagaan in
welke mate zijn antwoord overeenstemt met het modelantwoord.
Uit de bijlage bij het ministerieel besluit van 13 januari 2003
houdende de goedkeuring van het programma van het jaarlijks vergelijkend examen
tot rangschikking van de kandidaat-notarissen blijkt, zo vervolgt de verwerende
partij, dat het te dezen om kennisvragen gaat. De schriftelijke proef bestaat uit
onderdelen waarbij het enkel vermelden van een waardecijfer het mogelijk maakt
om inzicht te krijgen in de motieven die tot de in het cijfer uitgedrukte waardering
hebben geleid. De verzoeker heeft de modelantwoorden en zijn examenkopij mogen
inkijken.
Voorts merkt de verwerende partij op dat de verzoeker ten
onrechte aanvoert dat de Benoemingscommissie vijf fouten in vraag IV niet in
aanmerking heeft genomen. Het komt uitsluitend aan de Benoemingscommissie toe
om, binnen de grenzen van de redelijkheid, te oordelen over de examenuitslag en om
te bepalen aan de hand van welke objectieve criteria de examens verbeterd en
beoordeeld moeten worden. De Raad van State mag zijn oordeel niet in de plaats
stellen van de administratieve overheid wat de criteria betreft om een proef te
verbeteren.
In de mate het toch aan de Raad van State zou toekomen de
toegekende punten te toetsen, merkt de verwerende partij met betrekking tot de door
de verzoeker opgeworpen fouten die bij de quotering van vraag IV niet in rekening
zouden zijn gebracht, het volgende op:
IX-5644-13/25
“Verzoeker kan in geen geval argumenteren dat ten onrechte geen rekening
werd gehouden met de ‘fouten’ die hij opwerpt onder l/ en 2/, nu hij deze
opmerkingen maakte buiten de daartoe voorziene ruimte. Verzoeker heeft
nochtans op zijn antwoordblad volgende tekst eigenhandig geschreven : ‘Er
wordt geen rekening gehouden met de antwoordbladen die niet ingevuld
werden overeenkomstig de onderrichtingen’. In die onderrichtingen staat
duidelijk vermeld dat moet geantwoord worden in de daartoe voorziene kaders
(stuk 31). De Benoemingscommissie achtte het redelijk om de antwoorden
buiten de voorgedrukte vakken niet te quoteren nu op die manier wordt
vermeden dat de kandidaat onbeperkt ‘fouten’ zou opwerpen, in de hoop dat hij
of zij aldus de 20 terechte fouten zou vinden die in het modelantwoord vermeld
staan.
Wat de eerste ‘fout’ betreft, moet trouwens worden opgemerkt dat artikel 226,
7/ W. Venn. de vermelding oplegt van de overdrachten onder bewarenden titel
gedurende de vijf voorgaande jaren. Uit niets in de akte blijkt dat dit beperkt
werd tot drie jaar.
Met betrekking tot de derde ‘fout’, vereist de wet niet uitdrukkelijk de
vermelding in de oprichtingsakte van de plaats waar de algemene vergadering
bijeenkomt. Artikel 282 W.Venn. (oud artikel 73 wet op de handelsvennootschappen) stelt integendeel uitdrukkelijk dat de dag en het uur in de statuten
moeten worden bepaald, en legt dit niet uitdrukkelijk op voor de gemeente, ook
al wordt gesteld dat de vergadering in de gemeente moet plaatsvinden. Volgens
Van Ryn en Heenen bepalen de statuten vrij de plaats waar de algemene
vergaderingen gehouden worden, maar moeten ze gehouden worden op de zetel
als de plaats niet in de statuten is aangegeven (J. Van Ryn en J. Heenen,
Principes de droit commercial, Brussel, Bruylant, 1976, deel 1, nr. 696 p. 437).
Met betrekking op de vierde ‘fout’ die verzoeker opwerpt, is het gebruik
van de term ‘register van vennoten’ (dat zijn oorsprong vindt in het oud artikel
125 van de wet op de handelsvennootschappen) niet onjuist, nu artikel 233
W.Venn. refereert aan de term ‘register van aandelen’.
Betreffende de vijfde ‘fout’, vermeldt verzoeker in zijn antwoord onder nr.
