Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630 (2024-04-25)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 259.630 van 25 april 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde
vergunningen Beslissing : Vernietiging Overschrijving en verwijzing
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 259.630 van 25 april 2024
in de zaak A. 237.947/VII-41.813
In zake :
- F.V. (overleden),
rechtsgeding hervat door:
V.B.
- V.B.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Konstantijn Roelandt
kantoor houdend te 2221 Heist-op-den-Berg
Dorpsstraat 91
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de PROVINCIE OOST-VLAANDEREN
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het cassatieberoep, ingesteld op 16 december 2022, strekt tot de
nietigverklaring van arrest nr. RvVb-A-2223-0226 van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen van 10 november 2022 in de zaak 2122-RvVb-0755-A.
II. Verloop van de rechtspleging
Het cassatieberoep is toelaatbaar verklaard bij beschikking van
21 februari 2023.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoeksters hebben een memorie van wederantwoord ingediend.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-1/11
Eerste auditeur An Van den broeck heeft op 23 juni 2023 een
verslag opgesteld, op grond van artikel 16 van het koninklijk besluit van
30 november 2006 ‘tot vaststelling van de cassatie-procedure bij de Raad van
State’ (hierna: cassatieprocedurebesluit).
De verzoeksters hebben een verzoek tot voortzetting van de
procedure teneinde te worden gehoord ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 7 maart 2024.
Tweede verzoekster verklaart het geding te hervatten van eerste
verzoekster die tijdens het geding is overleden.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaat
Vincent
De
Weerdt,
die
loco
advocaat
Konstantijn Roelandt verschijnt voor de verzoeksters, is gehoord.
Eerste auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest
andersluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).
III. Regelmatigheid van de rechtspleging
De verzoeksters hebben in hun “verzoek tot voortzetting van de
procedure” inhoudelijk gerepliceerd op het verslag van de eerste auditeur.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-2/11
Het cassatieprocedurebesluit voorziet niet in de mogelijkheid
om na de kennisgeving van het auditoraatsverslag nog een schriftelijke repliek in te
dienen. Wanneer de auditeur concludeert dat het cassatieberoep moet worden
verworpen, kan de verzoeker luidens artikel 18 van het cassatieprocedurebesluit
(in de versie vóór de wijziging ervan bij koninklijk besluit van 21 juli 2023, die nog
van toepassing is op deze zaak) vragen dat de procedure wordt voortgezet teneinde
te worden gehoord, bij gebreke waaraan de afstand van het geding kan worden
toegewezen. Het “verzoek tot voortzetting van de procedure” van de verzoeksters
wordt slechts als procedurestuk aanvaard in zoverre hierin de vraag wordt gesteld
om de procedure voort te zetten teneinde te worden gehoord. In zoverre het stuk
een schriftelijke voorbereiding vormt van de mondelinge uiteenzetting op de
terechtzitting, wordt het beschouwd als een loutere inlichting.
IV. Feiten
4.1.
Het college van burgemeester en schepenen van de gemeente
Oosterzele verleent een omgevingsvergunning voor de regularisatie van een
zwemvijver en tuinberging. De verzoeksters waren eigenaar van een onbebouwd
perceel dat grenst aan het perceel waarop de vergunning betrekking heeft. Zij
stellen een bestuurlijk beroep in tegen de vergunningsbeslissing. De deputatie van
de provincieraad van Oost-Vlaanderen verklaart dit beroep ongegrond en verleent
de vergunning.
4.2.
Het bestreden arrest verwerpt het beroep van de verzoeksters
tegen de beslissing van de deputatie. Het verklaart daartoe de exceptie gegrond dat
de verzoeksters niet getuigen van het vereiste belang bij het beroep.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-3/11
V. Onderzoek van het enige middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoeksters voeren de schending aan van de artikelen 2, 1°,
en 105, § 2, 2°, van het decreet van 25 april 2014 ‘betreffende de
omgevingsvergunning’, artikel 6, § 1, van het Europees Verdrag voor de Rechten
van de Mens en de fundamentele vrijheden (hierna: EVRM), artikel 9, lid 3, van
het Verdrag van 25 juni 1998 betreffende de toegang tot informatie, inspraak in
besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (hierna:
Verdrag van Aarhus), artikel 149 van de Grondwet en artikel 5.1.0 van het
koninklijk besluit van 28 december 1972 ‘betreffende de inrichting en de
toepassing van de ontwerp-gewestplannen en gewestplannen’.
