Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459 (2024-01-16)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 258.459 van 16 januari 2024 Openbaar ambt - Tucht (openbaar
ambt) Beslissing : Vernietiging Depersonalisatie
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
XIVe KAMER
ARREST
nr. 258.459 van 16 januari 2024
in de zaak A. 236.911/XIV-39.046
In zake :
XXXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Siegfried De Mulder
kantoor houdend te 1730 Asse
Stationsstraat 35/1
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de POLITIEZONE 5340 BRUSSEL-WEST
die woonplaats kiest bij
advocaat Frédéric Van de Gejuchte
kantoor houdend te 1030 Brussel
de Jamblinne de Meuxplein 41
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 12 juli 2022, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van het politiecollege van de meergemeentezone
van 11 mei 2022 waarbij aan verzoeker de zware tuchtstraf van de inhouding van
wedde van 10 % gedurende twee maanden is opgelegd.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en verzoeker heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur Geert De Bleeckere heeft een verslag opgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-1/10
De verwerende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het
geding en een laatste memorie ingediend. Verzoeker heeft een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 13 december 2023.
Staatsraad Ann Coolsaet heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Siegfried De Mulder, die verschijnt voor verzoeker, en
advocaat Adrien Neyrinck, die loco advocaat Frédéric Van de Gejuchte verschijnt
voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur-afdelingshoofd Werner Weymeersch heeft
een met dit arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoeker
is
hoofdinspecteur
van
politie
bij
de
meergemeentezone.
3.2.
Op 7 juli 2021 stelt de hogere tuchtoverheid het inleidend
verslag op met daarin het voornemen om verzoeker de zware tuchtstraf van de
inhouding van wedde van 10 % gedurende twee maanden op te leggen.
3.3.
Op 10 november 2021 stelt de hogere tuchtoverheid voor de
zware tuchtstraf van de inhouding van wedde van 10 % gedurende twee maanden
op te leggen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-2/10
3.4.
Op 1 maart 2022 adviseert de Tuchtraad dat het gepast
voorkomt af te zien van het opleggen van een tuchtstaf op grond van de volgende
overwegingen:
“4.2 Tweede middel: exceptie obscuri libelli
Ter zitting van 11 januari 2022 werd aan de tuchtoverheid gevraagd of er zich
inzake geen probleem stelde wat de door haar geformuleerde tenlasteleggingen
betrof meer bepaald of de tuchtoverheid niet concreet moest vermelden welke feiten
ten laste worden gelegd m.a.w. concreter omschrijven uit wat de materialiteit van de
in hoofde van verzoeker ten laste gelegde feiten bestaat.
Het feitelijke of materieel element vormt een eerste objectieve voorwaarde voor het
bestaat van een tuchtrechtelijk strafbaar feit. Op zich is dit echter nog niet
voldoende. De feiten moeten precies omschreven worden, zodat het niet volstaat om
deze in algemene termen weer te geven. Deze duidelijke omschrijving van de
concrete handelingen houdt in dat er onder meer een antwoord gegeven dient te
worden op vragen zoals: waar speelden de feiten zich af en wanneer, hoe zijn deze
tot stand gekomen.
Inzake blijft de tuchtoverheid in de omschrijving zeer algemeen en vaag meer
bepaald:
- Het onrechtvaardig en onbillijk behandelen van de brigadeleden (zie o.a. de
verslagen en verhoren van INP […] en INP […] alsook de verhoren van INP […],
INP […], INP […] en INP […];
- Het verschil in behandeling van de brigadeleden, zonder objectieve en pertinente
motivering (zie o.a. verslagen en verhoren van INP […] en INP […] alsook de
verhoren van INP […] en INP […]);
- Het creëren van conflicten tussen de brigadeleden en het belemmeren van een
harmonieuze en constructieve werksfeer (zie o.a. de verslagen en verhoren van INP
[…] en INP […] alsook de verhoren van INP […], INP […] en ACP […]);
- Pesterijen op het werk (zie o.a. de verslagen van INP […] en INP […] alsook de
verhoren van INP […] en INP […]);
- Ongewenst seksueel grensoverschrijdend gedrag op het werk (zie o.a. het verslag
en het verhoor van INP […] alsook de verhoren van INP […] en INP […]);
- Overmatige inmenging in het privéleven van de brigadeleden (zie o.a. het verslag
en verhoor van INP […] alsook de verhoren van INP […] en INP […]);
- Oordelen over het ras, de huidskleur, de afstamming, de nationale herkomst, het
geslacht en de seksuele geaardheid van de brigadeleden (zie o.a. het verslag en het
verhoor van INP […] en het verhoor van INP […]).
