Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2018:ARR.240.896 (2018-03-06)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 240.896 van 6 maart 2018 Fiscaliteit - Federale reglementen
(fiscaliteit) Beslissing : Vernietiging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIXe KAMER
ARREST
nr. 240.896 van 6 maart 2018
in de zaak I. A. 202.952/XIV-37.485
II. A. 202.983/XIV-37.486
In zake :
I + II.
- Paul VERVLOET
- Marc DE WIT
- Edgard TIMPERMAN
- Godelieve VAN BRAEKEL
- Patrick BECKX
- Marc DE SCHRYVER
- [...]
- Guy DENEIRE
- [...]
- Steve VAN HOOF
- [...]
- [...]
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Koen Geelen, Erik Monard en Wouter Moonen
kantoor houdend te 3500 Hasselt
Gouverneur Roppesingel 131
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door
de minister van Financiën
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Sébastien Ryelandt en Pieter De Bock
kantoor houdend te 1050 Brussel
Louizalaan 65 bus 2
bij wie woonplaats wordt gekozen
XIV-37.485-1/16
Tussenkomende partijen :
-
de CVBA ARCOFIN (in vereffening)
-
de CVBA ARCOPAR (in vereffening)
-
de CVBA ARCOPLUS (in vereffening)
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Bob Martens en Annelies Verlinden
kantoor houdend te 1050 Brussel
Louizalaan 106
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
De beroepen, ingesteld op 12 en 21 december 2011, strekken
tot de nietigverklaring van:
- het koninklijk besluit van 10 oktober 2011 ‘tot wijziging van het koninklijk
besluit van 14 november 2008 tot uitvoering van de wet van 15 oktober 2008
houdende maatregelen ter bevordering van de financiële stabiliteit en
inzonderheid tot instelling van een staatsgarantie voor verstrekte kredieten en
andere verrichtingen in het kader van de financiële stabiliteit, voor wat betreft
de bescherming van de deposito’s en de levensverzekeringen, en tot wijziging
van de wet van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële
sector en de financiële diensten houdende de uitbreiding van de beschermingsregeling tot het kapitaal van erkende coöperatieve vennootschappen’
(G/A. 202.983/XIV-37.486);
- het koninklijk besluit van 7 november 2011 ‘tot toekenning van een garantie
tot bescherming van het kapitaal van erkende coöperatieve vennootschappen’
(G/A. 202.952/XIV-37.485).
II. Verloop van de rechtspleging
Bij arrest nr. 222.969 van 25 maart 2013 worden de beroepen
samengevoegd, worden beide beroepen enkel ontvankelijk bevonden in hoofde
van eerste tot en met zesde verzoeker, achtste en tiende verzoeker, worden alle
middelen verworpen behoudens het eerste onderdeel van het vijfde middel in de
XIV-37.485-2/16
zaak A. 202.983, waarmee het eerste onderdeel van het zesde middel in de zaak
A. 202.952 samenhangt, wordt het debat heropend, stelt de Raad van State de in
sub 4 vermelde prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof en wordt het door
de auditeur-generaal aangeduide lid van het auditoraat belast met het verder
onderzoek van de zaak, na ontvangst van het arrest van het Grondwettelijk Hof.
Auditeur Alexander Van Steenberge heeft een aanvullend
verslag opgesteld.
De verwerende partij en de tussenkomende partijen hebben een
verzoek tot voortzetting van het geding en een aanvullende laatste memorie
ingediend. De verzoekers hebben een aanvullende laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 10 januari 2018.
Staatsraad Patricia De Somere heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Wouter Moonen, die eveneens loco advocaten Koen
Geelen en Erik Monard verschijnt voor de verzoekers, advocaat Pieter De Bock,
die verschijnt voor de verwerende partij, en advocaat Bob Martens, die verschijnt
voor de tussenkomende partijen, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Werner Weymeersch heeft een
met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
XIV-37.485-3/16
III. Feiten
Voor het feitenrelaas kan worden verwezen naar het
tussenarrest nr. 222.969 van 25 maart 2013.
Bij het voormelde tussenarrest wordt, naar aanleiding van het
eerste onderdeel van het vijfde middel in de zaak A. 202.983, waarmee het eerste
onderdeel van het zesde middel in de zaak A. 202.952 samenhangt, de volgende
prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof gesteld:
“Schendt artikel 36/24 van de wet van 22 februari 1998 tot vaststelling van het
organiek statuut van de Nationale Bank van België de artikelen 10 en 11 van de
Grondwet, doordat de Koning kan voorzien in een systeem van toekenning van de
staatswaarborg voor de terugbetaling aan vennoten die natuurlijke personen zijn,
van hun deel in het kapitaal van de in artikel 36/24, § 1, eerste lid, 3°, erkende
coöperatieve vennootschappen, terwijl dit artikel 36/24 niet in een dergelijke
mogelijkheid voorziet voor vennoten die natuurlijke personen zijn, van hun deel in
het kapitaal van een vennootschap die geen in de zin van het voornoemde
artikel 36/24, § 1, eerste lid, 3°, erkende coöperatieve vennootschap is?”