Zij komen op tegen de beslissing van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen dat zij niet getuigen van het vereiste belang bij hun
beroep. Het bestreden arrest zou volgens de verzoeksters de belangvereiste hebben
ingevuld op een wijze die strijdig is met het begrip van het belang in het licht van
het recht op toegang tot de rechter, en hiervoor eveneens tegenstrijdige motieven
hebben aangehaald.
Uit artikel 105, § 2, 2°, samen genomen met artikel 2, 1°, van het
decreet van 25 april 2014 ‘betreffende de omgevingsvergunning’ volgt volgens de
verzoeksters dat het voldoende is dat een persoon gevolgen ondervindt of
waarschijnlijk gevolgen ondervindt door afgifte van de omgevingsvergunning
opdat zij zou getuigen van het vereiste belang. De belangvereiste zou aldus door de
Raad voor Vergunningsbetwistingen soepel moeten worden opgevat, en enkel de
bedoeling hebben de actio popularis uit te sluiten. De verzoeksters merken daarbij
op dat de decreetgever het begrip “gevolgen” heeft gehanteerd, wat een ruimer
begrip is dan “nadelen” of “hinder”, waaruit blijkt dat het belangbegrip ruim moet
worden geïnterpreteerd.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-4/11
De verzoeksters wijzen op de hogere rechtsnormen (artikel 6,
§ 1, EVRM en artikel 9, lid 3, van het Verdrag van Aarhus) die vereisen dat de
toegang tot de rechter niet onredelijk moeilijk mag gemaakt worden door een
overdreven formalistische invulling van de belangvereiste.
Het bestreden arrest zou erkennen dat er wel degelijk
“gevolgen” zijn, maar niettemin oordelen dat de kritiek van de verzoeksters niet
het niveau haalt van “aannemelijke hinder”. Zo zou de Raad voor
Vergunningsbetwistingen
volgens
de
verzoeksters
een
onwettige
minimumdrempel hebben gehanteerd opdat er sprake zou zijn van een “gevolg”.
Uit de enkele omstandigheid dat de zwemvijver die het voorwerp uitmaakt van de
vergunning zich op 1,2 meter bevindt van de grens van hun eigendom, zou volgens
de verzoeksters reeds volgen dat zij ervan waarschijnlijk gevolgen ondervinden.
Dit zou immers reeds uit de aard van een zwemvijver zelf volgen, zodat de
verzoeksters hierover geen verdere toelichting behoorden te geven.
Het bestreden arrest zou ten slotte ook tegenstrijdig zijn
gemotiveerd doordat het enerzijds beslist dat de verzoeksters geen belang hebben
bij het beroep en anderzijds oordeelt dat er “in min of meerdere mate […]
beweerde lawaaihinder van de zwemvijver en een mogelijke inkijk vanuit het
tuinhuis [wordt geconcretiseerd]”.
Beoordeling
Het bestreden arrest verwerpt het beroep van de verzoeksters op
grond van volgende redenen:
“1.
Het ‘betrokken publiek’ (artikel 105, § 2, eerste lid, 2° [van het decreet van
25 april 2014 ‘betreffende de omgevingsvergunning’]) heeft belang bij het
rechterlijk beroep, bedoeld in § 1 van die bepaling, gericht tegen een in
laatste
bestuurlijke
aanleg
genomen
beslissing
over
een
omgevingsvergunning.
Artikel 2, eerste lid, 1° [van het decreet van 25 april 2014 ‘betreffende de
omgevingsvergunning’] definieert het ‘betrokken publiek’ als:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-5/11
‘elke natuurlijke persoon of rechtspersoon alsook elke vereniging,
organisatie of groep met rechtspersoonlijkheid die gevolgen ondervindt of
waarschijnlijk ondervindt van of belanghebbende is bij de besluitvorming
over de afgifte of bijstelling van een omgevingsvergunning of van
vergunningsvoorwaarden waarbij niet-gouvernementele organisaties die
zich voor milieubescherming inzetten, geacht worden belanghebbende te
zijn.’
Een verzoekende partij die zich aandient als ‘betrokken publiek’ moet
voldoende aannemelijk maken dat zij ofwel belang heeft bij de
besluitvorming ofwel door de bestreden beslissing gevolgen zal
ondervinden. Ze moet vervolgens de aard en de omvang van die gevolgen
voldoende concreet omschrijven en aantonen dat er een rechtstreeks of
onrechtstreeks oorzakelijk verband kan bestaan tussen de uitvoering van de
bestreden beslissing en de impact die zij persoonlijk ondervindt of kan
ondervinden. Hoewel de vereiste van het belang bij een rechterlijk beroep,
dat aan het recht op toegang tot de rechter raakt, niet overdreven restrictief of
formalistisch mag worden toegepast ([Grondwettelijk Hof] 17 juni 2021, nr.
