Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302 (2024-03-28)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 259.302 van 28 maart 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Varia (ruimtelijke ordening,
stedenbouw, leefmilieu) Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 259.302 van 28 maart 2024
in de zaak A. 237.649/VII-41.735
In zake :
de BV BIOLURIT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jo Goethals
kantoor houdend te 8800 Roeselare
Kwadestraat 151B, bus 41
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de VLAAMSE LANDMAATSCHAPPIJ
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Pieter Dewaele
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Groeningestraat 33
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 28 oktober 2022, strekt tot de
nietigverklaring van de beslissing van het Afdelingshoofd van de Mestbank van
28 juli 2022 “houdende een antwoord op het bezwaar aangaande het opleggen van
een administratieve geldboete wegens ‘niet afzetten van de meststoffen volgens de
geldende mestwetgeving 2019’ samen met de beslissing van 24 maart 2022, zijnde
de beslissing waarmee de administratieve geldboete ten belope van €46974,15
wordt opgelegd samen met het verslag dd. 19 november 2020 van de
bedrijfsdoorlichting van 12 februari 2020, de beantwoording van [de] bezwaren
van [de verzoekende partij] door de [verwerende partij] dd. 9 december 2021 en
dd. 3 maart 2022 als één complexe administratieve rechtshandeling”.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-1/10
II. Verloop van de rechtspleging
Bij arrest nr. 255.594 van 26 januari 2023 is de vordering tot
schorsing van de tenuitvoerlegging van de bestreden beslissing verworpen.
De verzoekende partij heeft een verzoekschrift tot voortzetting
van de rechtspleging ingediend.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
Auditeur Benny De Sutter heeft op 17 augustus 2023 een verslag
opgesteld.
De verzoekende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het
geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft een laatste
memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 22 februari 2024.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Jo Goethals, die verschijnt voor de verzoekende partij
en advocaat Pieter Dewaele, die verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Auditeur Benny De Sutter heeft advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-2/10
III. Feiten
3.1.
De verzoekende partij exploiteert een mestverwerkingsbedrijf.
3.2.
Op 12 februari 2020 en 9 maart 2020 voeren medewerkers van
de Mestbank in de inrichting van de verzoekende partij een doorlichting uit in het
kader van artikel 62 van het decreet van 22 december 2006 ‘houdende de
bescherming van water tegen de verontreiniging door nitraten uit agrarische
bronnen’ (hierna: Mestdecreet). Met een schrijven van 19 november 2020 ontvangt
de verzoekende partij het verslag van de bedrijfsdoorlichting. Per brief van
21 december 2020 bezorgt de verzoekende partij haar reactie op het
doorlichtingsverslag aan de Mestbank. De Mestbank antwoordt op 9 december
2021 op die reactie. Met een schrijven van 18 januari 2022, aangevuld op
31 januari 2022, maakt de verzoekende partij bezwaar tegen de bevindingen van de
Mestbank van 9 december 2021. Het afdelingshoofd van de Mestbank antwoordt
op 3 maart 2022 op dit bezwaar.
3.3.
Op 24 maart 2022 legt het afdelingshoofd van de Mestbank aan
de verzoekende partij een administratieve geldboete op wegens het niet afzetten
van alle op het bedrijf aanwezige meststoffen overeenkomstig de bepalingen van
het Mestdecreet.
3.4.
Met een schrijven van 23 april 2022 vraagt de verzoekende partij
“uitdrukkelijk kwijtschelding of in ondergeschikte orde een vermindering […] van
de opgelegde geldboete”. Daarnaast deelt zij mee, indien de Mestbank van oordeel
zou zijn dat een kwijtschelding niet kan, een beroep te willen doen op de
mogelijkheid tot uitstel van betaling.
3.5.
Per brief van 28 juli 2022 deelt het afdelingshoofd van de
Mestbank aan de verzoekende partij mee dat het beroep tegen de administratieve
geldboete van 24 maart 2022 wordt verworpen. Hij besluit:
“Het bezwaar is ongegrond. Op basis van de elementen in uw bezwaar kan de
boete niet verminderd of kwijtgescholden worden.
