Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2019:ARR.246.362 (2019-12-10)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 246.362 van 10 december 2019 Openbaar ambt - Plaatselijk openbaar
ambt (provinciën, gemeenten, enz.) - Reglementen Beslissing : Verwerping
Samenvoeging Verwerping voorlopige maatregelen
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 246.362 van 10 december 2019
in de zaken A. 216.915/X-16.342
A. 220.041/X-16.708
In zake :
Claudie VAN ENDERT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Tom Peeters
kantoor houdend te 2600 Berchem
Borsbeeksebrug 36
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de STAD LOMMEL
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Ann Coolsaet
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Arthur Goemaerelei 69
bij wie woonplaats wordt gekozen
en
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Ingrid Opdebeek
kantoor houdend te 2630 Aartselaar
Karel van de Woestijnelaan 7
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp
Met een verzoekschrift (zaak A. 216.915), ingediend op
10 september 2015, vraagt Claudie Van Endert de nietigverklaring van:
“1° de gemeenteraadsbeslissing d.d. 28 april 2015 houdende ‘17.
Goedkeuren wijziging organogram’ […];
2° de gemeenteraadsbeslissing d.d. 28 april 2015 houdende ‘18.
Goedkeuren wijziging samenstelling managementteam’ […];
3° de beslissing van het college van burgemeester en schepenen van
onbekende datum, houdende samenstelling van het bestuurscollege […].”
Met een verzoekschrift (zaak A. 220.041), ingediend op
18 augustus 2016, vraagt zij de nietigverklaring van:
X-16.342-16.708-1/35
“1. De gemeenteraadsbeslissing d.d. 28 juni 2016 houdende
‘23 Wijziging organogram’ […];
2. De gemeenteraadsbeslissing d.d. 28 juni 2016 houdende
‘24 Wijziging personeelsformatie’ […];
3. De gemeenteraadsbeslissing d.d. 28 juni 2016 houdende
‘25 Wijziging RPR: bijlage 4’ […];
4. De gemeenteraadsbeslissing d.d. 28 juni 2016 houdende
‘26 Wijziging RPR: terbeschikkingstelling’ […];
5. De beslissing van het college van burgemeester en schepenen
d.d. 28 juni 2016 houdende […] ‘Ambtshalve herplaatsing: Claudie Van
Endert’ […];
6. De beslissing van het college van burgemeester en schepenen
d.d. 28 juni 2016 houdende ‘Terbeschikkingstelling aan vzw EVA
Toerisme Lommel: Claudie Van Endert’ […].”
Bijkomend vraagt verzoekster dat de verwerende partij wordt
bevolen om haar opnieuw in haar ambt van afdelingshoofd Vrije Tijd en Welzijn
op te nemen en om zich te onthouden van verdere pogingen om haar uit de
stadsdiensten en leidinggevende functies te weren, een en ander onder verbeurte
van een dwangsom.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft in beide zaken een memorie van
antwoord ingediend en verzoekster heeft in beide zaken een memorie van
wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Marijke Sterck heeft in beide
zaken een verslag opgesteld.
Verzoekster heeft in beide zaken een laatste memorie
ingediend. De verwerende partij heeft in beide zaken een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 25 oktober 2019.
X-16.342-16.708-2/35
Kamervoorzitter Johan Lust heeft in beide zaken verslag
uitgebracht.
Advocaat Tom Peeters, die in beide zaken verschijnt voor
verzoekster, en advocaat Ann Coolsaet, die in beide zaken verschijnt voor de
verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Marijke Sterck heeft een met dit
arrest gedeeltelijk eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoekster werd destijds bij de stad Lommel benoemd als
afdelingshoofd Vrije Tijd en Welzijn en maakte als zodanig, met de
stadssecretaris, de financieel beheerder en de andere drie afdelingshoofden –
Wannes Wilms, Ronny Vanhoof en Mario Geuens – deel uit van het
managementteam.
3.2.
Op 22 januari 2013 keurt de gemeenteraad van de stad Lommel
een nieuw organogram goed. Het voorziet in de overstap van een verticale naar
een horizontale structuur, waarbij de bestaande afdelingen en de bestaande
functies van afdelingshoofd verdwijnen. Nog op 22 januari 2013 stelt de
gemeenteraad het managementteam voor de legislatuur 2013-2018 samen.
Verzoekster wordt niet vermeld, Wannes Wilms evenmin. Wel vermeld zijn
Ronny Vanhoof en Mario Geuens.
Op 28 januari 2013 beslist de stadssecretaris om verzoekster bij
dienstaanwijzing te werk te stellen bij de diensten van de vzw Toerisme Lommel,
in de functie van beleidsmedewerker.
X-16.342-16.708-3/35
De Raad van State vernietigt bij arrest nr. 230.457 van 10 maart
2015 de voormelde gemeenteraadsbeslissingen van 22 januari 2013. Vastgesteld
wordt dat in de nieuwe structuur nog slechts twee van de vier gewezen
afdelingshoofden een functie als leidinggevende en een plaats in het
managementteam behouden, terwijl verzoekster en Wannes Wilms als
leidinggevende én in het managementteam plaats moeten maken voor anderen.
Het arrest overweegt dat niet blijkt op grond van welke afweging en motieven de
verwerende partij daartoe gekomen is.
Als gevolg hiervan vernietigt de Raad van State bij
arrest nr. 230.461 van 10 maart 2015 ook de dienstaanwijzing van 28 januari
2013.
3.3.
Op 30 maart 2015 beslist de stadssecretaris opnieuw tot
dienstaanwijzing van verzoekster in de functie van beleidsmedewerker bij de
vzw Toerisme Lommel, in afwachting van een beslissing over het gevolg dat aan
de vernietigingsarresten van de Raad van State wordt gegeven.
3.4.
Op 28 april 2015 beslist de gemeenteraad:
“het nieuwe organogram goed [te keuren]. Er wordt gestart met de
werking van een bestuurscollege en van een college van secretarissen. De
verticale structuur wordt vervangen door een horizontale structuur
waardoor de bestaande afdelingen en de bestaande functies van
afdelingshoofd verdwijnen.”
De gemeenteraadsbeslissing om het nieuwe organogram goed te
keuren is de eerste bestreden beslissing in de zaak A. 216.915.
De gemeenteraadsbeslissing om te starten met de werking van
een bestuurscollege, en die de samenstelling ervan bepaalt in haar considerans, is
de derde bestreden beslissing in de zaak A. 216.915.
Eveneens op 28 april 2015 beslist de gemeenteraad dat van het
managementteam (nog alleen) deel uitmaken: de stadssecretaris, de financieel
X-16.342-16.708-4/35
beheerder en de burgemeester (adviserend). Dit is de tweede bestreden beslissing
in de zaak A. 216.915.
3.5.
Op 13 oktober 2015 stemt het college van burgemeester en
schepenen in met het principe van een aanpassing van de personeelsformatie,
evenals van een wijziging van de rechtspositieregeling, te weten van de bijlage 4
waarin de functies van de personeelsformatie zijn opgenomen. De aanpassing
houdt in dat, gelet op de invoering van een horizontale structuur die geen
onderscheid meer wil maken tussen de functies van diensthoofden en
afdelingshoofden, zodat de hiërarchisch hogere functies van afdelingshoofd
worden afgeschaft, vier nieuwe, uitdovende, functies van afdelingshoofd worden
ingevoerd, die in het kader van een procedure van “ambtshalve herplaatsing van
het vast aangestelde statutaire personeelslid in een functie van dezelfde rang”
zullen worden aangeboden aan de personeelsleden wier vroegere functie is
afgeschaft. Overwogen wordt dat de ambtshalve herplaatsing met de betrokkenen
zal worden overlegd en dat de resultaten van de hoorzitting zullen worden
afgewacht alvorens een definitief voorstel aan de gemeenteraad voor te leggen.
Op 3 november 2015 wordt verzoekster gehoord over het
voorstel om haar ambtshalve te herplaatsen naar de functie van afdelingshoofd
Beleidsadviseur toerisme Lommel (uitdovend).
3.6.
Op 28 juni 2016 keurt de gemeenteraad een paar wijzigingen
goed aan het op 28 april 2015 goedgekeurde organogram, onder andere de
toevoeging van een dienst “Beleidsadvies (uitdovend)”. Dat is de eerste bestreden
beslissing in de zaak A. 220.041.