Voor verdere omschrijving van de feiten verwijst de tuchtoverheid naar de
verklaringen van bepaalde collega’s die verhoord werden inzake. Deze verhoren
behelzen ettelijke bladzijden en verschillende feiten.
De Tuchtraad verwijst inzake naar artikel 52 van de Tuchtwet meer bepaald
voorziet deze bepaling dat de Tuchtraad een andere kwalificatie van de feiten kan
voorstellen dan die in het inleidend verslag uiteengezet doch deze bepaling stelt niet
dat de Tuchtraad zelf dient over te gaan tot de concrete omschrijving van de ten laste
gelegde feiten.
Het komt de Tuchtraad echter niet toe in de verklaringen van de verschillende
ondervraagde personen op zoek te gaan naar de daarin vermelde feiten noch te
zoeken naar de intentie van de tuchtoverheid welk feit vermeld in die verklaringen
zij als tuchtfeit beschouwt.
De Tuchtraad is dan ook van oordeel dat de tuchtvordering van de tuchtoverheid
inzake niet ontvankelijk is nu niet kan worden nagegaan over welke concrete feiten
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-3/10
een oordeel dient gevormd te worden, waardoor het onmogelijk wordt niet alleen
voor de Tuchtraad om na te gaan of de feiten bewezen zijn en een tuchtvergrijp
uitmaken maar waardoor tevens de rechten van verdediging van de verzoeker
geschonden zijn.”
3.5.
Op 30 maart 2022 formuleert de hogere tuchtoverheid de
intentie om van het advies van de Tuchtraad af te wijken.
3.6.
Op 11 mei 2022 beslist de hogere tuchtoverheid aan verzoeker
de zware tuchtstraf van de inhouding van wedde van 10 % gedurende twee
maanden op te leggen.
Dit is de bestreden beslissing.
IV. Onderzoek van het eerste onderdeel van het vijfde middel
Standpunt van de partijen
Verzoeker voert in het vijfde middel in het verzoekschrift onder
meer een gebrek aan duidelijkheid van het inleidend verslag aan, de schending van
artikel 38bis van de wet van 13 mei 1999 ‘houdende het tuchtstatuut van de
personeelsleden van de politiediensten’ (hierna: de tuchtwet), alsook de schending
van
het
zorgvuldigheidsbeginsel,
de
materiëlemotiveringsplicht
en
de
formelemotiveringsplicht.
Het lid van het auditoraat vat de essentie van het middel zoals
uiteengezet in het verzoekschrift en in de memorie van wederantwoord als volgt
samen in zijn verslag:
“Hoewel het middel niet zeer duidelijk en consistent is gesteld, kan er minstens uit
begrepen worden – en verwerende partij heeft dit blijkens haar memorie van
antwoord ook zo begrepen – (1) dat verzoeker artikel 38bis van de tuchtwet, het
zorgvuldigheidsbeginsel en de materiëlemotiveringsplicht geschonden acht doordat
de tuchtfeiten, die verzoeker ten laste gelegd en toegerekend worden, in het
inleidend verslag niet duidelijk omschreven worden zodat hij er zich niet heeft
kunnen tegen verweren, en (2) dat omwille van die onduidelijkheid van de feiten
wegens het ontbreken van een duidelijke link met het tuchtdossier niet kan
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-4/10
nagegaan worden of de tuchtoverheid niet reeds eerder dan 25 februari 2021 kennis
had van de feiten en dat aldus artikel 56 van de tuchtwet werd geschonden.”
In de laatste memorie herhaalt verzoeker vooreerst wat hij reeds
in het verzoekschrift en de memorie van wederantwoord aanvoerde. Hij sluit zich
voorts aan bij het auditoraatsverslag en bevestigt dat het vijfde middel moet
worden begrepen als een middel houdende de schending van het recht van
verdediging. Verzoeker repliceert ook op de laatste memorie van de verwerende
partij en wijst erop dat de verwerende partij haar eerder geformuleerd verweer
louter herhaalt en dat zij bijgevolg het gegrond bevinden van het vijfde middel in
het auditoraatsverslag niet ontkracht. Verzoeker meent dat de verwijzing door de
verwerende
partij
naar
het
arrest
nr.
