Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2010:ARR.204.505 (2010-05-31)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 204.505 van 31 mei 2010 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu
en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde vergunningen
Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 204.505 van 31 mei 2010
in de zaak A. 166.141/X-12.494 (I)
A. 166.142/X-12.495 (II).
In zake:
I. 1. Rita NOLENS
2. Michaël BÖSE
II. Jana BÖSE
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Wim Mertens en Andy Beelen
kantoor houdend te 3580 BERINGEN
Scheigoorstraat 5
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
I + II
het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse
regering
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Lieve Dehaese
kantoor houdend te 3500 HASSELT
Luikersteenweg 187
bij wie woonplaats wordt gekozen
--------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep, ingesteld op 19 september 2005, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 14 juli 2005 van de Vlaamse minister van
Financiën en Begroting en Ruimtelijke Ordening houdende verwerping van het
beroep van Rita NOLENS tegen het besluit van 15 september 2003 van het college
van burgemeester en schepenen van de gemeente Zutendaal, waarbij haar de
stedenbouwkundige vergunning wordt geweigerd voor het verbouwen van een
woning gelegen te Zutendaal, Halmstraat 11, kadastraal bekend sectie A, nr. 412/s
(zaak A. 166.141).
Het beroep, ingesteld op 19 september 2005, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 14 juli 2005 van de Vlaamse minister van
Financiën en Begroting en Ruimtelijke Ordening houdende, eensdeels, de
verwerping van het beroep van Jana BÖSE tegen het besluit van 15 september 2003
X-12.494-12.495-1/10
van het college van burgemeester en schepenen van de gemeente Zutendaal waarbij
haar de stedenbouwkundige vergunning wordt geweigerd voor het verbouwen van
een woning gelegen te Zutendaal, Halmstraat 9, kadastraal bekend sectie A, nr.
412/r, en anderdeels, de weigering van de voormelde vergunning (zaak A. 166.142).
II. Verloop van de rechtspleging
2.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord in beide
zaken ingediend, de verzoekende partijen in de zaak A. 166.141 hebben een
memorie van wederantwoord ingediend, en de verzoekster in de zaak A. 166.142
heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Frans De Buel heeft in beide zaken
een verslag opgesteld.
De verzoekende partijen in de zaak A. 166.141 hebben een
verzoek tot voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend.
De verzoekster in de zaak A. 166.142 heeft een verzoek tot
voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend.
De partijen in beide zaken zijn opgeroepen voor de terechtzitting,
die heeft plaatsgevonden op 8 januari 2010.
Staatsraad Jeroen Van Nieuwenhove heeft in beide zaken verslag
uitgebracht.
Advocaat Wim Mertens, die verschijnt voor de verzoekende
partijen in beide zaken, en advocaat Nicolas D’Haenens, die loco advocaat
Lieve Dehaese verschijnt voor de verwerende partij in beide zaken, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Frans De Buel heeft in beide zaken
een met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
X-12.494-12.495-2/10
III. Samenvoeging
3.
De beroepen zijn dermate verknocht dat het, in het raam van een
goede rechtsbedeling, past de zaken A. 166.141/X-12.494 en A. 166.142/X-12.495
samen te voegen.
IV. Feiten
4.
Op 11 juni 2003 (datum van de ontvangstbewijzen) vragen de
eerste verzoekster in de eerste zaak en de verzoekster in de tweede zaak aan het
college van burgemeester en schepenen van de gemeente Zutendaal een
stedenbouwkundige vergunning voor het verbouwen van de woningen, gelegen aan
de Halmstraat 9 en 11 te Zutendaal, kadastraal bekend sectie A, nrs. 412/r en 412/s.
De woningen zijn volgens de bestemmingsvoorschriften van het
gewestplan Hasselt-Genk, vastgesteld bij koninklijk besluit van 3 april 1979,
gelegen in agrarisch gebied. Ze zijn niet gelegen binnen het gebied van een
goedgekeurd bijzonder plan van aanleg of gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan,
of van een vergunde verkaveling.
5.
Uit de toelichtende nota bij de aanvraag van de eerste verzoekster
in de eerste zaak blijkt dat de beide aanvragen de verbouwing betreffen van twee
halfopen woningen. Van de tweede woning (Halmstraat 11) is de eerste verzoekster
in de eerste zaak vruchtgebruikster. De tweede verzoeker in de eerste zaak is blote
eigenaar van deze woning. De eerste woning (Halmstraat 9) behoort in volle
eigendom aan de verzoekster in de tweede zaak.