Wanneer en hoe betaalt u de boete?
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-3/10
De geldboete van 46.974,15 euro schrijft u voor 28.08.2022 over op
rekeningnummer […] van de Vlaamse Landmaatschappij NV - Mestbank
[…].
U kunt vragen om de betaling te spreiden of uit te stellen. Schrijf hiervoor
een brief waarin u deze vraag motiveert en verstuur hem aangetekend naar
het afdelingshoofd van de Mestbank […].
Wat als u niet op tijd betaalt?
Als u niet op tijd betaalt, schakelen we een gerechtsdeurwaarder in om de
boete in te vorderen via een dwangbevel. De kosten van de
gerechtsdeurwaarder zijn dan voor u. Tegen een dwangbevel kunt u zich
verzetten door het Vlaams Gewest te dagvaarden voor de rechtbank van
eerste aanleg in Brussel (artikel 69, § 2 Mestdecreet).”
3.6.
Door de leidend ambtenaar van de Mestbank wordt op
15 september 2022 een dwangbevel tot betaling van de administratieve geldboete
geviseerd en uitvoerbaar verklaard. Het dwangbevel wordt aan de verzoekende
partij betekend.
3.7.
Bij gerechtsdeurwaardersexploot van 28 oktober 2022 heeft de
verzoekende partij verzet aangetekend tegen het dwangbevel, overeenkomstig
artikel 69, § 2, van het Mestdecreet, houdende dagvaarding van het Vlaamse
Gewest om te verschijnen voor de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te
Brussel. In die procedure vordert de verzoekende partij dat het dwangbevel
“ongeldig en zonder waarde wordt beschouwd omdat de daaraan ten grondslag
liggende beslissingen (die al dan niet ex art. 159 [van de Grondwet] buiten
toepassing worden verklaard) onwettig zijn”.
IV. Rechtsmacht
Standpunt van de partijen
De verzoekende partij voert aan dat de Raad van State over
rechtsmacht beschikt om haar vernietigingsberoep te beoordelen.
Zij wijst erop dat artikel 69, § 2, van het Mestdecreet de
rechtbank van eerste aanleg enkel aanduidt als de rechter die kennis neemt van het
verzet tegen het dwangbevel bedoeld in artikel 69, § 1. Nu in die bepaling ook
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-4/10
wordt gesteld dat op het dwangbevel de bepalingen van deel V van het Gerechtelijk
Wetboek houdende bewarend beslag en middelen tot tenuitvoerlegging van
toepassing zijn, zou het geschil voor de rechtbank van eerste aanleg volgens de
verzoekende partij enkel betrekking kunnen hebben op de uitvoering van de
beslissing tot het opleggen van de administratieve geldboete, en niet op die
beslissing zelf.
De verzoekende partij merkt daarbij op dat, indien zij de boete
had betaald, er geen dwangbevel zou zijn gekomen en zij zich niet tot de rechtbank
kan wenden.
Het werkelijk en rechtstreeks voorwerp van het beroep van de
verzoekende partij zou erin bestaan een beslissing te zien vernietigen, die genomen
werd door een orgaan van actief bestuur in het kader van de uitoefening van haar
discretionaire bevoegdheid. Nu het Mestdecreet geen andere rechter heeft
aangeduid om kennis te nemen van dergelijke beroepen, zou de Raad van State op
grond van artikel 14, § 1, RvS-wet bevoegd zijn. Die principiële bevoegdheid kan
de Raad van State bij gebreke aan andersluidende wettelijke bepaling volgens de
verzoekende partij vervolgens niet verliezen door de loutere omstandigheid dat de
wettigheid van de bestreden beslissing met toepassing van artikel 159 van de
Grondwet ook wordt betwist voor een ander rechtscollege.