Voorts keurt de gemeenteraad op die dag de personeelsformatie
goed, die onder meer voorziet in vier uitdovende functies van afdelingshoofd. Het
is de tweede bestreden beslissing in de zaak A. 220.041.
X-16.342-16.708-5/35
Nog dezelfde dag keurt de gemeenteraad, ten gevolge van de
wijzigingen in de personeelsformatie, een aanpassing van de bijlage 4 bij de
rechtspositieregeling (RPR) voor het personeel van de stad Lommel goed. Dit is
de derde bestreden beslissing in de zaak A. 220.041.
Ook op 28 juni 2016 beslist de gemeenteraad vier artikelen aan
de RPR toe te voegen om het mogelijk te maken dat statutaire personeelsleden ter
beschikking worden gesteld. Die beslissing is de vierde bestreden beslissing in de
zaak A. 220.041.
Na te hebben geantwoord op het verweerschrift dat verzoekster
naar aanleiding van de hoorzitting van 3 november 2015 bezorgde, beslist het
college van burgemeester en schepenen op 28 juni 2016 haar vanaf 1 juli 2016 te
herplaatsen in de functie van afdelingshoofd Beleidsadviseur toerisme Lommel
(uitdovend). Het is de vijfde bestreden beslissing in de zaak A. 220.041.
Ten slotte beslist het college van burgemeester en schepenen op
28 juni 2016 eveneens om verzoekster ter beschikking te stellen van de vzw EVA
Toerisme Lommel, met ingang van 1 juli 2016 “voor de periode van de
samenwerkingsovereenkomst tussen [de] stad Lommel en de vzw EVA Toerisme
Lommel”. Dit is de zesde bestreden beslissing in de zaak A. 220.041.
IV. Samenvoeging
De beslissingen die in de zaken A. 216.915 en A. 220.041
worden aangevochten, hangen samen. Er is reden de zaken in het belang van een
goede rechtsbedeling samen te voegen.
X-16.342-16.708-6/35
V. Onderzoek van de zaak A. 216.915
A. Ontvankelijkheid
De tweede en de derde bestreden beslissing zijn ook
aangevochten in de zaak gekend onder nr. A. 216.920. Ze zijn bij arrest
nr. 246.355 van 10 december 2019 vernietigd geworden op grond van dezelfde
onwettigheid die verzoekster aanvoert in het eerste onderdeel van haar eerste
middel.
Hieruit volgt dat het beroep wat die beslissingen betreft op
vandaag zonder voorwerp, en dus onontvankelijk, is en dat het overbodig
voorkomt nog verzoeksters middelen of middelonderdelen met betrekking tot de
wettigheid van die twee beslissingen te onderzoeken.
B. Onderzoek ten gronde
Eerste middel
Standpunt van de partijen
Een
tweede
middelonderdeel
van
het
eerste
middel
“Machtsafwending, minstens schending van artikel 87, § 4 en artikel 96 van het
gemeentedecreet” richt zich tegen de motivering voor de afschaffing van het
niveau van de afdelingshoofden.
In de eerste plaats wordt er op gewezen dat de bestreden
beslissing in strijd met artikel 75, tweede lid, van het gemeentedecreet
stilzwijgend is over de samenstelling van het managementteam.
Voorts wordt uiteengezet dat zowel de oprichting van een
bestuurscollege als het integreren van de verschillende onderdelen van de
organisatie mogelijk zijn met behoud van de functie van afdelingshoofd. De
X-16.342-16.708-7/35
organisatiewijziging is niet het gevolg van het vormingstraject “Ja, ik wil” van
2011, maar is er gekomen naar aanleiding van de evaluatieve feedback die de
stadssecretaris op 10 februari 2012 gaf over het managementteam. Volgens
verzoekster is de schrapping van de betrekking van afdelingshoofd in het
organogram samen met de ermee samenhangende schrapping van het
lidmaatschap van verzoekster en Wannes Wilms van het managementteam de
praktische voorwaarde om het doel van de aanpassing te realiseren, namelijk er
“op een ogenschijnlijk geoorloofde wijze” voor zorgen dat de betrokken
ambtenaren niet langer informatie verwerven die bepalend is voor het beleid en
monddood worden gemaakt, zodat kritische opmerkingen niet langer naar de
openbaarheid
kunnen
doorstromen.
Er
is
zijns
inziens
sprake
van
machsafwending.
De verwerende partij antwoordt met betrekking tot het tweede
middelonderdeel dat verzoekster verkeerdelijk ervan uitgaat “dat het de bedoeling
is om haar te elimineren, en dat het middel daartoe de reorganisatie van de
stedelijke organisatie is”. Dat zij niet langer de functie van afdelingshoofd
bekleedt, is een uitvloeisel van de doorgevoerde reorganisatie, waarbij werd
overgestapt van een verticale organisatiestructuur, met afdelingen aangestuurd
door een afdelingshoofd, naar een horizontale structuur, waarin de afdeling en de
bestaande functies van afdelingshoofd zijn verdwenen. De keuze voor de
horizontale structuur wordt verantwoord door de wens om de organisatiestructuur
zo eenvoudig en doorzichtig mogelijk te maken, door de complexiteit van de
thema’s die steeds wisselende diensten/partners noodzaakt, en door de optie om
het dagelijks beheer los te koppelen van de hiërarchie. Daarom is het
afdelingsniveau verdwenen en worden de diensthoofden versterkt in hun
leidinggevende opdracht.
Het organogram is, zo meent de verwerende partij nog, in
overeenstemming met artikel 75 van het gemeentedecreet. De beslissing moet
“uiteraard worden gelezen in samenhang met de stukken van het dossier,
waaronder
de
presentatie
‘nieuwe
legislatuur
–
nieuwe
organisatie’”.
Verzoeksters kritiek op de reorganisatie en de daaruit voortvloeiende wijziging
X-16.342-16.708-8/35
van
de
samenstelling
van
het
managementteam
is
“een
loutere
opportuniteitskritiek”: “het is niet omdat een verticale organisatiestructuur meer
voorkomt, of verzoekster beter uitkomt, dat een horizontale onwettig zou zijn”.
Beoordeling
Ten onrechte meent verzoekster dat de eerste bestreden
beslissing artikel 75, tweede lid, van het gemeentedecreet schendt door over het
managementteam te zwijgen en niet de functies aan te duiden waaraan het
lidmaatschap van het managementteam verbonden is. De grief mist feitelijke
grond.
Met die eerste bestreden beslissing wil de verwerende partij
overstappen “van een verticale naar een horizontale structuur”. Deze
beleidskeuze beantwoordt, volgens de in het administratief dossier opgenomen
“blauwdruk ‘nieuwe legislatuur – nieuwe organisatie’”, aan de betrachting om de
organisatiestructuur zo eenvoudig en doorzichtig mogelijk te houden, aan de
complexiteit van de thema’s die steeds wisselende diensten en partners
noodzakelijk maakt, en aan de wil om het dagelijks beheer los te koppelen van de
hiërarchie. Concreet houdt de overstap in dat het afdelingsniveau verdwijnt en dat
de diensthoofden worden versterkt in hun leidinggevende opdracht.
Deze verantwoording houdt direct verband met een goede
werking van de gemeentelijke diensten.
Opdat verzoeksters kritiek als zou de eerste bestreden beslissing
door machtsafwending zijn aangetast voor gegrond kan worden gehouden, dient
zij aannemelijk te maken dat, het voorgaande ten spijt, het enige doel van de
eerste bestreden beslissing erin gelegen is te verhinderen dat zij en een collega
nog langer als lid van het managementteam kritische opmerkingen kunnen laten
doorstromen naar de openbaarheid.
Zij slaagt daar naar de mening van de Raad van State niet in.
X-16.342-16.708-9/35
Inzonderheid kan zij er niet van overtuigen dat de reorganisatie
– exclusief of in essentie – zou zijn ingegeven door de negatieve “evaluatieve
feedback” en beoordeling die haarzelf en Wannes Wilms in 2012 te beurt zijn
gevallen “omtrent de interactie met het beleid op bepaalde vlakken” en dat ze er
om die reden – exclusief of in essentie – op gericht zou zijn de voorwaarden te
scheppen om hen hun lidmaatschap van het managementteam te ontnemen.
