Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2019:ARR.245.992 (2019-11-05)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 245.992 van 5 november 2019 Instellingen, Binnenlandse zaken
en lokale besturen - Provinciale en lokale reglementen (behalve fiscaal)
Beslissing : Vernietiging Samenvoeging bekendmaking Verwerping overige
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 245.992 van 5 november 2019
in de zaken A. 204.982/X-15.858 (I)
204.985/X-15.859 (II)
204.986/X-15.860 (III).
In zake :
de VZW LIGA VOOR MENSENRECHTEN
woonplaats kiezend te 9000 Gent
Gebroeders De Smetstraat 75
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Lauren Jans
kantoor houdend te 1800 Vilvoorde
Sint-Annalaan 608
tegen :
I.
de GEMEENTE ZONHOVEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Hugo Lamon
kantoor houdend te 3500 Hasselt
de Schiervellaan 23
bij wie woonplaats wordt gekozen
II.
de GEMEENTE DIEPENBEEK
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Hugo Lamon
kantoor houdend te 3500 Hasselt
de Schiervellaan 23
bij wie woonplaats wordt gekozen
III.
de STAD HASSELT
bijgestaan en vertegenwoordigd
door advocaat Hugo Lamon
kantoor houdend te 3500 Hasselt
de Schiervellaan 23
X-15.858-15.859-15.860-1/27
I. Voorwerp
Het beroep, ingesteld op 25 mei 2012, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad van de gemeente Zonhoven
van 26 maart 2012 tot wijziging van de politiecodex (zaak A. 204.982).
Het beroep, ingesteld op 25 mei 2012, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad van de gemeente
Diepenbeek
van
23 april
2012
tot
wijziging
van
de
politiecodex
(zaak A. 204.985).
Het beroep, ingesteld op 25 mei 2012, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad van de stad Hasselt van
27 maart 2012 tot wijziging van de politiecodex (zaak A. 204.986).
II. Verloop van de rechtspleging
Bij arrest nr. 229.163 van 14 november 2014 wordt het debat in
de zaak 204.982 heropend en wordt het door de auditeur-generaal aangewezen lid
van het auditoraat ermee gelast een aanvullend verslag op te stellen.
Bij arrest nr. 229.164 van 14 november 2019 wordt het debat in
de zaak A. 204.985 heropend en wordt het door de auditeur-generaal aangewezen
lid van het auditoraat ermee gelast een aanvullend verslag op te stellen.
Bij arrest nr. 229.165 van 14 november 2014 wordt het debat in
de zaak A. 204.986 heropend en wordt het door de auditeur-generaal aangewezen
lid van het auditoraat ermee gelast een aanvullend verslag op te stellen.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Marijke Sterck heeft in de drie
zaken een aanvullend verslag opgesteld.
X-15.858-15.859-15.860-2/27
De verwerende partijen hebben in alle zaken een aanvullende
laatste memorie ingediend. De verzoekende partij heeft in alle zaken een
aanvullende laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 13 september 2019.
Kamervoorzitter Johan Lust heeft in de drie zaken verslag
uitgebracht.
Advocaat Lauren Jans, die in de drie zaken verschijnt voor de
verzoekende partij, en advocaat Hugo Lamon, die in de drie zaken verschijnt voor
de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Marijke Sterck heeft in de drie
zaken een met dit arrest gedeeltelijk eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
Bij gemeenteraadsbeslissingen van respectievelijk 26 maart
2012, 23 april 2012 en 27 maart 2012 wijzigen de gemeenten Zonhoven en
Diepenbeek en de stad Hasselt – toen verenigd in de politiezone Hazodi – hun
politiecodex door er een, gelijk, nieuw deel in in te voegen.
Dat deel wordt, na de fusie van de politiezone Hazodi met de
politiezone Limburg Regio Hoofdstad, door de gemeenten Zonhoven en
Diepenbeek en de stad Hasselt opgeheven en bij gemeenteraadsbeslissingen van
respectievelijk 26 september 2016, 12 september 2016 en 27 september 2016
vervangen door een gelijkluidend politiereglement ‘betreffende de openbare rust,
X-15.858-15.859-15.860-3/27
de openbare veiligheid, de openbare gezondheid en de openbare overlast’. De
gemeenteraadsbeslissingen tot goedkeuring van dat politiereglement worden
hierna “het nieuwe politiereglement” genoemd.
IV. Samenhang
De feitelijke en de juridische gegevens in de drie zaken doen
zich eender voor. Het is in het belang van een goede rechtsbedeling om de zaken
samen te voegen.
IV. Belang - precisering voorwerp
Standpunt van de verwerende partijen
Naar de mening van de verwerende partijen zijn de
annulatieberoepen, door de opheffing van de initieel bestreden besluiten en hun
vervanging, zonder voorwerp gevallen. Voorts toont verzoekster volgens de
verwerende partijen niet aan dat zij door de initieel bestreden beslissingen
effectief benadeeld is geworden in de periode waarin ze van kracht waren. Het
brengt mee dat zij geen belang meer zou hebben bij haar beroep.
Beoordeling
De oorspronkelijk bestreden bepalingen zijn in de loop van het
beroep vervangen geworden door andere die ten dele (nagenoeg) identiek zijn.
In zoverre deze bepalingen van het nieuwe politiereglement
alleen maar de nieuwe gedaante zijn van de bepalingen die in de verzoekschriften
formeel bestreden werden en in de mate dus waarin het materieel voorwerp van
de beroepen wezenlijk ongewijzigd zijn gebleven, is er reden toe de beroepen op
vandaag te interpreteren als zijnde gericht tegen de overeenstemmende
bepalingen van het nieuwe politiereglement.
X-15.858-15.859-15.860-4/27
In zoverre de aangevochten bepalingen opgeheven en niet (in
dezelfde bewoordingen) hernomen zijn, blijkt verzoekster, doorheen de laatste
memories, te verklaren dat er aan haar opmerkingen is tegemoetgekomen en dat
de bepalingen haar geen nadeel hebben berokkend in de periode waarin ze van
kracht waren.
Wat verzoeksters beroep tegen die bepalingen betreft is zij dan
ook zonder verder belang bij hun vernietiging.