Bij arrest nr. 226.095 van 15 januari 2014 heeft de Raad van
State de volgende prejudiciële vragen aan het Grondwettelijk Hof gesteld:
“1. Schendt artikel 36/24 van de wet van 22 februari 1998 tot vaststelling van
het organiek statuut van de Nationale Bank van België de artikelen 10 en 11 van
de Grondwet in zoverre het, terwijl het eerste lid, 3°, de Koning de bevoegdheid
verleent in een systeem te voorzien van toekenning van de staatswaarborg voor de
terugbetaling aan vennoten die natuurlijke personen zijn van hun deel in het
kapitaal van coöperatieve vennootschappen, erkend overeenkomstig het koninklijk
besluit van 8 januari 1962 tot vaststelling van de voorwaarden tot erkenning van
de nationale groeperingen van coöperatieve vennootschappen en van de
coöperatieve vennootschappen, die financiële holdings zijn die zijn ingeschreven
op de lijst bedoeld in artikel 13, vierde lid, van de wet van 22 maart 1993 op het
statuut van en het toezicht op de kredietinstellingen, gemengde financiële
holdings, kredietinstellingen, beleggingsondernemingen of verzekeringsondernemingen, alsook hun rechtstreekse of onrechtstreekse dochtervennootschappen, of waarvan minstens de helft van het vermogen is geïnvesteerd
in dergelijke instellingen, Hem niet een dergelijke bevoegdheid verleent ten
voordele van de vennoten of de aandeelhouders van elke andere vennootschap die
in de financiële sector actief is, inzonderheid een kredietinstelling ?
2. Schendt artikel 36/24 van de wet van 22 februari 1998 tot vaststelling van
het organiek statuut van de Nationale Bank van België de artikelen 10 en 11 van
de Grondwet in zoverre het, terwijl het eerste lid, 3°, de Koning de bevoegdheid
verleent in een systeem te voorzien van toekenning van de staatswaarborg voor de
terugbetaling aan vennoten die natuurlijke personen zijn van hun deel in het
kapitaal van coöperatieve vennootschappen, erkend overeenkomstig het koninklijk
XIV-37.485-4/16
besluit van 8 januari 1962 tot vaststelling van de voorwaarden tot erkenning van
de nationale groeperingen van coöperatieve vennootschappen en van de
coöperatieve vennootschappen, die financiële holdings zijn die zijn ingeschreven
op de lijst bedoeld in artikel 13, vierde lid, van de wet van 22 maart 1993 op het
statuut van en het toezicht op de kredietinstellingen, gemengde financiële
holdings, kredietinstellingen, beleggingsondernemingen of verzekeringsondernemingen, alsook hun rechtstreekse of onrechtstreekse dochtervennootschappen, of waarvan minstens de helft van het vermogen is geïnvesteerd
in dergelijke instellingen, Hem niet een dergelijke bevoegdheid verleent ten
voordele van de instellingen voor de financiering van pensioenen, en van de
aangeslotenen en rechthebbenden ervan, of ten voordele van de gemeenten die
verenigd zijn binnen de Gemeentelijke Holding ?”
Bij arrest nr. 226.096 van 15 januari 2014 heeft de Raad van
State de volgende prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof gesteld:
“Schendt artikel 36/24 van de wet van 22 februari 1998 tot vaststelling van het
organiek statuut van de Nationale Bank van België de artikelen 10 en 11 van de
Grondwet, doordat de Koning kan voorzien in een systeem van toekenning van de
staatswaarborg voor de terugbetaling aan vennoten die natuurlijke personen zijn,
van hun deel in het kapitaal van de in artikel 36/24, § 1, eerste lid, 3°, erkende
coöperatieve vennootschappen, terwijl dit artikel 36/24 niet in een dergelijke
mogelijkheid voorziet voor vennoten die natuurlijke personen zijn, van hun deel in
het kapitaal van een vennootschap die geen in de zin van het voornoemde
artikel 36/24, § 1, eerste lid, 3°, erkende coöperatieve vennootschap is ?”
6.
Bij besluit 2014/686/EU van 3 juli 2014 oordeelt de Europese
Commissie dat “[d]e garantieregeling, die België in strijd met artikel 108, lid 3
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie verstrekt heeft in
het voordeel van de financiële coöperatieven van ARCO en in het bijzonder
ARCOFIN, ARCOPAR en ARCOPLUS [...] onverenigbaar [is] met de interne
markt.”
