Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2013:ARR.224.655 (2013-09-16)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 224.655 van 16 september 2013 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Monumenten en Landschappen
Beslissing : Verwerping Samenvoeging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 224.655 van 16 september 2013
in de zaken A. 201.749/X-14.803 (I)
A. 204.819/X-15.112 (II).
In zake :
I. + II.
de vzw INSTELLINGEN KATHOLIEK ONDERWIJS REGIO
NINOVE
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jan Ghysels
kantoor houdend te 1170 BRUSSEL
Terhulpsesteenweg 187
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
I. + II.
het VLAAMSE GEWEST, vertegenwoordigd door de Vlaamse
regering
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Veerle Tollenaere
kantoor houdend te 9000 GENT
Koning Albertlaan 128
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.1.
Het beroep, ingesteld op 15 september 2011, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 4 maart 2011 van de Vlaamse minister van
Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand
“houdende vaststelling van een ontwerp van lijst van als monument te
beschermen vleugel Sint-Aloysiuscollege naar ontwerp van Flor Van Reeth te
Ninove”, gelegen aan de Weggevoerdenstraat 55 te Ninove, kadastraal bekend
sectie B, nr. “156/c/4 (deel)”, bij uittreksel bekendgemaakt in het Belgisch
Staatsblad van 1 april 2011 (zaak A. 201.749/X-14.803).
X-14.803-15.112-1/12
1.2.
Het beroep, ingesteld op 11 mei 2012, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van 29 februari 2012 van de Vlaamse minister
van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse
Rand “houdende bescherming als monument van vleugel Sint-Aloysiuscollege
naar
ontwerp
van
Flor
Van
Reeth
te
Ninove”,
gelegen
aan
de
Weggevoerdenstraat 55 te Ninove, kadastraal bekend sectie B, nr. 156/d/4 (deel),
(zaak A. 204.819/X-15.112).
II. Verloop van de rechtspleging
2.
De verwerende partij heeft in beide zaken een memorie van
antwoord ingediend en de verzoekende partij heeft in beide zaken een memorie
van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur Ann Van Mingeroet heeft in beide zaken een
verslag opgesteld.
De verzoekende partij heeft in beide zaken een verzoek tot
voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende
partij heeft in beide zaken een laatste memorie ingediend.
De partijen in beide zaken zijn opgeroepen voor de
terechtzitting, die heeft plaatsgevonden op 6 september 2013.
Staatsraad Pierre Lefranc heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Yves Sacreas, die loco advocaat Jan Ghysels
verschijnt voor de verzoekende partij in beide zaken, en advocaat Jeroen De
Mets, die loco advocaat Veerle Tollenaere verschijnt voor de verwerende partij in
beide zaken, zijn gehoord.
Eerste auditeur Ann Van Mingeroet heeft in beide zaken een
met dit arrest eensluidend advies gegeven.
X-14.803-15.112-2/12
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.
Bij brief van 20 maart 2009 vraagt de stedelijke Erfgoedraad
Ninove aan de bevoegde minister om een onderzoek in te stellen “tot
bescherming als monument van de Flor Van Reethvleugel van het SintAloysiuscollege te Ninove.
4.
De
Koninklijke
Commissie
voor
Monumenten
en
Landschappen van het Vlaamse Gewest (hierna: KCML) brengt op 4 november
2010 “een gunstig preadvies” uit over het beschermingsvoorstel zoals toegelicht
door het Agentschap Ruimte en Erfgoed.
5.
Bij het eerste bestreden ministerieel besluit van 4 maart 2011
wordt een ontwerp van lijst van als monument te beschermen vleugel SintAloysiuscollege naar het ontwerp van Flor Van Reeth te Ninove vastgesteld.
Het voorwerp van deze bescherming is een vleugel met kapel
en toneelzaal van het Sint-Aloysiuscollege naar ontwerp van architect Flor
Van Reeth.
6.
De verzoekende partij is de erfpachter van het college. Het
Bisdom Gent is de eigenaar.
7.
Dit eerste bestreden besluit wordt op 15 juli 2011 onder meer
aan de verzoekende partij en het Bisdom Gent betekend.
8.