V. Onderzoek van de middelen in de drie zaken
A. Eerste middel
8.1.
artikel
Verzoekster leidt een eerste middel af uit de “Schending van
119bis
en
135
van
de
Nieuwe
Gemeentewet
en
de
bevoegdheidsverdelende regels, en van artikel 1 van het Eerste aanvullend
Protocol EVRM, alsook van het evenredigheidsbeginsel”.
Concreet bekritiseert verzoekster in de verzoekschriften in een
eerste middelonderdeel:
- artikel 160,
- artikel 35.3,
- artikel 159,
- artikelen 69 tot en met 72,
- artikel 64, en
- artikel 30.
Het gaat volgens verzoekster om gedragingen die reeds door
een hogere norm gesanctioneerd worden en bijgevolg aan de bevoegdheidssfeer
van de gemeenten onttrokken zijn.
In een tweede middelonderdeel richt verzoekster zich in de
verzoekschriften tegen:
X-15.858-15.859-15.860-5/27
- artikel 35,
- artikel 36,
- artikel 46, en
-artikel 160.
De bepalingen betreffen naar het oordeel van verzoekster de
handhaving van de morele openbare orde terwijl een gemeentebestuur enkel de
materiële openbare orde mag handhaven.
8.2.
Blijkens haar laatste memories dringt verzoekster nog slechts
aan:
- wat artikel 160 betreft, thans artikel 30 (lees artikel 30, § 1) van het nieuwe
politiereglement,
- wat artikel 64 betreft, thans artikel 91 (lees artikel 91, § 1) van het nieuwe
politiereglement, en
- wat artikel 30 betreft, thans artikel 33 van het nieuwe politiereglement.
9.1.
Artikel 30, § 1, van het nieuwe politiereglement luidt:
Ҥ1. Het gebruik van alcoholhoudende dranken (gedistilleerde of gegiste
dranken al dan niet in gemixte vorm) op de openbare weg of op het
openbaar domein, buiten de terrassen en andere toegelaten plaatsen speciaal
bestemd voor dit doel, is verboden op de plaatsen vastgelegd door de
gemeenteraad. Het bezit van geopende recipiënten die alcoholhoudende
dranken bevatten wordt gelijkgesteld met het gebruik beoogd in dit artikel.”
9.2.1.
Volgens verzoekster wil de bepaling burgers behoeden voor het
gebruik en misbruik van alcoholische dranken en wordt ermee de bescherming
van de morele openbare orde nagestreefd.
9.2.2.
De verwerende partijen brengen daar tegen in dat de bepaling
de mogelijkheid biedt tot het sanctioneren van een vorm van overlast die de
materiële orde dreigt te raken. In tegenstelling tot de besluitwet van 14 november
1939 ‘betreffende de beteugeling van de dronkenschap’, viseert de bepaling
volgens de verwerende partijen niet de openbare dronkenschap. Ook blijkt
X-15.858-15.859-15.860-6/27
volgens haar uit de libellering van de bepaling dat ze “niet beoogt de burgers te
behoeden voor het gebruik en misbruik van alcoholische dranken”. “[E]nkel de
modaliteit van [het] gebruik van alcoholhoudende dranken op de openbare weg of
op het openbaar domein en op plaatsen vastgelegd door de gemeenteraad” is
verboden.
9.3.1.
Net als voorheen blijft de Raad van State ook in deze zaak van
mening dat de openbare overlast die de gemeente bevoegd is op grond van haar
algemene politiebevoegdheid tegen te gaan, de materiële orde moet raken,
minstens dreigen te raken, en geen inbreuken op de morele orde mag betreffen.
9.3.2.
Het wordt niet beweerd en het blijkt ook niet dat de invoering
van de bestreden principiële mogelijkheid om op bepaalde plaatsen in een verbod
te voorzien om alcoholhoudende dranken te gebruiken op de openbare weg of op
het openbaar domein, is ingegeven door veiligheidsklachten of andere concrete
ordehandhavingnoden.
De verwerende partijen kunnen er in dat licht niet van
overtuigen dat zij met die invoering niet in essentie een doel van zedelijke
bescherming beogen te dienen.
Ook doen zij dat niet door in de laatste memories eensklaps te
doen gelden dat de bepaling “openbare dronkenschap en geweldpleging met glas”
wil voorkomen. Het eerste gaat flagrant in tegen wat de verwerende partijen
voorheen verklaarden. Het tweede stuit af op de vaststelling dat het gebruik van
alcoholhoudende dranken en het bezit van geopende recipiënten ook verboden
worden als de recipiënten van de alcoholhoudende dranken niét in glas zijn.
9.3.3.
Het komt de Raad van State voor dat het besproken voorschrift
essentieel de morele orde beoogt. Het tweede middelonderdeel verantwoordt
bijgevolg de vernietiging van artikel 30, § 1, van het nieuwe politiereglement,
evenals, voor de duidelijkheid in het rechtsverkeer, van de tweede paragraaf van
X-15.858-15.859-15.860-7/27
het artikel, die in een uitzondering op het verbod in de eerste paragraaf voorziet
en zonder deze eerste paragraaf zinledig is.
10.1.
Artikel 91, § 1, van het nieuwe politiereglement luidt:
Ҥ1. Zonder voorafgaande schriftelijke toelating van de burgemeester of
van het college van burgemeester en schepenen is het verboden om
werkzaamheden te starten op het openbaar- en privédomein van de
gemeente of stad, zowel aan de oppervlakte als onder de grond en/of eender
welke constructie te plaatsen. Vergunde werkzaamheden moeten steeds
worden uitgevoerd conform de afgeleverde vergunning en conform de
geldende gemeentelijke reglementen.”
10.2.
Verzoekster voert aan dat de gemeente op grond van
artikel 119bis van de nieuwe gemeentewet – thans: juncto artikel 2 van de wet
van 24 juni 2013 ‘betreffende de gemeentelijke administratieve sancties’ (hierna:
de GAS-wet) – in straffen en administratieve sancties voor overtredingen van
haar reglementen en verordeningen kan voorzien, tenzij voor dezelfde
overtredingen door of krachtens een wet, decreet of ordonnantie, straffen of
administratieve sancties worden bepaald. Wat artikel 91, § 1, van het nieuwe
politiereglement
betreft, verschaft artikel 6.1.1 van de Vlaamse Codex
Ruimtelijke Ordening (hierna: de VCRO) reeds een wettelijke basis voor de
sanctionering van het werken zonder vergunning of in strijd met vergunningen,
zodat de gemeente haar bevoegdheid heeft overschreden.