14 (stuk 11, lijn nr. 145) dat het verslag dient te worden opgemaakt door de
commissaris. Verzoeker laat evenwel op regel 22 van de ontwerpakte na om
‘verslag van de accountant’ aan te duiden als fout. Meer zelfs, onder nr. 4, van
zijn antwoord verwijst hij naar ‘de conclusies van het verslag van de accountant’. Verzoeker krijgt dan ook een score van 0,5 punten.”
15.
In zijn memorie van wederantwoord stelt de verzoeker dat uit de
beschrijving van het vergelijkend examen in de bijlage bij het ministerieel besluit
van 13 januari 2003 niet anders kan dan besloten worden dat ook het schriftelijk
gedeelte meer omvat dan loutere kennisvragen. De schriftelijke proef strekt er onder
meer toe de bekwaamheid van de kandidaten te toetsen in het voorstellen van
billijke en juridisch geschikte oplossingen. Een groot deel van het examen bestaat
uit gevalstudies. In die omstandigheden neemt de rechtspraak aan dat een louter
cijfer niet volstaat als formele motivering van de beoordeling van een examenproef.
IX-5644-14/25
De verwerende partij, aldus de verzoeker, schijnt te beweren dat
aan de formele motiveringsplicht is voldaan doordat de verzoeker op 20 april 2007
inzage heeft kunnen nemen van het bundel met modelantwoorden en van zijn eigen
examenkopij. Volgens de verwerende partij is de verzoeker in staat geweest om aan
de hand van modelantwoorden na te gaan wat van hem werd verwacht en kon hij
kennis nemen van de motivering van de punten die hij op de verschillende vragen
heeft behaald. Bij de beoordeling van de vraag of een beslissing wettig gemotiveerd
is kan echter in beginsel geen rekening worden gehouden met motieven die niet in
de beslissing zelf, maar in andere stukken worden verstrekt. De op 20 april 2007
door de verwerende partij georganiseerde collectieve examenbespreking kan dus op
geen enkele wijze herstellen dat de bestreden beslissing niet formeel is gemotiveerd.
Deze collectieve examenbespreking kwam er trouwens op neer dat de voorzitter
eerst een korte, zeer algemene inleidende uiteenzetting gaf, waarna iedereen zijn
examenkopijen ter inzage kreeg, waarop evenwel geen enkele vermelding,
verbetering of quotering was aangebracht, evenals een bundel met de modelantwoorden. Bij gebrek aan quotering per vraag was het voor wie deelnam aan de
collectieve examenbespreking onbegonnen werk de toebedeelde punten te
controleren, mede gelet op de korte tijdspanne die de kandidaten werd gelaten. De
verzoeker heeft bovendien herhaaldelijk gevraagd om een kopie van het examendossier te ontvangen, maar dat werd hem uitdrukkelijk geweigerd.
Betreffende de redenen die de verzoeker in zijn verzoekschrift
heeft aangevoerd om aan te tonen dat hem op het vierde onderdeel, de “te verbeteren
akte”, onvoldoende punten werden toegekend, voert de verzoeker, na kennis te
hebben genomen van het administratief dossier nog het volgende aan:
“1) in de te verbeteren akte worden terzake de oorsprong van eigendom van
het ingebrachte goed de overdrachten onder bezwarende titel gedurende
de vijf voorafgaande jaren niet vermeld (schending van artikel 226, 7/
W. Venn.).
De te verbeteren akte, verleden op 10 maart 2007, vermeldt letterlijk:
‘De inbrenger is eigenaar van dit goed om het verkregen te hebben [...]
ingevolge een akte [...] verleden [...] op 30 oktober 2005, overgeschreven. De verkrijgende vennootschap zal zich met deze oorsprong van
eigendom tevreden moeten stellen en geen andere titels kunnen eisen
dan een uitgifte van deze akte.’
De inbrenger was dus ongeveer anderhalf jaar eerder eigenaar geworden. Wie eigenaar van het betrokken goed is geweest in de resterende
tijd van de vijf jaar vóór de datum van de akte (d.w.z. tussen 10 maart
2002 en 30 oktober 2005) wordt niet door de instrumenterende notaris
vermeld.
