Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949 (2024-02-27)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 258.949 van 27 februari 2024 Openbaar ambt - Tucht (openbaar
ambt) Beslissing : Vernietiging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
XIVe KAMER
ARREST
nr. 258.949 van 27 februari 2024
in de zaak A. 235.431/XIV-38.929
In zake :
XXXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Joost Bosquet
kantoor houdend te 2650 Edegem
Mechelsesteenweg 326
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de BELGISCHE STAAT, vertegenwoordigd door de minister van
Binnenlandse Zaken
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Lieselotte Schellekens
kantoor houdend te 1000 Brussel
Loksumstraat 25
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
1.
Het beroep, ingesteld op 10 januari 2022, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van de minister van Binnenlandse Zaken van
10 november 2021 waarbij aan verzoeker de zware tuchtstraf van de inhouding van
wedde van 10 % gedurende twee maanden is opgelegd.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en verzoeker heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
Eerste auditeur Melissa Celis heeft een verslag opgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-1/18
Verzoeker heeft een verzoek tot voortzetting van het geding en
een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 13 december 2023.
Staatsraad Chantal Bamps heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Joost Bosquet, die verschijnt voor verzoeker, en
advocaat Lieselotte Schellekens, die verschijnt voor de verwerende partij, zijn
gehoord.
Eerste auditeur Melissa Celis heeft een met dit arrest
andersluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoeker is eerste hoofdcommissaris van politie bij de Federale
politie.
3.2.
Op 9 februari 2021 stelt de minister van Binnenlandse Zaken
optredend als hogere tuchtoverheid, het inleidend verslag op, met daarin het
voornemen om de zware tuchtstraf van de terugzetting in weddeschaal op te
leggen.
3.3.
Op 25 maart 2021 stelt de minister van Binnenlandse Zaken
optredend als hogere tuchtoverheid voor de zware tuchtstraf van ‘de terugzetting in
weddeschaal’ op te leggen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-2/18
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-3/18
Tegen
dat
voorstel
dient
verzoeker
een
verzoek
tot
heroverweging in bij de Tuchtraad.
3.4.
Op 29 september 2021 adviseert de Tuchtraad in hoofdorde “dat
het aangewezen voorkomt dat de tuchtoverheid afziet van de voorgestelde straf
wegens schending van de Taalwet Bestuurszaken”; in ondergeschikte orde “dat het
aangewezen voorkomt dat de tuchtoverheid afziet van de tuchtprocedure en de
voorgestelde straf nu de tuchtvordering voor de feiten zoals omschreven onder
hoofding 5.1 verjaard is”; in meer ondergeschikte orde “dat het aangewezen
voorkomt dat de tuchtoverheid afziet van deze tuchtprocedure en de voorgestelde
straf wegens de nietigheid ervan ten gevolge van de schijn van partijdigheid die de
hogere tuchtoverheid gewekt heeft” en; in meest ondergeschikte orde “dat de door
de hogere tuchtoverheid voorgestelde zware tuchtstraf van de terugzetting in
weddeschaal geen aangepaste straf is voor alle bewezen tuchtvergrijpen en de
tuchtstraf van de inhouding van wedde gedurende twee maanden van 10% wel een
gepaste straf is”.
Het middel van verzoeker betreffende de “schending van het
vertrouwelijkheidsbeginsel en het onpartijdigheidsbeginsel door de tuchtoverheid
– vooringenomenheid van hogere tuchtoverheid” beoordeelt de Tuchtraad als
volgt:
“Beoordeling door de Tuchtraad
Het onpartijdigheidsbeginsel, in zoverre van toepassing op organen van
het actief bestuur, waarborgt zowel de persoonlijke onpartijdigheid van de
leden van bestuurlijke organen die mede een beslissing nemen als de
structurele onpartijdigheid van die leden van de leden en de bestuurlijke
organen op het vlak van organisatie van deze organen, het verloop van de
procedure en het tot stand komen van hun beslissingen.
In eerste instantie bestaat er een functionele of structurele onpartijdigheid
van een orgaan of een of meer leden ervan, los van de persoonlijke
partijdigheid van het orgaan of de leden.
In die situatie moet onderzocht warden of er voldoende waarborgen zijn
om objectief gewettigde twijfels aan de partijdigheid uit te sluiten. Zulke
twijfels kunnen rijzen ten gevolge van vaststelbare feiten, waarbij in
bepaalde gevallen zelfs de gewekte schijn belang kan hebben.
De toetsing aan het onpartijdigheidsbeginsel kan hier een objectieve
toetsing genoemd worden.
In tweede instantie kan het gaan om een persoonlijke onpartijdigheid
van een orgaan.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-4/18
In dat geval moet onderzocht worden of het orgaan (of de leden) door hun
optreden geen blijk hebben gegeven van een vooroordeel of een persoonlijk
belang bij de zaak.
Deze toetsing is de subjectieve.
Inzake is de partijdigheid zoals opgeworpen door de verzoeker
tweeledig:
- enerzijds werpt de verzoeker op dat het ambt van de Minister van
Binnenlandse Zaken, gelet op diens status van "betrokken partij" en
het feit dat deze zich publiekelijk en politiek dient te verantwoorden
aangaande de tussenkomsten bij de aanhouding van [C.] of het gebrek
eraan, niet meer op een onafhankelijke en onpartijdige wijze inzake kan
optreden nu een gebrek aan veroordeling de eigen politieke en publieke
positie van de minister in het gedrang zou brengen.