10.3.1.
Artikel 2, § 1, van de GAS-wet luidt:
“De gemeenteraad kan straffen of administratieve sancties bepalen voor
de inbreuken op zijn reglementen of verordeningen, tenzij voor dezelfde
inbreuken door of krachtens een wet, een decreet of een ordonnantie,
straffen of administratieve sancties worden bepaald.”
De bepaling houdt in dat – in beginsel – de gemeente niet in
“dezelfde” inbreuk of strafbaarstelling mag voorzien als de federale of
deelstatelijke wetgeving.
10.3.2.
Artikel 91, § 1, ressorteert onder deel I “Algemene bepalingen”,
punt 6 “Inname van het openbaar domein”, van het nieuwe politiereglement. Het
X-15.858-15.859-15.860-8/27
betreft essentieel de inname van gemeentelijk domein voor privédoeleinden. Die
inname van het gemeentelijk domein behoeft een voorafgaande toelating van de
gemeentelijke overheid.
Als zodanig is een inbreuk op die bepaling vreemd aan de
inbreuken bedoeld in het toenmalige artikel 6.1.1 van de VCRO, in verband met
onder
andere
de
stedenbouwkundigevergunningsplicht,
de
verkavelingsvergunningsplicht, en de overeenstemming met een ruimtelijk
uitvoeringsplan, de stedenbouwkundige en verkavelingsverordeningen.
Met de verwerende partijen wordt aangenomen dat de
besproken bepaling losstaat van de stedenbouwkundige regelgeving in
artikel 6.1.1 van de VCRO.
Het
eerste
middelonderdeel
verantwoordt
niet
de
nietigverklaring van artikel 91, § 1, van het nieuwe politiereglement.
11.1.
Artikel 33 van het nieuwe politiereglement luidt:
“Iedereen die zich bevindt op het openbaar of privédomein of in een
voor het publiek toegankelijke plaats, waar een vergunde activiteit
plaatsvindt, moet zich onmiddellijk schikken naar de verzoeken, richtlijnen
of bevelen van de door de organisator aangestelde personen of van
politieambtenaren, agenten van politie of gemachtigde ambtenaren.”
11.2.
Verzoekster betoogt dat er, gelet op artikel 4 van het koninklijk
besluit van 1 december 1975 ‘houdende algemeen reglement op de politie van het
wegverkeer en van het gebruik van de openbare weg’, reeds een wettelijke basis
voorhanden is voor de sanctionering van het niet opvolgen van bevelen van een
gemachtigde.
11.3.
Het gebod om het bevel van de bevoegde personen na te leven
in artikel 4 van het voormelde koninklijk besluit van 1 december 1975, is gericht
tot “de weggebruikers”. Het gebod in artikel 33 – ondergebracht in Deel I, punt 3
“Openbare veiligheid”, 3.5.1. “Openbare vergaderingen in open lucht” – viseert
X-15.858-15.859-15.860-9/27
de deelnemers aan “een vergunde activiteit”, die openbaar is en in de openlucht
plaatsheeft.
De inbreuken op de onderscheiden geboden laten zich niet als
identieke inbreuken kwalificeren.
Het eerste middelonderdeel brengt niet de nietigverklaring van
artikel 33 van het nieuwe politiereglement mee.
Samenvattend verantwoordt het eerste middel alleen de
nietigverklaring van artikel 30 van het nieuwe politiereglement.
B. Tweede middel
13.1.
Een tweede middel voert de schending aan van het
legaliteitsbeginsel en het rechtszekerheidsbeginsel. Een overheid die een
bepaalde gedraging strafbaar stelt, dient de gedraging voldoende duidelijk te
omschrijven; het recht moet voorzienbaar en toegankelijk zijn zodat de burger
zijn rechten en de op hem rustende verplichtingen met de vereiste precisie kan
kennen en dat hij de gevolgen van zijn handelingen kan voorzien. Het middel
viseert concreet bepalingen waarin vage en niet precieze bewoordingen zouden
worden gebruikt, waardoor “rechtsonderhorigen niet weten waaraan zich te
verwachten”. Blijkens de verzoekschriften gaat het om de artikelen 1, 5, 31, 157
en 51.
13.2.
In haar laatste memories dringt verzoekster nog slechts aan met
betrekking tot:
- artikel 1, thans artikelen 3 en 4 van het nieuwe politiereglement,
- artikel 5, thans artikel 8 van het nieuwe politiereglement,
- artikel 31, thans artikel 34 van het nieuwe politiereglement, en
- artikel 157, thans artikel 21 van het nieuwe politiereglement.
X-15.858-15.859-15.860-10/27
14.1.
Artikelen 3 en 4 van het nieuwe politiereglement luiden
respectievelijk:
- “Het is verboden om nachtgerucht of nachtrumoer te veroorzaken
waardoor de rust van de inwoners kan verstoord worden (art. 561, 1° van
het Strafwetboek […]).”
- “Het is verboden overdag om het even welk geluid, gerucht of rumoer
te veroorzaken zonder reden of zonder noodzaak en dat toe te schrijven is
aan een gebrek aan vooruitzicht en voorzorg en dat van die aard is dat het
de rust van de inwoners in het gedrang kan brengen. Het bewijs van
geluidsoverlast kan met alle mogelijke middelen geleverd worden.”
14.2.1.
Verzoekster licht in twee onderdelen toe dat wanneer een
overheid een bepaalde gedraging strafbaar stelt, zij de gedraging voldoende
duidelijk moet omschrijven, zodat iedereen onmiddellijk weet dat hij een regel
overschrijdt en wat daarvan de gevolgen zijn. Er moet een voldoende
bescherming zijn tegen willekeur. Met de bevoegdheid om bepaalde
overlastfenomenen strafbaar te stellen moet zorgvuldig worden omgesprongen.
Concreet wordt in de verzoekschriften aangevoerd dat de
besproken verboden in zodanig ruime bewoordingen zijn gesteld dat het
onmogelijk is ze na te leven: het wordt niet toegelicht welke voorwaarden er
gelden voor verstoring van de rust; wat moet worden verstaan onder rust is
bovendien subjectief. In de laatste memories wordt daaraan toegevoegd dat
artikel 3 een bepaling strafbaar stelt die reeds door een hogere norm geregeld
wordt.