De twee woningen vormen samen een tweewoonst. De werken aan
de woningen zouden gelijktijdig worden uitgevoerd.
De nota bevat geen omschrijving van het vergund of vergund te
achten karakter van de woningen. Evenmin wordt in de nota vermeld dat een beroep
wordt gedaan op de uitzonderingsregeling bedoeld in artikel 145bis van het decreet
van 18 mei 1999 houdende de organisatie van de ruimtelijke ordening.
6.
Van 20 juni 2003 tot 19 juli 2003 wordt over beide aanvragen een
openbaar onderzoek georganiseerd. Er worden vijf bezwaarschriften ingediend.
7.
Op 4 augustus 2003 geeft het college van burgemeester van de
gemeente Zutendaal en schepenen over beide aanvragen een gunstig preadvies,
waarin wordt gesteld:
X-12.494-12.495-3/10
“ (...) De woning werd opgericht na de wetgeving op de stedenbouw en de
ruimtelijke ordening dd. 29/03/1962. Een eerste inschrijving dateert volgens de
bevolkingsregisters van 09/05/1967. (...)”.
8.
Op 3 september 2003 geeft de gemachtigde ambtenaar een
ongunstig advies over de aanvraag in de eerste zaak. De conclusie van het advies
luidt:
“Overwegende dat (...) blijkt dat de aanvraag niet in overeenstemming is met
de wettelijke bepalingen inzake ruimtelijke ordening; dat de aanvraag niet in
overeenstemming is met artikel 145bis en de daarin bepaalde voorwaarden”.
Op 4 september 2003 verleent de gemachtigde ambtenaar om
dezelfde reden een ongunstig advies over de aanvraag in de tweede zaak.
9.
Op 15 september 2003 weigert het college van burgemeester en
schepenen van de gemeente Zutendaal de gevraagde vergunningen. Tegen die
weigeringsbeslissingen stellen de eerste verzoekster in de eerste zaak en de
verzoekster in de tweede zaak beroep in bij de bestendige deputatie van de
provincieraad van Limburg.
Wegens het uitblijven van een beslissing van de bestendige
deputatie, stellen zij vervolgens beroep in bij de Vlaamse minister van Ruimtelijke
Ordening.
10.
Bij de bestreden besluiten van 14 juli 2005 verwerpt de minister
de ingestelde administratief beroepen. De overwegingen van de bestreden besluiten
luiden voor de beide aanvragen onder meer als volgt:
“Overwegende dat ingevolge de beroepsmotieven van de aanvrager tijdens
huidige procedure van hoger beroep een aanvullend verslag werd gevraagd aan
het college van burgemeester en schepenen; dat de gemeentelijke overheid bij
brief van 15 oktober 2004 onder meer stelt:
- dat de woning zonder stedenbouwkundige vergunning werd opgericht,
vermoedelijk in het jaar 1966 (eerste inschrijving dateert van 09 mei
1967);
- dat de woning volgens het destijds van kracht zijnde algemeen plan van
aanleg van 16 maart 1965 werd opgericht in de residentiële zone met
landelijk karakter;
- dat op datum van 3 april 1979 het gewestplan Hasselt-Genk van kracht
werd en dat daardoor de bestemming van het gebied veranderde van
residentiële zone met landelijk karakter naar agrarisch gebied;
- dat er volgens de beschikbare gegevens geen stedenbouwkundige
overtredingen werden vastgesteld;
Overwegende dat gezien uit de gemeentelijke registers en archieven blijkt
dat nooit een aanvraag werd geregistreerd, nooit een ontvangstbewijs werd
afgeleverd en nooit een beslissing van het college van burgemeester en
X-12.494-12.495-4/10
schepenen tot verlening van de vergunning werd getroffen, dient geconcludeerd
te worden dat de woning indertijd op wederrechtelijke wijze werd opgetrokken;
dat op basis van deze vaststelling dan ook niet het vermoeden kan bestaan dat
de woning vergund is, maar in tegendeel de oprichting van het gebouw als een
expliciete bouwovertreding is te beschouwen;
Overwegende dat de aanvrager de beoogde uitbreiding wegens de
zonevreemdheid van de residentiële woning baseert op de
uitzonderingsbepalingen zoals voorzien in artikel 145 bis van het decreet op de
ruimtelijke ordening; dat kwestieus artikel onder welomschreven voorwaarden
de mogelijkheid biedt om onder meer een zonevreemde woning uit te breiden
zonder rekening te houden met de geldende bestemmingsvoorschriften van de
gewestplannen en de algemene plannen van aanleg; dat één der determinerende
toepassingsvoorwaarden van artikel 145 bis bepaalt dat de woning, het gebouw
of de constructie hoofdzakelijk vergund moet zijn of wordt geacht vergund te
zijn, ook wat de functie betreft; dat gelet op de hierboven gedane vaststelling
dat de bestaande woning niet vergund is, de uitzonderingsbepalingen van artikel
145 bis dan ook niet op de voorliggende aanvraag van toepassing zijn; dat de
strijdigheid van de geplande uitbreiding met de voorschriften van het
gewestplan bijgevolg dient weerhouden en geen vergunning kan worden
gegeven; (...)”.