Er anders over oordelen, zou volgens de verzoekende partij een
schending inhouden van het gelijkheidsbeginsel, nu enkel de personen die de boete
betalen zich dan tot de Raad van State zouden kunnen wenden, en de personen die
de boete niet betalen hun discussie voor de rechtbank beslecht zouden moeten zien,
waarbij de zaak niet met “volle rechtsmacht” zou worden behandeld.
De omstandigheid dat de verzoekende partij bij de rechtbank van
eerste aanleg verzet heeft aangetekend tegen het dwangbevel dat haar werd
betekend omdat zij de geldboete niet heeft betaald, zou volgens de verzoekende
partij niet kunnen verhinderen dat zij bij de Raad van State de vernietiging vordert
van de beslissingen tot het opleggen van de geldboete en tot verwerping van het
bestuurlijk beroep tegen die geldboete. Zij wil niet het risico lopen “tussen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-5/10
twee stoelen te vallen”, wijst op de vervaltermijn van dertig dagen om het verzet
tegen het dwangbevel aan te tekenen, en stelt de discussie ten gronde voor de
rechtbank slechts ondergeschikt te voeren, voor zover de Raad zich onbevoegd zou
verklaren.
De verwerende partij betwist de rechtsmacht van de Raad van
State om kennis te nemen van het beroep tot nietigverklaring. Zij wijst erop dat de
verzoekende partij op 28 oktober 2022 ook een vordering heeft ingesteld voor de
Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel waarin zij de geldigheid
van het dwangbevel betwist omdat de daaraan ten grondslag liggende beslissingen
(die al dan niet op grond van artikel 159 van de Grondwet buiten toepassing
worden verklaard) onwettig zijn, en in het kader waarvan zij ook vordert dat de
administratieve geldboete wordt kwijtgescholden dan wel ernstig verminderd.
De verwerende partij zet uiteen dat de principiële bevoegdheid
van de Raad van State beperkingen kan ondergaan ten gevolge van het feit dat de
betwisting in verband met de wettigheid van de bestreden administratieve
geldboete kadert in een geschil dat bij een ander rechtscollege aanhangig is. De
Raad van State zou zich mengen in dat ander geding indien hij zich zou uitspreken
over de wettigheid van de (beslissing over het bezwaar tegen de) administratieve
geldboete. Het komt de verwerende partij dan ook voor dat de bevoegdheid van de
Raad van State is opgehouden te bestaan op het ogenblik dat de verzoekende partij
de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel heeft gevat met de
vordering de administratieve geldboete kwijt te schelden.
Waar de verzoekende partij aanvoert de procedure bij de
rechtbank “veiligheidshalve” te hebben ingesteld om niet het risico te lopen
“tussen twee stoelen te vallen”, meent de verwerende partij dat het de Raad van
State niet toekomt om een risico van een mogelijke verwerping van haar vordering
bij de rechtbank te voorkomen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-6/10
Beoordeling
Het beroep tot nietigverklaring wordt gericht tegen het besluit
van het afdelingshoofd van de Mestbank van 28 juli 2022 dat het bestuurlijk beroep
verwerpt van de verzoekende partij tegen een administratieve geldboete in de zin
van artikel 64 van het Mestdecreet. Het beroep wordt ook gericht tegen
bestuurshandelingen die aan het besluit van 28 juli 2022 zijn voorafgegaan, en die
door de verzoekende partij worden aangemerkt als handelingen die met het besluit
van 28 juli 2022 één complexe administratieve rechtshandeling uitmaken.
De hier relevante bepalingen van de artikelen 64, 66, 67, 68 en 69
van het Mestdecreet luiden als volgt:
“Artikel 64. § 1. De administratieve geldboetes, vermeld in dit decreet,
worden opgelegd door de door de Vlaamse Regering aangewezen
ambtenaren. […].