14.2.2.
De verwerende partijen reageren dat de bepalingen betrekking
hebben op geluiden die “de rust van de inwoners in het gedrang [kunnen]
brengen” en dat uitdrukkelijk wordt gesproken van “geluidsoverlast”. Overigens,
zo merken zij op, dient het bewijs van dat geluid te worden geleverd.
14.3.1
Uit de beginselen die in het middel worden aangevoerd, volgt
dat eenieder, op het moment waarop hij een gedrag aanneemt, moet kunnen
uitmaken of het al dan niet strafbaar is. Dit vereist dat in voldoende nauwkeurige,
X-15.858-15.859-15.860-11/27
duidelijke en rechtszekerheid biedende bewoordingen is bepaald welke feiten
strafbaar worden gesteld zodat degene die een gedrag aanneemt vooraf afdoende
kan inschatten wat het strafrechtelijke gevolg van zijn gedrag zal zijn en zodat
aan de rechter geen al te grote beoordelingsbevoegdheid wordt gelaten.
14.3.2.
Op het sub randnummer 10.3.1 vermelde principiële verbod om
strafbaarstellingen aan te nemen voor misdrijven die reeds door of krachtens een
wet, een decreet of een ordonnantie strafbaar zijn gesteld, bestaan uitzonderingen.
Zo laat artikel 3, 2°, van de GAS-wet de gemeenteraad toe in een administratieve
sanctie te voorzien voor een inbreuk op artikel 561, 1°, van het Strafwetboek.
Het is de verwerende partijen dus niet verboden in artikel 3, met
betrekking tot nachtgerucht en -rumoer, in een identieke strafbaarstelling te
voorzien als artikel 561, 1°, van het Strafwetboek.
14.3.3.
Dat er in artikel 3 van het nieuwe politiereglement sprake is van
“kan verstoord worden” belet niet dat de rechtzoekende voldoende kan weten van
welk lawaai hij zich ’s nachts moet onthouden om niet in strijd met het artikel te
handelen.
14.3.4.
Anders is het wat het lawaai overdag betreft dat door artikel 4
van het nieuwe politiereglement wordt verboden. Het artikel omschrijft het, zeer
algemeen, als “om het even welk geluid” dat, ten eerste, is veroorzaakt zonder
reden of zonder noodzaak en dat, ten tweede, is toe te schrijven aan een gebrek
aan vooruitzicht en voorzorg en dat, ten derde, van aard is de rust van de
inwoners in het gedrang te kunnen brengen.
Als zodanig laat deze omschrijving een te grote onduidelijkheid
en onzekerheid over welke concrete gedragingen nu al dan niet gesanctioneerd
worden. Dat is zodanig waar dat de verwerende partijen het nodig hebben
geoordeeld de mogelijke twijfel te verhelpen, althans voor vijf vormen van
geluid, door in artikel 7 uitdrukkelijk te bepalen dat ze “geen aanleiding [kunnen]
geven tot een gerechtvaardigde klacht inzake geluidsoverlast”. Aan andere
X-15.858-15.859-15.860-12/27
vormen van geluid overdag, zoals van grasmaaiers of dieren, wordt dan weer,
niettegenstaande het verbod van artikel 4, toch nog een specifieke, afzonderlijke
(verbods)bepaling gewijd.
De omschrijving in artikel 4 van het nieuwe politiereglement is
te vaag en te weinig concreet opdat de rechtzoekende kan weten welke precieze
vormen van daggeluiden de verwerende partijen wensen te bestraffen.
15.1.
Artikel 8 van het nieuwe politiereglement luidt:
“Zonder voorafgaande schriftelijke toelating van de burgemeester of
bevoegde overheid en behoudens de bepalingen opgenomen in een
toegekende vergunning is het verboden om ’s nachts te verhuizen of
goederen te laden en/of te lossen.”
15.2.
Volgens verzoekster is het niet duidelijk wat onder “verhuizen”
moet worden verstaan. Dat blijft zelfs in het licht van de definitie ervan in
artikel 2 vaag: “Uiteraard kan het dragen van een nachtlamp naar een auto geen
overlast meebrengen”. Bovendien wordt het begrip “’s nachts” niet gedefinieerd.
15.3.1.
Anders
dan
verzoekster
meent,
geeft
het
nieuwe
politiereglement wel aan wat onder “’s nachts” moet worden verstaan. Artikel 2
verduidelijkt: “tussen 22.00 uur ’s avonds en 07.00 uur ’s morgens, onafhankelijk
van het heersende seizoen”.
15.3.2.
Ook “verhuizen” wordt in artikel 2 omschreven: “overbrengen
van de inboedel”.
Met het verhuizen van “de inboedel”, zijnde volgens de Dikke
Van Dale “alle roerende goederen” of “al het huisraad”, is kennelijk meer
bedoeld dan het overbrengen van een enkele nachtlamp. Net als het “laden en
lossen van goederen” waarvan eveneens sprake in artikel 8 van het nieuwe
politiereglement, moet verhuizen geacht worden betrekking te hebben op een bij
voortduring uitgevoerde operatie, met betrekking tot goederen van enige omvang
of enig gewicht.
X-15.858-15.859-15.860-13/27
Het middel brengt niet de vernietiging van artikel 8 van het
nieuwe politiereglement mee.
16.1.
Artikel 34 van het nieuwe politiereglement luidt:
“Het is verboden op welke manier dan ook een concert, spektakel,
evenement, sportieve bijeenkomst of gelijk welke andere bijeenkomst, die
door de gemeentelijke overheid toegelaten is, te verstoren.”
16.2.1.
Verzoekster verwijt het voorschrift niet te bepalen wat precies
onder “verstoren” te verstaan is: “[h]et is onduidelijk wanneer er van verstoring
sprake zal zijn. Wat voor de ene storend is, is dat niet noodzakelijk voor de
andere”.
16.2.2.
De verwerende partijen antwoorden dat er sprake is van
verstoring wanneer de algemeen gangbare normen op de betrokken manifestatie
niet worden geëerbiedigd:
“In het gewone spraakgebruik betekent het begrip ‘verstoren’ dat men
een gedrag vertoont dat niet gangbaar is. Het is van algemene bekendheid
dat op een concert, een spektakel of een sportieve bijeenkomst bepaalde
gedragsregels gelden die dienen te worden nageleefd. Zo is het algemeen
gekend dat bij sportwedstrijden het eigenlijke sportterrein niet door
supporters mag worden betreden. Bij een concert mag het publiek enkel
plaats nemen op de door de organisator aangeduide plaatsen, enz.”