- anderzijds stelt de verzoeker dat de hogere tuchtoverheid, door haar
intentie tot het opleggen van een zware tuchtstraf publiekelijk te hebben
gecommuniceerd, zichzelf in een positie gebracht heeft dat het voor haar
quasi onmogelijk is om de huidige tuchtprocedure nog stop te zetten of
verzoeker nog een lichtere straf op te leggen nu de druk vanuit het parlement
en de media op de hogere tuchtoverheid om daadkrachtig op te treden noch de
betrokkenheid van de hogere tuchtoverheid bij de ten laste gelegde feiten,
niet miskend kan worden.
Wat dit laatste aspect betreft werpt de tuchtoverheid op dat de
subjectieve partijdigheid inhoudt dat iemand die een persoonlijk en
rechtstreeks belang heeft bij een zaak zich moet onthouden van deelname aan
de besluitvorming en dat eventuele vooringenomenheid van de hogere
tuchtoverheid moet worden aangetoond nu subjectieve partijdigheid niet
vermoed wordt en deze slechts mag worden aangenomen indien precieze
feiten of concrete aanwijzingen worden bijgebracht die deze partijdigheid
aantonen.
Vervolgens werpt zij op dat de verzoeker geen zulke precieze feiten of
concrete aanwijzingen bijbrengt en er geen enkel element is dat de schijn
opwekt dat de hogere tuchtoverheid niet meer in staat zou zijn om het dossier
van verzoeker en neutraal te beoordelen.
Het staat vast en wordt door de hogere tuchtoverheid niet betwist dat de
Minister op 10 februari 2021 op een parlementaire vraag hoever het juist
stond met de specifieke tuchtprocedure in de zaak [C.] antwoordde:
..."ik heb zelf een tuchtprocedure opgestart met het oog op zware
tuchtstraffen tegen drie hogere officieren"....
(zie Integraal Verslag Met Vertaald Beknopt Verslag Van De
Toespraken, Commissie voor
Binnenlandse
Zaken,
Veiligheid,
Migratie en Bestuurszaken, woensdag 10 februari 2021, Namiddag, 3e
zitting van de 55e zittingsperiode).
Het dient opgemerkt te worden en het kan niet ontkend worden dat door
dergelijke uitspraak, zonder na te gaan of de Minister daardoor haar
vertrouwelijkheidsplicht heeft geschonden nu dit niet tot de bevoegdheid van
de Tuchtraad behoort, de schijn bij verzoeker gewekt is dat de Minister
vastberaden was tot het opleggen van een zware tuchtstraf, op een ogenblik
dat de verzoeker zijn verdediging nog niet heeft kunnen voeren.
De verzoeker ontving het inleidend verslag pas op 11 februari 2021,
daags nadien.
Volgens de hogere tuchtoverheid heeft de Minister enkel meegedeeld in
deze commissie wat de objectieve stand van zake was op dat ogenblik.
Het kan geenszins ontkend worden dat de Minister op dat ogenblik in die
Commissie verantwoording moest afleggen over het feit dat door de
tuchtprocedure zelf (termijnen) bepaalde feiten/zaken vervallen/nietig
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-5/18
waren en daaraan gekoppeld werd de vraag naar de stand van zaken in de
tuchtprocedures in de zaak [C.] gesteld,
Ook jegens die parlementaire commissie (Parlement) heeft zij
door dergelijke uitspraak minstens de indruk gewekt dat, als het aan haar
lag, op dat ogenblik van de procedure aan deze betrokkenen een zware
tuchtstraf diende opgelegd te worden door te vermelden dat zij een
tuchtprocedure had ingesteld "met het oog op het bekomen van een zware
tuchtstraf".
Terecht werpt de verzoeker op dat door deze mededeling de hogere
tuchtoverheid duidelijk haar intentie tot het opleggen van een zware
tuchtstraf heeft meegedeeld aan die parlementaire commissie, gekaderd in
een verantwoording over het optreden van de Minister als tuchtoverheid.
Daardoor heeft de Minister er persoonlijk belang bij gekregen in de zin
van een moreel belang in die mate dat zij gezichtsverlies zou lijden indien zij
op die mening zou terugkomen en geen zware tuchtstraf zou opleggen aan de
verzoeker zodat voor haar een morele onmogelijkheid is ontstaan om dat te
doen.
De Tuchtraad is derhalve de mening toegedaan dat door deze schijn van
partijdigheid de rechten van verdediging van de verzoeker geschonden
werden en de tuchtprocedure nietig is.
Wat het eerste onderdeel van de door verzoeker opgeworpen
partijdigheid in hoofde van de Minister betreft wijst de Tuchtraad op het
gegeven dat het onpartijdigheidbeginsel slechts van toepassing is op de
organen van het actief bestuur voor zover dit verenigbaar is met de structuur
van de overheid.