Indien de laatste eigendomstitel meer dan 5 jaar oud is, volstaat het dat
de instrumenterende notaris deze vermeldt. Is dat evenwel niet het geval,
IX-5644-15/25
dan moeten alle ontbrekende eigendomstitels worden vermeld. In dat
geval volstaat het wat de persoon betreft die precies 5 jaar geleden
eigenaar was, te vermelden dat deze sinds 5 jaar eigenaar was, zonder
diens eigendomstitel te moeten opgeven. Maar in de te verbeteren akte
wordt hier niets over vermeld. De notaris heeft artikel 226, 7/ W.Venn.
dus niet nageleefd. Uit de akte blijkt dat de notaris alleen met artikel
141, derde lid Hyp.W. heeft rekening gehouden, te meer daar er wordt
toegevoegd: ‘De verkrijgende vennootschap zal zich met deze (+/- 1,5
jarige) oorsprong van eigendom tevreden moeten stellen.’ Die laatste
toevoeging is bekritiseerbaar omdat de instrumenterende notaris op die
manier zijn aansprakelijkheid wenst te beperken, terwijl het juist zijn
taak is de oorsprong van eigendom te duiden.
2) bij de lijnen 502 en 503 van de te verbeteren akte, maakte de verzoekende partij de opmerking dat de notaris enkel de naam en voornamen van
de oprichter-inbrenger van het onroerend goed attesteerde, doch niet zijn
geboorteplaats en -datum. Dit is een schending van artikel 139, § 1,
tweede lid Hyp.W., sindsdien gewijzigd door artikel 2 van de wet 1
maart 2007 houdende diverse bepalingen (III), B.S. 14 maart 2007, p.
13.594.
Opmerkelijk is dat deze fout niet was vermeld op het modelantwoordenblad dat op de collectieve examenbespreking van 20 april 2007 ter
inzage lag van de kandidaten, terwijl deze fout wel wordt vermeld op
het antwoordenblad dat deel uitmaakt van het administratief dossier van
de verwerende partij (stuk 15). De benoemingscommissie erkent dus wel
dat die fout in aanmerking moet worden genomen, maar heeft hiervoor
ten onrechte geen punt toegekend aan de verzoekende partij.
3) de te verbeteren statuten vermelden (lijnen 313 en 314): ‘ieder jaar
wordt een algemene vergadering gehouden op de derde vrijdag van de
maand juni om 18 uur.’ Terwijl artikel 282 W.Venn. bepaalt: ‘Ieder jaar
moet ten minste één algemene vergadering gehouden worden in de
gemeente, op de dag en het uur bij de statuten bepaald.’
Het spreekt vanzelf dat de algemene vergadering steeds in een gemeente
plaatsheeft. Die bepaling kan dus geen andere betekenis hebben dan dat
men moet specificeren om welke gemeente het gaat, ook al is dat
voorschrift niet op straffe van nietigheid voorgeschreven (art. 227. W.
Venn.).
In de praktijk wordt evenwel aanvaard dat aan dit voorschrift is voldaan
wanneer de statuten bepalen op welke plaats de algemene vergaderingen
zullen plaatsvinden, met name bijv. in de zetel van de vennootschap, nu
de zetel uiteraard in een bepaalde gemeente is gevestigd en aldus het
betreffende artikel van de statuten niet hoeft te worden gewijzigd
ingeval van zetelverplaatsing naar een andere gemeente.
4) De te verbeteren statuten spraken van ‘register van vennoten’, terwijl.
artikel 233 W.Venn. spreekt over ‘register van aandelen’. Vennoten en
aandelen zijn evenwel geen synoniemen. Overigens moet dat register
nog andere gegevens bevatten dan de loutere identiteit van de vennoten
(artikel 233, tweede lid W. Venn.).
5) in lijn 92 van de te verbeteren akte stond vermeld ‘tenzij zij verkiest de
vergoeding voor verbreking te betalen’. De verzoekende partij heeft
deze fout aangeduid omdat ‘zo'n vergoeding voor verbreking van
verzekeringscontract verboden is door de wet’.
Oude verzekeringspolissen bepaalden dat, ingeval van eigendomsoverdracht, de overdrager gehouden was de overnemer te verplichten de
bestaande verzekering verder te zetten. Tevens moest de overdrager aan
de maatschappij de identiteit van de overnemer ter kennis brengen. Zo
hij deze verplichtingen niet nakwam, moest hij schadevergoeding
IX-5644-16/25
betalen. Aan de koper werd dus de voortzetting van de verzekering
opgelegd, tenzij deze de vergoeding wegens contractbreuk wenste te
betalen (L. Weyts, Notarieel Contractenrecht, deel 1, Kluwer, 1999,
nr. 91). Het K.B. van 1 februari 1988 heeft die praktijk stopgezet. Deze
regeling werd nadien opgenomen in de landverzekeringswet van 25 juni
1992. Artikel 57 van die wet bepaalt: ‘In geval van overdracht onder de
levenden van een onroerend goed, eindigt de verzekering van rechtswege drie maanden na de datum van het verlijden van de authentieke
akte.’