16.3.
Wat allemaal in aanmerking komt om als hinderlijk voor een
concert, spektakel, evenement, sportieve of andere toegelaten bijeenkomst
bestraft te worden, wordt door artikel 34 niet bepaald concreet en inzichtelijk
gemaakt.
De verwerende partijen maken het in hun procedurestukken
alleen maar nog meer duister door “verstoren” uit te leggen als het vertonen van
“niet gangbaar” gedrag.
Het wordt door de verwerende partijen voor de Raad van State
niet aannemelijk gemaakt, noch is het spontaan aannemelijk, dat het loutere feit
X-15.858-15.859-15.860-14/27
om zich, ter gelegenheid van een concert, spektakel, enzovoort, niet conform alle
gebruiken en gewoontes te gedragen redelijkerwijze mag worden beschouwd als
een verstoring van de activiteit.
Het middel is gegrond ten aanzien van artikel 34 van het nieuwe
politiereglement.
17.1.
Artikel 21 van het nieuwe politiereglement luidt:
“Het is verboden zich op een voor anderen hinderlijke wijze op te
houden in of op een voor het publiek toegankelijke ruimte, waaronder
portaal, foyer, wachtlokaal voor een openbaar vervoermiddel,
parkeergarage, rijwielstalling en de ruimte te gebruiken voor een ander doel
dan waarvoor de ruimte bestemd is.”
17.2.1.
Verzoekster betwist de duidelijkheid van “op hinderlijke wijze”
en “een ander doel dan waarvoor de ruimte bestemd is”: “De tekst is […] zodanig
ruim en onzorgvuldig opgesteld dat een rechtsonderhorige kan vrezen bestraft te
worden, wanneer hij in een telefooncel of een bushokje schuilt voor de regen”.
17.2.2.
De verwerende partijen zijn van oordeel dat de bepaling
voldoende precies is: “Er is sprake van een gebruik ‘op een voor anderen
hinderlijke wijze’ door het gebruik ‘voor een ander doel dan waar voor de ruimte
bestemd is’”.
17.3.
De specifieke hinder die de besproken bepaling verbiedt, is de
belemmering dat de betrokken ruimtes volgens hun bestemming worden gebruikt.
Dit is een voldoende duidelijke omschrijving van de bestrafte
gedraging. Het middel verantwoordt niet de vernietiging van artikel 21 van het
nieuwe politieregelement.
Samenvattend is het middel gegrond wat de artikelen 4 en 34
van het nieuwe politiereglement betreft en wordt het voor het overige verworpen.
X-15.858-15.859-15.860-15/27
C. Derde middel
19.1.
In
een
derde
middel
noemt
verzoekster
het
proportionaliteitsbeginsel en het motiveringsbeginsel geschonden. Toegelicht
wordt dat de beslissing gebaseerd moet zijn op feitelijke omstandigheden en
gebeurtenissen en dat de inbreuk op de persoonlijke vrijheid niet verder mag gaan
dan absoluut noodzakelijk voor het bereiken van het beoogde doel.
In een eerste onderdeel wordt betoogd dat meer dan
133 artikelen of 80 procent van de bepalingen, berusten op in totaal slechts
300 overlastmeldingen in het voorgaande jaar.
In een tweede onderdeel wordt betoogd dat de artikelen 1 en 5
niet verantwoord zijn en niet in verhouding zijn tot het beoogde doel.
Een derde onderdeel is gericht tegen de artikelen 46 en 160.
Een vierde onderdeel keert zich tegen artikel 159.
Een vijfde onderdeel viseert de artikelen 154 en 122.
19.2.
Blijkens de laatste memories volhardt verzoekster nog alleen in:
- het eerste onderdeel,
- het tweede onderdeel, gericht tegen de artikelen 1 en 5, thans de artikelen 3, 4
en 8 van het nieuwe politiereglement, en
- het derde onderdeel in zoverre gericht tegen artikel 160, thans artikel 30 van het
nieuwe politiereglement.
Een eerste middelonderdeel komt erop neer dat van de 2500
overlastmeldingen die de verwerende partijen in een jaar ontving, er maar 300
betrekking hadden op andere overlast dan inzake nachtlawaai en loslopende
dieren, terwijl niettemin aan die andere overlast 133 artikelen van de politiecodex
worden gewijd.
X-15.858-15.859-15.860-16/27
Het onderdeel toont, zo algemeen en onuitgewerkt als het is,
niet de onwettigheid aan van één of meer welbepaalde bepalingen.
In een tweede middelonderdeel oefent verzoekster kritiek uit op
de strafbaarstelling van daglawaai en op het verhuizen tijdens de nacht.
Artikel 4 van het nieuwe politiereglement, in verband met het
daglawaai, moet reeds op grond van het tweede middel worden vernietigd
(randnummers 14.3.4 en 18).
Wat artikel 8 van het nieuwe politiereglement, in verband met
het verhuizen ’s nachts, betreft, meent verzoekster onterecht dat wordt nagelaten
te definiëren wat verhuizen is en dat het meebrengt dat alle “verhuishandelingen”
(“voorbeeld van de nachtlamp”) als strafbare overlast te beschouwen zijn
(randnummers 15.3.1 en 15.3.2). Verzoekster doet dan ook niet aannemen dat de
maatregel “op bijzonder ingrijpende en onverantwoorde wijze de persoonlijke
vrijheid van de inwoners van de gemeente ingrijpend beperkt”.
Ook het derde middelonderdeel, ten slotte, verantwoordt geen
ruimere vernietiging dan al noodzakelijk is geacht op grond van een hiervoor
besproken middel. Zoals sub randnummer 9.1 en volgende gezien, is er reden om
artikel 30 van het nieuwe politiereglement op grond van het eerste middel nietig
te verklaren.
D. Vierde middel
Volgens een vierde middel schenden de verwerende partijen de
scheiding der machten. De gemeenten “hebben de hele bestuurlijke
strafrechtsketen in handen”; hun bevoegdheden zijn zowel “wetgevend”,
“rechterlijk” als “uitvoerend” van aard. Hierdoor wordt een basisprincipe van de
democratische rechtsstaat geschonden.
