Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687 (2024-05-03)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 259.687 van 3 mei 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu
en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde vergunningen
Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 259.687 van 3 mei 2024
in de zaak A. 238.177/VII-41.861
In zake :
D.C.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Toon Rummens en Aline Heyrman
kantoor houdend te 9000 Gent
Oktrooiplein 1, bus 601
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de PROVINCIE OOST-VLAANDEREN
Tussenkomende partijen :
-
J.D.
-
N.V.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Koenraad Van De Sijpe en Laura Vandervoort
kantoor houdend te 9100 Sint-Niklaas
Vijfstraten 57
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het cassatieberoep, ingesteld op 16 januari 2023, strekt tot de
nietigverklaring van arrest nr. RvVb-A-2223-0304 van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen van 8 december 2022 in de zaak 2122-RvVb-0253-A.
II. Verloop van de rechtspleging
Het cassatieberoep is toelaatbaar verklaard bij beschikking van
16 maart 2023.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-1/11
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en verzoeker heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
J.D. en N.V. hebben een verzoekschrift tot tussenkomst
ingediend. De tussenkomst is toegestaan bij beschikking van 20 juni 2023. De
tussenkomende partijen hebben een memorie ingediend.
Eerste auditeur An Van den broeck heeft op 15 september 2023
een verslag opgesteld, op grond van artikel 16 van het koninklijk besluit van
30 november 2006 ‘tot vaststelling van de cassatie-procedure bij de Raad van
State’.
Verzoeker heeft een verzoek tot voortzetting van de procedure
teneinde te worden gehoord ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 18 april 2024.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Charlotte Dupon, die loco advocaten Koenraad Van
De Sijpe en Laura Vandervoort verschijnt voor de tussenkomende partijen, is
gehoord.
Eerste auditeur An Van den broeck heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-2/11
III. Feiten
3.1.
De tussenkomende partijen vragen een omgevingsvergunning
aan voor het verkavelen van een tuin in twee bijkomende loten en het vellen van
hoogstammige bomen. Het college van burgemeester en schepenen van de stad
Deinze weigert de vergunning. De tussenkomende partijen tekenen bestuurlijk
beroep aan tegen deze weigeringsbeslissing. De deputatie van de provincieraad
van Oost-Vlaanderen verklaart het beroep gegrond en verleent de vergunning.
3.2.
Het bestreden arrest verwerpt het beroep van verzoeker tegen dat
deputatiebesluit.
IV. Onderzoek van het cassatiemiddel
Uiteenzetting van het middel
Verzoeker voert in een enig middel de schending aan van artikel
6.1 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, artikel 149 van de
Grondwet, artikel 32 van het decreet van 4 april 2014 ‘betreffende de organisatie
en de rechtspleging van sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges’, de artikelen
15, 4°, en 89 van het besluit van de Vlaamse regering van 16 mei 2014 ‘houdende
de rechtspleging voor sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges’, artikel 4.3.1, § 2,
van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening, en de motiverings- en
zorgvuldigheidsplicht als algemene beginselen van behoorlijk bestuur.
In het eerste onderdeel van het middel betoogt verzoeker dat het
niet duidelijk is of zijn verzoekschrift (dan wel de onderscheiden “onderdelen”
hiervan) onontvankelijk dan wel ongegrond worden geacht door de Raad voor
Vergunningsbetwistingen, en op grond van welke rechtsregel of beginsel dan wel
procedureregel dit het geval zou zijn. Hij laat gelden dat de vraag of het
verzoekschrift onontvankelijk dan wel ongegrond wordt geacht en op welke
juridische grondslag, evident van belang is om zich op nuttige wijze te kunnen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-3/11
verdedigen in het kader van een cassatieberoep voor de Raad van State. Doordat
het bestreden arrest hierop geen duidelijk en ondubbelzinnig antwoord bevat, is er
volgens verzoeker sprake van een schending van artikel 149 van de Grondwet en
van artikel 32 van het decreet van 4 april 2014 ‘betreffende de organisatie en de
rechtspleging van sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges’.