De deputatie van de provincie Oost-Vlaanderen verleent op
15 september 2011 gunstig advies. Het college van burgemeester en schepenen
van de stad Ninove geeft op 20 september 2011 gunstig advies.
X-14.803-15.112-3/12
Tijdens het openbaar onderzoek worden geen bezwaarschriften
ingediend.
10.
Op 19 oktober 2011 wordt een verslag “Behandeling van de
uitgebrachte adviezen en bezwaren” opgemaakt, waarin wordt gemeld dat door
een materieeltechnische fout in het eerste bestreden besluit een verkeerd
perceelnummer wordt opgegeven.
Er wordt daarin voorgesteld om “de procedure verder te zetten”.
11.
De KCML verleent op 1 december 2011 volgend advies : “De
[KCML] sluit zich aan bij de conclusies en het gemotiveerde advies zoals
voorgesteld door Onroerend Erfgoed. De [KCML] geeft een gunstig advies voor
de bescherming als monument”.
Met het tweede bestreden ministerieel besluit van 29 februari
2012 wordt de vleugel Sint-Aloysiuscollege naar ontwerp van Flor Van Reeth
met kapel en toneelzaal definitief beschermd als monument wegens de
historische, de artistieke en de sociaal culturele waarde ervan.
Dit besluit wordt aan de verzoekende partij en het Bisdom Gent
betekend bij schrijven van 15 maart 2012.
IV. Samenhang
12.
De zaken A. 201.749/X-14.803 (sub I) en A. 204.819/X-
15.112 (sub II) worden wegens samenhang gevoegd.
V. Onderzoek van de ontvankelijkheid van het beroep in de zaak sub II
(A. 204.819)
Standpunt van de partijen
13.
De verzoekende partij stelt dat zij erfpachter is “van het
betreffende perceel en het daarop staande gebouw dat het voorwerp uitmaakt van
het betrokken beschermingsbesluit” dat “drastische eigendomsbeperkingen
X-14.803-15.112-4/12
oplegt”. Zij beschikt over het rechtens vereiste belang omdat zij als zodanig
“door het bestreden besluit in haar rechtspositie wordt geraakt dat onder meer tot
gevolg heeft dat bepaalde bouw- en verbouwingswerken […] niet meer op
dezelfde wijze uitgevoerd zouden kunnen worden”.
14.
De verwerende partij werpt op dat het “door de verzoekende
partij zelf aangevoerde belang […] helemaal niet vast[staat] en […] louter
hypothetisch [is]”.
15.
De verzoekende partij repliceert dat zij “haar belang hoe dan
ook [put] uit het feit dat de opname als monument een drastische
eigendomsbeperking is voor de erfpachter”.
Beoordeling
16.
In artikel 3 van het bestreden besluit is bepaald dat de
beschikkingen van het besluit van de Vlaamse regering van 17 november 1993 tot
bepaling van de algemene voorschriften inzake instandhouding en onderhoud van
monumenten en stads- en dorpsgezichten (hierna: het onderhoudsbesluit) van
toepassing zijn. Door artikel 11, § 1 van het decreet van 3 maart 1976 tot
bescherming
van
monumenten
en
stads-
en
dorpsgezichten
(hierna: monumentendecreet) en voornoemd onderhoudsbesluit worden aan de
eigenaars van beschermde monumenten allerlei verplichtingen en beperkingen
opgelegd. Het bestreden besluit heeft onmiskenbaar een weerslag op de
uitoefening van het eigendomsrecht.
De verzoekende partij die als erfpachter van het perceel met het
beschermde gebouw ingevolge artikel 3 van de wet van 10 januari 1824 over het
recht van erfpacht “alle de rechten uit[oefent], welke aan de eigendom van het erf
verknocht
zijn”,
heeft
er
zodoende
belang
bij
dat
de
opgelegde
erfdienstbaarheden en eigendomsbeperkingen verdwijnen.
De exceptie wordt verworpen.
X-14.803-15.112-5/12
VI. Onderzoek van de middelen in de zaak sub II (A. 204.819)
Uiteenzetting van het eerste middel
17.