X-15.858-15.859-15.860-17/27
24.1.
Artikel 119bis van de nieuwe gemeentewet verwijst (thans) met
betrekking tot de gemeentelijke administratieve straffen en sancties naar de
regeling in de GAS-wet. Die wet bepaalt in welke gevallen de gemeenteraad in
straffen of administratieve sancties kan voorzien voor de inbreuken op zijn
reglementen en verordeningen, wie de inbreuken kunnen vaststellen die het
voorwerp van administratieve sancties kunnen uitmaken, wie de administratieve
sancties oplegt, welke procedure de sanctionerend ambtenaar dient te volgen, en
welke beroepsprocedure openstaat.
Tegen de beslissing van de ambtenaar die een administratieve
geldboete oplegt, kan de overtreder beroep aantekenen bij de politierechtbank of
de jeugdrechtbank. Ter zake oordeelde het Grondwettelijk Hof, in zijn
arrest nr. 44/2015 van 23 april 2015, dat hiermee de rechtzoekenden over een
daadwerkelijke jurisdictionele waarborg beschikken, voor een onafhankelijk en
onpartijdig rechtscollege (B.39.8). Weliswaar regelt de GAS-wet niet het beroep
tegen de maatregelen om een schorsing, intrekking of sluiting op te leggen, maar
tegen die beslissingen kunnen een beroep tot nietigverklaring en een vordering tot
schorsing bij de Raad van State worden ingesteld (B.46.4).
24.2.
Anders dan verzoekster beweert, komt het middel er in wezen
wel degelijk op neer de GAS-wet te betwisten, en niet de politiecodex van de
verwerende partijen (of het nieuwe politiereglement).
Het middel wordt als niet-ontvankelijk verworpen.
E. Vijfde middel
25.1.
In een vijfde middel argumenteert verzoekster dat de
verwerende partijen de door het decreet d’Allarde gewaarborgde vrijheid van
handel en nijverheid mogen beperken met dien verstande dat de beperkingen
aangepast moeten zijn aan de concrete ordehandhavingsbehoeften. Volgens haar
is er sprake van een onevenredige beperking van de vrijheid van handel en
nijverheid in de artikelen 140, 160 en 46.
X-15.858-15.859-15.860-18/27
25.2.
Blijkens de laatste memories handhaaft verzoekster het middel
nog alleen:
- wat artikel 140 betreft, thans artikel 62 van het nieuwe politiereglement, en
- wat artikel 160 betreft, thans artikel 30 van het nieuwe politiereglement.
26.1.
Aangezien artikel 30 van het nieuwe politiereglement al
vernietigd moet worden op grond van het eerste middel, wordt het vijfde middel
hier nog alleen onderzocht in zoverre het betrekking heeft op artikel 62 van het
nieuwe politiereglement.
In dat artikel wordt voorgeschreven dat onder anderen de
uitbaters van voedingswinkels en houders van kramen op foren of markten de
nodige voorzorgsmaatregelen moeten nemen “opdat hun klanten de openbare
ruimte rond hun handel niet zouden vervuilen”. Dit houdt volgens het artikel in
dat vuilnisbakken moeten worden geplaatst, dat de vuilnisbakken rein worden
gehouden, geledigd en geborgen, en dat de onmiddellijke omgeving rondom de
inrichting wordt gereinigd.
26.2.
Ter zake betoogt verzoekster in haar verzoekschriften louter en
alleen:
“Een uitbater kan niet verantwoordelijk gehouden wordt voor het vuil
dat zijn klanten op de grond achterlaten. Het komt aan steden en gemeenten
toe om te voorzien in reinigingsdiensten.”
Wanneer de verwerende partijen tegenwerpen dat “niet valt in
te zien hoe de vzw ‘Liga voor de mensenrechten’ voor [de] Raad kan opkomen
voor de vrije handel op grond van haar statutaire bepalingen”, beperkt
verzoekster zich er in de memories van wederantwoord toe om in verband met
artikel 62 van het nieuwe politiereglement te herhalen:
“Een uitbater kan niet verantwoordelijk gehouden worden voor het vuil
dat zijn klanten op de grond achterlaten. Het komt aan steden en gemeenten
toe om te voorzien in reinigingsdiensten.”
X-15.858-15.859-15.860-19/27
En zelfs nog nadat ook in de auditoraatsverslagen wordt
geoordeeld dat verzoekster “een doel nastreeft dat niet te verzoenen is met haar
eigen maatschappelijk doel, namelijk elke onrechtvaardigheid en elke aanslag op
de rechten van personen of gemeenschappen te bestrijden en de beginselen van
vrijheid en humanisme, waarop de democratische maatschappijen zijn gebaseerd
en die ondermeer vervat zijn in de Grondwet en in het Europees Verdrag voor de
rechten van de mens, te verdedigen”, blijft zij het ontvankelijkheidsbezwaar
negeren en herhaalt zij obstinaat met betrekking tot artikel 62 van het nieuwe
politiereglement:
“Een uitbater kan niet verantwoordelijk gehouden worden voor het vuil
dat zijn klanten op de grond achterlaten. Het komt aan steden en gemeenten
toe om te voorzien in reinigingsdiensten.”
26.3.
Verzoekster blijft in gebreke te doen aannemen dat het in haar
statutaire doel past om tegen de besproken hygiëneverplichting op te komen.
Het middel brengt niet de nietigverklaring van artikel 62 van
het nieuwe politiereglement mee.
F. Zesde en zevende middel
27.1.
Een zesde middel noemt het “recht op vrije meningsuiting
(artikel 10 EVRM, artikel 19 IVBPR, en artikel 19 en 25 Belgische Grondwet)”
geschonden door de artikelen 35, 36, 28, 33, 41 en 42.
27.2.
Uit de laatste memories volgt dat verzoekster nog slechts
aandringt:
- wat artikel 28 betreft, thans artikel 31 van het nieuwe politiereglement,
- wat artikel 33 betreft, thans artikel 36 van het nieuwe politiereglement, en
- wat artikel 41 betreft, thans artikel 37 van het nieuwe politiereglement.
28.1.