Het tweede onderdeel van het middel heeft betrekking op het
derde, vierde, vijfde, zesde, zevende en achtste onderdeel van zijn beroep bij de
Raad voor Vergunningsbetwistingen. Volgens verzoeker oordeelt het bestreden
arrest ten onrechte dat hij de motieven van het deputatiebesluit niet in zijn kritiek
heeft betrokken en dat zijn kritiek beperkt is tot het formuleren van een eigen
appreciatie die de onwettigheid van de beslissing niet zou aantonen. Verzoeker
benadrukt dat de tussenkomende partijen zijn kritiek hebben begrepen als
wettigheidskritiek en besluit dat het op basis van de uiteenzetting in zijn
beroepschrift zonder meer duidelijk is dat hij de bestreden beslissing verwijt de
goede ruimtelijke ordening op een kennelijk onredelijke manier te hebben
beoordeeld (in strijd met artikel 4.3.1, § 2, van de Vlaamse Codex Ruimtelijke
Ordening) en de motiverings- en zorgvuldigheidsplicht te hebben geschonden
wegens:
- manifeste strijdigheid met de onmiddellijke omgeving en te hoge bezettingsgraad
op het terrein (derde, vierde en vijfde onderdeel van het beroepschrift of derde
middel);
- de gebrekkige motivering op vlak van de hinderaspecten (zesde en zevende
onderdeel van het beroepschrift of vierde middel);
- de parkeerproblematiek (achtste onderdeel van het beroepschrift of vijfde
middel).
Aangezien hij op afdoende wijze heeft aangegeven door welke
onregelmatigheden de bestreden beslissing is aangetast, waren zowel de
tussenkomende
partijen
als
de
verwerende partij en de Raad voor
Vergunningsbetwistingen volgens verzoeker in de mogelijkheid om in die mate
met zekerheid en ondubbelzinnig de juridische grondslag te bepalen op grond
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-4/11
waarvan de wettigheid van de bestreden beslissing naar het oordeel van verzoeker
moest worden gecontroleerd. Hiertoe zou niet vereist zijn dat de uitdrukkelijke
wettelijke bepalingen en beginselen worden vermeld. Door zijn argumenten niet in
die zin te lezen en zich te onthouden van een daadwerkelijke beoordeling hiervan,
maakt de Raad voor Vergunningsbetwistingen zich volgens verzoeker schuldig
aan een excessief formalisme, die niet strookt met artikel 15, 4°, van het besluit van
de Vlaamse regering van 16 mei 2014 ‘houdende de rechtspleging voor sommige
Vlaamse bestuursrechtscolleges’, en waardoor het recht op toegang tot de rechter
op disproportionele wijze wordt beperkt.
Verzoeker meent dat in het bestreden arrest onvoldoende
rekening gehouden wordt met de wijze waarop zijn uiteenzetting door de
tussenkomende partijen werd geïnterpreteerd en met de doelstelling van voormeld
artikel 15, 4°, dat erop is gericht het tegensprekelijke karakter van de schriftelijke
procedure en de rechten van verdediging van de overige partijen te waarborgen.
Uit de schriftelijke uiteenzetting van de tussenkomende partijen blijkt volgens
verzoeker duidelijk dat zij goed hebben begrepen welke onregelmatigheden aan de
bestreden beslissing verweten worden en zij hebben zich hiertegen ook
daadwerkelijk verdedigd zodat aan de vereiste van voormeld artikel 15, 4° is
voldaan en de Raad voor Vergunningsbetwistingen zonder problemen kon
onderzoeken of de beweerde onregelmatigheden gegrond waren, hetgeen hij niet
zou hebben gedaan. In die mate dat het bestreden arrest het beroep onontvankelijk
zou hebben verklaard wegens schending van dit artikel 15, 4°, maakt de Raad voor
Vergunningsbetwistingen volgens verzoeker een foute toepassing van deze
bepaling.