Op 7 oktober 2014 hebben de tussenkomende partijen tegen
(artikel 2.4. van) dit besluit een beroep tot vernietiging ingesteld bij het Gerecht
van de Europese Unie (hierna: het Gerecht). Dit beroep is nog steeds hangende.
Bij tussenarrest nr. 15/2015 van 5 februari 2015 heeft het
Grondwettelijk Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld aan het Hof van
Justitie van de Europese Unie:
XIV-37.485-5/16
“1. Dienen de artikelen 2 en 3 van de richtlijn 94/19/EG van het Europees
Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels, in
voorkomend geval in samenhang gelezen met de artikelen 20 en 21 van het
Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en met het algemene
gelijkheidsbeginsel, in die zin te worden geïnterpreteerd dat :
a) zij aan de lidstaten de verplichting opleggen om de aandelen van de erkende
coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, op dezelfde
wijze te waarborgen als de deposito’s ?
b) zij zich ertegen verzetten dat een lidstaat aan de entiteit die gedeeltelijk
belast is met de waarborg van de in die richtlijn beoogde deposito’s de opdracht
toevertrouwt om eveneens, ten belope van 100 000 euro, de waarde van de aandelen van de vennoten, natuurlijke personen, van een erkende coöperatieve
vennootschap die actief is in de financiële sector, te waarborgen ?
2. Is het besluit van de Europese Commissie van 3 juli 2014 ‘betreffende
steunmaatregel SA.33927 (12/C) (ex 11/NN) door België ten uitvoer gelegd Garantieregeling ter bescherming van de aandelen van individuele leden van
financiële coöperaties’ verenigbaar met de artikelen 107 en 296 van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie in zoverre het de waarborgregeling
die het voorwerp van dat besluit uitmaakt, kwalificeert als nieuwe staatssteun ?
3. In geval van een ontkennend antwoord op de tweede vraag, dient artikel 107
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie in die zin te worden
geïnterpreteerd dat een regeling van staatswaarborg toegekend aan de vennoten,
natuurlijke personen, van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in
de financiële sector, in de zin van artikel 36/24, § 1, eerste lid, 3°, van de wet van
22 februari 1998 tot vaststelling van het organiek statuut van de Nationale Bank
van België, nieuwe staatssteun vormt die bij de Europese Commissie moet worden
aangemeld ?
4. In geval van een bevestigend antwoord op de tweede vraag, is hetzelfde
besluit van de Europese Commissie verenigbaar met artikel 108, lid 3, van het
Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie indien het in die zin wordt
geïnterpreteerd dat daarin wordt geoordeeld dat de in het geding zijnde staatssteun
tot uitvoering is gebracht vóór 3 maart 2011 of 1 april 2011 of op een van beide
data, of, omgekeerd, indien het in die zin wordt geïnterpreteerd dat daarin wordt
geoordeeld dat de in het geding zijnde staatssteun op een latere datum tot
uitvoering is gebracht ?
5. Dient artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie in die zin te worden geïnterpreteerd dat het een lidstaat verbiedt om
een maatregel, zoals die welke is vervat in artikel 36/24, eerste lid, 3°, van de wet
van 22 februari 1998 tot vaststelling van het organiek statuut van de Nationale
Bank van België, aan te nemen, indien die maatregel staatssteun tot uitvoering
brengt of staatssteun vormt die reeds tot uitvoering is gebracht en die staatssteun
nog niet is aangemeld bij de Europese Commissie ?
6. Dient artikel 108, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie in die zin te worden geïnterpreteerd dat het een lidstaat verbiedt
om, zonder voorafgaande kennisgeving aan de Europese Commissie, een
maatregel, zoals die welke is vervat in artikel 36/24, eerste lid, 3°, van de wet van
22 februari 1998 tot vaststelling van het organiek statuut van de Nationale Bank
van België, aan te nemen, indien die maatregel staatssteun vormt die nog niet tot
uitvoering is gebracht ?”
Bij arrest van 21 december 2016 in de zaak C-76/15 heeft het
Hof van Justitie van de Europese Unie op de vragen geantwoord.
XIV-37.485-6/16
Op de eerste vraag antwoordt het Hof van Justitie als volgt:
“[...]
87. Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat de
artikelen 2 en 3 van richtlijn 94/19 aldus moeten worden uitgelegd dat zij de
lidstaten er niet toe verplichten een regeling als die van het hoofdgeding aan te
nemen, op grond waarvan de aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen
die actief zijn in de financiële sector worden gewaarborgd, en er zich evenmin
tegen verzetten dat een lidstaat een dergelijke regeling aanneemt, voor zover deze
niet afdoet aan de nuttige werking van het depositogarantiestelsel dat de lidstaten
krachtens deze richtlijn moeten instellen en voor zover zij strookt met het VWEU
en met name de artikelen 107 en 108 VWEU. Het staat aan de verwijzende rechter
om na te gaan of aan eerstgenoemde voorwaarde is voldaan.”