Een zevende middel is afgeleid uit de “[s]chending van de
vrijheid van vergadering en vereniging (artikel 11 EVRM en artikel 26 en 27
Belgische Grondwet), schending van artikel 12, 1 van de Grondwet, van artikel 2
X-15.858-15.859-15.860-20/27
van het 4de aanvullende protocol bij het EVRM, en van art. 12 van het BUPO
(vrijheid van beweging) alsook van het proportionaliteitsbeginsel”. Het middel
richt zich, in de verzoekschriften, tegen de artikelen 28, 29, 30, 31, 32, 33, 41, 42,
47 en 160.
28.2.
Het middel wordt in de laatste memories gehandhaafd:
- wat artikel 28 betreft, thans artikel 31 van het nieuwe politiereglement,
- wat artikel 29 betreft, thans artikel 32 van het nieuwe politiereglement,
- wat artikel 30 betreft, thans artikel 33 van het nieuwe politiereglement,
- wat artikel 31 betreft, thans artikel 34 van het nieuwe politiereglement,
- wat artikel 33 betreft, thans artikel 36 van het nieuwe politiereglement,
- wat artikel 41 betreft, thans artikel 37 van het nieuwe politiereglement, en
- wat artikel 160 betreft, thans artikel 30 van het nieuwe politiereglement.
29.1.
Het recht op vrije meningsuiting is niet absoluut.
Uit artikel 19 van de Grondwet in samenhang met artikel 10.2
van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en artikel 19.3 van het
Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten volgt dat de
vrijheid van meningsuiting kan worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten,
voorwaarden, beperkingen of sancties die bij wet zijn vastgesteld en die in een
democratische samenleving nodig zijn tot bescherming van de in voorvermelde
verdragsbepalingen uitdrukkelijk vermelde doelstellingen. Tot die doelstellingen
behoren onder andere de bescherming van de openbare orde en van de rechten
van anderen. De overheidsinmenging moet aan het proportionaliteitsbeginsel
voldoen.
29.2.
Ook het recht van vergadering en vereniging is niet absoluut.
De artikelen 26 en 27 van de Grondwet erkennen het recht van
vergadering en vereniging en verbieden, behoudens voor wat de bijeenkomsten in
de openlucht betreft, om dat recht aan enige voorafgaande maatregel te
onderwerpen. Ze staan er evenwel niet aan in de weg dat de wetgever de
X-15.858-15.859-15.860-21/27
uitoefening van die rechten regelt met betrekking tot de aangelegenheden waarin
zijn optreden in een democratische samenleving nodig is in het belang van, onder
meer, de bescherming van de openbare orde en van de rechten van anderen. De
beperkende
maatregelen
dienen
te
beantwoorden
aan
het
proportionaliteitsbeginsel.
Artikelen 30 en 34 van het nieuwe politiereglement zijn
hiervoor reeds, op grond van het eerste, respectievelijk het tweede middel,
onwettig bevonden. Ze worden hier dan ook buiten beschouwing gelaten.
31.1.
Artikel 31 van het nieuwe politiereglement luidt:
“Zonder een voorafgaande schriftelijke toelating van de burgemeester is
het verboden om manifestaties, evenementen en activiteiten op het
openbaar domein en vergaderingen in openlucht te organiseren. De
aanvraag moet schriftelijk en minstens 6 weken voor de geplande datum bij
de bevoegde stedelijke of gemeentelijke dienst ingediend worden.”
31.2.1.
Verzoekster licht met betrekking tot artikel 31 toe dat een
burgemeester niet kan eisen dat hij op voorhand op de hoogte wordt gebracht van
openbare bijeenkomsten. Tevens betoogt zij:
“Als activist mag je de straat op, maar daarvoor moet je voor elke
manifestatie weken op voorhand de schriftelijke toestemming van de
burgemeester vragen. Hierdoor wordt het recht van eenieder, om naar
aanleiding van een bepaalde actuele gebeurtenis zijn stem te laten horen, op
onevenredige wijze ingeperkt.”
31.2.2.
De verwerende partijen repliceren dat de modaliteit van een
voorafgaande aanvraag de ordediensten in staat moet stellen om de nodige
veiligheidsmaatregelen uit te werken met het oog op het ordelijk laten verlopen
van de manifestatie, “zodat de daaruit voortvloeiende beperkingen op de vrijheid
van meningsuiting in ieder geval proportioneel zijn met het beoogde doel van
openbare rust en veiligheid”.
31.3.1.
Artikel 31 van het nieuwe politiereglement betreft het houden
van een openbare vergadering in de openlucht. Dergelijke vergaderingen mogen
X-15.858-15.859-15.860-22/27
in principe aan een voorafgaande toelating worden onderworpen. In zoverre
verzoekster dat a priori uitsluit, vergist zij zich.
31.3.2.
Wel kan zij worden gevolgd in de mate waarin zij het artikel
verwijt een te verregaande beperking in te houden door meer bepaald te vereisen
dat de aanvraag van de schriftelijke toelating “minstens 6 weken voor de
geplande datum” wordt ingediend.
In een aantal gevallen zal een termijn van minstens zes weken
onmogelijk na te leven zijn, zodat artikel 31 het houden van de betrokken
vergaderingen verhindert.
In lijn met zijn arrest nr. 231.808 van 30 juni 2015, is de Raad
van State ook te dezen van oordeel dat, gewis, de overheid over een bepaalde
termijn moet kunnen beschikken om de nodige maatregelen met het oog op de
openbare orde en veiligheid te nemen, maar dat het besproken artikel 31
niettemin, door niet in de mogelijkheid te voorzien om rekening te houden met
omstandigheden die rechtvaardigen dat een aanvraag ook minder lang van
tevoren dan minstens zes weken wordt ingediend, de vrijheid van vergadering
aantast.
Er is reden in artikel 31 de woorden “en minstens 6 weken voor
de geplande datum” te vernietigen.
32.1.
Artikelen 32 en 33 van het nieuwe politiereglement luiden:
“Artikel 32
De organisator moet de nodige maatregelen treffen zodat er geen schade
berokkend wordt aan personen en/of goederen. De organisator zorgt ervoor
dat de veiligheid niet in het gedrang komt. Bij overtreding van dit
artikel kan de burgemeester of de officier van bestuurlijke politie de
activiteit doen ophouden.