In de stelling van de verzoeker dat inzake de Minister, door diens
betrokkenheid bij de feiten vanwege de politieke verantwoordelijkheid, niet
meer kan optreden als hogere tuchtoverheid jegens de verzoeker is
verregaand en zou meebrengen dat tuchtrechtelijk optreden in bepaalde
gevallen onmogelijk wordt zodat zij haar wettelijke bevoegdheid haar
toegekend conform de artikelen 38 en 38sexies van de Tuchtwet niet meer
kan uitvoeren.”
3.5.
Op 14 oktober 2021 formuleert de minister van Binnenlandse
Zaken optredend als hogere tuchtoverheid de intentie om (gedeeltelijk) af te wijken
van het advies van de Tuchtraad en om zich aan te sluiten bij de door de Tuchtraad
in meest ondergeschikte orde geadviseerde strafmaat van ‘inhouding van wedde
van 10 % gedurende twee maanden’.
Op 22 oktober 2021 dient verzoeker zijn aanvullend verweer in
tegen dit voornemen.
3.6.
Op 10 november 2021 beslist de minister van Binnenlandse
Zaken optredend als hogere tuchtoverheid aan verzoeker de zware tuchtstraf van
de ‘inhouding van wedde van 10% gedurende twee maanden’ op te leggen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-6/18
Dit is de bestreden beslissing.
IV. Onderzoek van het derde middel
Standpunt van de partijen
Verzoeker voert in het derde middel in het verzoekschrift de
schending aan van onder meer het onpartijdigheidsbeginsel als algemene
beginselen van behoorlijk bestuur.
Het lid van het auditoraat vat de essentie van het middel als
volgt samen in haar verslag:
“V.3.1.1. Verzoeker is van oordeel dat er sprake is van subjectieve
partijdigheid in hoofde van verwerende partij. Zij heeft nl. reeds voorafgaand
aan de betekening van het inleidend verslag aan verzoeker in het parlement
meegedeeld een zware tuchtstraf te zullen opleggen aan verzoeker.
Verzoeker wijst er ook op dat verwerende partij verantwoording moet
afleggen t.a.v. het parlement en de media voor het gebrekkig handelen van
haar eigen ambt in de zaak [C.]. en in die zin betrokken is bij de
tuchtprocedure.
V.3.1.2. Verzoeker licht dit verder toe als volgt.
In de Kamercommissie Binnenlandse Zaken van 10 februari 2021 – en
dus de dag voorafgaand aan de betekening van het inleidend verslag aan
verzoeker – antwoordde verwerende partij op een vraag van een
parlementslid i.v.m. de stand van zaken in de tuchtprocedures in de zaak [C.].
dat zij verzoeker een zware tuchtstraf zou opleggen. Dit werd ook opgepikt in
de pers. Deze publieke uitspraak op een moment dat verzoeker nog geen
verweer had kunnen voeren, maakte het volgens verzoeker voor verwerende
partij onmogelijk om zonder enig gezichtsverlies een slechts lichte tuchtstraf
op te leggen aan verzoeker of zelfs helemaal geen tuchtstraf. Ten gevolge van
deze uitspraak had verwerende partij een moreel belang en kon zij niet meer
op een onpartijdige wijze oordelen, wat ook werd bevestigd door de
tuchtraad.
Dat verwerende partij koste wat het kost en ondanks de door de tuchtraad
vastgestelde strijdigheid met de bestuurstaalwet, het recht van verdediging,
de verjaring van de tuchtvordering en de vastgestelde schijn van partijdigheid
toch volhardde in de tuchtprocedure en uiteindelijk t.a.v. verzoeker effectief
een zware tuchtstraf heeft opgelegd, bevestigt volgens verzoeker dat een
onpartijdige beoordeling niet meer mogelijk was.
Daarnaast is verwerende partij omwille van de publieke en politieke
verantwoording aangaande de tussenkomsten bij de aanhouding van J.C. of
het gebrek daaraan tevens betrokken partij geworden, zo merkt verzoeker nog
op. De druk vanuit het parlement en de media op verwerende partij om
daadkrachtig op te treden kon niet worden miskend. De verwijzing van
verwerende partij in de bestreden beslissing dat zij niet politiek
verantwoordelijk zou zijn voor het handelen van haar voorganger kan niet
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-7/18
worden gevolgd. Het gaat immers om de operationele verantwoordelijkheid
van de minister van Binnenlandse Zaken in zijn/haar hoedanigheid van
hogere tuchtoverheid, onafhankelijk van de persoon die het ambt uitoefent.
Verzoeker wijst er op dat in de bestreden beslissing […] wordt erkend dat
de intentie tot het opleggen van een zware tuchtstraf publiekelijk werd
gecommuniceerd, doch dat de nadelige gevolgen van deze mededeling en het
feit dat deze het verwerende partij onmogelijk maakte om nog onpartijdig te
oordelen ten onrechte worden geminimaliseerd. Verzoeker wijst er op dat
verwerende partij in haar antwoorden op een parlementaire vraag specifiek
uitdrukkelijk aangaf de drie betrokken hogere officieren – onder wie
verzoeker – een zware tuchtstraf te zullen opleggen. Door het antwoord op
die manier te formuleren werd nogmaals de nadruk gelegd op het feit dat
verwerende partij voor de drie hogere officieren specifiek een zware
tuchtstraf zou opleggen. De context waarin de uitspraak door verwerende
partij werd gedaan, doet naar het oordeel van verzoeker ook niets af aan de
schijn van partijdigheid. Verwerende partij onderschat de gevolgen van haar
mededeling in het parlement en vooral de expliciete vermelding dat een
zware tuchtstraf zal worden opgelegd t.a.v. verzoeker. Verwerende partij
miskent dat het door deze publieke mededeling quasi onmogelijk was
geworden voor haar om de tuchtprocedure t.a.v. verzoeker nog stop te zetten
of verzoeker een lichtere tuchtstraf op te leggen, waar dit wel mogelijk was
geweest als verwerende partij zich had onthouden van enige commentaar
betreffende de tuchtprocedure.