Verzoeker voert vervolgens aan dat het bestreden arrest niet
antwoordt op de argumenten waarin hij de deputatie verwijt om diverse redenen
een kennelijk onredelijke beoordeling te hebben gemaakt van de goede ruimtelijke
ordening. De Raad voor Vergunningsbetwistingen zou hebben nagelaten de door
hem voorgelegde gegevens te onderzoeken en daadwerkelijk te antwoorden op de
geformuleerde middelen inzake de schending van artikel 4.3.1, § 2, van de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-5/11
Vlaamse
Codex
Ruimtelijke
Ordening
en
de
motiverings-
en
zorgvuldigheidsplicht, zodat er volgens verzoeker sprake is van een gemis aan
motivering in strijd met artikel 149 van de Grondwet en artikel 32 van het decreet
van 4 april 2014 ‘betreffende de organisatie en de rechtspleging van sommige
Vlaamse bestuursrechtscolleges’. Dit zou des te meer gelden nu de Raad voor
Vergunningsbetwistingen ingevolge artikel 89 van het besluit van de Vlaamse
regering van 16 mei 2014 ‘houdende de rechtspleging voor sommige Vlaamse
bestuursrechtscolleges’ ambtshalve middelen kan inroepen die niet in het
verzoekschrift zijn opgenomen, of ambtshalve excepties kan opwerpen, voor zover
deze de openbare orde betreffen, waarbij de kennelijke onredelijkheid of
onzorgvuldigheid van de toetsing door het bestuur aan de goede ruimtelijke
ordening volgens verzoeker altijd worden geacht een middel van openbare orde uit
te maken.
In het derde onderdeel van het middel zet verzoeker uiteen dat
hij de schending van de goede ruimtelijke ordening in samenhang met de
motiverings- en zorgvuldigheidsplicht in zijn memorie van wederantwoord voor
de Raad voor Vergunningsbetwistingen verder heeft uitgewerkt in de vorm van een
repliek op het standpunt van de tussenkomende partijen. Zijn argumentatie
betreffende het onwettig karakter van de opgelegde voorwaarden zou volgens
verzoeker in het bestreden arrest niet zijn beantwoord. Ook op dit vlak zou het
arrest dan ook de rechterlijke motiveringsplicht miskennen ingevolge een gemis
aan motivering.
De concrete voorwaarden van het deputatiebesluit zouden
bijdragen tot de kennelijke onredelijke toetsing van de goede ruimtelijke ordening,
nu deze voorwaarden quasi alle voorziene stedenbouwkundige voorschriften van
de verkaveling zouden aanpassen, waardoor sprake zou zijn van een essentiële
wijziging en duidelijk zou blijken dat de eigenlijk ingediende aanvraag manifest
onverenigbaar is met de goede ruimtelijke ordening. Gelet op het onwettig karakter
van de opgelegde voorwaarden zouden zij niet rechtsgeldig kunnen worden
aangehaald om de overeenstemming met de goede ruimtelijke ordening en het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-6/11
respect voor de hinderaspecten te verantwoorden en zou de bestreden beslissing
aangetast zijn door een manifeste onwettigheid. Door de kennelijke onredelijkheid
van de toetsing door het bestuur aan de goede ruimtelijke ordening niet te
beoordelen (desnoods ambtshalve) schendt het bestreden arrest volgens verzoeker
artikel 149 van de Grondwet, artikel 32 van het decreet van 4 april 2014
‘betreffende de organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse
bestuursrechtscolleges’ en artikel 89 van het besluit van de Vlaamse regering van
16
mei
2014
‘houdende
de
rechtspleging
voor
sommige
Vlaamse
bestuursrechtscolleges’.
Beoordeling
De in artikel 149 van de Grondwet en artikel 32, tweede lid, van
het decreet van 4 april 2014 ‘betreffende de organisatie en de rechtspleging van
sommige
Vlaamse
bestuursrechtscolleges’
ingeschreven
rechterlijke
motiveringsverplichting heeft het karakter van een vormvereiste met beperkte
draagwijdte. Een uitspraak voldoet aan deze motiveringsplicht wanneer de rechter
duidelijk en ondubbelzinnig de redenen uiteenzet - al waren ze verkeerd of
onwettig - die hem ertoe brengen zijn beslissing te nemen. Alleen een gemis aan
motivering of daarmee gelijkgestelde gevallen, zoals tegenstrijdigheid in de
motieven, maken een schending uit van artikel 149 van de Grondwet.
