Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860 (2024-05-27)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 259.860 van 27 mei 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu
en aanverwante aangelegenheden - Monumenten en Landschappen Beslissing
: Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 259.860 van 27 mei 2024
in de zaak A. 237.929/X-18.294
In zake :
- D.H.
- A.S.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Luc De Meyere
kantoor houdend te 9000 Gent
Koning Albertlaan 165
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Isabelle Cooreman
kantoor houdend te 1082 Brussel
Keizer Karellaan 586, bus 9
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 15 december 2022, strekt tot de
nietigverklaring van:
- de twee beslissingen van 23 juni 2022 van het agentschap Onroerend Erfgoed,
genomen door [H. M.], directeur Beheer bij het agentschap Onroerend Erfgoed;
- de beslissing van 17 augustus 2022 van het agentschap Onroerend Erfgoed,
genomen door [H. M.], directeur Beheer bij het agentschap Onroerend Erfgoed;
- de twee beslissingen van 17 oktober 2022 van het agentschap Onroerend
Erfgoed, genomen door [G. C.], afdelingshoofd Beheer bij het agentschap
Onroerend Erfgoed.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-1/10
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord
ingediend.
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een verslag
opgesteld.
De verzoekende partijen hebben een laatste memorie ingediend.
De verwerende partij heeft een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 19 april 2024.
Staatsraad David D’Hooghe heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Robbe Schelfaut, die loco advocaat Luc De Meyere
verschijnt voor de verzoekende partijen, en advocaat Joeri Leten, die loco
advocaat Isabelle Cooreman verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een met dit
arrest eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoekers hebben bij notariële akte van 13 mei 2019 het
eigendom verworven van een duplex-loft in Loods 23 aan de Voorhaven te Gent.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-2/10
In de notariële akte is de volgende clausule opgenomen: “De
koper verklaart in aanmerking te komen voor de verlaagde registratierechten in
toepassing van artikel 2.9.4.2.10 van de Vlaamse Codex Fiscaliteit”.
Artikel 2.9.4.2.10 van het decreet ‘houdende de Vlaamse Codex
Fiscaliteit’ van 13 december 2013 (hierna : “Vlaamse Codex Fiscaliteit”) voorziet
in een verlaagd verkooprechttarief voor de verkrijging van een beschermd
monument, voor zover het verschil tussen het gewoon tarief van het verkooprecht
en het verlaagd tarief geïnvesteerd wordt “in beheersmaatregelen, werkzaamheden
of diensten die noodzakelijk zijn voor het behoud of de herwaardering van
erfgoedkenmerken en -elementen van het beschermde monument”, mits die
opgenomen zijn in een goedgekeurd beheersplan.
De notariële akte van 13 mei 2019 maakt ook melding van het
bestaan van een reeds goedgekeurd beheersplan voor het behoud van de
staalstructuur.
3.2.
Verzoekers dienen op 17 februari 2022 een aanvraag in met het
oog op het verkrijgen van een attest van recht op de halvering van de
verkooprechten.
3.3.
Op 23 juni 2022 beslist het agentschap Onroerend Erfgoed:
“Deze werken komen echter niet in aanmerking voor het attest waarmee
een fiscaal voordeel in de vorm van een vermindering van de
voorkooprechten kan worden bekomen, omdat uit de ingediende stukken
blijkt dat:
- De investering is gedaan voor het verlijden van de akte.
- De investering niet is gedaan door de verkrijger, maar door de
verkoper.
- De investering niet is gedaan aan de privatieve delen maar aan het
gemeenschappelijk deel.”
Dit is het eerste bestreden besluit.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-3/10
3.4.
Op 17 augustus 2022 wordt het verzoek tot heroverweging
afgewezen. Dit is het tweede bestreden besluit.
3.5.