Die nieuwe regeling geldt voor de nieuwe brandverzekeringspolissen
vanaf 30 september 1989, alsook voor de oude die sindsdien vernieuwd,
verlengd of waarvan de voorwaarden wijzigingen hebben ondergaan
(L. Weyts, ibidem). De inbrenger heeft de polis ofwel overgenomen bij
zijn verwerving van het goed in 2005, ofwel later afgesloten. Dus valt
de polis alleszins onder de nieuwe regeling.
Men mag dus in de akte niet stellen dat de verkrijgende vennootschap
de verzekeringscontracten moet voortzetten op straffe van een verbrekingsvergoeding te moeten betalen aan de verzekeringsmaatschappij.
Zelfs indien de polis toch een dergelijke clausule zou vermelden, mag
de notaris dat niet klakkeloos overnemen in de akte zonder er aan toe te
voegen dat zulks in strijd is met artikel 57 van de landverzekeringswet.”
De verzoeker herhaalt dat hij de hiervoor vermelde fouten in de
akte verbeterd heeft, doch deze fouten door de Benoemingscommissie ten onrechte
niet in aanmerking werden genomen, terwijl er geen enkele objectieve reden is om
bepaalde fouten wel en andere fouten niet in aanmerking te nemen voor de bepaling
van het puntenaantal.
Bovendien heeft de Benoemingscommissie onvoldoende punten
toegekend voor sommige fouten die de verzoeker in de te verbeteren akte wist op
te sporen . Desbetreffend laat hij het volgende gelden:
“In de te verbeteren akte stond : ‘De vennootschap zal de inbrenger
vrijwaren jegens alle aanspraken op het goed’ (lijn 23).
De verzoekende partij verbeterde dit als volgt: ‘Het is de inbrenger die moet
vrijwaren en niet de ontvangende vennootschap’.
De benoemingscommissie heeft voor deze verbetering slechts 0,25 punten
toegekend. Dit had meer moeten zijn aangezien het bij een eigendomsoverdracht de overdrager is die vrijwaring is verschuldigd aan de overnemer en niet
omgekeerd. Het goed verdwijnt immers uit het patrimonium van de overdrager.
In dit verband bepaalt artikel 22, tweede lid W. Venn. het volgende: ‘Wanneer
de [...] inbreng bestaat in een bepaalde zaak, en deze zaak onder de vennootschap wordt uitgewonnen, is de vennoot tot vrijwaring jegens de vennootschap
gehouden...’.”
Tenslotte stelt de verzoeker dat hij redenen heeft om aan te nemen
dat hem onvoldoende punten werden toegekend op het derde onderdeel, met name
de “vragenlijst nr. III. Korte antwoorden”. Desbetreffend stelt hij het volgende:
IX-5644-17/25
“Wat de 14e vraag betreft, werd aangegeven dat de notaris in het bezit werd
gesteld van een verslag van de raad van bestuur en van een staat van activa en
passiva, welke meer dan drie maanden oud bleek te zijn. Men maakt evenwel
geen gewag van andere documenten.
Echter zelfs indien de data van activa en passiva minder dan 3 maanden oud
waren geweest, was ook nog een verslag van de commissaris over die staat
nodig, opdat de algemene vergadering geldig zou kunnen beraadslagen (zie
artikel 559 W. Venn., in het bijzonder derde lid). De verzoekende partij merkte
dit op maar hiervoor werden ten onrechte geen punten toegekend.
Wat de 15e vraag betreft, heeft de verzoekende partij onder andere
geantwoord dat op grond van artikel 134,2/ W. Succ., de belastingschuld
alleszins nog bijkomend mag worden aangegeven. De verzoekende partij heeft
hier een half punt voor gekregen.