V.3.1.3. Verzoeker stelt tot slot uiteraard ook bij dit derde middel belang
te hebben.”
In de memorie van wederantwoord herneemt verzoeker op parafraserend
“Volgens verzoeker is het kader waarbinnen de parlementaire vraag werd
beantwoord niet van belang. De essentie is nl. dat de hogere tuchtoverheid op
10 februari 2021 in het parlement heeft meegedeeld dat er een tuchtprocedure
werd opgestart met het oog op het opleggen van een zware tuchtstraf t.a.v. de
drie hogere officieren, onder wie verzoeker. Daarbij is het opvallend dat
verwerende partij voor de drie hogere officieren expliciet aangeeft dat de
tuchtprocedure werd opgestart met de bedoeling om hen een zware tuchtstraf
op te leggen, terwijl voor de andere politieambtenaren wordt volstaan met de
stelling dat het onderzoek lopende is. Daarenboven was het gelet op de reeds
voordien gelekte elementen in de pers duidelijk wie deze drie hogere
officieren zijn. Deze publieke mededeling maakte het voor verwerende partij
quasi onmogelijk om de tuchtprocedure t.a.v. verzoeker nog stop te zetten of
aan verzoeker een lichtere tuchtstraf op te leggen. Dat verwerende partij twee
tuchtvergrijpen liet vallen en uiteindelijk op advies van de tuchtraad een
lagere tuchtstraf oplegde dan initieel voorzien, weerlegt voor verzoeker de
partijdigheid niet. Verwerende partij heeft nl. maar liefst drie door de
tuchtraad vastgestelde niet remedieerbare procedurele onregelmatigheden ter
zijde geschoven om verzoeker koste wat het kost een zware tuchtstraf te
kunnen opleggen zoals verklaard in het parlement. Verwerende partij meent
dan ook ten onrechte te kunnen verwijzen naar de weinige elementen
waarmee zij onder druk van de tuchtraad rekening heeft gehouden om de
partijdigheid te weerleggen.
M.b.t. haar al dan niet politieke verantwoordelijkheid voor het handelen
van haar voorganger miskent verwerende partij naar het oordeel van
verzoeker de operationele verantwoordelijkheid van de minister van
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-8/18
Binnenlandse Zaken in zijn/haar hoedanigheid van hogere tuchtoverheid,
onafhankelijk van de persoon die het ambt uitoefent.
Wat de verwijzing naar het continuïteitsbeginsel betreft, miskent
verwerende partij volgens verzoeker dan weer artikel 66bis van de tuchtwet,
luidens hetwelk alle bij de tuchtwet toegewezen bevoegdheden kunnen
worden uitgeoefend door de persoon die de titularis vervangt bij diens
tijdelijke afwezigheid of verhindering. Welnu, een schijn van partijdigheid
kan beschouwd worden als een verhindering overeenkomstig dit artikel.
Verwerende partij had zich dan ook gelet op de eerdere betrokkenheid van
haar ambt bij het dossier op basis van dit artikel kunnen laten vervangen voor
de tuchtprocedure.”
In zijn laatste memorie benadrukt verzoeker dat de hogere
tuchtoverheid uitdrukkelijk in het parlement verklaarde dat zij tegen drie hogere
officieren een tuchtprocedure had opgestart met het oog op zware tuchtstraffen.
Het is volgens hem de vermelding van de finaliteit van de tuchtprocedure die in
deze problematisch is voor de onpartijdigheid van de hogere tuchtoverheid en die
ten onrechte door de auditeur wordt miskend. Waar de hogere tuchtoverheid voor
de politieagenten waarvoor zij geen tuchtoverheid is, louter volstaat met te
vermelden dat de tuchtprocedure werd opgestart, vermeldt zij expliciet voor de drie
hogere officieren waarvoor zij optreedt als hogere tuchtoverheid dat de
tuchtprocedure werd opgestart met de bedoeling een zware tuchtstraf op te leggen.
Rekening houdend met de reeds voordien gelekte elementen in de pers, was het
volgens verzoeker duidelijk wie deze drie hogere officieren zijn en dat dit ook op
hem betrekking had. Door expliciet publiek te verklaren dat verzoeker een zware
tuchtstraf zou opgelegd krijgen was het voor de hogere tuchtoverheid onmogelijk
geworden om nog zonder gezichtsverlies te lijden hem niet te bestraffen of slechts
een lichte tuchtstraf op te leggen.