Niet zonder pertinentie merkt zij in dat verband zelf op “dat het
afschaffen van de betrekking van afdelingshoofd niet nodig is om betrokkenen uit
het managementteam te weren”.
Het staaft het gezegde van de verwerende partij dat als zij
problemen met verzoeksters functioneren wou aanpakken, zij dan wel haar
toevlucht tot andere, minder ingrijpende en gemakkelijkere, middelen, zoals een
ongunstige evaluatie of een tuchtprocedure, kon en zou hebben genomen dan een
volledige reorganisatie.
Het meest plausibel dan ook acht de Raad van State de versie
van de verwerende partij dat de nieuwe organisatiestructuur losstaat van het
functioneren van verzoekster en dat, ofschoon er in 2012 een ongunstige
evaluatie klaar lag, ze niet geformaliseerd is, onder andere omdat verzoekster na
de reorganisatie toch geen afdelingshoofd meer zou zijn, evenmin als de andere
afdelingshoofden.
Ook het argument dat verzoekster in de memorie van
wederantwoord aandraagt, en dat zij niet eerder kon bijbrengen, bewijst geen
machtsafwending.
Daarin
wijst
zij
erop
dat
het
nemen
van
de
gemeenteraadsbeslissingen om, na de vaststelling van het organogram, de
personeelsformatie te wijzigen niet zoals gepland op 15 december 2015
plaatshad, maar werd uitgesteld naar aanleiding van het starten van een
tuchtprocedure tegen Wannes Wilms: “als de invoering van de horizontale
structuur de enige doelstelling van verweerster is, dan verhindert het opstarten
X-16.342-16.708-10/35
van de tuchtprocedure niet dat de voorgenomen gemeenteraadsbeslissingen op
15 december 2015 genomen werden”.
Voor het uitstel van de aanvankelijk op 15 december 2015
geagendeerde beslissing tot wijziging van de personeelsformatie blijkt een uitleg
voorhanden die voldoende uitwijst dat het uitstel niet kan gelden als een bewijs
dat het oogmerk van de organisatiewijziging er in essentie in zou bestaan twee
kritische afdelingshoofden te “elimineren”.
Naar immers blijkt, waren de inspanningen van de verwerende
partij er initieel op gericht om Wannes Wilms in de personeelsformatie, zoals ze
ten gevolge van de invoering van een horizontale organisatiestructuur normaal op
15 december 2015 door de gemeenteraad zou worden aangepast, de functie van
afdelingshoofd Beleidsadviseur erfgoed Lommel (uitdovend) toe te bedelen. Dit
werd doorkruist door de problemen in de samenwerking tussen Wannes Wilms en
de vzw Erfgoed Lommel. Die problemen leidden er finaal toe, nadat ze in het
kader van een tuchtonderzoek werden uitgeklaard, dat de verwerende partij de
voorgenomen wijziging van de personeelsformatie bijstuurde en dat de
gewijzigde personeelsformatie waartoe de gemeenteraad op 28 juni 2016 besloot
in een functie afdelingshoofd Beleidsadviseur politie (uitdovend) voorzag, in
plaats van een functie afdelingshoofd Beleidsadviseur erfgoed Lommel
(uitdovend).
De slotsom met betrekking tot het besproken middelonderdeel
is dat het smoren van de kritische stem van verzoekster en Wannes Wilms wel het
gevolg van de reorganisatie kan zijn, maar dat niet is aangetoond dat het ook het
wezenlijke doel ervan is.
Het besproken middelonderdeel van het eerste middel wordt
verworpen.
X-16.342-16.708-11/35
Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
In een tweede middel voert verzoekster de schending van het
zorgvuldigheidsbeginsel aan.
Geargumenteerd wordt dat als de gemeenteraad het organogram
aanpast met als gevolg dat de betrekkingen van afdelingshoofd verdwijnen, hij
dan ook de personeelsformatie moet aanpassen en een keuze moet maken “tussen
de alternatieven die bij ambtsopheffing ten aanzien van de in dienst zijnde
afdelingshoofden mogelijk zijn”. Het is de verwerende partij die met een voorstel
moet komen “en wel, ofwel het voorstel van behoud van alle betrekking[en] van
afdelingshoofd in overgangsregeling, ofwel het in disponibiliteit wegens
ambtsopheffing plaatsen van alle vier de afdelingshoofden”. Zij heeft dat voorstel
niet gedaan, noch in overweging genomen bij de voorbereiding van de bestreden
raadsbeslissingen.
Beoordeling
De personeelsformatie is door de verwerende partij ook
effectief aangepast geworden, bij gemeenteraadsbeslissing van 28 juni 2016.
Niet gevolgd wordt dat “verweerster de beslissing i.v.m. de
personeelsformatie [had] moeten nemen samen met de beslissing i.v.m. de
reorganisatie”, op straffe van schending van het zorgvuldigheidsbeginsel.
In de memorie van wederantwoord ziet verzoekster kennelijk
nog uitsluitend de disponibiliteit wegens ambtsopheffing als “het enige wettelijke
gevolg dat mag gegeven worden aan de afschaffing van de graad van
afdelingshoofd”. Die beslissing tot indisponibiliteitstelling diende volgens
verzoekster samen met de beslissing tot reorganisatie door de gemeenteraad te
worden genomen, minstens overwogen.
X-16.342-16.708-12/35
Deze zienswijze gaat uit van een foutieve premisse. Zoals
hierna, sub randnummers 40.1 en volgende, nader beargumenteerd in het kader
van verzoeksters beroep tegen de beslissing van het college van burgemeester en
schepenen van 28 juni 2016 om haar ambtshalve te herplaatsen in de functie van
afdelingshoofd
Beleidsadviseur
toerisme
Lommel
(uitdovend),
kon
de
verwerende partij ook wettig toepassing maken van een ambtshalve herplaatsing.
Het tweede middel wordt in zijn geheel verworpen.
Derde middel
Uiteenzetting van het middel
Volgens
een
derde
middel
is
het
gelijkheidsbeginsel
geschonden. Toegelicht wordt dat in de praktijk twee van de vier
afdelingshoofden afdelingshoofd blijven, minstens een leidinggevende functie
uitoefenen en lid zijn van het officieuze managementteam, terwijl twee anderen
gedetacheerd worden naar een vzw en de facto gedegradeerd worden tot
(beleids)medewerker, zonder leidinggevende opdracht. Verzoekster komt niet in
aanmerking als diensthoofd en kan zelfs geen voorlopige ervaring opdoen, terwijl
anderen die kans wel kregen en op grond daarvan ook die hoedanigheid mogen
blijven behouden.
Beoordeling
De eerste bestreden beslissing schrapt alle functies van
afdelingshoofd en laat “de invulling van de namen” over aan het college van
burgemeester en schepenen.
Niet onterecht doet de verwerende partij dan ook gelden:
“De kritiek over wie welke functie zal krijgen is dan ook voorbarig en
kan geenszins tot de nietigverklaring van de bestreden beslissingen leiden
daar de bestreden beslissingen volkomen los staan van de nog door het
X-16.342-16.708-13/35
college van burgemeester en schepenen te nemen beslissingen over de
ambtshalve herplaatsingen.”
In de gegeven omstandigheden kan geen schending van het
gelijkheidsbeginsel door de eerste bestreden beslissing worden vastgesteld.
Het middel wordt verworpen.
Vierde middel
Uiteenzetting van het middel
In een vierde middel, afgeleid uit de schending van de
materiëlemotiveringsplicht, klaagt verzoekster aan dat nergens wordt aangegeven
op grond van welke motieven zij en Wannes Wilms niet langer een
leidinggevende functie kunnen krijgen of niet langer binnen de stadsorganisatie
werkzaam kunnen zijn. In verband met het verdwijnen van de betrekking van
afdelingshoofd wordt verwezen naar het vormingstraject voor diensthoofden “Ja,
ik wil” van 2011 en 2012, maar nergens wordt een document voorgelegd waaruit
blijkt dat dit vormingstraject tot de conclusie kwam dat een horizontale
organisatiestructuur beter is dan een verticale, waarom dat zo is en op grond van
welke wetenschappelijke inzichten.