Op de tweede en derde vraag antwoordt het Hof van Justitie als
volgt:
“[...]
117. Derhalve is bij het onderzoek van de tweede vraag niet gebleken van
feiten of omstandigheden die afdoen aan de geldigheid van het besluit van 3 juli
2014.
[…]
118. Gelet op het antwoord op de tweede vraag behoeft de derde vraag niet te
worden beantwoord.”
Op de vierde tot en met zesde vraag antwoordt het Hof van
Justitie als volgt:
“[...]
128. Gelet op een en ander moet op de vierde tot en met de zesde vraag worden
geantwoord dat artikel 108, lid 3, VWEU aldus moet worden uitgelegd dat het zich
verzet tegen een garantieregeling als die welke in het hoofdgeding aan de orde is,
voor zover deze tot uitvoering is gebracht zonder dat de uit die bepaling
voortvloeiende verplichtingen zijn nagekomen.
129. Bij het onderzoek van deze vragen is niet gebleken van feiten of
omstandigheden die afdoen aan de geldigheid van het besluit van 3 juli 2014.”
In het dictum van zijn arrest van 21 december 2016 verklaart
het Hof van Justitie voor recht:
“1) De artikelen 2 en 3 van richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en
de Raad van 30 mei 1994 inzake de depositogarantiestelsels, zoals gewijzigd bij
richtlijn 2005/1/EG van het Europees Parlement en de Raad van 9 maart 2005,
moeten aldus worden uitgelegd dat zij de lidstaten er niet toe verplichten een
regeling als die van het hoofdgeding aan te nemen, op grond waarvan de aandelen
van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector
worden gewaarborgd, en er zich evenmin tegen verzetten dat een lidstaat een
dergelijke regeling aanneemt, voor zover deze niet afdoet aan de nuttige werking
XIV-37.485-7/16
van het depositogarantiestelsel dat de lidstaten krachtens deze richtlijn moeten
instellen en voor zover zij strookt met het VWEU en met name de artikelen 107 en
108 VWEU. Het staat aan de verwijzende rechter om na te gaan of aan
eerstgenoemde voorwaarde is voldaan.
2) Bij het onderzoek van de door het Grondwettelijk Hof (België) gestelde
prejudiciële vragen is niet gebleken van feiten of omstandigheden die afdoen aan
de geldigheid van besluit 2014/686/EU van de Commissie van 3 juli 2014
betreffende steunmaatregel SA.33927 (12/C) (ex 11/NN) door België ten uitvoer
gelegd - Garantieregeling ter bescherming van de aandelen van individuele leden
van financiële coöperaties.
3) Artikel 108, lid 3, VWEU moet aldus worden uitgelegd dat het zich verzet
tegen een garantieregeling als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, voor
zover deze tot uitvoering is gebracht zonder dat de uit die bepaling voortvloeiende
verplichtingen zijn nagekomen.”
IV. Rechtspleging - verzoek tot uitstel
Standpunt van de partijen
8.
De verwerende partij betoogt in haar laatste memorie,
neergelegd na het aanvullend auditoraatsverslag dat werd opgesteld na ontvangst
van het arrest van het Grondwettelijk Hof, dat de uitkomst van het door haar
ingestelde beroep bij het Gerecht tegen het besluit van de Europese Commissie
van 3 juli 2014 dient te worden afgewacht alvorens de Raad van State zich
definitief kan uitspreken. Zij stelt dat immers niet alle rechtsvragen over de
draagwijdte van voornoemd besluit en de uitvoerbaarheid van de garantieregeling
definitief zijn beslecht, en noch het Grondwettelijk Hof, noch het Europees Hof
van Justitie zich hebben uitgesproken over de bezwaren die in het kader van dit
beroep worden opgeworpen.
Ook de tussenkomende partijen betogen in hun laatste memorie,
neergelegd na het aanvullend auditoraatsverslag dat werd opgesteld na ontvangst
van het arrest van het Grondwettelijk Hof, dat het beginsel van loyale
samenwerking, vervat in artikel 4, lid 3, van het Verdrag betreffende de Europese
Unie (hierna: het VEU), de verplichting voor de Raad van State inhoudt zich te
onthouden van het nemen van maatregelen die in strijd kunnen zijn met het
Europeesrechtelijk kader, te dezen in het creëren van rechtsgevolgen die
naderhand niet in overeenstemming zijn met het toekomstige arrest van het
Gerecht.