Dat er geen sprake zou zijn van partijdigheid aangezien de
hogere
tuchtoverheid
zijn
verweernota’s
heeft
beoordeeld
tijdens
de
tuchtprocedure en zij zich tevens heeft aangesloten bij het advies van de Tuchtraad
betreffende de toerekenbaarheid van de tuchtvergrijpen en de strafmaat, betreft
volgens verzoeker een wel zeer opmerkelijke interpretatie van het tuchtdossier
vanwege het auditoraat.
Dienaangaande laat verzoeker gelden dat de Tuchtraad drie niet
remedieerbare procedurele onregelmatigheden had vastgesteld op basis waarvan
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-9/18
zij de hogere tuchtoverheid in hoofdorde, ondergeschikte orde en meer
ondergeschikte orde adviseerde om de tuchtprocedure stop te zetten. Enkel in de
meest ondergeschikte orde adviseerde de Tuchtraad om voor een deel van de
tuchtvergrijpen verzoeker tuchtrechtelijk te bestraffen. Dat de verwerende partij
enkel het advies van de Tuchtraad in de meest ondergeschikte orde volgt en maar
liefst drie procedurele niet remedieerbare onregelmatigheden ter zijde schuift,
bevestigt volgens verzoeker dan ook juist dat verwerende partij niet meer op
onpartijdige wijze kon oordelen en koste wat het kost heeft doorgezet om hem een
zware tuchtstraf te kunnen opleggen. Tevens worden volgens verzoeker de stukken
van het dossier miskend door de auditeur waar zij meent dat de betrokkenheid van
de hogere tuchtoverheid in het dossier […] de druk om draagkrachtig op te treden
niet aantoont.
Daarnaast
benadrukt
verzoeker
dat
er
verschillende
hoorzittingen hebben plaatsgevonden in het federaal parlement waarbij specifiek
de hogere tuchtoverheid verantwoording moest afleggen betreffende haar
gedragingen binnen het dossier […]. Daarbij was volgens verzoeker sprake van
een kruisverhoor waarbij specifiek aan de hogere tuchtoverheid werd verweten dat
zij geen handelingen had gesteld ten aanzien van de betrokken politieagenten en
hun oversten. De druk vanuit onder meer het parlement op de verwerende partij om
zogenaamd daadkrachtig op te treden blijkt volgens verzoeker overduidelijk uit de
stukken en had wel degelijk tot gevolg dat de hogere tuchtoverheid niet meer
onpartijdig kon oordelen.
In de memorie van antwoord repliceert de verwerende partij dat
geen enkel element voorligt waaruit zou blijken dat de hogere tuchtoverheid niet
langer in staat zou zijn geweest om het dossier op onpartijdige wijze te beoordelen
en dat, hoewel verzoeker zich beroept op de subjectieve onpartijdigheid van de
hogere tuchtoverheid, hij daartoe geen precieze of concrete aanwijzingen
aanbrengt.
Naar het oordeel van de verwerende partij maakt het gegeven dat
de hogere tuchtoverheid naar aanleiding van een parlementaire vraag in de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-10/18
betrokken Kamercommissie heeft bekendgemaakt dat tegen drie officieren een
tuchtprocedure met het oog op het opleggen van zware tuchtstraffen werd
opgestart, geen schending uit van de subjectieve onpartijdigheid, nu de hogere
tuchtoverheid geen details heeft gegeven over de aard van de vermeende inbreuken
of de identiteit van de hogere officieren in kwestie. Daarnaast is volgens de
verwerende partij het kader waarbinnen de minister van Binnenlandse Zaken op
10 februari 2021 de betreffende parlementaire vraag heeft beantwoord van belang.
De minister heeft immers in eerste instantie algemeen geantwoord op de vraag naar
de herziening van het tuchtstatuut. Pas nadat het parlementslid opnieuw aan de
minister heeft gevraagd hoe ver het juist stond met de specifieke tuchtprocedure
voor de betrokkenen in de zaak [C.], werd hierop ingegaan. Er werd geantwoord
dat een tuchtprocedure werd opgestart met het oog op zware tuchtstraffen tegen
drie officieren. Dit was volgens de verwerende partij slechts een duiding van de
stand van de procedure zelf waarmee geenszins werd vooruitgelopen op de
uitkomst van deze procedure, temeer daar er geen enkel concreet element over de
grond van de zaak of over de kwalificatie van bepaalde tuchtvergrijpen werd
aangehaald en er expliciet werd gewezen op het recht van verdediging en het
vrijwaren van de procedure zolang die lopende was. Hoe dan ook, zo stelt de
verwerende partij, had de minister op het moment van de parlementaire vraag het
inleidend verslag ten aanzien van verzoeker reeds opgesteld, waarin expliciet werd
vermeld dat een zware tuchtstraf tegen verzoeker werd overwogen. Wat het
antwoord van de minister op die parlementaire vraag betreft, heeft zij zich, volgens
de verwerende partij, enkel uitgesproken over het objectieve feit dat een
tuchtprocedure werd opgestart met het oog op een zware tuchtstraf zonder hierbij
uitspraak te doen/standpunt in te nemen over het verdere verloop van de procedure.