V. Hoedanigheid van de tweede verzoeker in de zaak A. 166.141/X-12.494
11.
Ambtshalve moet worden vastgesteld dat de tweede verzoeker in
de eerste zaak vreemd is aan het bestreden weigeringsbesluit, nu zowel de aanvraag
als het administratief beroep die tot dat besluit hebben geleid, enkel werd ingesteld
door de eerste verzoekster in deze zaak.
Een rechtsvordering waarmee wordt beoogd een voordeel dat
werd geweigerd alsnog te verkrijgen, kan in beginsel alleen worden ingesteld door
diegene die op dat voordeel aanspraak kan maken. De tweede verzoeker kan geen
vordering instellen die er op gericht is een aanspraak die hem niet toebehoort, in
casu het verkrijgen van een regularisatievergunning, alsnog gerealiseerd te zien
worden. Hij beschikt bijgevolg niet over de vereiste hoedanigheid om het beroep tot
vernietiging in te stellen.
Het beroep is niet ontvankelijk in hoofde van de tweede
verzoeker. De eerste verzoekster wordt hierna vermeld als de verzoekster.
X-12.494-12.495-5/10
VI. Onderzoek van de middelen
A. In de zaak A. 166.141/X-12.494
Uiteenzetting van het enig middel
12.
In een enig middel wordt de schending aangevoerd van de
artikelen 145bis, § 1, 96, § 4 en 191, § 1 van het decreet van 18 mei 1999 houdende
de organisatie van de ruimtelijke ordening (hierna: DRO), van artikel 53, § 3 van het
decreet betreffende de ruimtelijke ordening, gecoördineerd op 22 oktober 1996, van
de artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke
motivering van de bestuurshandelingen, van de materiële en formele
motiveringsplicht, het redelijkheidsbeginsel, het zorgvuldigheidsbeginsel en het
vertrouwensbeginsel, alsook van “het beginsel van de gewekte verwachtingen”.
De verzoekster stelt dat het voorleggen van een schriftelijke
vergunning voor de bestaande woning geen vereiste is voor het bekomen van de
gevraagde vergunning overeenkomstig artikel 145bis, § 1 DRO. Het bestreden
besluit is niet afdoende gemotiveerd nu het aanneemt dat uit het feit dat geen
aanvraag werd geregistreerd en dat geen vergunningsbeslissing werd genomen, moet
worden opgemaakt dat de woning indertijd op wederrechtelijke wijze werd
opgericht. Het is juist de overheid die tijdig een bewijskrachtig document moet
voorleggen waaruit blijkt dat de woning wederrechtelijk werd opgericht. De
verwijzing in het bestreden besluit naar een brief van de gemeente Zutendaal aan de
verwerende partij met daarin een - overigens foutieve - datum van de inschrijving
in het bevolkingsregister, volstaat niet, evenmin als de verwijzing naar “de
gemeentelijke registers en archieven”. De betrokken documenten werden op de
hoorzitting niet aan de verzoekster voorgelegd.
De datum van oprichting van de woning creëert het vermoeden
van vergund te zijn, althans indien die datum voorafgaat aan de vaststelling van het
toepasselijke gewestplan en er, zoals in dit geval, geen bezwaar werd geformuleerd
door derden en de overheid het niet nodig heeft geacht een proces-verbaal op te
stellen.