XIV-37.485-8/16
Beoordeling
De zaak is in staat van wijzen. Het is niet nodig de afloop van
de voor het Gerecht hangende rechtspleging af te wachten.
De Raad van State is immers, als rechtscollege dat de
prejudiciële vraag heeft gesteld, verplicht krachtens artikel 28 van de bijzondere
wet van 6 januari 1989 ‘op het Grondwettelijk Hof’, zich voor de oplossing van
het geschil naar aanleiding waarvan de prejudiciële vraag is gesteld, te voegen
naar het arrest van het Grondwettelijk Hof. In dat kader komt het evenmin aan de
Raad van State toe om, in tegenstelling tot het Grondwettelijk Hof, de afloop van
de voor het Gerecht hangende rechtspleging niet af te wachten alvorens zelf
uitspraak te doen.
In die omstandigheden is er geen reden om de zaak voor
behandeling sine die uit te stellen.
V. Ontvankelijkheid van de beroepen
Exceptie van de tussenkomende partijen
In hun laatste memorie, neergelegd na het aanvullend
auditoraatsverslag dat werd opgesteld na ontvangst van het arrest van het
Grondwettelijk Hof, werpen de tussenkomende partijen twee excepties op.
Ze betogen dat de eerste tot en met de zesde, de achtste en de
tiende verzoeker stukken dienen voor te leggen waaruit blijkt dat zij, gelet op de
verstreken jaren, thans nog steeds over de hoedanigheid van aandeelhouder van
de nv Dexia beschikken.
Voorts stellen de tussenkomende partijen het belang van de
verzoekers in vraag, nu blijkt dat het Grondwettelijk Hof de prejudiciële vragen
bevestigend heeft
beantwoord
enkel
omwille
van de
schending
van
XIV-37.485-9/16
staatssteunregels en zonder in te gaan op de vraag naar de vergelijkbaarheid
tussen categorieën van enerzijds de vennoten - natuurlijke personen van erkende
coöperatieve vennootschappen en anderzijds vennoten - natuurlijke personen van
vennootschappen die geen erkende coöperatieve vennootschappen zijn.
Aangezien de bestreden besluiten niet op de verzoekers toepasselijk zijn en zij er
evenmin de gevolgen van ondergaan, beschikken zij volgens de tussenkomende
partijen niet over het vereiste persoonlijke en rechtstreekse belang. Het
perspectief op een “meer gunstige regelgeving” kan niet als een rechtstreeks en
zeker belang worden gekwalificeerd. Voorts betogen de tussenkomende partijen
nog dat er (thans) geen mogelijkheid is voor de Koning om een voor de
verzoekers financieel gunstigere maatregel uit te vaardigen, aangezien nog niet
alle rechtsvragen met betrekking tot het voorwerp van de zaak werden onderzocht
en beoordeeld door het Gerecht, waar het beroep nog hangende is. De
heroverweging en het rechtsherstel waarvan sprake in het arrest nr. 222.969 van
25 maart 2013 zal zich niet kunnen veruitwendigen, zodat een eventuele
vernietiging een zuiver symbolische vernietiging betreft.
Beoordeling
In het tussenarrest nr. 222.969 van 25 maart 2013 heeft de Raad
van State dezelfde excepties reeds als volgt beantwoord:
“15. De eerste elf verzoekers dienden beide beroepen in op grond van hun
hoedanigheid van aandeelhouder van de nv DEXIA. [...]
De eerste tot en met de zesde, de achtste en de tiende verzoeker leggen stukken
voor die aannemelijk maken dat zij op het ogenblik van het indienen van het
beroep aandeelhouder waren van de nv DEXIA. [...] Er zijn geen aanduidingen dat
een of meerdere van die verzoekers bij het sluiten van de debatten in beide
beroepen, de aangevoerde hoedanigheid van aandeelhouder niet meer zouden
bezitten. De loutere bewering van de tussenkomende partijen dat niet bewezen
wordt dat de aandelen nog in hun bezit zijn volstaat niet om daarover nader
onderzoek te voeren.
16. Wat het belang bij beide beroepen betreft in hoofde van de eerste tot en met
de zesde verzoeker, de achtste en de tiende verzoeker, stellen deze dat zij, als
private aandeelhouders van de nv DEXIA, niet in aanmerking komen voor een
staatswaarborg op hun aandelen, terwijl de natuurlijke personen die aandelen
aanhouden van erkende coöperatieve vennootschappen waarvoor het bestreden
besluit een waarborgregeling uitwerkt, die waarborg wel kunnen krijgen.