[…]
Artikel 66. De ambtenaren daartoe aangewezen door de Vlaamse Regering
beslissen over de gemotiveerde verzoeken om kwijtschelding, vermindering
of uitstel van betaling van de in dit decreet bedoelde administratieve
geldboeten die de betrokkene per beveiligde zending tot hen richt.
Artikel 67. § 1. De in artikel 66 bedoelde verzoeken dienen gericht te worden
aan de daartoe door de Vlaamse Regering aangewezen ambtenaren binnen
een termijn van dertig kalenderdagen vanaf de kennisgeving van de
administratieve geldboete, via de beveiligde zending, vermeld in artikel 64, §
1, tweede lid.
§ 2. De door de Vlaamse Regering aangewezen ambtenaren nemen een
beslissing binnen zes maanden, te rekenen vanaf de kennisgeving van het
verzoek, via de beveiligde zending, vermeld in paragraaf 1.
De beslissing van de bevoegde ambtenaren wordt bij beveiligde zending ter
kennis gebracht van de indiener van het verzoekschrift.
[…]
Artikel 68. § 1. Bij gebreke aan voldoening van de administratieve geldboete
en toebehoren, wordt door de met de invordering belaste ambtenaar een
dwangbevel uitgevaardigd.
Dit dwangbevel wordt geviseerd en uitvoerbaar verklaard door de daartoe
door de Vlaamse Regering aangewezen ambtenaar.
§ 2.
De
betekening
van
het
dwangbevel
gebeurt
bij
gerechtsdeurwaardersexploot of bij beveiligde zending.
Artikel 69. § 1. Op het dwangbevel zijn de bepalingen toepasselijk van deel
V van het Gerechtelijk Wetboek houdende bewarend beslag en middelen tot
tenuitvoerlegging.
§ 2. Binnen een termijn van 30 dagen na betekening van het dwangbevel kan
de betrokkene bij gerechtsdeurwaardersexploot een met redenen omkleed
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-7/10
verzet doen, houdende dagvaarding van het Vlaamse Gewest, bij de
rechtbank van eerste aanleg van het arrondissement van de standplaats van
de ambtenaar die het dwangbevel heeft uitgevaardigd.
Hiertoe kiest het Vlaamse Gewest woonplaats bij de Mestbank.
§ 3. Dit verzet schorst de tenuitvoerlegging van het dwangbevel.
§ 4. De met de invordering belaste ambtenaar kan, vóór de definitieve
beslechting van het geschil bedoeld in § 2, een procedure in kortgeding
inleiden bij de voorzitter van de rechtbank waar dit geschil in eerste aanleg
aanhangig wordt gemaakt, teneinde betrokkene te doen veroordelen tot
betaling van een provisie op het bij dwangbevel gevorderde bedrag.”
De decreetgever heeft zich voor de regeling van artikel 69 van
het Mestdecreet geïnspireerd op de identieke regeling van oud artikel 29 van het
decreet van 23 januari 1991 ‘inzake de bescherming van het leefmilieu tegen de
verontreiniging door meststoffen’, en andere gelijkaardige regelingen, zoals ook
oud artikel 6.1.50, § 3 en § 4, van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening,
waarover in de parlementaire voorbereiding werd gesteld (Parl.St. Vl. Parl.
1998-99, nr. 1332/8, 13):
“De rechtbank van eerste aanleg oefent een controle met volle rechtsmacht
uit op de administratieve geldboete. De administratie heeft de mogelijkheid
om de omvang van de sanctie te moduleren en de rechtbank kan een
volledige controle uitoefenen op alles wat onder de beoordeling van de
administratie valt. Een rechterlijke controle met volle rechtsmacht
garandeert dat het systeem van administratieve geldboeten in
overeenstemming is met [de] artikelen 10 en 11 van de Grondwet, zoals
onlangs nog in een arrest van het Arbitragehof over de BTW-geldboeten
bevestigd werd.”
Het is aldus de bedoeling van de decreetgever om te voorzien in
een rechtsbescherming bij de burgerlijke rechter, die met volle rechtsmacht
oordeelt over de administratieve geldboete.