In de zo-even vermelde brief van de gemeente Zutendaal wordt
gesteld dat er in het verleden geen stedenbouwkundige overtredingen werden
vastgesteld. Uit de beslissing van de gemeente om bij de aankoop van de betrokken
woning haar recht van voorkoop niet uit te oefenen, kan worden opgemaakt dat de
woning niet onvergund was. De bewering dat de woning vermoedelijk in 1966
zonder vergunning is gebouwd, betreft een niet-toegelaten - schriftelijke X-12.494-12.495-6/10
getuigenverklaring, die dateert van 15 oktober 2004, met andere woorden tientallen
jaren na de oprichting van de woning. Enkel een goedgekeurd bouwplan, een
proces-verbaal of een bezwaarschrift kan als bewijs dienen, maar niet de
afwezigheid van dergelijke stukken. Voor het betrokken gebouw wordt in het
vergunningregister een vermoeden van vergunning vermeld. Uit niets blijkt dat de
gemeente Zutendaal sedert 1962 archieven bijhoudt en dat die archieven volledig
zouden zijn.
Ter terechtzitting voert de verzoekster nog aan dat de
gemeentelijk archieven van 1966 zijn vernietigd en dat de huidige regeling
teleologisch moet worden geïnterpreteerd. Volgens de nieuwe Vlaamse Codex
Ruimtelijke Ordening kan het bewijs door de gemeente Zutendaal immers enkel
worden geleverd door een proces-verbaal of een niet-anoniem bezwaarschrift, die
opgesteld moeten zijn binnen een termijn van 5 jaar na de oprichting van het
gebouw.
Beoordeling
13.
Artikel 96, § 4, tweede lid DRO bepaalt:
“Constructies waarvan door enig bewijsmateriaal wordt aangetoond dat ze
gebouwd zijn na de inwerkingtreding van de wet van 29 maart 1962 houdende
organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw, maar die dateren
van voor de allereerste, definitieve vaststelling van het gewestplan waarbinnen
zij gelegen zijn, krijgen in het vergunningenregister de vermelding dat er een
vermoeden bestaat dat de constructie als vergund moet worden beschouwd,
indien de overheid niet kan aantonen door enig bewijsmateriaal, behoudens
getuigenverklaringen, zoals door middel van een goedgekeurd bouwplan, een
proces-verbaal of een bezwaarschrift, dat de constructie in overtreding werd
opgericht”.
Uit de voormelde bepaling blijkt dat het vooreerst aan een
belanghebbende toekomt “door enig bewijsmateriaal” aan te tonen dat de betrokken
constructies werden gebouwd na de inwerkingtreding van de wet van 29 maart 1962
houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw, maar vóór
de allereerste, definitieve vaststelling van het gewestplan waarbinnen zij zijn
gelegen, en dat voor deze constructies voor de inschrijving in het
vergunningenregister een vermoeden bestaat dat zij als vergund moeten worden
beschouwd. Dit vermoeden is evenwel weerlegbaar aangezien de overheid over de
mogelijkheid beschikt om alsnog aan te tonen dat de constructies in overtreding
werden opgericht. Zij mag hiervoor elk bewijsmateriaal aanwenden, behoudens
getuigenverklaringen.
X-12.494-12.495-7/10
Hieruit volgt dat de opsomming van bewijsmiddelen in de zo-even
aangehaalde bepaling een exemplatieve lijst betreft. Het tegengestelde aannemen,
zoals de door de verzoekster gesuggereerde teleologische interpretatie, zou er
overigens toe leiden dat de vergunningverlenende overheid zonder een aanwijsbare
legitieme reden op een andere wijze zou worden behandeld dan belanghebbende
particulieren voor wat betreft de bewijsvoering met betrekking tot
stedenbouwkundig relevante gegevens, nog afgezien van het feit dat de betrokken
bepaling in beide gevallen spreekt van “enig bewijsmateriaal”. De verwijzing ter
terechtzitting naar de bepalingen van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening is
niet dienstig voor de beoordeling van de gegrondheid van het middel, aangezien
deze bepalingen nog niet van kracht waren bij het nemen van de bestreden besluit.
14.
In het bestreden besluit wordt overwogen dat de gemeentelijke
registers en archieven noch een bouwaanvraag, noch een ontvangstbewijs, noch een
vergunningsbeslissing van het college van burgemeester en schepenen voor de
betrokken constructie bevatten. Op grond van deze feiten is de verwerende partij tot
het besluit gekomen dat de woning indertijd wederrechtelijk werd opgericht.