De verzoekende partij voert de schending aan van artikel 7 van
het monumentendecreet, het onderhoudsbesluit, de wet van 29 juli 1991
betreffende de uitdrukkelijke motivering van bestuurshandelingen (hierna: de
motiveringswet), het redelijkheids- en zorgvuldigheidsbeginsel, de rechten van
verdediging en het hoorrecht, en het motiveringbeginsel.
In een eerste onderdeel betoogt zij dat het bestreden besluit
“nalaat in concreto te vermelden wat de precieze beschermingsmaatregelen zijn”
en dat artikel 3 van het bestreden besluit “allesbehalve op concrete wijze aangeeft
welke beschermingsvoorschriften aan de bescherming zullen worden verbonden”.
Een en ander is strijdig met artikel 7 van het monumentendecreet en de
motiveringsplicht “vervat in de [motiverings]wet” en het motiveringsbeginsel.
In een tweede onderdeel leidt de verzoekende partij uit het
voorgaande af dat “de bestreden beslissing om die reden […] ook onzorgvuldig is
genomen, en kennelijk onredelijk is” en ook haar rechten van verdediging en de
hoorplicht worden geschonden.
18.
In de memorie van wederantwoord voegt de verzoekende partij
toe dat “geen van de regelgeving […] de betrokken overheid ontslaat van
voorgaande verplichting” om “de concrete rechtsgevolgen verbonden aan een
bescherming” weer te geven.
Beoordeling
19.
De verzoekende partij zet niet uiteen op welke wijze het
bestreden besluit het onderhoudsbesluit zou schenden.
In zoverre is het middel niet ontvankelijk.
X-14.803-15.112-6/12
Het recht van verdediging is als algemeen rechtsbeginsel alleen
van toepassing in straf- en tuchtzaken. Het is derhalve niet toepasselijk in een
procedure tot bescherming van een goed tot monument.
In zoverre is het middel niet ontvankelijk.
21.
De verzoekende partij heeft na ontvangst van het sub I
bestreden besluit geen opmerkingen en/of bezwaren ingediend waartoe zij
krachtens artikel 5, § 2, 3° van het monumentendecreet de mogelijkheid heeft
gehad. Het sub I bestreden besluit verklaart nochtans in artikel 3 de in het
onderhoudsbesluit opgenomen algemene voorschriften inzake instandhouding en
onderhoud van toepassing op het voorlopig beschermde monument. Enige
schending van het hoorrecht van de verzoekende partij kan dan ook niet worden
aangenomen.
22.
De
door
de
verzoekende
partij
geschonden
geachte
motiveringsverplichting houdt enkel verband met de motieven die in het
bestreden besluit moeten kunnen worden gevonden op grond waarvan dat besluit
werd genomen. Het door de verzoekende partij in dit middel gewraakte verzuim
in het bestreden besluit om “de precieze beschermingsmaatregelen” te vermelden
houdt verband met de vermeldingsverplichting van artikel 7 van het
monumentendecreet.
In zoverre de schending van de motiveringswet en het
motiveringsbeginsel wordt aangevoerd, wordt het middel verworpen.
23.
Artikel 7 van het monumentendecreet bepaalt dat een definitief
beschermingsbesluit “de algemene en eventueel specifieke voorschriften inzake
instandhouding en onderhoud” vermeldt. De voormelde specifieke voorschriften
zijn dus facultatief.
Het bestreden besluit bevat geen specifieke voorschriften inzake
instandhouding en onderhoud. Het stelt enkel in artikel 3 dat “met het oog op de
bescherming […] de beschikkingen van het besluit […] van 17 november 1993”
van toepassing zijn.
X-14.803-15.112-7/12
Aangezien het bestuur niet verplicht wordt tot het opleggen, en
dus vermelden, van specifieke voorschriften inzake instandhouding en
onderhoud, kunnen geen van de door de verzoekende partijen ingeroepen
bepalingen of beginselen geschonden zijn door het bestreden besluit dat geen
dergelijke specifieke voorschriften vermeldt.
Artikel 11, § 5 van het monumentendecreet bepaalt dat de
Vlaamse regering de algemene voorschriften inzake instandhouding en
onderhoud vaststelt. Het onderhoudsbesluit werd genomen in uitvoering van het
voormelde artikel 11, § 5 van het monumentendecreet. Het bevat een geheel van
onderhouds-
en
instandhoudingsverplichtingen.