Door de waarborg voorzien in de bestreden besluiten zullen de private
aandeelhouders van de bedoelde coöperatieve vennootschappen geen financieel
nadeel lijden als gevolg van de waardevermindering van hun aandelen, terwijl de
XIV-37.485-10/16
private aandeelhouders van de nv DEXIA zoals de voornoemde verzoekers, wel
die waardevermindering van hun aandelen zullen moeten dragen. Deze verzoekers
krijgen dus niet het voordeel dat aan anderen wordt toegekend, wat zij als een
nadeel kunnen aanvoeren.
Dit nadeel verleent hen echter slechts het wettelijk vereiste belang
onderscheiden van de actio popularis, in de mate dat deze verzoekers vastgesteld
kunnen zien dat het voordeel waarop ze zich beroepen, hen op onregelmatige
wijze is geweigerd.
17. Anders dan wat de verwerende partij en de tussenkomende partijen stellen,
kan er niet voorgehouden worden dat dit nadeel veroorzaakt wordt door
artikel 36/24, § 1, 3°, van de wet van 22 februari 1998. Deze wettelijke bepaling
creëert enkel een rechtsgrond voor de uitvoerende macht om discretionair, binnen
de keuzemogelijkheden en het kader die deze wetsbepaling biedt, de maatregelen
uit te vaardigen die zij nodig acht om het vertrouwen in het financieel stelsel te
versterken. Is de uitvoerende macht door de wetgever beperkt in haar mogelijkheden en kunnen de verzoekers daardoor nooit uitzicht krijgen op een garantie
voor hun aandelen omdat het aandelen van een naamloze vennootschap betreft,
dan is het toch de uitvoerende macht en niet de wetgever die de regeling ingevoerd
heeft en die het nadeel bij de verzoekers veroorzaakt.
De enkele omstandigheid dat de beide bestreden besluiten nooit op de
verzoekers van toepassing kunnen zijn, noch het loutere gegeven dat de verzoekers
de vernietiging niet hebben gevraagd van artikel 36/24 van de wet van 22 februari
1998, ontnemen hen het belang bij hun beroepen. Zij kunnen immers, door het
aanvoeren van de exceptie van ongrondwettigheid van die wetsbepaling in het
raam van een middel tegen de rechtsgrond van de bestreden uitvoeringsregeling wat de voornoemde verzoekers in beide beroepen ook doen -, uitzicht krijgen op
een heroverweging van het bestreden koninklijk besluit van 10 oktober 2011 en
het vernietigingsarrest aangrijpen om, steunend op het gezag van gewijsde ervan,
het bestuur ertoe aan te zetten die heroverweging te maken, zonder dat het te
verlenen rechtsherstel noodzakelijkerwijze hoeft in te houden dat ook ten voordele
van de verzoekers een waarborgregeling wordt ingesteld.
In die zin kan op dit ogenblik het wettig vereiste belang aan de verzoeker niet
worden ontzegd zolang het Grondwettelijk Hof geen uitspraak heeft gedaan over
de in het dictum vermelde prejudiciële vraag. Ingeval het Grondwettelijk Hof deze
verwerpt, zal de Raad van State, desnoods ambtshalve, moeten onderzoeken of het
belang, afgeleid uit de hoedanigheid van aandeelhouder van een naamloze
vennootschap, aan de eerste tot en met de zesde, de achtste en de tiende verzoeker,
nog een concreet voordeel kan verschaffen. Of de Raad van State deze prejudiciële
vraag stelt in het raam van de ontvankelijkheid van het beroep dan wel in het raam
van het onderzoek van een middel is niet relevant.”
Wat het bewijs van de hoedanigheid van aandeelhouder van de
nv Dexia in hoofde van de verzoekers betreft, is er geen reden om thans anders te
oordelen dan op het moment van het sluiten van de debatten naar aanleiding van
het tussenarrest.
De verzoekers hebben stukken voorgelegd die aannemelijk
maken dat zij op het ogenblik van het indienen van het beroep aandeelhouder
waren van de nv Dexia. Er zijn nog steeds geen aanduidingen dat een of meerdere
XIV-37.485-11/16
van de verzoekers de aangevoerde hoedanigheid van aandeelhouder niet meer
zouden bezitten. De tussenkomende partijen stellen de open vraag of de aandelen
nog in het bezit van de verzoekers zijn, maar brengen geen begin van bewijs van
het tegendeel daartoe aan. Het is nochtans zaak van de partij die het verlies van
hoedanigheid in hoofde van de verzoekers aanvoert, daartoe elementen van
bewijs aan te reiken.
De exceptie van gebrek aan hoedanigheid wordt verworpen.