Evenwel aanvaardt de Administratie van de registratie ook dat ziekenhuiskosten achteraf nog in rekening mogen worden gebracht, als het bestaan ervan
pro memorie in de oorspronkelijke aangifte werd opgegeven (L. Weyts,
Notarieel Fiscaal recht, deel 2 - De aangifte van nalatenschap, Kluwer, 1997,
nr. 71 in fine en nr. 258; M. Donnay, Droits de succession, Rep Not., nr. 872-1),
wat in het antwoord van de verzoekende partij werd vermeld (‘mits die was
voorbehouden’). Dit werd overigens ook bevestigd in een antwoord van de
Minister van Financiën op een parlementaire vraag (L. Weyts, o.c., voetnoot
364bis op p. 81; Rep. Not., ibid.).
Dus verdiende de verzoekende partij een half punt meer op deze vraag.”
De verzoeker besluit dat alleen al om deze redenen de beslissing
van de Nederlandstalige Benoemingscommissie dat de verzoekende partij geen
60 % van de punten heeft behaald op het schriftelijk gedeelte en dus niet wordt
uitge-nodigd om deel te nemen aan het mondelinge gedeelte van het vergelijkend
examen, niet blijkt te steunen op motieven waarvan het bestaan naar behoren
bewezen is en die in rechte ter verantwoording van die handeling in aanmerking
kunnen genomen worden.
16.
In haar laatste memorie merkt de verwerende partij op dat het om
een juridisch examen gaat; om die reden peilt de te verbeteren akte enkel naar fouten
die rechtsgevolgen ressorteren en mogelijks resulteren in een aansprakelijkheid van
de instrumenterende notaris. Opmerkingen van de examinandi die de aansprakelijkheid van de notaris niet in het gedrang kunnen brengen, worden dan ook, aldus de
verwerende partij, niet als “fout” aangemerkt.
Wat de derde zogenaamde fout betreft, met name het feit dat
volgens de verzoeker in de statuten van de te verbeteren akte niet opgenomen is in
welke gemeente de algemene vergadering zal worden gehouden, merkt de
verwerende partij op dat noch artikel 282 W. Venn., noch een andere bepaling
voorschrijft dat in de statuten het adres wordt vermeld waar de algemene vergadeIX-5644-18/25
ring zou moeten plaatsgrijpen. Een vermelding van een welbepaalde gemeente in de
statuten heeft dan ook maar zin indien een andere gemeente gekozen wordt voor de
algemene vergadering dan die van de zetel van de vennootschap. De niet-vermelding is dan ook niet foutief. Hoe dan ook, zo vervolgt de verwerende partij, is het
niet kennelijk onredelijk dat de Benoemingscommissie de zogenaamde fout niet als
dusdanig weerhouden heeft, en dat te dezen, al is er geen sprake van fout, zij de
verzoeker er toch nog 0,5 punten heeft voor toegekend. Tenslotte meent de
verwerende partij dat dit middelonderdeel de verzoeker niet vooruit zal helpen nu
hij op dit punt hoogstens een 0,5 punt kan bekomen wijl hij 1 punt nodig heeft om
geslaagd te zijn in het schriftelijke examen.
Wat de vierde zogenaamde fout betreft, met name het feit dat in
de statuten van de te verbeteren akte er gehandeld wordt over het register van
vennoten wijl volgens de verzoeker het wetboek van vennootschappen het heeft over
het register van aandelen, merkt de verwerende partij op dat de wetgever de termen
“register van vennoten “ en “register van aandelen” door elkaar gebruikt; hiervoor
haalt zij de statuten van de cvba Kringloopfonds goedgekeurd bij koninklijk besluit
van 3 mei 2003 en de statuten van de “Société wallonne des Eaux” goedgekeurd bij
besluit van de Waalse regering van 15 januari 2007 aan. Ook de rechtsleer gebruikt
de term register van vennoten. Het is dan ook, aldus de verwerende partij, niet
onredelijk dat de commissie hier geen punten heeft toegekend.
Wat de vijfde zogenaamde fout betreft, met name het feit dat in
de statuten van de te verbeteren akte er gehandeld wordt over het feit dat de
verkrijgende vennootschap ter ontlasting van de inbrenger de verzekeringscontracten betreffende het goed zal voortzetten en er de premies van betalen tenzij zij
verkiest de vergoeding voor verbreking te betalen, wijl volgens de verzoeker deze
clausule verboden is, merkt de verwerende partij op dat de clausule handelt over de
verzekeringscontracten betreffende het onroerend goed en niet enkel zaakverzekeringen waarvoor artikel 57, § 1, van de wet op de landverzekeringen stipuleert dat
in geval van overdracht onder de levenden van een onroerend goed, de verzekering
van rechtswege eindigt drie maanden na de datum van het verlijden van de
authentieke akte. Dit artikel is aldus niet van toepassing op aansprakelijkheidsverzekeringen zoals een verzekering burgerlijke aansprakelijkheid onroerend goed. De
verwerende partij concludeert dat de commissie dan ook redelijkerwijze geen punten
heeft toegekend voor dit antwoord.