Beoordeling
Zoals met betrekking tot het derde middel dient ook hier te
worden vastgesteld dat in het organogram dat door de eerste bestreden beslissing
is vastgesteld, alleen functies worden vermeld en dat de invulling ervan nog moet
gebeuren.
Dat volgens de eerste bestreden beslissing de overstap van een
verticale naar een horizontale structuur gebeurde “in opvolging” van het
vormingstraject voor diensthoofden “Ja, ik wil” van 2011 en 2012, wil alleen
maar zeggen dat hij erop gevolgd is, een uitloper ervan is. Het impliceert niet dat
X-16.342-16.708-14/35
er een document voorhanden moet zijn “waaruit blijkt dat het vormingstraject tot
de conclusie gekomen is dat een horizontale organisatiestructuur beter is”.
Voorts is reeds bij de beoordeling van het tweede
middelonderdeel van het eerste middel aangegeven dat er ter verantwoording van
de horizontale organisatiestructuur redenen worden aangevoerd die met de goede
werking van de gemeentelijke diensten verband houden (zie sub randnummer 9)
en dat verzoekster niet doet aannemen dat, zoals zij in de memorie van
wederantwoord ook met betrekking tot het besproken middel doet gelden, de
reorganisatie essentieel is ingegeven door de wens om verzoekster uit haar positie
van leidinggevende te verwijderen.
Het middel wordt verworpen.
Vijfde middel
Uiteenzetting van het middel
In een vijfde middel wordt betoogd dat het tuchtrecht of de
rechtsregels rond de evaluatie geschonden zijn.
Uiteengezet wordt dat het doel van de schrapping van de functie
van afdelingshoofd erin bestaat verzoekster en Wannes Wilms uit de
stadsdiensten te kunnen verwijderen “zonder dat daartoe de geëigende wegen
bewandeld moeten worden” als daar zijn het geven van een ongunstige evaluatie
of het opleggen van een orde- of tuchtmaatregel. De eerste bestreden beslissing is
een maatregel ingegeven door het gedrag van verzoekster en Wannes Wilms, die
in februari 2012 beiden negatieve evaluatieve feedback kregen bij de bespreking
van de stadssecretaris van het functioneren van het managementteam in relatie tot
het schepencollege: “Het feit dat verzoekster en de heer Wannes Wilms
uitgesproken standpunten hebben ingenomen en deze niet hebben willen
aanpassen zonder objectieve motivatie is het reële motief om hen hun betrekking
X-16.342-16.708-15/35
van afdelingshoofd […] af te nemen en de heren Ronny Vanhoof en Mario
Geuens […] hun leidinggevende taken te laten behouden”.
De bestreden beslissingen houden in wezen een tuchtsanctie in,
zonder dat de tuchtprocedure is gevolgd. Waar de schrappingen van de
betrekkingen en van het lidmaatschap berusten op een negatieve evaluatieve
feedback van de betrokkenen, moest de toepasselijke evaluatieprocedure zijn
uitgevoerd.
Beoordeling
Hiervóór (sub randnummers 9 en volgende) is al aangenomen
dat de nieuwe organisatiestructuur losstaat van het functioneren van verzoekster
en, zo ze weliswaar niet zonder gevolgen is voor haar, toch niet geacht kan
worden wezenlijk tot doel te hebben om haar en Wannes Wilms op oneigenlijke
wijze hun leidinggevende functie te ontnemen of uit de stadsdiensten te kunnen
verwijderen.
Het middel wordt verworpen.
VI. Onderzoek van de zaak A. 220.041
Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
Volgens
een
eerste
middel
kan
hoofdstuk
XIbis
“Terbeschikkingstelling” van de rechtspositieregeling alleen op contractuele
personeelsleden van toepassing zijn. Het moet voor de rechtszekerheid en de
duidelijkheid in het rechtsverkeer vernietigd worden.
X-16.342-16.708-16/35
Beoordeling
Met de vierde bestreden beslissing voegt de gemeenteraad een
hoofdstuk XIbis “Terbeschikkingstelling”, bestaande uit vier artikelen (artikelen
303-306), aan de rechtspositieregeling voor het personeel van de stad Lommel toe
omdat “het wenselijk is om de mogelijkheid te voorzien voor statutaire
personeelsleden om ter beschikking gesteld te worden”.
Artikel 303, § 1, schrijft voor:
“Het vast aangestelde personeelslid kan ter beschikking gesteld worden
van een gebruiker onder de voorwaarden bepaald in dit hoofdstuk.”
Artikel
305
bepaalt
de
voorwaarden
waaraan
“[d]e
terbeschikkingstelling van het vast aangestelde personeelslid is onderworpen”.
Anders dus dan verzoekster in het verzoekschrift doet gelden,
wijzen de ingevoegde bepalingen allerminst erop dat het hoofdstuk “uitsluitend
op contractuele personeelsleden van toepassing kan zijn”. Integendeel voorzien
ze er expliciet in dat een vast aangesteld personeelslid overeenkomstig
artikel XIbis ter beschikking kan worden gesteld.
Dat, zoals verzoekster in de memorie van wederantwoord
betoogt, de term “het vast aangestelde personeelslid” “even goed” kan verwijzen
naar een contractueel personeelslid dat een contract voor onbepaalde duur heeft
getekend, wordt niet gevolgd.
Zoals artikel 2 van de rechtspositieregeling voor het personeel
van de stad Lommel doet kennen, is een contractueel personeelslid in dienst
genomen bij arbeidsovereenkomst; het vast aangestelde of “in vast verband
benoemde” personeelslid is bij eenzijdige beslissing van de overheid vast
aangesteld in statutair dienstverband. “Vast aangesteld” is voorbehouden aan
statutaire personeelsleden.
X-16.342-16.708-17/35
Komt verzoekster er in de laatste memorie dan toch toe
sommige bepalingen van het nieuw ingevoegde hoofdstuk XIbis “van kracht” te
achten op vast benoemde personeelsleden, tegelijk brengt zij nieuwe argumenten
aan die moeten staven dat hoofdstuk XIbis niet op haar kan worden toegepast.
Het gaat om een onontvankelijke uitbreiding van het middel. De
argumentatie kon ook al eerder, in het verzoekschrift, zijn aangevoerd.
Overigens is ze niet van die aard dat ze aanleiding geeft tot het
ambtshalve aanvoeren van een middel.
Het middel wordt verworpen.
Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
In een tweede middel, gericht tegen de zesde bestreden
beslissing, doet verzoekster de onbevoegdheid van het college van burgemeester
en schepenen gelden. Zij licht toe dat het nieuwe artikel 306 van de
rechtspositieregeling voor het personeel van de stad Lommel niet de rechtsbasis
kan bieden die nodig is om het college van burgemeester en schepenen voor het
nemen van de beslissing bevoegd te maken, en dat artikel 230 van het
gemeentedecreet het optreden van de gemeenteraad vereist.
Beoordeling
Het toenmalige artikel 230 van het gemeentedecreet schrijft
voor:
“Bij gemeenteraadsbesluit kan de gemeente aan haar gemeentelijke
extern verzelfstandigde agentschappen middelen, infrastructuur of, mits de
terzake geldende rechtspositieregeling nageleefd wordt, personeel ter
beschikking stellen of overdragen.”
X-16.342-16.708-18/35
Kennelijk met toepassing van het toenmalige artikel 43, § 1, 6°,
van het gemeentedecreet, keurde de gemeenteraad van de verwerende partij op
15 december
2015
de
samenwerkingsovereenkomst
met
het
extern
verzelfstandigd agentschap (EVA) vzw Toerisme Lommel goed. Artikel 10 regelt
de “Terbeschikkingstelling van personeelsleden door de Stad”. Het vereist dat
“de ter zake geldende rechtspositieregeling van het personeel van de Stad deze
mogelijkheid niet verbiedt” en dat de terbeschikkingstelling gebeurt in een
afzonderlijke beslissing.