92/2021), spreekt het voor zich dat de verzoekende partij het persoonlijk
karakter van de aangevoerde gevolgen, de concrete aard en omvang ervan,
alsook het oorzakelijk verband met de bestreden beslissing, voldoende
aannemelijk maakt, op een wijze dat het niveau van een louter theoretische
bewering overstijgt. Niet zomaar om het even welke uiteenzetting kan dus
volstaan ter adstructie van het vereiste belang en het bestaan van een
persoonlijk belang wordt evenmin vermoed.
Bij het onderzoek en de beoordeling van het belang van een verzoekende
partij, kan de Raad rekening houden met het volledig verzoekschrift en dus
ook met het deel waarin een verzoekende partij haar kritiek op de wettigheid
van de bestreden beslissing formuleert.
De Raad kan ook rekening houden met eventuele verduidelijkingen in de
wederantwoordnota, toelichtende nota, of nota korte debatten, voor zover
daarin geantwoord wordt op excepties van de verwerende partij of van de
tussenkomende partij, maar wel op voorwaarde dat de verzoekende partij
binnen de krijtlijnen blijft van het debat dat ze in haar inleidend
verzoekschrift zelf heeft afgebakend.
2.
De bestreden beslissing vergunt de regularisatie van een zwemvijver en een
tuinberging in de achtertuin van de woning aan […] in Oosterzele. De
verzoekende partijen dienen zich aan als eigenaars van het onbebouwde
aangrenzende perceel en stellen daarom ‘ontegensprekelijk te beschikken
over het rechtens vereiste belang bij onderhavig beroep’.
Anders dan wat de verzoekende partijen vooropstellen, kan hun loutere
hoedanigheid als eigenaars van het aangrenzende perceel niet zonder meer
volstaan om het belang bij het beroep aan te tonen. Er wordt enkel een kaart
[…] bijgebracht waarop het onbebouwde perceel van de verzoekende
partijen is aangeduid.
Het behoort in tegendeel net tot hun stelplicht om aannemelijk te maken dat
hun leefomgeving een impact kan ondervinden door de aanvraag. Het is aan
de verzoekende partijen zelf om daarvoor de nodige gegevens aan te brengen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-6/11
die een beoordeling van hun belang mogelijk te maken. De uiteenzetting in
het verzoekschrift onder de titel ‘Belang’ getuigt daar niet van.
Onterecht menen de verzoekende partijen dat hun belang ‘ontegensprekelijk’
vaststaat. De gegevens van het dossier maken duidelijk, en de verwerende
partij wijst daar terecht op, dat het perceel van de verzoekende partijen
onbebouwd is en ze zelf niet in de nabije omgeving wonen. Van de
verzoekende partijen mag in dat geval dan ook worden verwacht dat ze des te
preciezer uiteenzetten hoe de bestreden beslissing hun persoonlijke
levenssfeer raakt of andere gevolgen voor hen veroorzaakt.
3.
De Raad houdt bij de beoordeling van het belang rekening met het volledige
verzoekschrift en dus ook met de inhoudelijke wettigheidskritiek, maar ook
daaruit blijkt het persoonlijk en concreet belang van de verzoekende partijen
niet.
In het eerste onderdeel kaarten de verzoekende partijen in essentie een
burgerrechtelijke eigendomsdiscussie aan en bekritiseren ze de exacte
ligging van de perceelsgrens. Een omgevingsvergunning heeft per definitie
een zakelijk karakter en wordt steeds verleend onder voorbehoud van
burgerlijke rechten (artikel 78, § 1 [van het decreet van 25 april 2014
‘betreffende de omgevingsvergunning’]). De aanspraak op een burgerlijk
eigendomsrecht dat ter betwisting voorligt bij de bevoegde vrederechter kan
de verzoekende partijen dus niet het vereiste belang verschaffen. Dat de
verzoekende partijen dat in hun nota met opmerkingen anders zien, doet niet
anders besluiten.
Ook de kritiek dat de bestreden beslissing maar weinig zou getuigen van een
goed ruimtegebruik maakt het belang niet aannemelijk. Niet alleen blijft die
kritiek beperkt tot een loutere opmerking, de verzoekende partijen lichten
niet toe welke nadelige gevolgen het (volgens hen ongewenst) ruimtegebruik
op het aanpalende perceel voor hen teweegbrengt.