IX-5644-19/25
Beoordeling
17.
betreft.
Wat de aangevoerde schending van de materiële motiveringsplicht
De verzoeker betwist de punten die hem werd toegekend voor het
schriftelijk gedeelte van het vergelijkend examen.
De Raad van State kan zijn beoordeling niet in de plaats van de
examencommissie stellen. De Raad van State is geen beroepsinstantie om in de
plaats van de examinatoren examens opnieuw te verbeteren en punten toe te kennen.
De deskundigheid van de examinatoren moet in beginsel aangenomen worden. De
verzoeker stelt trouwens die deskundigheid als zodanig ook niet in vraag. Deze
veronderstelde deskundigheid biedt in beginsel de nodige waarborgen tegen
onredelijke beoordelingen. Het komt dan ook op de eerste plaats aan de verzoeker
toe om dit vertrouwen op geloofwaardige wijze aan het wankelen te brengen.
Te dezen betekent zulks dat het niet de bedoeling kan zijn dat de
Raad van State één na één de in het verzoekschrift en memorie van wederantwoord
vermelde antwoorden op de examenvragen op hun juistheid gaat beoordelen om dan
vervolgens te beslissen of aan de verzoeker al dan niet de juiste punten werden
toegekend. Daarentegen kan wel aan de hand van de door de verzoeker uitgebrachte
kritieken en de daarop door de verwerende partij gegeven repliek worden nagegaan
of het schriftelijk examen van de verzoeker met de vereiste zorgvuldigheid verbeterd
werd. Overeenkomstig het beginsel van de materiële motiveringsplicht moeten er
voor elke administratieve beslissing immers rechtens aanvaardbare motieven
bestaan, wat onder meer inhoudt dat die motieven steunen op werkelijk bestaande
en concrete feiten die relevant zijn en met de vereiste zorgvuldigheid werden
vastgesteld.
18.
Wat betreft de opmerking van de verwerende partij in haar laatste
memorie dat bij het gedeelte van het schriftelijk examen aangaande de te verbeteren
akte enkel gepeild wordt naar fouten die rechtsgevolgen ressorteren en mogelijks
resulteren in een aansprakelijkheid van de instrumenterende notaris en dat derhalve
geen rekening gehouden wordt met opmerkingen van examinandi die de aansprakelijkheid van de notaris niet in het gedrang brengen, dient opgemerkt te worden dat
deze zienswijze niet blijkt uit het administratief dossier en thans voor de eerste keer
IX-5644-20/25
door de verwerende partij naar voor wordt gebracht. Voorts werd deze zienswijze
door de verwerende partij zelf in de feiten niet in acht genomen. Bij de zogenaamde
derde fout die de verzoeker in de te verbeteren akte aanhaalt, merkt de verwerende
partij op dat dit hoegenaamd geen fout is, terwijl ze er wel 0,5 punt heeft voor
toegekend.
De conclusie is dat de verwerende partij niet aannemelijk maakt
dat de beoordeling van de door de verzoeker opgegeven fouten vanuit deze
zienswijze dient te gebeuren.
19.
Wat betreft de eerste twee fouten die de verzoeker in zijn
verzoekschrift aanhaalt, met name de eerste fout die regel 46 van de verbeteren akte
betreft en waarbij de verzoeker onder verwijzing naar artikel 226, 7/, W. Venn. had
opgemerkt: “Er wordt niet gezegd of er geen andere overgang van eigendom is
geweest tijdens de laatste vijf jaar” en de tweede fout die de regels 501 e.v. van de
te verbeteren akte betreft en waarover de verzoeker had opgemerkt: “Vermits deze
akte op het hypotheekkantoor moeten worden overgeschreven, moet niet alleen de
naam en de voornamen van de inbrenger waarmerken, doch ook zijn geboorteplaats
en datum (art. 139 § 1 Hyp. W.). De woonplaats dient niet te worden gewaarmerkt,
maar moet de notaris bekend zijn; anders is de vermelding juist”, en waarvoor hij
ten onrechte geen punten zou hebben gekregen, dient het volgende opgemerkt te
worden.