Bij brief van 17 oktober 2022, het derde bestreden besluit,
worden de verzoekende partijen verzocht om de verkregen subsidie terug te
betalen:
“Wij motiveren in deze brief meer in detail waarom de restauratiewerken
aan de metalen structuur van de havenloods niet in aanmerking komen om
het bedrag van de verkregen vermindering verkooprecht te investeren. Uit
uw aanvraag blijkt namelijk dat:
• de investering is gedaan op of vóór de datum van het verlijden van de
akte:
• de investering werd niet gedaan door de verkrijger van de vermindering
van het verkooprecht, maar door de verkoper van het goed;
• de investering werd niet gedaan aan de privatieve delen maar aan het
gemeenschappelijk deel.
We motiveren deze drie weigeringsgronden hieronder in detail.
- Motivatie waarom de vermindering niet correct geïnvesteerd is
1.1. De investering is gedaan op of vóór de datum van het verlijden van de
akte.
Artikel 2.9.4.2.10, § 2 , 1° Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF) stelt duidelijk
dat de verkrijgers zich ertoe verbinden om het fiscale voordeel binnen vijf
jaar vanaf de datum van de authentieke akte te investeren in
beheersmaatregelen die noodzakelijk zijn voor het behoud of de
herwaardering van erfgoedkenmerken van het goed. De vijfjarige termijn
begon dus wettelijk te lopen de dag na de datum van de authentieke akte
van verkrijging.
De datum van de notariële akte is volgens onze gegevens 13 mei 2019. De
factuurdatum is ook 13 mei 2019. De factuur heeft dus dezelfde datum als
die van de akte.
We gaan er in dit geval vanuit dat de factuur pas kan opgemaakt zijn nadat
ten minste een deel van de werken voltooid zijn. De factuur verwijst
namelijk naar het vorderingsattest van architect Francis Catteeuw van
20 september 2018.
De opdracht voor de uitvoering van de werken aan de metalen structuur is
gegeven vóór 14 mei 2019. U heeft zelf niet de opdracht gegeven voor de
uitvoering van de werken. De werken zijn gestart vóór de notariële akte,
dus er is te vroeg gestart met het investeren van uw fiscaal voordeel.
1.2. De investering werd niet gedaan door de verkrijger van de
vermindering van het verkooprecht, maar door de verkoper van het goed.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-4/10
Artikel 2.9.4.2.10, § 2, 1° VCF stelt duidelijk dat de verkrijgers zich ertoe
verbinden om het fiscale voordeel binnen vijf jaar vanaf de datum van de
authentieke akte van verkrijging te investeren in beheersmaatregelen die
noodzakelijk zijn voor het behoud of de herwaardering van
erfgoedkenmerken van het goed.
Een verkrijger ontvangt het fiscale voordeel dadelijk bij de akte. We
beschouwen het daarom als een fictieve subsidie (art 10.5.2, eerste lid
Onroerenderfgoeddecreet). De verkrijger kan het voordeel maar investeren
nadat die het ontvangen heeft bij de akte, en niet voorafgaand aan de akte,
aangezien die het voordeel op dat ogenblik nog niet ontvangen heeft.
Op basis van de factuurdatum stellen wij vast dat u de opdracht voor de
werken hebt gegeven vóór 14 mei 2019, de dag na de aktedatum. U kon de
opdracht toen niet geven als ‘verkrijger’, want u werd pas de verkrijger van
het fiscale voordeel na de ondertekening van de akte.
1.3. De Investering werd niet gedaan aan de privatieve delen maar aan het
gemeenschappelijk deel.
Volgens het beschermingsbesluit van 20 november 1996 is enkel de
metaalstructuur van de havenloods beschermd.
Gemeenschappelijke delen van een appartementsgebouw zijn elementen
die bijdragen en ten dienste staan van alle privatieve kavels en die
bijgevolg in gedwongen mede-eigendom toebehoren aan alle
mede-eigenaars. Zo behoren de volgende elementen bijvoorbeeld tot de
gemeenschappelijke delen van een appartementsgebouw: funderingen en
betonnen constructie, gewelven, ruwbouw, alle dragende muren, alle
dragende constructies. Tot de gemeenschappelijke delen kunnen ook die
elementen behoren die volgens de statuten tot de gemeenschappelijke delen
behoren.