Ook wat het belang van de verzoekers betreft, is reeds in
voornoemd tussenarrest uitspraak gedaan, in die zin dat het wettig vereiste belang
om de aangehaalde redenen niet aan de verzoekers kan worden ontzegd, en enkel
ingeval het Grondwettelijk Hof de in het dictum vermelde prejudiciële vraag
verwerpt, de Raad van State, desnoods ambtshalve, zal moeten onderzoeken of
het belang, afgeleid uit de hoedanigheid van aandeelhouder van een naamloze
vennootschap, aan eerste tot en met zesde, achtste en tiende verzoeker, nog een
concreet voordeel kan verschaffen.
Aangezien het Grondwettelijk Hof in het arrest 70/2017 de
prejudiciële vraag bevestigend heeft beantwoord, staat vast dat het voordeel
waarop ze zich beroepen, hen op onregelmatige wijze is geweigerd, en zij
bijgevolg het wettig vereiste belang bij hun beroepen hebben. De omstandigheid
dat nog niet alle rechtsvragen met betrekking tot het voorwerp van de zaak
werden beoordeeld door het Gerecht, waar het beroep nog hangende is, doet daar
geen afbreuk aan.
De Raad van State kan niet andermaal op basis van een
vergelijkbare argumentatie het belang van de verzoekers onderzoeken zonder het
gezag van gewijsde van voornoemd tussenarrest van de Raad van State te
schenden.
De exceptie van gebrek aan belang wordt verworpen.
XIV-37.485-12/16
VI. Onderzoek van de gegrondheid van de beroepen
Eerste onderdeel van het vijfde middel in de zaak A.202.983 en eerste onderdeel
van het zesde middel in de zaak A. 202.952
Standpunt van de partijen
Voor het standpunt van de partijen over de rechtsvraag die heeft
geleid tot het stellen van de voormelde prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk
Hof, wordt verwezen naar het tussenarrest nr. 222.969 van 25 maart 2013.
Beoordeling
Bij arrest nr. 70/2017 van 15 juni 2017 heeft het Grondwettelijk
Hof de in het dictum van het arrest nr. 222.969 van 25 maart 2013 van de Raad
van State gestelde prejudiciële vraag bevestigend beantwoord. Het Hof heeft zich
daarbij gesteund op onder meer de volgende overwegingen:
“B.12. Zoals mede uit het antwoord van het Hof van Justitie op de bij het arrest
nr. 15/2015 van het Hof gestelde vragen blijkt, heeft de wetgever met het in het
geding zijnde artikel 36/24, § 1, eerste lid, 3°, van de wet van 22 februari 1998, in
zoverre het de Koning ertoe machtigt een waarborgregeling in te voeren ten
behoeve van de vennoten, natuurlijke personen, van de erkende coöperatieve
vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, ten voordele van die
categorie van personen en van die vennootschappen waarin zij hebben
geparticipeerd, een maatregel genomen die, in tegenstelling tot wat de
coöperatieve vennootschappen ‘Arcopar’, ‘Arcoplus’ en ‘Arcofin’ hebben aangevoerd, niet kan worden verantwoord als zijnde genomen ter uitvoering van de
richtlijn 94/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 mei 1994 inzake
de depositogarantiestelsels.
In tegenstelling tot wat de Ministerraad heeft aangevoerd, kan evenmin worden
aangenomen dat de aandelen die de natuurlijke personen hebben bij de bedoelde
coöperatieve vennootschappen, moeten worden beschouwd als bankdeposito’s bij
kredietinstellingen en dat die aandelen om die reden gelijk hadden moeten worden
behandeld als klassieke spaarproducten, ook al vertonen zij daarmee een aantal
gelijkenissen.
Vermits de in het geding zijnde bepaling in strijd is met de artikelen 107 en 108
van het VWEU, dient niet te worden nagegaan of al dan niet afbreuk wordt gedaan
aan de nuttige werking van het Belgisch depositogarantiestelsel.
B.13. Uit het antwoord van het Hof van Justitie op de vierde tot en met zesde
vraag van het Hof is gebleken dat de in het geding zijnde machtiging aan de
Koning minstens moest worden beschouwd als een voornemen tot invoering van
een nieuwe maatregel die, om in overeenstemming te zijn met artikel 108, lid 3,
XIV-37.485-13/16
van het VWEU ‘tijdig’ had moeten worden aangemeld bij de Europese
Commissie, opdat die had kunnen beoordelen of de maatregel als staatssteun in de
zin van artikel 107, lid 1, van dat Verdrag diende te worden aangemerkt en, zo ja,
of een dergelijke staatssteun in het licht van artikel 107, lid 3, van dat Verdrag als
verenigbaar met de interne markt had kunnen worden beschouwd.