De verwerende partij wijst er terecht op dat met deze antwoorden
geen rekening kon worden gehouden. Beide antwoorden werden immers door de
verzoeker neergeschreven buiten de daartoe voorziene kaders. Eén van de
onderrichtingen luidde immers: “Uw antwoorden moeten geschreven worden in de
daarvoor voorziene kaders”.
Voorts wijst de verwerende partij er eveneens terecht op dat niet
kon aanvaard worden dat een kandidaat een onbeperkt aantal fouten zou aanwijzen,
in de hoop dat hij aldus 20 echte fouten in de verbeteren akte zou vinden. Het aantal
antwoorden werd dus terecht tot 20 beperkt. Met het 21ste en 22ste antwoord werd
terecht geen rekening gehouden.
20.
De derde fout die de verzoeker in de te verbeteren akte vond en
die hij opmerkte in zijn inleidend verzoekschrift en waarvoor hem ten onrechte geen
IX-5644-21/25
punten zouden zijn toegekend, heeft betrekking op de regels 313 en 314
(antwoord 19).
De verzoeker stelde op zijn antwoordblad:
“De statuten dienen ook te vermelden in welke gemeente de algemene
vergadering zal worden gehouden (art. 282 W. Venn.).”
Artikel 282 W. Venn. luidt:
“Ieder jaar moet ten minste één algemene vergadering gehouden worden in
de gemeente, op de dag en het uur bij de statuten bepaald.”
Volgens de verwerende partij vereist de wet “niet uitdrukkelijk”
dat de plaats waar de algemene vergadering bijeenkomt in de oprichtingsakte of de
statuten wordt vermeld en moeten de algemene vergaderingen op de zetel worden
gehouden als de plaats niet in de statuten is aangegeven; het zou dan ook, aldus de
verwerende partij, niet om een fout gaan.
Artikel 282 W. Venn. vereist dat niet alleen “de dag en het uur”,
maar ook “de gemeente” waar de algemene vergadering wordt gehouden in de
statuten wordt vermeld. De omstandigheid dat die vermelding niet op straf van
nietigheid is voorgeschreven en dat wanneer de gemeente niet in de statuten vermeld
wordt, de algemene vergadering op de zetel van de vennootschap wordt gehouden,
doet geen afbreuk aan het feit dat het ontbreken van die vermelding als een te
verbeteren fout kan worden aangemerkt, hetgeen de verwerende partij trouwens
erkent door de toekenning van een 0,5 punt. Het is niet duidelijk waarom het
antwoord van de verzoeker een 0,5 punt waard was.
21.
De vierde fout die de verzoeker in de te verbeteren akte vond en
waarvoor hem ten onrechte geen punten zouden zijn toegekend, heeft betrekking op
regel 231 (antwoord 16). De verzoeker schreef: “Register van vennoten”: Doch de
wet spreekt van “register van aandelen” (art. 233 W. Venn.).
Volgens de verwerende partij is het gebruik van de term “register
van vennoten”, dat zijn oorsprong vindt in het oud artikel 125 van de wet op de
handelsvennootschappen, niet onjuist, nu artikel 233 W. Venn. refereert aan de term
“register van aandelen”.
IX-5644-22/25
Aldus geeft de verwerende partij zelf aan dat de benaming
“register van vennoten” achterhaald is. Het is dan ook niet duidelijk waarom aan de
verzoeker voor het opmerken van die fout geen punten werden toegekend.
De opwerping van de verwerende partij in haar laatste memorie
dat de verwerende partij zelf de twee termen door elkaar gebruikt en dat er daarom
geen te verbeteren fout was, gaat niet op. De voorbeelden die de verwerende partij
aanhaalt, zijn akten van de Koning en van de Waalse regering die nalaten de in het
wetboek van vennootschappen voorgeschreven term te gebruiken. Dit nalaten stelt
uiteraard de wettelijk voorgeschreven term niet buiten gebruik.
22.