Daar waar de verzoekende partijen ‘hinder’ vermelden, beperken ze zich tot
eerder algemene bedenkingen en verwijzingen. Het enige wat in min of
meerdere mate wordt geconcretiseerd is de beweerde lawaaihinder van de
zwemvijver en een mogelijke inkijk vanuit het tuinhuis.
Hierover moet opnieuw worden gewezen op het feit dat het terrein van de
verzoekende partijen onbebouwd is en ze niet in de nabije omgeving wonen.
Het valt bijgevolg moeilijk in te zien hoe de verzoekende partijen nuttig een
aanspraak kunnen maken op zintuiglijke hinder die ze persoonlijk zouden
ondervinden. Uit geen enkel dossierstuk blijkt bovendien dat de verzoekende
partijen enige intentie zouden hebben om hun perceel te bebouwen en zich
daar te vestigen.
De beperkte kritiek over de lawaaihinder en privacyhinder door inkijk
bereiken het niveau van een aannemelijke hinder niet. De omvang van of
risico op lawaaihinder door de zwemvijver wordt niet verduidelijkt en
slechts als ‘onvermijdelijk’ voorgesteld. Hetzelfde geldt voor de hinder door
inkijk. De gegevens van het dossier maken nochtans duidelijk dat het raam
niet gericht is naar de eigendom van de verzoekende partijen (maar zich
situeert in een gevel die haaks staat op de perceelsgrens) en wordt voorzien
op een hoogte van drie meter in […] de tip van de gevel (zolderruimte). Het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-7/11
blijkt bovendien ook niet dat het bijgebouw een andere functie zou vervullen
dan tuinberging en dienst zou doen als leefruimte, zodat de omvang van de
hinder door inkijk maar weinig geloofwaardig is, minstens niet aannemelijk
wordt gemaakt.
De exceptie is gegrond.”
Artikel 105, § 2, eerste lid, 2°, van het decreet van 25 april 2014
‘betreffende de omgevingsvergunning’ bepaalt dat tegen de vergunningsbeslissing
die in laatste aanleg werd genomen, door “het betrokken publiek” beroep kan
worden ingesteld bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. Het “betrokken
publiek” wordt door artikel 2, eerste lid, 1°, van hetzelfde decreet omschreven als:
“elke natuurlijke persoon of rechtspersoon alsook elke vereniging,
organisatie of groep met rechtspersoonlijkheid die gevolgen ondervindt of
waarschijnlijk ondervindt van of belanghebbende is bij de besluitvorming
over de afgifte of bijstelling van een omgevingsvergunning of van
vergunningsvoorwaarden waarbij niet-gouvernementele organisaties die
zich voor milieubescherming inzetten, geacht worden belanghebbende te
zijn.”
Het beroep kan aldus worden ingesteld door elke persoon die
waarschijnlijk gevolgen ondervindt van de afgifte van een omgevingsvergunning.
In geval van betwisting of dit het geval is, behoort het de Raad voor
Vergunningsbetwistingen te onderzoeken of de beroeper voldoende aannemelijk
maakt dat hij waarschijnlijk gevolgen ondervindt van de afgifte van de
omgevingsvergunning.
Artikel 14, § 2, RvS-wet bepaalt dat de Raad van State als
cassatierechter niet in de beoordeling van de zaak zelf treedt. Bijgevolg kan het
cassatieberoep niet ertoe strekken de Raad van State te verplichten de feitelijke
beoordeling van de Raad voor Vergunningsbetwistingen over te doen. De Raad
van State kan dan ook niet opnieuw beoordelen of de verzoeksters waarschijnlijk
gevolgen
ondervinden
van
de
afgifte
van
de
door
hen
bestreden
omgevingsvergunning. Wel kan de Raad van State als cassatierechter nagaan of de
Raad voor Vergunningsbetwistingen bij zijn beoordeling of de beroeper voldoende
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-8/11
aannemelijk maakt dat hij waarschijnlijk gevolgen ondervindt van de afgifte van
de omgevingsvergunning, de draagwijdte heeft miskend van voormelde
bepalingen
van
het
decreet
van
25
april
2014
‘betreffende
de
omgevingsvergunning’.
Met het criterium dat de beroeper enkel aannemelijk moet
maken dat hij “waarschijnlijk gevolgen” ondervindt van de afgifte van de
omgevingsvergunning, heeft de decreetgever aan het publiek een zeer ruime
mogelijkheid geboden om in rechte op te komen tegen een omgevingsvergunning,
en enkel de actio popularis willen uitsluiten.