Zoals gezien, heeft de verwerende partij met de toevoeging,
middels de vierde bestreden beslissing, van de artikelen 303 tot en met 306 aan
de rechtspositieregeling voor het personeel van de stad Lommel uitdrukkelijk
beoogd er in te voorzien dat een vast aangesteld personeelslid ter beschikking kan
worden gesteld. Volgens het nieuwe artikel 306, eerste lid, beslist in principe de
aanstellende overheid over de terbeschikkingstelling, “[m]et toepassing van
artikel 144bis, Nieuwe Gemeentewet”.
De omstandigheid dat deze laatste toevoeging in het geval van
een vast aangesteld personeelslid dode letter moet blijven omdat artikel 144bis
van de nieuwe gemeentewet werknemers betreft die met de gemeente met een
arbeidsovereenkomst zijn verbonden, staat niet de toepassing van artikel 306 voor
het overige in de weg.
Op 28 juni 2016 beslist het college van burgemeester en
schepenen, middels de zesde bestreden beslissing om verzoekster ter beschikking
te stellen aan het EVA vzw Toerisme Lommel.
Niet betwist wordt dat het college van burgemeester en
schepenen als verzoeksters aanstellende overheid te beschouwen is.
Uit wat voorafgaat, volgt dat het tweede middel verworpen
moet worden.
X-16.342-16.708-19/35
Derde middel
Uiteenzetting van het middel
In een derde middel voert verzoekster in een eerste
middelonderdeel aan dat de ambtshalve herplaatsing artikel 161, § 1, van de
rechtspositieregeling voor het personeel van de stad Lommel schendt. De functie
waarnaar herplaatst wordt moet “kaderen in de rang die het personeelslid had
voor de ambtshalve herplaatsing”. Die rang is deze van afdelingshoofd, met
andere woorden van iemand die leiding geeft aan diensthoofden. Evenwel krijgt
verzoekster geen taken in die rang: haar takenpakket bevat geen leidinggevende
taken.
In een tweede middelonderdeel argumenteert verzoekster dat de
ambtshalve herplaatsing zich voordoet als een verkapte tuchtmaatregel. Het
afschaffen van de rang van afdelingshoofd is bedoeld om verzoekster uit de
stadsdiensten te verwijderen om reden van haar vermeend disfunctioneren.
Aangezien de vermeende feiten die verzoekster verweten worden het stadsbestuur
sedert meer dan zes maanden bekend waren, is gelet op artikel 130, § 1, van het
gemeentedecreet een tuchtsanctie niet meer mogelijk.
In een derde middelonderdeel wordt betoogd dat artikel 99, § 1,
van het besluit van de Vlaamse regering van 7 december 2007 ‘houdende de
minimale voorwaarden voor de personeelsformatie, de rechtspositieregeling en
het mandaatstelsel van het gemeentepersoneel en het provinciepersoneel en
houdende enkele bepalingen betreffende rechtspositie van de secretaris en de
ontvanger van de openbare centra voor maatschappelijk welzijn’ (hierna: het
rechtspositieregelingsbesluit) geschonden is. Vermits de disponibiliteit wegens
ambtsopheffing in de artikelen 268 en 269 van de rechtspositieregeling van het
stadsbestuur werd opgenomen, “kan er van ambtshalve herplaatsing geen sprake
zijn als de rang van afdelingshoofd opgeheven wordt, maar moeten de vier
afdelingshoofden in disponibiliteit wegens ambtsopheffing worden geplaatst”.
X-16.342-16.708-20/35
Verzoekster doet in een vierde middelonderdeel gelden dat
artikel 5 van het rechtspositieregelingsbesluit en artikel 225, § 1, eerste lid, van
het gemeentedecreet geschonden zijn. Zij betoogt dat de nieuw gecreëerde functie
afdelingshoofd Beleidsadviseur toerisme Lommel (uitdovend) niet bij het
stadsbestuur wordt opgericht, maar bij de vzw Toerisme Lommel. Indien de stad
nood zou hebben aan die functie, dan zou verzoekster niet ter beschikking hoeven
gesteld van het extern verzelfstandigde agentschap.
In een vijfde middelonderdeel wordt aangevoerd dat artikel 247,
eerste
lid,
van
het
gemeentedecreet
geschonden
is
doordat
de
samenwerkingsovereenkomst tussen de stad Lommel en de vzw Toerisme
Lommel enkel van toepassing is op contractuele personeelsleden en doordat niet
het bewijs is geleverd dat er met betrekking tot de vzw bedrijfsrevisoren werden
aangesteld.
Beoordeling
38.1.
Artikel 161, § 1, van de rechtspositieregeling voor het personeel
van de stad Lommel schrijft voor:
“De ambtshalve herplaatsing in een functie van dezelfde rang gebeurt op
initiatief van het bestuur.
Ze houdt in dat het vast aangestelde statutaire personeelslid herplaatst
wordt in een andere, passende functie van dezelfde graad of in een passende
functie van een andere graad van dezelfde rang.”
38.2.
Met de vijfde bestreden beslissing wordt verzoekster, voorheen
afdelingshoofd Vrije Tijd en Welzijn, ambtshalve herplaatst in de functie van
afdelingshoofd Beleidsadviseur toerisme Lommel (uitdovend).
Verzoekster betwist niet dat het om een functie van dezelfde
graad gaat, wel dat ze passend is. Immers komt de essentie van haar vroegere
functie, namelijk het leiding geven aan diensthoofden, niet voor bij de functie
waarnaar zij herplaatst wordt.
X-16.342-16.708-21/35
Dat de functie een expertenfunctie is, die inhoudt dat geen
leiding wordt gegeven aan diensthoofden, sluit niet ipso facto uit dat ze als
passend te beschouwen kan zijn.
Evenmin wordt het passend karakter van de expertenfunctie
beslissend tegengesproken doordat Ronny Vanhoof en Mario Geuens wel nog
leiding mogen blijven geven.
Overigens bracht de omschakeling van een verticale naar een
horizontale organisatiestructuur ook voor hen mee dat zij hun vroegere functie
van afdelingshoofd verloren en ophielden leiding te geven aan diensthoofden. Als
zij, na hun herplaatsing in één van de op 28 juni 2016 nieuw gecreëerde
uitdovende functies van afdelingshoofd, toch nog leiding uitoefenen, dan is het in
wezen als verantwoordelijke of (feitelijk) diensthoofd van een dienst.
38.3.
Het eerste middelonderdeel wordt verworpen.
39.1.
In zoverre verzoekster in het tweede middelonderdeel betoogt
dat de reorganisatie waartoe de gemeenteraad op 28 april 2015 besliste, bedoeld
is om haar uit de stadsdiensten te verwijderen, herhaalt zij het tweede
middelonderdeel van het eerste middel in de zaak A. 216.915. Het is sub
randnummers 9 en volgende verworpen.
39.2.
Ten gevolge van die reorganisatie, waardoor de afdelingen en
de functies van afdelingshoofden verdwenen, diende de verwerende partij de
situatie van de betrokken afdelingshoofden nader te regelen.
Wat verzoekster betreft, voorzag de verwerende partij in een
functie van afdelingshoofd Beleidsadviseur toerisme Lommel (uitdovend) en
herplaatste zij verzoekster met de vijfde bestreden beslissing ambtshalve in die
functie. Zij deed dat meer bepaald op grond van een voorstel waarin wordt
overwogen dat er bij de invulling van de reorganisatie geen plaats meer is voor
verzoekster bij de leidinggevenden. In de argumentatie worden omstandig
X-16.342-16.708-22/35
“tekortkomingen in het functioneren op herhaalde tijdstippen met Claudie Van
Endert” besproken. Er wordt daarvoor ook geput uit een evaluatieverslag van
30 mei 2012, dat niet aan verzoekster is meegedeeld.
In de vijfde bestreden beslissing wordt als volgt op verzoeksters
kritiek ter zake geantwoord:
“Mevrouw Van Endert houdt een uitvoerig betoog om aan te tonen dat
de evaluatie van 2012 nietig is. Deze ‘evaluatie’ werd opgesteld door de
stadssecretaris maar werd uiteindelijk niet bezorgd aan haar om nog een
constructieve dialoog te kunnen voeren. Formeel is er dus geen evaluatie
voor de periode 1 juli 2010 – 30 juni 2012, dus ook geen ongunstige
evaluatie. Dit belet echter niet dat de feitelijke vaststellingen die aan deze
ontwerpevaluatie ten grondslag lagen in overweging kunnen worden
genomen in het licht van de ambtshalve herplaatsing, meer bepaald om te
beoordelen wat een gepaste functie is in het licht van de competenties van
de betrokkene. Hier speelt immers geenszins enige ‘verjaring’ zoals
mevrouw Van Endert meent. Het college stelt overigens vast dat de
gegevens vermeld in het verslag van de gemeentesecretaris inhoudelijk niet
worden tegengesproken; mevrouw Van Endert zwijgt daarover in alle
talen.”