Uit het hiervoor vermelde besluit 2014/686/EU van de Europese Commissie
van 3 juli 2014 is daarentegen gebleken dat de Europese Commissie de garantieregeling tot bescherming van de aandelen van individuele leden van financiële
coöperaties als ongeoorloofde staatssteun heeft gekwalificeerd. Het Koninkrijk
België en de coöperatieve vennootschappen ‘Arcopar’, ‘Arcoplus’ en ‘Arcofin’
hebben weliswaar bij het Gerecht van de Europese Unie beroepen tot nietigverklaring van dat besluit ingesteld en die beroepen zijn nog hangende, maar het Hof
van Justitie heeft bij zijn onderzoek naar aanleiding van de tweede tot en met
zesde prejudiciële vraag van het Hof geen feiten of omstandigheden vastgesteld
die afbreuk zouden doen aan de geldigheid van het voormelde besluit van de
Europese Commissie.
B.14. Zonder dat het nodig is de afloop van de voor het Gerecht hangende
rechtspleging af te wachten, dient te worden vastgesteld dat de in het geding zijnde
maatregel is genomen met het oog op de bevoordeling van een specifieke
categorie van personen, maatregel die in ieder geval als een voornemen tot nieuwe
staatssteun in de zin van artikel 108, lid 3, van het VWEU bij de Europese
Commissie had moeten worden aangemeld.
Door zulks na te laten heeft de wetgever ten aanzien van die categorie van
personen gehandeld zonder redelijke verantwoording en met veronachtzaming van
het Europees Unierecht, en derhalve in strijd met het beginsel van gelijkheid en
niet-discriminatie gewaarborgd bij de artikelen 10 en 11 van de Grondwet.
B.15. De prejudiciële vragen dienen derhalve bevestigend te worden
beantwoord.”
In het dictum van zijn arrest nr. 70/2017 van 15 juni 2017 zegt
het Grondwettelijk Hof voor recht:
“Artikel 36/24 van de wet van 22 februari 1998 tot vaststelling van het
organiek statuut van de Nationale Bank van België schendt de artikelen 10 en 11
van de Grondwet, doordat de Koning kan voorzien in een systeem van toekenning
van de staatswaarborg voor de terugbetaling aan vennoten die natuurlijke personen
zijn, van hun deel in het kapitaal van de in artikel 36/24, § 1, eerste lid, 3°, erkende
coöperatieve vennootschappen.”
Het bestreden besluit van 10 oktober 2011 heeft artikel 36/24
van de wet van 22 februari 1998 ‘tot vaststelling van het organiek statuut van de
Nationale Bank van België’ als rechtsgrond. Het bestreden koninklijk besluit van
7 november 2011 heeft op zijn beurt het koninklijk besluit van 10 oktober 2011
als rechtsgrond.
XIV-37.485-14/16
Door de bestreden besluiten op grond van artikel 36/24 van
voornoemde wet aan te nemen, heeft de verwerende partij, gelet op het gestelde
in het arrest van het Grondwettelijk Hof, toepassing gemaakt van een bepaling
die niet bestaanbaar is met de artikelen 10 en 11 van de Grondwet. Het eerste
onderdeel van het vijfde middel in de zaak A. 202.983, waarmee het eerste
onderdeel van het zesde middel in de zaak A. 202.952 samenhangt, is dan ook in
de aangegeven mate gegrond.
BESLISSING
- De Raad van State vernietigt:
- het koninklijk besluit van 10 oktober 2011 ‘tot wijziging van het koninklijk
besluit van 14 november 2008 tot uitvoering van de wet van 15 oktober 2008
houdende maatregelen ter bevordering van de financiële stabiliteit en
inzonderheid tot instelling van een staatsgarantie voor verstrekte kredieten
en andere verrichtingen in het kader van de financiële stabiliteit, voor wat
betreft de bescherming van de deposito’s en de levensverzekeringen, en tot
wijziging van de wet van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de
financiële sector en de financiële diensten houdende de uitbreiding van de
beschermingsregeling tot het kapitaal van erkende coöperatieve vennootschappen’;
- het koninklijk besluit van 7 november 2011 ‘tot toekenning van een
garantie tot bescherming van het kapitaal van erkende coöperatieve
vennootschappen’.
-
Dit arrest dient bij uittreksel te worden bekendgemaakt op dezelfde wijze
als de vernietigde besluiten.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van de beroepen tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 2800 euro.
XIV-37.485-15/16
- De tussenkomende partijen worden verwezen in de kosten van de
tussenkomsten, die voor elk van hen begroot worden op een rolrecht van
250 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van zes maart
tweeduizend achttien, door de Raad van State, XIVe kamer, samengesteld uit:
Geert Debersaques,
kamervoorzitter,
Carlo Adams,
staatsraad,
Patricia De Somere,
staatsraad,
bijgestaan door
Joris Casneuf,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Joris Casneuf
Geert Debersaques
XIV-37.485-16/16