De verwerende partij meent dan ook dat geen persoonlijk belang
is ontstaan in die mate dat gezichtsverlies zou worden geleden wanneer hierop zou
worden teruggekomen en geen zware tuchtstraf aan verzoeker zou worden
opgelegd. Er is geen morele onmogelijkheid ontstaan om dat te doen. Enkel en
alleen de “repliek op de aangevoerde elementen in uw verweer” in het voorstel tot
zware tuchtstraf alsook de repliek op het advies van de Tuchtraad toont volgens de
verwerende partij aan dat rekening werd gehouden met de aangevoerde elementen
‘à charge’ en ‘à décharge’. Dit heeft geleid tot het laten vallen van twee
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-11/18
tuchtvergrijpen en een aanpassing van de tuchtstraf, zoals voorgesteld door de
Tuchtraad. Dat ook de Tuchtraad meent dat een zware tuchtstraf proportioneel is,
toont volgens de verwerende partij aan dat een dergelijke strafmaat niet is
ingegeven door enig persoonlijk belang en een zware tuchtstraf gerechtvaardigd is.
Bovendien kan volgens de verwerende partij, uit het gegeven dat de hogere
tuchtoverheid alsnog een tuchtstraf oplegt en hierin volhardt in weerwil van het
advies van de inspecteur-generaal en de Tuchtraad, niet worden afgeleid dat de
hogere tuchtoverheid partijdig is, nu de motieven om af te wijken van de adviezen
voorhanden waren.
Evenmin is volgens de verwerende partij het louter mediatiseren
van
de
werkzaamheden
van
een
parlementaire
commissie
en
de
uiteenzettingen/inhoud van het verslag van die commissie van aard om de
onpartijdigheid van de tuchtoverheid in het gedrang te brengen. De beweerde
betrokkenheid van de voorganger van de hogere tuchtoverheid brengt al evenmin
partijdigheid met zich mee. De hogere tuchtoverheid draagt enkel een (politieke)
verantwoordelijkheid voor de eigen daden. De huidige bevoegde minister droeg
ten tijde van de betrokken feiten geen enkele politieke of operationele
verantwoordelijkheid. De verwerende partij ziet dan ook niet in hoe de hogere
tuchtoverheid hierdoor zou kunnen worden beïnvloed of hoe haar positie hierdoor
in het gedrang zou komen. Dat de voormalige minister van Binnenlandse Zaken
gedurende een gezamenlijke parlementaire commissie Justitie-Binnenlandse
Zaken werd gehoord, betekent volgens de verwerende partij evenmin dat hij ipso
facto een fout zou hebben begaan in dit dossier. Dat de hogere tuchtoverheid
hierdoor onder druk van het parlement zou staan, wordt evenmin aangetoond en
doet geen afbreuk aan de onpartijdigheid of onafhankelijkheid van de hogere
tuchtoverheid. Dat er vanuit het parlement druk zou bestaan om “daadkrachtig” op
te treden – wat niet wordt aangetoond– betekent overigens niet dat dit onderzoek
niet meer objectief en onpartijdig kan gebeuren. Er kan aan de hogere
tuchtoverheid niet worden verweten dat zij politieke verantwoording verschuldigd
is aan het parlement. Hetgeen in casu als vermoeden van partijdigheid van de
tuchtoverheid wordt aangehaald, bestaat volgens de verwerende partij bijgevolg uit
niets meer dan de handelingen die de hogere tuchtoverheid op grond van wettelijke
bevoegdheden en plichten moet stellen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-12/18
Tot
slot
wijst
de
verwerende
partij
erop
dat
het
onpartijdigheidsbeginsel slechts van toepassing is op de organen van het actief
bestuur voor zover dit verenigbaar is met de eigen aard van de overheid en dat de
toepassing van dit beginsel er niet toe mag leiden dat de overheid in de
onmogelijkheid verkeert om haar wettelijke bevoegdheden uit te voeren. Het
onpartijdigheidsbeginsel dient aldus volgens de verwerende partij te worden
afgewogen tegen het beginsel van de goede werking van de dienst en het
continuïteitsbeginsel. Ingevolge de tuchtwet is in casu enkel de hogere
tuchtoverheid bevoegd, waardoor de continuïteit van de dienst prevaleert.
9.
In haar laatste memorie sluit de verwerende partij zich aan bij het
standpunt van het auditoraat en verwijst zij voor het overige naar haar argumenten
ter zake in de memorie van antwoord.
Beoordeling
Het auditoraat heeft het derde middel zoals uiteengezet in het
verzoekschrift en zoals aangevuld in de memorie van wederantwoord weergegeven
in de zin als hiervoor (supra, punten 5 en 6), samengevat. Partijen hadden in hun
navolgende processtukken geen kritiek op deze samenvattende analyse. De
beoordeling van het middel wordt daarom aan de hand van deze samenvatting(en)
verricht.
In
zoverre
verzoeker
de
schending
van
het
onpartijdigheidsbeginsel aanvoert, laat hij in essentie gelden dat de minister van
Binnenlandse Zaken, optredend als hogere tuchtoverheid, door haar intentie tot het
opleggen van een zware tuchtstraf publiekelijk te communiceren op een moment
dat verzoeker nog geen verweer had kunnen voeren, niet meer zonder enig
gezichtsverlies slechts een lichte tuchtstraf of zelfs helemaal geen tuchtstraf kon
opleggen en dat ten gevolge van deze communicatie de hogere tuchtoverheid dus
een moreel belang had en niet meer op een onpartijdige wijze kon oordelen.