De rechtbank van eerste aanleg kan daarbij de wettigheid
beoordelen, zowel van de boete en de onderliggende bevindingen op grond
waarvan de boete werd opgelegd, als van de beslissing om de boete niet geheel of
gedeeltelijk kwijt te schelden. Zij kan in voorkomend geval het dwangbevel
vernietigen en zeggen voor recht dat de administratieve geldboete niet
verschuldigd is wegens de onwettigheid van de beslissing tot het (verwerpen van
het bestuurlijk beroep tegen de beslissing tot het) opleggen van de geldboete.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-8/10
Uit de omstandigheid dat artikel 69, § 1, van het Mestdecreet
bepaalt dat de bepalingen van deel V van het Gerechtelijk Wetboek houdende
bewarend beslag en middelen tot tenuitvoerlegging van toepassing zijn op het
dwangbevel, volgt niet dat de bevoegdheid die artikel 69, § 2, van het Mestdecreet
opdraagt aan de rechtbank van eerste aanleg, beperkt zou zijn tot de geschillen die
betrekking hebben op de tenuitvoerlegging van het dwangbevel. De beslagrechter
vindt immers reeds in artikel 69, § 1, van het Mestdecreet, gelezen in samenhang
met de artikelen 1395 en 1498 (deel uitmakend van deel V) van het Gerechtelijk
Wetboek, een voldoende rechtsgrond om op te treden in geschillen die betrekking
hebben op de tenuitvoerlegging van het dwangbevel, zodat de bevoegdheid die aan
de rechtbank van eerste aanleg wordt opgedragen door artikel 69, § 2, van het
Mestdecreet ruimer moet worden opgevat.
Uit het voorgaande volgt dat de decreetgever aan de rechtbank
van eerste aanleg de bevoegdheid heeft opgedragen om, vanaf de betekening van
het dwangbevel, met volle rechtsmacht kennis te nemen van de geschillen met
betrekking tot deze geldboeten. Vanaf die betekening heeft de Raad van State dan
ook geen rechtsmacht meer om uitspraak te doen over de beroepen tot
nietigverklaring die worden gericht tegen de beslissing tot het (verwerpen van het
bestuurlijk beroep tegen de beslissing tot het) opleggen van de geldboete.
Artikel 69, § 2, van het Mestdecreet kwalificeert als een wet die het geschil aan een
ander rechtscollege toekent, in de zin van artikel 14, § 1, RvS-wet.
Zolang er geen dwangbevel wordt betekend met toepassing van
artikel 68, § 2, van het Mestdecreet, beschikt de Raad van State echter wel nog over
de rechtsmacht om kennis te nemen van beroepen die gericht worden tegen de
beslissingen tot het opleggen van een geldboete. De wettigheidscontrole die de
Raad van State in dergelijk geval uitoefent, verschilt niet van de
wettigheidscontrole die de rechtbank kan uitoefenen wanneer zij kennis neemt van
een verzet op grond van artikel 69, § 2, van het Mestdecreet. Er bestaat dan ook op
het vlak van de aanspraken op wettigheidscontrole geen wezenlijk verschil in
behandeling van de personen aan wie een boete wordt opgelegd naargelang zij
spontaan overgaan tot betaling dan wel het dwangbevel afwachten.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-9/10
Nu aan de verzoekende partij een dwangbevel werd betekend
voor de invordering van de administratieve geldboete die het voorwerp uitmaakt
van het bestreden besluit, beschikt de Raad van State niet over de vereiste
rechtsmacht om het beroep tot nietigverklaring te beoordelen.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het beroep.
-
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van de vordering tot
schorsing en het beroep tot nietigverklaring, begroot op een rolrecht van
400 euro, een bijdrage van 48 euro en een rechtsplegingsvergoeding van
924 euro, die verschuldigd is aan de verwerende partij.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op achtentwintig maart tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Francis Van Nuffel,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.302
VII-41.735-10/10