39.3.
Met de vijfde bestreden beslissing heeft de verwerende partij
een nieuwe functie aan verzoekster toebedeeld, nadat haar vorige functie in het
kader van een reorganisatie werd afgeschaft.
Dat de verwerende partij zich bij haar afweging naar aanleiding
van de herplaatsing heeft bediend van gegevens die mogelijk ook in een formele
evaluatie aan bod hadden kunnen worden gebracht, komt niet verboden voor.
Voorts blijkt niet, en wordt zelfs niet beweerd, dat de gegevens onjuist of niet
relevant zouden zijn.
Als zodanig kunnen die gegevens niet verantwoorden dat de
vijfde bestreden beslissing opeens voor iets anders wordt gehouden dan een
ambtshalve herplaatsing na een reorganisatie van de gemeentelijke diensten, en
dat ze meer bepaald zou worden beschouwd als een verkapte tuchtstraf die
schuldig gedrag wil bestraffen.
X-16.342-16.708-23/35
39.4.
Het tweede middelonderdeel wordt verworpen.
40.1.
Artikel 99, § 1, eerste lid, van het rechtspositieregelingsbesluit
luidt:
“De ambtshalve herplaatsing in een functie van dezelfde rang wordt
toegepast als de betrekking van een vast aangesteld statutair personeelslid
afgeschaft wordt en het personeelslid zijn betrekking niet in
overgangsregeling behoudt, en als de raad geen stelsel van disponibiliteit
wegens ambtsopheffing, als vermeld in artikel 192, 1°, heeft vastgesteld.”
Artikel 99 somt, aldus het verslag aan de Koning voorafgaand
aan het rechtspositieregelingsbesluit (B.S. 24 december 2007, 65.208), “de
concrete omstandigheden op waarin toepassing gemaakt wordt van de ambtshalve
herplaatsing”.
De concrete omstandigheden die de geciteerde bepaling
vermeldt, zijn: de afschaffing van de functie zonder dat ze in overgangsregeling
is behouden en de (afschaffing van de functie bij) afwezigheid van een stelsel van
disponibiliteit wegens ambtsopheffing.
40.2.
Verzoekster verkeert in het eerste geval. Haar functie is
afgeschaft en niet in overgangsregeling behouden. Er kan dus toepassing worden
gemaakt van de ambtshalve herplaatsing in een functie van dezelfde rang. Dat
verzoekster niet ook in het tweede geval verkeert, omdat de verwerende partij
over een stelsel van disponibiliteit wegens ambtsopheffing beschikt, doet niet ter
zake.
Dat blijkt ook uit de volgende toelichting bij artikel 99, § 1, in
voormeld verslag aan de Koning:
“Als een statutaire betrekking op korte termijn wordt geschrapt in de
formatie en dus niet in overgang als vermeld in artikel 5, § 2, 2°, behouden
blijft, is een snelle herplaatsing van het personeelslid noodzakelijk. Op die
manier wordt vermeden dat het personeelslid in een toestand van
disponibiliteit wegens ambtsopheffing komt. Ook als de disponibiliteit
wegens ambtsopheffing, vermeld in artikel 192, § 1, 1°, bij het bestuur niet
bestaat, volgt herplaatsing na schrapping van de betrekking.”
X-16.342-16.708-24/35
40.3.
Verzoeksters interpretatie dat indien er een stelsel van
disponibiliteit wegens ambtsopheffing is vastgesteld, het personeelslid niet
ambtshalve mag herplaatst worden, is foutief.
Het derde middelonderdeel wordt verworpen.
41.1.
Met betrekking tot het vierde middelonderdeel werpt de
verwerende partij tegen dat de beslissing of de stad al dan niet behoefte heeft aan
een bepaalde functie, tot de discretionaire beoordelingsbevoegdheid van het
bestuur behoort en niet ter beoordeling van verzoekster, noch de Raad van State
staat.
Dit
is
al
te
ongenuanceerd.
De
discretionaire
beoordelingsbevoegdheid die de verwerende partij ter zake bezit, is niet
onbegrensd en het komt wel degelijk de Raad van State toe, indien hierom
gevraagd, na te gaan of die begrenzing geëerbiedigd is.
41.2.
Het in het verzoekschrift aangevoerde artikel 5, § 2, van het
rechtspositieregelingsbesluit
schrijft
voor
dat
de
personeelsformatie
in
voorkomend geval de betrekkingen bevat die bestemd zijn voor het intern
verzelfstandigd agentschap, de districten, de kabinetten van onder meer de
burgemeester en de schepenen, evenals de bezette statutaire betrekkingen die
overtallig zijn of die het voorwerp zijn van een andere rangindeling binnen de
personeelsformatie.
Het toenmalige artikel 225, § 1, van het gemeentedecreet
bepaalt in het eerste lid onder andere dat de gemeentelijke extern
verzelfstandigde
agentschappen,
diensten
zijn
met
een
eigen
rechtspersoonlijkheid.
Het blijkt niet dat de verwerende partij naliet een betrekking als
bedoeld in artikel 5, § 2, van het rechtspositieregelingsbesluit in de
X-16.342-16.708-25/35
personeelsformatie op te nemen. Ook is er geen betwisting over dat het EVA vzw
Toerisme Lommel rechtspersoonlijkheid bezit.
Het creëren van de functie van afdelingshoofd Beleidsadviseur
toerisme Lommel (uitdovend) bij de verwerende partij schendt niet de bepalingen
die in het verzoekschrift in het vierde middelonderdeel worden aangevoerd.
41.3.
Voor het eerst in de memorie van wederantwoord en de laatste
memorie beroept verzoekster zich in het middelonderdeel op de schending van
het redelijkheidsbeginsel, doordat de functie niet binnen de stad kan worden
uitgeoefend maar noodzakelijk een (permanente) ter beschikkingstelling aan de
vzw Toerisme Lommel zou vereisen, ofschoon een terbeschikkingstelling slechts
tijdelijk mag zijn.
Die onwettigheid kon ook al in het verzoekschrift worden
aangevoerd, en is niet van openbare orde. De uitbreiding van het middel is
onontvankelijk.
Overigens houdt de zesde bestreden beslissing slechts een
tijdelijke
terbeschikkingstelling
in:
“voor
de
periode
van
de
samenwerkingsovereenkomst tussen [de] stad Lommel en de vzw EVA Toerisme
Lommel”. Die, op 15 december 2015 door de verwerende partij goedgekeurde,
samenwerkingsovereenkomst eindigt in principe op 31 december 2019, tenzij ze
van rechtswege verlengd wordt voor maximaal één jaar.
41.4.
Het vierde middelonderdeel wordt verworpen.
42.1.
Een vijfde middelonderdeel betreft de beweerde schending van
het toenmalige artikel 247, eerste lid, van het gemeentedecreet. De bepaling
schrijft met betrekking tot het gemeentelijke extern verzelfstandigd agentschap in
privaatrechtelijke vorm voor dat tussen de gemeente en de gemeentelijke
vennootschap, vereniging of stichting een samenwerkingsovereenkomst wordt
gesloten, die onder meer regelt: “1° in voorkomend geval de aanwending van de
X-16.342-16.708-26/35
aan het agentschap ter beschikking gestelde of overgedragen personeelsleden
[…]”.
Tussen de verwerende partij en de vzw Toerisme Lommel blijkt
ook effectief een samenwerkingsovereenkomst gesloten. Artikel 10 ervan regelt
de terbeschikkingstelling van personeelsleden door de stad.