Om aan dit criterium te voldoen, volstaat het dat de beroeper
gegevens voorlegt die aannemelijk maken dat het waarschijnlijk is dat de
tenuitvoerlegging van de omgevingsvergunning een effect heeft dat hem
persoonlijk kan treffen.
De eigenaar van een perceel dat grenst aan het terrein waarop
vergunningsplichtige handelingen zullen plaatsvinden, onderscheidt zich in de
regel door de ligging van deze terreinen reeds voldoende van het algemene
publiek, en maakt door die enkele omstandigheid normaal reeds voldoende
aannemelijk dat het waarschijnlijk is dat de tenuitvoerlegging van de
omgevingsvergunning hem persoonlijk zal treffen. Slechts wanneer uit de
gegevens van de zaak blijkt dat het niet waarschijnlijk is dat deze eigenaar,
niettegenstaande de naburige ligging van zijn terrein, enig gevolg zou ondervinden
van de vergunde handelingen, kan hem de toegang tot de Raad voor
Vergunningsbetwistingen worden ontzegd.
De beroeper heeft in dat verband geen andere stelplicht dan het
vermelden van zijn hoedanigheid van eigenaar van het naburig terrein, en het
behoort de partij die de ontvankelijkheid van het beroep betwist om de feitelijke
gegevens voor te leggen die kunnen aantonen dat het niet waarschijnlijk is dat de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-9/11
beroeper, niettegenstaande de naburige ligging van zijn terrein, enig gevolg zou
ondervinden van de vergunde handelingen.
Het bestreden arrest stelt vast dat de verzoeksters zich hebben
aangediend als de eigenaars van een onbebouwd perceel, dat grenst aan het terrein
waarop zich de zwemvijver en de tuinberging bevinden die het voorwerp uitmaken
van de aangevochten beslissing tot het verlenen van een omgevingsvergunning.
Door te oordelen dat deze enkele feitelijke omstandigheden niet
volstaan
om
de
omgevingsvergunning
voor
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen te kunnen bestrijden, en te vereisen dat de verzoeksters
bijkomend aannemelijk zouden maken dat zij “het persoonlijk karakter van de
aangevoerde gevolgen, de concrete aard en omvang ervan, alsook het oorzakelijk
verband met de bestreden beslissing, voldoende aannemelijk [maken], op een
wijze dat het niveau van een louter theoretische bewering overstijgt”, en op grond
van dat uitgangspunt te oordelen dat:
- de verzoeksters de stelplicht hebben om aannemelijk te maken dat hun
leefomgeving een impact kan ondervinden door de aanvraag;
- nu het perceel van de verzoeksters onbebouwd is en de verzoeksters niet in de
omgeving wonen, van de verzoeksters mag worden verwacht dat zij des te
preciezer uiteenzetten hoe de bestreden beslissing hun persoonlijke levenssfeer
raakt of andere gevolgen voor hen veroorzaakt;
- de beweerde lawaaihinder vanuit de zwemvijver en de beweerde inkijk vanuit het
tuinhuis het niveau van een aannemelijke hinder niet bereiken,
voegt het bestreden arrest drempels toe aan de toegang tot de rechter, miskent het
de draagwijdte van het begrip “betrokken publiek” en schendt het derhalve de
artikelen 2, eerste lid, 1°, en 105, § 2, eerste lid, 2°, van het decreet van 25 april
2014 ‘betreffende de omgevingsvergunning’.
Het middel is in zoverre gegrond.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-10/11
BESLISSING
- De Raad van State vernietigt arrest nr. RvVb-A-2223-0226 van de Raad
voor
Vergunningsbetwistingen
van
10
november
2022
in
de
zaak 2122-RvVb-0755-A.
-
Dit arrest dient te worden overgeschreven in de registers van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen en melding ervan moet worden gemaakt op de kant
van het vernietigde arrest.
-
De zaak wordt verwezen naar de anders samengestelde Raad voor
Vergunningsbetwistingen.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het cassatieberoep,
begroot op een rolrecht van 400 euro, een bijdrage van 24 euro en een
rechtsplegingsvergoeding
van
770
euro,
uitgesproken
te
Brussel,
die
verschuldigd
is
aan
vijfentwintig
april
tweede verzoekster.
Dit
arrest
is
op
tweeduizend vierentwintig, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Peter Sourbron,
staatsraad,
Francis Van Nuffel,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.630
VII-41.813-11/11