227.205
van
29
april
2014
(ECLI:BE:RVSCE:2014:ARR.227.205) niet opgaat, daar de omstandigheden in
die zaak volstrekt anders waren.
In de memorie antwoord herneemt de verwerende partij, wat de
aangevoerde schending van artikel 38bis van de tuchtwet betreft, de uiteenzetting
van de feiten zoals weergegeven in het inleidend verslag en zij besluit dat de ten
laste gelegde feiten wel degelijk zijn verwoord overeenkomstig artikel 38bis van
de tuchtwet. Volgens de verwerende partij kan zowel in het inleidend verslag als in
het voorstel van zware tuchtstraf worden gelezen welke feiten en handelingen als
tuchtfeiten worden gekwalificeerd, wordt steeds verwezen naar passages uit de
verklaringen bekomen in het kader van het tuchtonderzoek en bevat het voorstel
van zware tuchtstraf ook citaten uit de verklaringen van de getuigen van de
tuchtfeiten. Bovendien blijkt uit verzoekers verweer dat hij duidelijk weet over
welke feiten en incidenten het gaat en heeft verzoeker voorafgaand aan de
procedure voor de Tuchtraad nooit opgeworpen dat hij niet wist welke feiten ten
laste werden gelegd.
In de laatste memorie volhardt de verwerende partij in het
standpunt vertolkt in de memorie van antwoord, dat zij herneemt. In repliek op de
bemerking in het auditoraatsverslag dat de bewijslast voor de tuchtfeiten op de
tuchtoverheid rust, merkt de verwerende partij op dat het middel niet het bewijs
van de tuchtfeiten betreft, doch wel de vermeende onduidelijkheid van de ten laste
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-5/10
gelegde feiten. Tot slot verwijst de verwerende partij naar het arrest nr. 227.205
van 29 april 2014 (ECLI:BE:RVSCE:2014:ARR.227.205) en besluit zij dat er geen
reden is om te dezen anders te oordelen.
Beoordeling
Het auditoraat heeft het vijfde middel zoals uiteengezet in het
verzoekschrift en zoals aangevuld in de memorie van wederantwoord
weergegeven in de zin als hiervoor (supra, punt 4). Partijen hadden in hun
navolgende processtukken geen kritiek op deze analyse. De beoordeling van het
eerste onderdeel van het middel wordt daarom aan de hand van deze samenvatting
verricht.
Het auditoraat besluit tot de gegrondheid van het eerste middel
in zoverre de schending van artikel 38bis van de tuchtwet en van het recht van
verdediging wordt aangevoerd op grond van de volgende overwegingen:
“1.4.2.1. Met betrekking tot dit ‘onderdeel’ van het middel wordt vooreerst
vastgesteld dat – hoewel hij in dit onderdeel niet expliciet aanvoert dat zijn rechten
van verdediging hierdoor zijn geschonden – verzoeker wel degelijk zijn rechten van
verdediging geschonden acht. In zijn uiteenzetting stelt hij immers onder meer:
‘[Verzoeker] heeft geprobeerd van op alle mogelijke tenlasteleggingen, feiten,
elementen te antwoorden, maar evengoed kan hij dit onvoldoende hebben gedaan,
ingevolge een gebrek aan duidelijkheid van die feiten die hem exact ten laste
worden gelegd.’
‘dat er meermaals stukken en verweerschriften werden ingediend: inderdaad, en
[verzoeker] kan nog eeuwig doorgaan, niet goed wetende tegen welke exacte feiten
en omstandigheden hij zich nu dient te verweren, en dewelke als basis worden
gebruikt om hem een zware tuchtstraf op te leggen.’
‘[Verzoeker] kan onmogelijk genieten van een eerlijk tuchtproces indien het
uitgangspunt van de tenlasteleggingen zicht steunt op een abstracte oplijsting van
vermeende inbreuken, die op hun beurt verwijzen naar een ongedefinieerde, vaak
warrige, niet nauwgezette verklaringen van politiebeambten. Daarop is in feite geen
verdediging mogelijk.’
In haar samenvatting van het middel in de memorie van antwoord stelt verwerende
partij ‘Het zou verzoekende partij onmogelijk gemaakt zijn zich te verweren.’
Het is aldus duidelijk dat dit onderdeel ook onderzocht moet worden vanuit het
oogpunt van de schending van de rechten van verdediging.