Dat het artikel alleen de terbeschikkingstelling van contractuele
personeelsleden toelaat en die van statutairen uitsluit, beantwoordt de verwerende
partij als volgt:
“Deze
beperking
is
niet
terug
te
vinden
in
de
samenwerkingsovereenkomst die spreekt over personeelsleden en personeel
zonder beperking. Het feit dat, voor de wijze waarop dit gebeurt, wordt
verwezen naar artikel 144bis Nieuwe Gemeentewet, houdt niet in dat de
terbeschikkingstelling enkel mogelijk zou zijn voor contractanten.”
De Raad van State valt dat standpunt bij. Zoals artikel 1 van de
samenwerkingsovereenkomst tussen de verwerende partij en het EVA vzw
Toerisme Lommel aangeeft, wordt ze gesloten “binnen het juridisch kader” van
onder andere het gemeentedecreet. Het toenmalige artikel 230 van het
gemeentedecreet maakt de terbeschikkingstelling aan de gemeentelijke extern
verzelfstandigde agentschappen mogelijk van contractueel én statutair personeel.
42.2.
Voor het eerst in de memorie van wederantwoord doet
verzoekster gelden dat de samenwerkingsovereenkomst “onbestaande” zou zijn
“bij gebrek aan rechtsgeldige goedkeuring”. Namelijk heeft de algemene
vergadering
van
het
EVA
vzw
Toerisme
Lommel
de
samenwerkingsovereenkomst op 17 december 2015 goedgekeurd, ofschoon de
oproeping voor de vergadering in strijd met artikel 18, § 1, van de statuten niet
minstens zestig dagen voordien zou zijn gebeurd. Verzoekster leidt de te late
oproeping af uit het feit dat de samenwerkingsovereenkomst slechts twee dagen
tevoren door de gemeenteraad is goedgekeurd.
Nog daargelaten dat deze goedkeuring door de gemeenteraad
niets zegt over de oproeping naar de algemene vergadering van de vzw Toerisme
X-16.342-16.708-27/35
Lommel, blijkt niet dat de grief niet ook al in het verzoekschrift kon zijn
aangevoerd. Ze is te laat.
42.3.
Het toenmalige artikel 247, eerste lid, schrijft in het 4° ook voor
dat de samenwerkingsovereenkomst regelt: “de toekenning aan een of meer
commissarissen van de controle op de financiële toestand, op de jaarrekening en
op de regelmatigheid van de verrichtingen weer te geven in de jaarrekening van
de gemeentelijke vennootschap, vereniging of stichting. Die commissarissen zijn
erkende bedrijfsrevisoren”. Naar verzoekster in de memorie van wederantwoord
betoogt, heeft zij er belang bij dat er een echte externe financiële controle op de
vzw Toerisme Lommel gebeurt.
Het is niet duidelijk hoe deze onwettigheid in voorkomend
geval de terbeschikkingstelling van verzoekster zou aantasten. Alleszins toont zij
dat niet aan door zich in de memorie van wederantwoord alleen maar te beroepen
op een belang dat in essentie samenvalt met het belang dat elke burger erbij heeft
om de wet correct nageleefd te zien worden.
42.4.
Het vijfde middelonderdeel wordt in zijn geheel verworpen.
Vierde middel
Uiteenzetting van het middel
materiële
Een vierde middel wordt afgeleid uit de “Schending van de
motiveringsplicht,
machtsafwending,
schending
van
het
redelijkheidsbeginsel en schending van het proportionaliteitsbeginsel”.
In een eerste middelonderdeel, met betrekking tot de eerste
bestreden beslissing, licht verzoekster toe dat het organogram in die zin wordt
gewijzigd dat er een “dienst beleidsadvies (uitdovend)” wordt opgericht; de
afschaffing van de rang van afdelingshoofd wordt bevestigd. De ware reden voor
X-16.342-16.708-28/35
de afschaffing van de rang van afdelingshoofd zou zijn dat verzoekster en
Wannes Wilms “zogenaamd disfunctioneerden”:
“De bedoelde wijziging is dus niet ingegeven door de wens een
efficiënte organisatiestructuur uit te bouwen, maar door de wens
verzoekster (en haar collega) te elimineren uit de stadsdiensten, waarbij de
afschaffing van de rang van afdelingshoofd en de creatie van de nieuwe
dienst ‘beleidsadvies uitdovend’ de eerste stap is.”
Het feit dat het stadsbestuur voor de reorganisatie heeft gekozen
en niet voor een evaluatieprocedure of een tuchtprocedure bewijst dat het geen
grond heeft om verzoekster te ontslaan of te sanctioneren en dus
machtsafwending heeft gepleegd.
In een tweede middelonderdeel argumenteert verzoekster dat de
creatie van nieuwe “uitdovende” functies in een afgeschafte rang het
redelijkheidsbeginsel schendt. Het is ook juridisch niet correct. Het bestuur dat
een rang heeft afgeschaft, mag enkel nog beslissen hetzij om over te gaan tot
behoud van de functie in overgangsstelsel, hetzij om de titularissen in
disponibiliteit wegens ambtsopheffing te plaatsen. Maar blijkbaar wil de
verwerende partij niet dat verzoekster haar oude functie in overgangsstelsel
behoudt en wenst men haar ook niet in disponibliteit wegens ambtsopheffing te
plaatsen – “iets wat in casu wettelijk verplicht wordt door artikel 99, § 1, van het
rechtspositieregelingsbesluit”. De wil om een wettelijke verplichting niet na te
leven kan bezwaarlijk een wettig motief uitmaken.
De nood aan de ambtshalve herplaatsing volgt, aldus een derde
middelonderdeel, uit de wens om aan twee van de vier afdelingshoofden hun
leidinggevende taken te ontnemen en om hen te elimineren uit de stadsdiensten,
in tegenstelling tot de andere afdelingshoofden die te werk worden gesteld binnen
de stadsdiensten met leiding over meerdere diensten. “De nood aan de
herplaatsing vormt dus een onredelijke en onwettige materiële motivering van de
ambtshalve herplaatsing”.
In een vierde middelonderdeel wordt verklaard dat het verslag
van de stadssecretaris, dat geciteerd wordt in het voorstel tot ambtshalve
X-16.342-16.708-29/35
herplaatsing, gezien kan worden als motivering voor de terbeschikkingstelling.
Dat verslag kan echter niet de terbeschikkingstelling motiveren: verzoekster is
pas in 2015 geconfronteerd geworden met het ontwerp van evaluatie van 2012 dat
erin ter sprake komt, zodat de “rechten van de verdediging” geschonden worden;
daarenboven was het ontwerp gunstig en kreeg verzoekster voor de competentie
“leiding geven en motiveren” de beoordeling “voldoende”. De ware reden is niet
dat verzoekster onbekwaam is leiding te geven, maar dat haar eliminatie uit de
stadsdiensten en uit elke leidinggevende functie voordelig is voor de verwerende
partij.
Beoordeling
Het eerste middelonderdeel keert zich tegen de eerste bestreden
beslissing. Die beslissing is volgens verzoekster niet erop gericht een efficiënte
organisatiestructuur uit te bouwen, maar alleen om verzoekster haar functie van
afdelingshoofd Vrije Tijd en Welzijn te ontnemen – net als de eerste bestreden
beslissing in de zaak A. 216.915.
Het is een zienswijze die de Raad van State niet volgt. Hij heeft
hiervóór al meermaals overwogen dat de vervanging door de verwerende partij
van de verticale organisatiestructuur door een horizontale, verantwoord wordt
door motieven van algemeen belang en niet tot eigenlijke doel heeft om
verzoekster en Wannes Wilms uit het managementteam of uit hun functie te
“elimineren”.
Het eerste middelonderdeel wordt verworpen.
De verwerende partij werpt met betrekking tot het tweede
middelonderdeel, gericht tegen de tweede en de derde bestreden beslissing, tegen
dat de creatie van de nieuwe uitdovende functies van afdelingshoofd het best de
belangen van de stad diende: eensdeels konden door de nieuwe horizontale
organisatiestructuur de vroegere functies van afdelingshoofd niet worden
behouden, ook niet uitdovend, omdat er geen afdelingen meer zijn om er het
X-16.342-16.708-30/35
hoofd van te zijn en leiding aan te geven; anderdeels getuigt het van
zorgvuldigheid en redelijkheid om een oplossing te verkiezen waarbij de
betrokken personeelsleden zich nog nuttig kunnen maken in een passende functie.