In zijn memorie van wederantwoord voert de verzoeker aan dat
hij met betrekking tot regel 92 van de te verbeteren akte waar gestipuleerd was dat
de verkrijgende vennootschap de verzekeringscontracten diende voort te zetten
“tenzij zij verkiest de vergoeding voor verbreking te betalen”, had opgemerkt: “zo’n
vergoeding voor verbreking van verzekeringscontract is verboden door de wet”
(antwoord 9).
Voor dit antwoord werden aan de verzoeker geen punten
toegekend. In zijn memorie van wederantwoord verwijst de verzoeker nochtans naar
artikel 57 van de wet van 25 juni 1992 op de landverzekeringsovereenkomsten.
Artikel 57, § 1, van die wet bepaalt:
“In geval van overdracht onder de levenden van een onroerend goed, eindigt
de verzekering van rechtswege drie maanden na de datum van het verlijden van
de authentieke akte”.
De verzoeker kan derhalve op goede grond aanvoeren dat de
geviseerde clausule onwettig en dus foutief was.
Het verweer in de laatste memorie van de verwerende partij dat
de zogenaamde fout van de verzoeker enkel opgaat voor zaakverzekeringen terwijl
ook andere verzekeringen betrekkelijk het onroerend goed door de clausule worden
geviseerd, gaat niet op. De door de verzoeker opgemerkte fout gaat op voor een
belangrijk gedeelte van de verzekeringen voor een onroerend goed en diende dan
ook als dusdanig beoordeeld te worden.
IX-5644-23/25
Uit wat voorafgaat volgt dat het middel gegrond is in zover de
schending van de materiële motiveringsplicht wordt aangevoerd. Uit verschillende
voorbeelden blijkt dat de puntentoekenning niet met de vereiste zorgvuldigheid is
gebeurd. De verwerende partij laat in haar laatste memorie trouwens na verweer te
laten gelden aangaande de fouten die de verzoeker in zijn memorie van wederantwoord aanhaalt wat betreft vragenlijst nr. III. De Benoemingscommissie is er dan
ook toe gehouden het schriftelijk examen van de verzoeker, mede in het licht van
de door hem in de processtukken geformuleerde kritieken, opnieuw te verbeteren
en in functie van het resultaat daarvan te beslissen of de verzoeker al dan niet tot het
mondeling gedeelte van het vergelijkend examen wordt toegelaten om hem daarna
desgevallend te rangschikken voor de benoeming tot kandidaat-notaris.
In deze specifieke situatie lijkt het ook aangewezen dat de
Benoemingscommissie zich bij de formele motivering van haar beslissing niet
beperkt tot de loutere mededeling van de door de verzoeker behaalde punten. Om
nieuwe betwistingen te voorkomen lijkt het integendeel meer dan wenselijk dat de
Benoemingscommissie in een onder woorden gebrachte motivering duidelijk maakt
waarom zij bij de herverbetering van het schriftelijk examen aan de verzoeker
eventueel andere punten per vraag toekent dan voorheen, dan wel beslist de initieel
toegekende punten niet te wijzigen.
Het middel is in de hiervoor aangegeven mate gegrond.
BESLISSING
- De zaken A. 183.147/IX-5644 en A. 185.548/IX-5777 worden samengevoegd.
- De Raad van State vernietigt de beslissing van de Nederlandstalige
Benoemingscommissie voor het Notariaat, betekend bij brief van 21 maart
2007, waarbij aan Bartel Janssens wordt meegedeeld dat hij geen 60 % van de
punten heeft behaald op het schriftelijk gedeelte van het vergelijkend examen
voor de rangschikking van kandidaat-notarissen (jaar 2007) en dus niet
uitgenodigd wordt op het mondelinge gedeelte van dit vergelijkend examen.
- De Raad van State verwerpt de beroepen voor het overige.
IX-5644-24/25
- De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van de vordering tot
schorsing en van het beroep tot nietigverklaring in de zaak A. 183.147/IX-5644,
begroot op 350 euro.
De verzoeker wordt verwezen in de kosten van het beroep tot nietigverklaring
in de zaak A. 185.548/IX-5777, begroot op 175 euro.
De tussenkomende partijen worden verwezen in de kosten van de tussenkomst,
begroot op 750 euro, elk voor een zesde.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van 19 april 2010,
door de Raad van State, IXe kamer, samengesteld uit:
André Vandendriessche,
Bert Thys,
Pierre Barra,
bijgestaan door
Wim Geurts,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Wim Geurts
André Vandendriessche
IX-5644-25/25