De gemeente Zutendaal heeft in een brief van 14 oktober 2004 aan
de afdeling Stedenbouwkundige Vergunningen bevestigd dat de woning zonder
stedenbouwkundige vergunning werd opgericht. Vermits de woning werd opgericht
na de inwerkingtreding van de wet van 29 maart 1962 houdende organisatie van de
ruimtelijke ordening en van de stedenbouw, waren de betrokken werken
vergunningsplichtig. In die omstandigheden vermocht de vergunningverlenende
overheid, bij ontstentenis van een bouwvergunning of enig ander gegeven dat het
bestaan daarvan kan aantonen, te oordelen dat de betrokken constructies als
bouwovertredingen te beschouwen zijn.
De verwijzing naar de gemeentelijke registers en archieven heeft
geen betrekking op documenten, maar betreft de vindplaats waar de aanvraag, het
ontvangstbewijs of de vergunningsbeslissing zich hadden moeten bevinden en kan
bijgevolg, in tegenstelling tot wat de verzoekster voorhoudt, niet worden beschouwd
als een verwijzing naar nog andere bewijskrachtige stukken.
In zoverre de verzoekster aanvoert dat het bestreden besluit ten
onrechte overweegt dat in de zo-even vermelde brief van het college van
burgemeester en schepenen van de gemeente Zutendaal wordt gesteld dat er geen
bouwaanvraag of een stedenbouwkundige vergunning in de gemeentelijke archieven
kan worden teruggevonden, gaat zij uit van een verkeerde lezing van het bestreden
besluit. De bedoelde overweging in het bestreden besluit is immers niet gebaseerd
op de betrokken brief, maar wel op een nota van de afdeling Stedenbouwkundige
X-12.494-12.495-8/10
Vergunningen, gericht aan de bevoegde minister, waaruit blijkt dat geen enkel
gegeven omtrent een vergunning is terug te vinden.
Voor wat betreft de betwisting van de datum van de eerste
inschrijving in het bevolkingsregister, moet worden vastgesteld dat de gegevens
waarop het bestreden besluit is gesteund geen betrekking hebben op die datum,
zodat de betwisting ervan te dezen irrelevant is.
De bewering ter terechtzitting dat de gemeentelijke archieven van
1966 vernietigd zijn, wordt niet gestaafd, nog afgezien van het feit dat dit gegeven
laattijdig wordt aangevoerd. Overigens blijkt uit de gegevens van het dossier dat de
gemeente Zutendaal sinds 1926 archieven bijhoudt.
De vermelding van het vermoeden in het vergunningenregister
heeft een louter informatief karakter en heeft geen invloed op de
stedenbouwkundige toestand van het betrokken onroerend goed.
In het licht van de bovenstaande gegevens kon de
vergunningverlenende overheid op goede gronden besluiten dat voor het betrokken
gebouw geen vermoeden van vergunning bestaat en vermocht zij de aanvraag te
weigeren.
Het enige middel is niet gegrond.
B. In de zaak A. 161.142/X-12.495
15.
Het enige middel in de zaak A. 161.142/X-12.495 is, op de voor
de oplossing van het geschil irrelevante betwisting van de datum van de eerste
inschrijving in het bevolkingsregister na, identiek aan het hierboven besproken
enige middel in de zaak A. 161.141/X-12.494.
Het is om dezelfde redenen als zo-even werd uiteengezet, niet
gegrond.
BESLISSING
- De zaken A. 166.141/X-12.494 en A. 166.142/X-12.495 worden gevoegd.
- De Raad van State verwerpt het beroep in beide zaken.
- De verzoekende partijen in de zaak A. 166.141 worden verwezen in de kosten
van het beroep tot nietigverklaring, begroot op 350 euro, elk voor de helft.
X-12.494-12.495-9/10
De verzoekster in de zaak A. 166.142 wordt verwezen in de kosten van het
beroep tot nietigverklaring, begroot op 175 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van eenendertig mei
2010, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Roger Stevens,
Johan Bovin,
Jeroen Van Nieuwenhove,
bijgestaan door
Silvan De Clercq,
kamervoorzitter,
staatsraad,
staatsraad,
griffier
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Roger Stevens
X-12.494-12.495-10/10