Aangezien er geen andere functies in dezelfde graad voorhanden waren, zo
argumenteert de verwerende partij, heeft zij dan nieuwe, passende, functies
uitdovend opgenomen in de personeelsformatie.
Deze visie gaat naar de mening van de Raad van State niet de
grenzen van de redelijkheid te buiten.
Dat ze beweerdelijk in strijd komt met artikel 99 van het
rechtspositieregelingsbesluit omdat de vier afdelingshoofden in disponibiliteit
wegens
ambtsopheffing
gesteld
dienden
te
worden,
is
reeds
sub
randnummers 40.1 en volgende onjuist bevonden.
Het tweede middelonderdeel wordt verworpen.
Volgens een derde middelonderdeel getuigt de vijfde bestreden
beslissing van “een onredelijke en onwettige materiële motivering” doordat er
geen echte nood aan de herplaatsing zou zijn.
De herplaatsing wordt verantwoord door de wijziging van het
organogram en van de personeelsformatie. Dat die tot gevolg heeft dat twee van
de vier afdelingshoofden hun leidinggevende taken kwijtraken, is één zaak. Een
andere is dat niet aannemelijk wordt gemaakt dat dit verlies het eigenlijke doel
van de wijziging is.
Het blijkt niet dat er sprake zou zijn van een onwettige nood
aan herplaatsing. Het derde middelonderdeel wordt verworpen.
In een vierde middelonderdeel wordt kritiek geuit op de
motivering, niet – zoals verzoekster beweert – van de zesde, maar opnieuw van
de vijfde bestreden beslissing.
X-16.342-16.708-31/35
Het voorstel tot ambtshalve herplaatsing van verzoekster, dat
door de vijfde bestreden beslissing wordt bijgevallen, wordt gemotiveerd door de
“overwegingen betreffende profiel, capaciteiten en functioneren van Claudie Van
Endert in het verleden” die voorkomen in een verslag van de stadssecretaris. Dit
verslag beslaat meer dan tien bladzijden. Daarin wordt een zeer bescheiden plaats
ingenomen door vermeldingen in een ontwerp van periodieke evaluatie, door de
stadssecretaris en de financieel beheerder op 30 mei 2012 opgesteld. In dat
ontwerp luidt het “besluit van de beschrijvende evaluatie” “voldoende”, en het
“resultaat van de evaluatie voor de functionele loopbaan” “ongunstig”.
Dat de gegevens in het voorstel tot ambtshalve herplaatsing
gedeeltelijk die in het ontwerp van evaluatie overlappen, is niet op zichzelf van
aard de vijfde bestreden beslissing aan te tasten. Terecht doet de verwerende
partij in dit verband gelden:
“Zoals reeds bij herhaling aangegeven, is die evaluatie nooit met
verzoekster besproken, nooit aan haar betekend en dus nooit in een formele
evaluatie omgezet. Dit belet evenwel niet dat de feitelijke gegevens erin
aangehaald in overweging kunnen worden genomen bij de beoordeling van
de vraag in welke betrekking verzoekster het best ambtshalve wordt
herplaatst en in welke betrekkingen niet. Met een schending van de rechten
van verdediging heeft dit niets vandoen, want die zijn zelfs bij een evaluatie
niet van toepassing, laat staan in het raam van een ambtshalve herplaatsing.
Verzoekster heeft trouwens vanaf de oproeping om te worden gehoord door
het college van burgemeester en schepenen over de ambtshalve herplaatsing
kennis gekregen van de overwegingen waarop het voorstel gebaseerd was
en had dus de gelegenheid die te weerleggen. Dit heeft verzoekster nooit
gedaan […].”
Voorts is het juist dat, zoals verzoekster betoogt, zij in het
ontwerp van periodieke evaluatie voldoende scoort voor het onderdeel “leiding
geven en motiveren”. Het is evenwel niet relevant voor de beoordeling van het
middelonderdeel.
Als er immers, blijkens het voorstel tot ambtshalve herplaatsing
van verzoekster, bij de invulling van de reorganisatie geen plaats meer is voor
haar bij de leidinggevenden, dan is het omdat zij verondersteld wordt geen
positieve bijdrage te kunnen leveren aan “de grote uitdagingen” waarvoor het
X-16.342-16.708-32/35
stadsbestuur
staat
(sanering
gemeentelijke
financiën
en
bijhorende
personeelsbesparingen, invoering van de beleids- en beheerscyclus, integratie van
stad en OCMW) om reden dat zij tekortschiet, niet (zozeer) inzake leiding geven,
maar inzake vertrouwen en samenwerking. Dat wordt gestaafd door onder andere
haar herhaalde weigering beslissingen van beleidsorganen, evenals andere
verzoeken, uit te voeren, een sterk wantrouwen jegens derden/beleidsmensen, en
een gebrek aan respect voor politieke mandatarissen en collega’s.
Het vierde middelonderdeel wordt dan ook verworpen.
D. Vijfde middel
Uiteenzetting van het middel
In een vijfde middel betoogt verzoekster dat er een afdoende
motivering moet bestaan voor het feit dat “twee van de vier afdelingshoofden hun
oude leidinggevende functie mogen verder zetten […], zij het onder een nieuwe
functietitel, én twee andere afdelingshoofden dat niet mogen en dus de facto
gedegradeerd worden”. Vermits alle argumenten die worden aangebracht ter
verantwoording van de ongelijke behandeling te maken hebben met een ontwerp
van evaluatie waarop verzoekster pas meer dan drie jaar nadien is geconfronteerd,
is het gelijkheidsbeginsel geschonden.
Beoordeling
Nadat de functies van afdelingshoofd afgeschaft werden, is
verzoekster in een andere functie herplaatst. Verzoekster is er niet in geslaagd de
deugdelijkheid van de gegevens die de verwerende partij ter verantwoording van
die herplaatsing heeft aangevoerd, in het gedrang te brengen.
Voor het overige volstaat het op te merken, zoals reeds sub
randnummer 38.2 is gebeurd, dat de omschakeling van een verticale naar een
horizontale organisatiestructuur ook voor Ronny Vanhoof en Mario Geuens heeft
X-16.342-16.708-33/35
meegebracht dat zij hun vroegere functie van afdelingshoofd verloren en
ophielden leiding te geven aan diensthoofden. Als zij, na hun herplaatsing in één
van de nieuw gecreëerde uitdovende functies van afdelingshoofd, toch nog
leiding uitoefenen, dan is dat niet als hoofd van een afdeling – de afdelingen zijn
afgeschaft – maar, aldus de vijfde bestreden beslissing, “op een lager echelon van
de hiërarchie”, als verantwoordelijke van een dienst.
Het vijfde middel wordt verworpen.
Conclusie
Het beroep in de zaak A. 220.041 moet worden verworpen,
ongeacht de eventuele – door de verwerende partij opgeworpen – gedeeltelijke
onontvankelijkheid ervan.
Bijgevolg is er ook geen reden om, zoals door verzoekster
onder verbeurte van een dwangsom gevraagd, de verwerende partij met
toepassing van artikel 36 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State te
bevelen haar opnieuw in haar ambt van afdelingshoofd Vrije Tijd en Welzijn op
te nemen en om zich te onthouden van verdere pogingen om haar uit de
stadsdiensten en leidinggevende functies te weren.
BESLISSING
-
De zaken A. 216.915 en A. 220.041 worden gevoegd.
-
De Raad van State verwerpt de beroepen, evenals de vordering tot het
bevelen van maatregelen.
-
In de zaak A. 216.915 wordt de verwerende partij in de kosten verwezen,
begroot op het rolrecht van 200 euro en een aan verzoekster verschuldigde
rechtsplegingsvergoeding van 700 euro.
X-16.342-16.708-34/35
De kosten in de zaak A. 220.041 worden ten laste van verzoekster gelegd, en
begroot op het rolrecht van 200 euro en een aan de verwerende partij
verschuldigde rechtsplegingsvergoeding van 700 euro.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, in openbare terechtzitting van tien december
tweeduizend negentien, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
Stephan De Taeye,
staatsraad,
Silvan De Clercq,
griffier.
bijgestaan door
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
X-16.342-16.708-35/35