Verzoeker voert aldus de subjectieve partijdigheid van de hogere
tuchtoverheid aan. Het middel wordt vanuit dat oogpunt onderzocht.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-13/18
Het onpartijdigheidsbeginsel, zoals van toepassing op organen
van het actief bestuur, waarborgt zowel de persoonlijke onpartijdigheid van de
personeelsleden en de (leden van bestuurlijke) organen die mede een beslissing
nemen, als de structurele onpartijdigheid van die personeelsleden en bestuurlijke
organen op het vlak van de organisatie van deze organen, het verloop van de
procedure en het tot stand komen van hun beslissingen.
Zoals hiervoor reeds is vastgesteld (supra, punt 10) voert
verzoeker in wezen de subjectieve partijdigheid cq. vooringenomenheid aan van de
hogere tuchtoverheid. Voor zover van toepassing op organen van het actief
bestuur, houdt dat te dezen in dat de hogere tuchtoverheid zich moet onthouden
van deelname aan het besluitvormingsproces in de voorliggende tuchtzaak indien
zij een persoonlijk en rechtstreeks belang heeft bij die zaak. Dit kan ook een moreel
belang zijn, onder meer wanneer de hogere tuchtoverheid reeds een duidelijk
standpunt heeft ingenomen en niet zonder gezichtsverlies op dat standpunt zou
kunnen terugkomen.
Subjectieve partijdigheid wordt evenwel niet vermoed en mag
slechts worden aangenomen indien precieze feiten of concrete aanwijzingen
worden bijgebracht die deze partijdigheid aantonen. Een loutere subjectieve indruk
van partijdigheid volstaat niet om de aangevoerde schending van het
onpartijdigheidsbeginsel aannemelijk te maken. Het komt aan verzoeker toe de
daadwerkelijke vooringenomenheid van de hogere tuchtoverheid in de
voorliggende tuchtzaak aan te tonen.
Te dezen verwijst verzoeker ter staving van de subjectieve
partijdigheid van de hogere tuchtoverheid naar het feit dat de minister van
Binnenlandse Zaken, optredend als hogere tuchtoverheid, op 10 februari 2021, dit
is daags voor de betekening van het inleidend verslag aan verzoeker en
voorafgaand aan het voeren van zijn verweer, in het parlement heeft verklaard een
zware tuchtstraf aan hem te zullen opleggen.
Er bestaat geen betwisting over het feit dat in de commissie voor
Binnenlandse Zaken, Veiligheid, Migratie en Bestuurszaken van 10 februari 2021
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-14/18
aan de minister van Binnenlandse Zaken een parlementaire vraag werd gesteld
aangaande de hervorming van de tuchtprocedure bij de politie met uitdrukkelijke
verwijzing naar de zaak [C.] en de verschillende tuchtprocedures in dat kader. De
minister van Binnenlandse Zaken gaf, in eerste instantie, een eerder algemeen
antwoord op de vraag omtrent de herziening van het tuchtstatuut van de
geïntegreerde politie. De meer specifieke vraag naar de stand van zaken van de
tuchtprocedures in de zaak [C.] werd door de minister als volgt beantwoord (Hand.
Kamer, Comm. voor Binnenlandse Zaken, Veiligheid, Migratie en Bestuurszaken,
2020-2021, 10 februari 2021, nr. CRIV Com 377, 73-74):
“De algemene inspectie heeft ondertussen de vooronderzoeken
afgesloten. Intussen werden er reeds enkele tuchtprocedures ingeleid, zowel
door de tuchtoverheden bij de politie als op mijn niveau als hogere
tuchtoverheid voor de officieren waarvoor ik de tuchtoverheid ben. Ik heb
zelf een tuchtprocedure opgestart met het oog op zware tuchtstraffen tegen
drie hogere officieren. Een van die procedures werd opgestart samen met de
minister van Justitie. Uit respect voor de rechten van verdediging en ter
vrijwaring van de procedure zal ik zolang de procedure loopt geen toelichting
geven omtrent de vermeende tuchtinbreuken zelf.”
Niettegenstaande volgens de verwerende partij de minister niet
meer dan de objectieve stand van zaken op dat ogenblik zou hebben
gecommuniceerd, kan niet anders dan worden vastgesteld dat met de mededeling
dat zij “zelf een tuchtprocedure [heeft] opgestart met het oog op zware
tuchtstraffen tegen drie hogere officieren”, de minister van Binnenlandse Zaken
aan de parlementaire commissie haar intentie tot het opleggen van een zware
tuchtstraf publiekelijk heeft gecommuniceerd kaderend in een verantwoording
over haar optreden als tuchtoverheid en dat door deze communicatie minstens de
indruk wordt gewekt (“Justice must not only be done but must also be seen to be
done”)
van de vastberadenheid van de hogere tuchtoverheid, tot het opleggen van een
zware tuchtstraf. Dit publieke standpunt werd bovendien reeds gecommuniceerd
bij de start van de tuchtprocedure, zijnde onmiddellijk na het opstellen van het
inleidend verslag, waarin slechts een tuchtstraf kan worden “overwogen”, waarna
het personeelslid zijn schriftelijk verweer kan doen gelden en kan vragen om
mondeling te worden gehoord, waarna pas de hogere tuchtoverheid met kennis van
zaken, waaronder het gevoerde verweer, kan oordelen over het tuchtdossier en in
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-15/18
voorkomend geval kan beslissen een voorstel van (zware) tuchtstraf te formuleren.