Artikel
1
van
het
onderhoudsbesluit bepaalt dat dit besluit van toepassing is op onder meer de
monumenten die met toepassing van het monumentendecreet definitief
beschermd zijn en dat de voorschriften van dit besluit slechts van toepassing zijn
voor zover zij niet afwijken van de specifieke voorschriften bepaald in het
definitieve beschermingsbesluit. Het onderhoudsbesluit legt aldus verplichtingen
op die gelden voor alle beschermde monumenten, zelfs indien deze niet
uitdrukkelijk in het beschermingsbesluit zelf zijn vermeld.
De verwerende partij kon zich aldus in het bestreden besluit
beperken tot het toepasselijk verklaren van de algemene onderhouds- en
instandhoudingsverplichtingen
die
door
de
Vlaamse
regering
in
het
onderhoudsbesluit worden opgelegd.
Anders dan de verzoekende partij dat ziet, zijn de voor het
beschermde monument geldende algemene voorschriften inzake instandhouding
en onderhoud op concrete wijze vermeld in het bestreden besluit.
Uit wat voorafgaat volgt dat niet kan worden ingezien hoe het
zorgvuldigheids- en/of het redelijkheidsbeginsel, zou kunnen geschonden zijn
door de door de verzoekende partij gewraakte vermelding in artikel 3 van het
bestreden
besluit
van
de
toepasselijke
algemene
voorschriften
inzake
instandhouding en onderhoud.
24.
Het eerste middel wordt verworpen.
X-14.803-15.112-8/12
Uiteenzetting van het tweede middel
25.
De verzoekende partij voert de schending aan van de
artikelen 2.2 en 5, § 1 van het monumentendecreet, de artikelen 2 en 3 van de
motiveringswet, het motiverings-, redelijkheids- en evenredigheidsbeginsel.
De verzoekende partij betoogt dat naast het met het bestreden
besluit beschermde goed “er […] al talloze gebouwen, met dezelfde kenmerken
van dezelfde architect […] zijn opgenomen in de lijst van beschermde
monumenten” die zij opsomt en beschrijft. Zij stelt dat het beschermde goed “niet
het ‘meesterwerk’ van de architect Flor Van Reeth” is en “zelfs […] een
onbekend en onbemind werk uit het oeuvre van de architect” is. Het beschermde
goed is “dan ook niet ‘uniek’”.
Zij laat verder gelden dat het beschermde goed “ook niet het
enige werk [is], waar de samenwerking tussen de heren Van Reeth en Yoors te
bezichtigen valt” zodat die samenwerking “geenszins uniek” is. En dat de
“volgens het bestreden besluit, ‘beschermingswaardige’ architect […] overigens
onbekend [blijkt] te zijn bij het bredere publiek”.
De verzoekende partij besluit daaruit dat de in het bestreden
besluit aangenomen historische, artistieke en sociaal-culturele waarde van het
beschermde goed “geenszins uniek is en dat de betreffende motivering het
bestreden besluit dan ook niet kan schragen”.
De verzoekende partij wijst tenslotte “op de ligging van de
vleugel”, meer bepaald “midden op een schooldomein” en derhalve “geenszins
vrij bereikbaar” en besluit daaruit dat het “kennelijk onredelijk [is] om precies
deze schoolvleugel” te beschermen “nu verzoekende partij door een toenemende
schoolpopulatie in de toekomst geen bouw- of verbouwingswerken meer zal
kunnen uitvoeren […], onder meer aan de betreffende vleugel, die nochtans […]
noodzakelijk zouden kunnen worden”.
26.