1.4.2.2 Artikel 38bis van de tuchtwet bepaalt:
‘De hogere tuchtoverheid die oordeelt dat de feiten kunnen leiden tot een zware
tuchtstraf brengt het inleidend verslag ter kennis van betrokkene, hetzij door de
overhandiging van bedoeld verslag tegen een ontvangstbewijs, hetzij door een ter
Post aangetekend schrijven.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-6/10
Het inleidend verslag vermeldt :
1° alle ten laste gelegde feiten;
(…)’
Vermits het inleidend verslag de tuchtprocedure initieert dient de bevoegde
tuchtoverheid de feiten – waarvan zij meent over voldoende objectief vastgestelde
gegevens te beschikken om deze (voorlopig) voor bewezen te kunnen houden –
voldoende duidelijk en concreet te omschrijven, zodat het betrokken personeelslid
zich hiertegen kan verdedigen.
Samen met verzoeker en de Tuchtraad wordt vastgesteld dat de feiten die aan
verzoeker ten laste gelegd en hem toegerekend worden in het inleidend verslag in
zeer algemene bewoordingen geformuleerd worden (onrechtvaardig en onbillijk
behandelen van brigadeleden; verschil in behandeling van brigadeleden, zonder
objectieve en pertinente motivering; creëren van conflicten tussen de brigadeleden
en het belemmeren van een harmonieuze en constructieve werksfeer; pesterijen op
het werk; ongewenst seksueel grensoverschrijdend gedrag op het werk; overmatige
inmenging in het privéleven van de brigadeleden; oordelen over ras, huidskleur,
afstamming, nationale herkomst, geslacht en seksuele geaardheid van de
brigadeleden). Deze tenlasteleggingen zijn niet min, zodat het de bevoegde
tuchtoverheid des te meer toekomt concreet te verduidelijken op grond van welke
feitelijke vaststellingen zij er toe gekomen is deze tenlasteleggingen te formuleren.
De tuchtoverheid beperkt zich er toe hiervoor te verwijzen naar ‘verklaringen’ en
‘verslagen’ en verhoren van (ex-)brigadeleden. Naast de vaststelling dat deze
verklaringen en verslagen kennelijk bekomen werden in het kader van het
‘welzijnsonderzoek’ – en dus niet in het kader van de tuchtprocedure en het
voorafgaand onderzoek, wordt vastgesteld dat het dossier honderden bladzijden
verklaringen en verslagen bevat waarin eigenlijk de hele werking van de brigade
becommentarieerd wordt, zodat het niet evident is om hier zonder al te veel moeite
en met zekerheid te kunnen afleiden op welke feiten de tuchtoverheid zich baseert
om de tenlasteleggingen te formuleren. Waar aangenomen kan worden dat voor de
concrete feiten zou kunnen verwezen worden naar een beperkt aantal duidelijke
verslagen/verklaringen ter verantwoording van de tenlastelegging, is dit hier niet
mogelijk zonder verduidelijking door de tuchtoverheid.
In zoverre de verwerende partij tegenwerpt dat verzoeker wel degelijk begrepen
heeft welke feiten hem ten laste gelegd worden gelet op zijn uitvoerig verweer,
draait zij de zaken om aangezien de bewijslast voor de tuchtfeiten bij de
tuchtoverheid ligt. Hier heeft de tuchtoverheid in het inleidend verslag nagelaten de
feiten te concretiseren aangezien zij deze niet in tijd en ruimte situeert, noch de
precieze omstandigheden waarin zij zouden plaatsgevonden hebben verduidelijkt,
zodat de verzoeker zelf op zoek is gegaan welke concrete feiten hem precies ten
laste gelegd worden, terwijl de bewijslast voor de feiten bij de tuchtoverheid berust.
Bovendien merkt de verzoeker terecht op dat hij – hoewel hij inderdaad uitvoerig
gerepliceerd heeft – niet zeker is of dit wel voldoende is gelet op de onduidelijke
omschrijving van de feiten. Waaruit immers blijkt concreet en precies dat verzoeker
‘brigadeleden onrechtvaardig en onbillijk behandelt’, hen ‘verschillend’ behandelt
‘zonder objectieve en pertinente motivering’, ‘conflicten creëert’, een ‘harmonieuze
en constructieve werksfeer belemmert’, …?
Kortom, op die manier wordt de verzoeker uitgenodigd zelf de feiten die hem ten
laste gelegd worden concreet te omschrijven, hetgeen naar ik meen toch de wereld
op zijn kop is.