Op het ogenblik dat de hogere tuchtoverheid het publieke standpunt innam dat zij
“zelf een tuchtprocedure [heeft] opgestart met het oog op zware tuchtstraffen”,
onder meer tegen verzoeker, was een standpunt over de tuchtstraf waartoe de
procedure volgens de hogere tuchtoverheid zou moeten leiden dus voorbarig.
Bijgevolg kan de verwerende partij niet worden gevolgd in het standpunt dat de
hogere tuchtoverheid slechts “de objectieve stand van zaken” zou hebben
weergegeven.
Het argument van de verwerende partij dat ook volgens de
Tuchtraad een zware tuchtstraf proportioneel is, wat aantoont dat de strafmaat niet
is ingegeven door enig persoonlijk belang en een zware tuchtstraf gerechtvaardigd
is, doet niet anders besluiten. Nog daargelaten dat de Tuchtraad in hoofdorde
adviseerde om af te zien van verdere tuchtvervolging, onder meer wegens een
schending van het onpartijdigheidsbeginsel, vooraleer in meest ondergeschikte
orde een zware tuchtstraf te adviseren, volgt de subjectieve onpartijdigheid te
dezen niet uit de gehanteerde strafmaat, doch wel uit de voorbarige publieke
aankondiging van de strafmaat die de hogere tuchtoverheid zinnens was op te
leggen. Het gegeven dat de hogere tuchtoverheid politieke verantwoording
verschuldigd is aan het parlement, zoals de verwerende partij opwerpt, is niet
onverzoenbaar met het onpartijdigheidsbeginsel. Niets belette dat de hogere
tuchtoverheid zich, gelet op de prille fase waarin de tuchtprocedure zich op het
ogenblik van de bekritiseerde communicatie bevond, beperkte tot de mededeling
dat een procedure of onderzoek lopende was, zonder dat deze zich expliciet
uitsprak over de strafmaat die zij op het oog had.
Het
argument
van
de
verwerende
partij
dat
het
onpartijdigheidsbeginsel slechts van toepassing is op de organen van het actief
bestuur voor zover dit verenigbaar is met de eigen aard van het bestuur en dat de
toepassing van dit beginsel er niet toe mag leiden dat het bestuur in de
onmogelijkheid verkeert om haar wettelijke tuchtbevoegdheid uit te oefenen, doet
evenmin anders besluiten. Er valt immers niet in te zien en de verwerende partij
toont dit allerminst aan dat zonder de geviseerde uitspraak van de hogere
tuchtoverheid zij haar tuchtbevoegdheid niet had kunnen uitoefenen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-16/18
Uit wat voorafgaat volgt dat verzoeker aannemelijk maakt dat er
een voldoende precies feit of een aanwijzing voorhanden is van de daadwerkelijke
vooringenomenheid, minstens de schijn daarvan, van de hogere tuchtoverheid en
dat de hogere tuchtoverheid niet langer open stond voor alle argumenten, ook
nopens het bewijs van de feiten, vanwege verzoeker. Zulks maakt dat, gelet op het
reeds ab initio ingenomen standpunt, het aannemelijk is dat de hogere
tuchtoverheid, na een later onderzoek van de feiten, hierover niet meer in volle
vrijheid zou kunnen oordelen om zonder gezichtsverlies nog op dat standpunt terug
te komen. Het voorgaande kan aldus een redelijke twijfel doen ontstaan omtrent
het vermoeden van (schijn van) partijdigheid van de hogere tuchtoverheid.
Tot slot wordt niet aangevoerd dat te dezen desgevallend geen
toepassing kon worden gemaakt van de mogelijkheid tot vervanging zoals
inzonderheid voorzien in artikel 66bis van de wet van 13 mei 1999 ‘houdende het
tuchtstatuut van de personeelsleden van de politiediensten’, waarbij een specifieke
regeling is uitgewerkt voor het geval de titularis van een bevoegdheid deze
bevoegdheid niet kan uitoefenen wegens afwezigheid of verhindering. Temeer nu
desgevallend een (beweerde) schijn van partijdigheid als een geval van
verhindering conform die bepaling kan worden gekwalificeerd.
Uit wat voorafgaat volgt dat verzoeker aannemelijk maakt dat
de schijn bestaat dat het opleggen van een zware tuchtstraf niet op onpartijdige
wijze
is
gebeurd,
wat
volstaat
om
tot
de
schending
van
het
onpartijdigheidsbeginsel te besluiten.
Het derde middel is in de aangegeven mate gegrond.
BESLISSING
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-17/18
-
De Raad van State vernietigt de bestreden beslissing.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van
22 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro die verschuldigd is aan
verzoeker.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van verzoeker niet bekendgemaakt.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op zevenentwintig februari tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, XIVe kamer, samengesteld uit:
Geert Debersaques,
kamervoorzitter,
Chantal Bamps,
staatsraad,
Kaat Leus,
staatsraad,
bijgestaan door
Johan Pas,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Johan Pas
Geert Debersaques
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.258.949
XIV-38.929-18/18