De verzoekende partij voegt in de memorie van wederantwoord
toe dat “het bestreden besluit ontbeert aan de vereiste correcte feitelijke grondslag
aangezien er geen melding wordt gemaakt van negen van de tien door
verzoekende partij opgesomde reeds beschermde bouwwerken van architect Flor
X-14.803-15.112-9/12
Van Reeth”, dat “[n]ergens in het bestreden besluit […] gemotiveerd [wordt]
waarom ten opzichte van deze 9 andere werken, het voorliggende bouwwerk
beschermingswaardig is”, dat “in het bestreden besluit geen melding [wordt]
gemaakt van het reeds bestaande werk waarin het harmonieuze geheel tussen de
architect Van Reeth en de glazenmaker Eugeen van Yoors te bewonderen valt”,
meer bepaald in de als monument beschermde Boodschapskapel van Heverlee
zodat “[w]ederom […] het bestreden besluit geenszins uitgaat van een correcte en
voldoende feitelijke grondslag”.
Beoordeling
27.
Het bestreden besluit betreft een besluit bedoeld in artikel 7 van
het monumentendecreet. In zoverre de schending wordt aangevoerd van
artikel 5, § 1 van het monumentendecreet dat de ontwerpen van lijst van voor
bescherming vatbare monumenten betreft, kan het middel niet worden
aangenomen.
28.
Luidens artikel 2.2 van het monumentendecreet is een
monument “een onroerend goed, werk van de mens of van de natuur of van beide
samen,
dat
van
algemeen
belang
is
omwille
van
zijn
artistieke,
wetenschappelijke, historische, volkskundige, industrieel-archeologische of
andere sociaal-culturele waarde, met inbegrip van de cultuurgoederen die er
integrerend deel van uitmaken, inzonderheid de bijhorende uitrusting en de
decoratieve elementen”.
Er wordt niet vereist dat de waarden die het algemeen belang
van een monument kunnen verantwoorden uniek zouden zijn. In zoverre het
middel van het tegendeel uitgaat, kan het dan ook niet worden aangenomen.
29.
Het bestreden besluit verantwoordt het algemeen belang van het
beschermde goed door het gezamenlijk voorkomen en de onderlinge samenhang
van de historische, meer bepaald de architectuurhistorische, de artistieke en de
sociaal-culturele waarden ervan.
X-14.803-15.112-10/12
Het loutere feit dat (bepaal-)de in het bestreden besluit
omstandig toegelichte waarden die het algemeen belang van het beschermde goed
(moeten) verantwoorden, niet uniek zouden zijn zoals de verzoekende partij
beweert, volstaat op zich niet om deze verantwoording van het algemeen belang
te verwerpen of om te besluiten “dat de betreffende motivering het bestreden
besluit dan ook niet kan schragen” of nog dat het bestreden besluit “een correcte
en voldoende feitelijke grondslag” ontbeert. Dit loutere feit doet immers geen
afbreuk aan de aan het beschermde goed omstandig toegeschreven waarden en de
conclusie dat die waarden het algemeen belang aantonen dat de bescherming
verantwoordt.
In
zoverre
de
schending
van
artikel
2.2
van
het
monumentendecreet, de motiveringswet en de aangevoerde beginselen wordt
aangevoerd, wordt het middel verworpen.
30.
In zoverre de schending van het redelijkheids- en het
evenredigheidsbeginsel wordt aangevoerd, wordt bovendien vastgesteld dat niet
is in te zien hoe door de loutere ligging van het beschermde goed, de
bescherming ervan tot monument deze beginselen zou kunnen schenden.
31.
Het tweede middel wordt verworpen.
VI. Ontvankelijkheid van het beroep in de zaak sub I (A. 201.749)
32.
Ten gevolge van het definitieve beschermingsbesluit, bestreden
in de zaak sub II, kan het voorlopige beschermingsbesluit, bestreden in de zaak
sub I, geen rechtsgevolgen meer sorteren zodat de verzoekster geen actueel
belang meer heeft bij haar beroep tot nietigverklaring ervan.
Het beroep is onontvankelijk.
X-14.803-15.112-11/12
BESLISSING
- De zaken A. 201.749/X-14.803 en A. 204.819/X-15.112 worden gevoegd.
- De Raad van State verwerpt het beroep in beide zaken.
- De verzoekende partij wordt in beide zaken verwezen in de kosten van het
beroep tot nietigverklaring, begroot op 350 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van zestien
september 2013, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Pierre Lefranc,
staatsraad,
Jan Clement,
staatsraad,
Silvan De Clercq,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
X-14.803-15.112-12/12