Artikel 33
Iedereen die zich bevindt op het openbaar- of privédomein of in een voor
het publiek toegankelijke plaats, waar een vergunde activiteit plaatsvindt,
moet zich onmiddellijk schikken naar de verzoeken, richtlijnen of bevelen
X-15.858-15.859-15.860-23/27
van de door de organisator aangestelde personen of van politieambtenaren,
agenten van politie of gemachtigd ambtenaren.”
32.2.
In welk opzicht de bepalingen de besproken rechten schenden,
wordt niet toegelicht, laat staan aannemelijk gemaakt.
33.1.
Artikel 36 van het nieuwe politiereglement luidt:
“De burgemeester moet minstens 48 uur op voorhand op de hoogte
gebracht worden van openbare vergaderingen die niet in de open lucht
plaatsvinden.”
33.2.1.
Volgens verzoekster beperkt het voorschrift de vrijheid van
vergadering op disproportionele wijze:
“Wat [met] vergaderingen van zowat alle bewegingen:
jeugdbewegingen, KAV, KWB,… ? Deze vergaderingen vinden niet altijd
in openlucht plaats, maar zijn wel openbaar in die zin dat niet-leden ook
vaak welkom zijn.”
33.2.2.
De verwerende partijen werpen tegen dat verzoekster aan
(onder meer) die bepaling een draagwijdte tracht te geven die ze niet heeft, “zodat
het middel feitelijke grondslag mist”:
“In de mate dat jeugdbewegingen, KAV, [KWB] vergaderingen
organiseren, zijn de artikelen 28 e.v. van de Politiecodex [thans 31 e.v. van
het nieuwe politiereglement] niet van toepassing, aangezien deze zich enkel
uitstrekken tot evenementen en activiteiten op het openbaar domein of voor
publiek toegankelijke plaatsen.”
De verwerende partijen herhalen dit, ook nadat in de
auditoraatsverslagen met verzoekster wordt aangenomen “dat de verplichting om
op voorhand de burgemeester te verwittigen voor het houden van een openbare
vergadering die niet in openlucht plaatsvindt, op disproportionele wijze de
vrijheid van vergadering beperkt”.
33.3.
Artikel 36 van het nieuwe politiereglement betreft openbare
vergaderingen – zijnde, aldus artikel 2, “elke vergadering, hetzij in openlucht
X-15.858-15.859-15.860-24/27
(openbare weg of niet-besloten plaats) hetzij op een besloten plaats, waartoe het
publiek toegang heeft” – die niet in de openlucht plaatsvinden.
Als zodanig is, zoals verzoekster terecht meent, het artikel ook
van toepassing op de vergaderingen die “jeugdbewegingen, KAV, KWB,…” in
een besloten plaats organiseren en waartoe niet alleen leden, maar het publiek
tout court toegang toe heeft.
In zoverre dat, getuige de door de verwerende partijen
ingediende procedurestukken, niet strookt met hun opvatting en bedoeling, houdt
het artikel kennelijk een te verregaande beperking van de vrijheid van
vergadering in.
Ongeacht of de meldingsplicht in artikel 36 een verboden
preventieve maatregel behelst dan wel slechts een regelende maatregel conform
artikel 26 van de Grondwet, vertoont ze een onvoldoende redelijk verband van
evenredigheid met het nagestreefde doel, en schendt ze de vrijheid van
vergadering.
34.1.
Artikel 37 van het nieuwe politiereglement luidt:
“Zonder voorafgaande schriftelijke toelating van de burgemeester is het
verboden te manifesteren aan privéwoningen van leden van de rechterlijke,
wetgevende en uitvoerende macht, met als doel eisen te doen gelden.”
34.2.
Verzoekster brengt er concreet alleen tegen in dat “het logisch
[is] dat actievoerders willen protesteren op een plaats waar dit zo veel mogelijk
opvalt”, dat protestvoerders al te vaak naar de rand van de stad “verbannen”
worden en dat hierdoor het recht van vrije meningsuiting wordt uitgehold, wat als
een vorm van preventieve censuur kan worden beschouwd.
34.3.
Artikel 37, in het nieuwe politiereglement ondergebracht onder
punt 3.6 “Bescherming van het privéleven”, vereist een schriftelijke toelating om
X-15.858-15.859-15.860-25/27
voor het doen gelden van eisen te manifesteren – in de openlucht – bij bepaalde
privéwoningen.
Terecht merken de verwerende partijen op, in de memories van
antwoord en de laatste memories, dat ook de bescherming van het privéleven een
belangrijk grondrecht is. Waarom die bescherming van de rechten van de leden
van de rechterlijke, wetgevende en uitvoerende macht niet afdoende de besproken
beperkende maatregel kan verantwoorden, wordt door verzoekster niet uitgelegd
– ook niet in de laatste memories, nadat juist vanwege de samenloop met het
recht op privacy in de auditoraatsverslagen werd voorgesteld de middelen te
verwerpen in zoverre ze op artikel 37 betrekking hebben.
Het zesde en zevende middelen worden verworpen, behalve wat
artikel 31 (partim) en artikel 36 van het nieuwe politiereglement betreft.
BESLISSING
-
De Raad van State voegt de zaken A. 204.982, A. 204.985 en A. 204.986
samen.
-
De Raad van State vernietigt de beslissingen van de gemeenteraad van de
gemeente Zonhoven van 26 september 2016, de gemeenteraad van de
gemeente Diepenbeek van 12 september 2016 en de gemeenteraad van de
stad Hasselt van 27 september 2016 tot goedkeuring van het politiereglement
‘betreffende de openbare rust, de openbare veiligheid, de openbare
gezondheid en de openbare overlast’ wat betreft:
- artikel 4 ervan,
- artikel 30,
- de woorden “minstens 6 weken voor de geplande datum” in artikel 31,
- artikel 34, en
- artikel 36.
De beroepen worden voor het overige verworpen.
X-15.858-15.859-15.860-26/27
-
Dit arrest dient te worden bekendgemaakt op dezelfde wijze als de
gedeeltelijk vernietigde besluiten.
-
De Raad van State verwijst de verwerende partijen, elk voor een derde, in
de kosten van de beroepen tot nietigverklaring, begroot op het rolrecht van
525 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van vijf november
tweeduizend negentien, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
Stephan De Taeye,
staatsraad,
Silvan De Clercq,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
X-15.858-15.859-15.860-27/27