Het
bestreden
arrest
beantwoordt
en
verwerpt
de
12 “onderdelen” die het heeft ontwaard in het beroep van verzoeker, en verwerpt
op
die
gronden
dat
beroep.
De
omstandigheid
dat
de
Raad
voor
Vergunningsbetwistingen daarbij niet uitdrukkelijk aanduidt of het beroep en/of
elk van de “onderdelen” ervan, niet-ontvankelijk dan wel ongegrond zijn, kan niet
worden gelijkgesteld met een gemis aan motivering.
Het eerste onderdeel van het enige middel van verzoeker gaat uit
van een andere rechtsopvatting, en faalt naar recht.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-7/11
Artikel 6.1 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens waarborgt eenieder het recht op een eerlijk proces, wat het recht omvat op
een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak door een onafhankelijk en
onpartijdig gerecht dat bij wet is ingesteld.
Het recht op toegang tot een rechter is echter niet absoluut en
kan worden onderworpen aan procedureregels, voor zover zij niet van aard zijn de
toegang tot de rechter onmogelijk te maken, een legitiem doel nastreven, en er een
redelijk verband van evenredigheid bestaat tussen het nagestreefde doel en de
gebruikte middelen. Bij de toepassing van zulke procedureregels moet de rechter
zowel overdreven formalisme, dat afbreuk zou doen aan de eerlijkheid van het
proces, als overdreven flexibiliteit, die de procedureregels waardeloos zou maken,
vermijden.
Artikel 15, 4°, van het besluit van de Vlaamse regering van
16 mei 2014
‘houdende
de
rechtspleging
voor
sommige
Vlaamse
bestuursrechtscolleges’, schrijft voor dat het beroepschrift een uiteenzetting moet
bevatten van de feiten en de ingeroepen middelen.
Een “middel” in de zin van deze bepaling bestaat uit de
aanduiding van de rechtsregel(s) waarvan de schending wordt aangevoerd, en een
uiteenzetting over de wijze waarop die regel(s) worden geschonden. De
procedurele vereiste om dergelijke “middelen” uiteen te zetten in het beroepschrift
strekt ertoe de rechtsstrijd af te bakenen in het belang van een goede en efficiënte
rechtsbedeling en de vrijwaring van de rechten van verdediging.
Het bestreden arrest stelt vast dat “[h]et betoog/de kritiek van
[verzoeker] in het verzoekschrift [niet is] onderverdeeld in afzonderlijke middelen
met een uitdrukkelijke aanduiding van geschonden geachte bepalingen of
beginselen”. De Raad voor Vergunningsbetwistingen miskent niet de draagwijdte
van voormeld artikel 15, 4°, gelezen in het licht van artikel 6.1 van het Europees
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-8/11
Verdrag voor de Rechten van de Mens, wanneer hij vervolgens de grenzen van het
geschil als volgt bepaalt:
“[Verzoeker zal] moeten aanvaarden dat de Raad het betoog/de kritiek zal
begrijpen zoals ze redelijkerwijs kan worden begrepen, waarbij rekening
moet [worden] gehouden met hoe de tussenkomende partijen de
aangevoerde kritiek hebben begrepen en redelijkerwijs konden begrijpen.
[Verzoeker zal] ook moeten aanvaarden dat voor zover de passussen in het
verzoekschrift op geen enkele wijze kunnen beschouwd of begrepen
worden als wettigheidskritiek - maar eerder als bedenkingen en
beleidskritiek - ze hierna niet zullen worden beoordeeld.”
Artikel 4.3.1, § 2, van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening
legt de beginselen vast die de vergunningverlenende overheid in acht moet nemen
bij de beoordeling of een project overeenstemt met een goede ruimtelijke ordening.
Artikel 14, § 2, RvS-wet bepaalt dat de Raad van State als
cassatierechter niet in de beoordeling van de zaak zelf treedt. In zoverre het
tweede onderdeel van het middel de Raad van State uitnodigt om opnieuw te
beoordelen of het deputatiebesluit strijdig is met artikel 4.3.1, § 2, van de Vlaamse
Codex Ruimtelijke Ordening en de motiverings- en zorgvuldigheidsplicht als
algemene beginselen van behoorlijk bestuur, is het niet ontvankelijk.