In zoverre de verwerende partij in haar memorie van antwoord nog repliceert dat de
verklaringen en verslagen in het voorstel van zware tuchtstraf heel concreet
geciteerd worden, kan ook dit gegeven niet aan de tekortkoming in het inleidend
verslag remediëren. De vraag daar gelaten of dit in voorkomend geval hoe dan ook
niet onherroepelijk te laat zou zijn, wordt vastgesteld dat er in het voorstel van
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-7/10
zware tuchtstraf inderdaad een aantal extracten uit verklaringen geciteerd worden
die kunnen bijdragen tot een concretere omschrijving van de feiten die ten laste
gelegd worden, maar de hogere tuchtoverheid gaat ook in het voorstel tot tuchtstraf
niet over tot een meer concrete omschrijving van de tuchtfeiten. Zij behoudt
integendeel de omschrijving van de tuchtfeiten zoals deze in het inleidend verslag
werden opgenomen.
1.4.2.3 Op grond van het voorgaande staat vast dat minstens artikel 38bis van de
tuchtwet en de rechten van verdediging geschonden werden.”
De verwerende partij betwist deze conclusie. Na kennisneming
van het auditoraatsverslag heeft zij evenwel niet de gelegenheid benut die de
laatste memorie biedt om nog een andere visie op de beoordeling door het
auditoraat weer te geven. Zij laat immers na om op de bespreking van dit onderdeel
van het vijfde middel nog inhoudelijk te reageren en beperkt zich tot het volharden
in wat zij reeds in de memorie van antwoord uiteenzette.
De kritiek van de verwerende partij dat het middel niet steunt op
de schending van de regels inzake de bewijslast – in reactie op de overweging in
het auditoraatsverslag dat de verwerende partij de zaken omdraait daar de
bewijslast voor de tuchtfeiten bij de tuchtoverheid ligt –, doet niet anders oordelen.
Het auditoraatsverslag vervolgt na de bekritiseerde overweging immers terecht dat
te dezen de tuchtoverheid in het inleidend verslag heeft nagelaten de feiten te
concretiseren daar zij deze niet in tijd en ruimte situeert, noch de precieze
omstandigheden verduidelijkt waarin zij zouden hebben plaatsgevonden, zodat
verzoeker zelf op zoek is gegaan welke concrete feiten hem precies ten laste
worden gelegd. Bovendien wijst het auditoraatsverslag erop dat de verzoeker
terecht opmerkt dat hij – hoewel hij inderdaad uitvoerig heeft gerepliceerd – niet
zeker is of dit wel voldoende is gelet op de onduidelijke omschrijving van de
feiten, zodat op die manier verzoeker in wezen wordt uitgenodigd de feiten die
hem ten laste worden gelegd zelf concreet te omschrijven.
Verder wordt vastgesteld dat de verwijzing naar het arrest nr.
227.205 van 29 april 2014 (ECLI:BE:RVSCE:2014:ARR.227.205) niet relevant is.
Uit dit arrest blijkt immers dat in het inleidend verslag dat aldaar ter sprake kwam
ter verdere omschrijving van de ten laste gelegde feiten werd verwezen naar een
aantal verklaringen als bijlage bij het inleidend verslag gevoegd. Het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-8/10
auditoraatsverslag merkt terecht op dat te dezen de ten laste gelegde feiten niet
alleen niet blijken uit het inleidend verslag, maar dat de verklaringen en verslagen
waaruit de ten laste gelegde feiten wél zouden moeten worden afgeleid, ook niet
blijken uit het verslag van het voorafgaand onderzoek en zijn bijlagen, zodat de
vergelijking niet opgaat.
In die omstandigheden en na een eigen onderzoek, ziet de Raad
van State geen reden om het anders te zien dan het auditoraat en besluit, de
redenering van het auditoraat bijvallend, dat dit onderdeel van het vijfde middel
gegrond is.
Het vijfde middel is in de aangegeven mate gegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State vernietigt de bestreden beslissing.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van
22 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is
aan verzoeker.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van verzoeker niet bekendgemaakt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-9/10
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op zestien januari tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, XIVe kamer, samengesteld uit:
Geert Debersaques,
kamervoorzitter,
Chantal Bamps,
staatsraad,
Ann Coolsaet,
staatsraad,
bijgestaan door
Joris Casneuf,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Joris Casneuf
Geert Debersaques
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.459
XIV-39.046-10/10