Het bestreden arrest oordeelt:
“De vergunningverlenende overheid beschikt bij het beoordelen van de
verenigbaarheid van een aanvraag met de goede ruimtelijke ordening […]
over een ruime appreciatiebevoegdheid. De Raad is niet bevoegd om de
[verenigbaarheid met de] goede ruimtelijke ordening van een aangevraagd
project te beoordelen in de plaats van de vergunningverlenende overheid.
Hij kan enkel nagaan of de vergunningverlenende overheid binnen de
grenzen bleef van haar appreciatiebevoegdheid. Een verzoekende partij, die
de motieven over de goede ruimtelijke ordening bestrijdt, moet aantonen
dat de vergunningverlenende overheid de grenzen van haar
appreciatiebevoegdheid heeft overschreden door kennelijk onredelijk,
onzorgvuldig of foutief te oordelen. [Verzoeker], die [nalaat] de motieven
van de bestreden beslissing in [zijn] kritiek te betrekken, [kan] niet
succesvol zijn in het aantonen dat de verwerende partij kennelijk onredelijk
of foutief heeft beslist.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-9/11
In zoverre verzoeker in het tweede onderdeel van het middel
aanvoert dat de Raad voor Vergunningsbetwistingen niet heeft geantwoord op zijn
argumenten die konden begrepen worden als een middel waarin de schending werd
aangevoerd van artikel 4.3.1, § 2, van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening en
de motiverings- en zorgvuldigheidsplicht, zodat het bestreden arrest de
jurisdictionele motiveringsplicht van artikel 149 van de Grondwet en artikel 32 van
het decreet van 4 april 2014 ‘betreffende de organisatie en de rechtspleging van
sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges’ schendt, mist zijn kritiek feitelijke
grondslag.
Het bestreden arrest zet uiteen dat uit voormeld artikel 15, 4°,
van het besluit van de Vlaamse regering van 16 mei 2014 ‘houdende de
rechtspleging voor sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges’ volgt dat middelen
die pas voor het eerst worden aangevoerd, of op een voldoende duidelijke en
afdoende wijze worden ontwikkeld, in een later procedurestuk, niet ontvankelijk
zijn. Verzoeker komt tegen deze beoordeling niet op in cassatie.
De Raad voor Vergunningsbetwistingen moet de middelen die
niet ontvankelijk zijn, niet ten gronde beantwoorden. In zoverre verzoeker
aanvoert dat het bestreden arrest de rechterlijke motiveringsplicht schendt doordat
het niet antwoordt op de middelen die hij pas heeft uiteengezet in de memorie van
wederantwoord, faalt het derde middelonderdeel naar recht.
Verzoeker kan de middelen die hij niet op ontvankelijke wijze
heeft aangevoerd voor de Raad voor Vergunningsbetwistingen, niet voor het eerst
opwerpen voor de Raad van State als cassatierechter. In zoverre verzoeker in het
derde onderdeel van het middel de kritiek herhaalt die hij maar voor het eerst heeft
opgeworpen in de memorie van wederantwoord voor de Raad voor
Vergunningsbetwistingen, is het onderdeel niet ontvankelijk.
Het
middel
waarin
de
kennelijke
onredelijkheid
of
onzorgvuldigheid wordt aangevoerd van de toetsing door het bestuur aan de goede
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-10/11
ruimtelijke ordening, belangt de openbare orde niet aan. In zoverre in het tweede
en derde onderdeel van het middel wordt uitgegaan van een andere
rechtsopvatting, falen deze onderdelen naar recht.
In zoverre het ontvankelijk is, is het enige cassatiemiddel
ongegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het cassatieberoep.
-
Verzoeker wordt verwezen in de kosten van het cassatieberoep, begroot op
een rolrecht van 200 euro en een bijdrage van 24 euro.
De tussenkomende partijen worden verwezen in de kosten van de
tussenkomst, begroot op 300 euro, elk voor de helft.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op drie mei tweeduizend vierentwintig, door
de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Francis Van Nuffel,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.687
VII-41.861-11/11