Op basis van voorgaande omschrijving, is de metaalstructuur een element
dat behoort tot de gemeenschappelijke delen.
Op het attest verleend door architect [F. C.] van 20 september 2018 staat
bovendien letterlijk vermeld: ‘Hiermee bevestig ik ... dat voor ... euro aan
restauratiewerken uitgevoerd worden aan de als Monument beschermde
staalstructuur van de loods 23 Voorhavenlaan Gent, te herverdelen pro rata
van de breukdelen woonlofts/kantoren.’
Deze laatste zin wijst er op dat u kon weten dat het om een als monument
beschermde metaalstructuur gaat die een gemeen deel uitmaakt van de
mede-eigendom. Anders zou er immers geen herverdeling van de kosten
gebeuren pro rata de breukdelen van de woonlofts/kantoren (privatieve
kavels). Het is namelijk zo dat elke privatieve kavel dient bij te dragen in de
kosten van de gemene delen overeenkomstig zijn onverdeeld aandeel in de
gemene delen. Die bijdrage in de kosten verandert het juridisch statuut van
de metaalstructuur niet: deze structuur wordt geen privatief deel, maar blijft
een gemeenschappelijk deel in de mede-eigendom.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-5/10
Bij de aankoop van een privatieve kavel in een mede-eigendom, kan de
verkrijger
het
verkregen
voordeel
enkel
investeren
voor
werkzaamheden/diensten/beheersmaatregelen die noodzakelijk zijn voor
het behoud of de herwaardering van erfgoedkenmerken en -elementen aan
zijn privatieve kavel.”
IV. Rechtsmacht van de Raad van State
Standpunt van de partijen
De verwerende partij werpt in eerste instantie op dat het
voorliggend geschil de toepassing van de belastingwet betreft, en dat,
overeenkomstig artikel 569, 32°, van het Gerechtelijk Wetboek, uitsluitend de
rechtbank van eerste aanleg ter zake bevoegd is. In navolging van het
auditoraatsverslag argumenteert de verwerende partij in de laatste memorie ook dat
huidig beroep in werkelijkheid een geschil over subjectieve rechten tot voorwerp
heeft.
Verzoekers houden voor dat de bestreden beslissing in
werkelijkheid de toekenning van een subsidie betreft, en dat het dus niet gaat om
een geschil over de toepassing van de belastingwet. Verzoekers voeren verder aan
dat het agentschap Onroerend Erfgoed bij het nemen van de bestreden beslissingen
over een discretionaire bevoegdheid beschikt, zodat er van een geschil omtrent een
subjectief recht geen sprake kan zijn.
Beoordeling
In ’s Raads arrest nr. 258.060 van 30 november 2023 werd over
de rechtsmacht van de Raad van State als volgt geoordeeld:
“6. Uit de artikelen 144, eerste lid, en 145 van de Grondwet volgt dat de
geschillen over subjectieve rechten – altijd, wat de in eerstgenoemde
bepaling bedoelde geschillen over burgerlijke rechten betreft en in
principe, wat de geschillen over politieke rechten betreft – tot de
rechtsmacht van de hoven en rechtbanken behoren. Onder voorbehoud van
een toewijzing van bevoegdheid inzake politieke rechten, is de Raad van
State dan ook zonder rechtsmacht om kennis te nemen van beroepen en
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-6/10
vorderingen waarvan het werkelijke en rechtstreekse voorwerp een geschil
over subjectieve rechten betreft.
Opdat er sprake zou zijn van een vordering op grond van een subjectief
recht, en dus van een gebrek aan rechtsmacht van de Raad van State, is
vereist dat de verzoekende partij zich beroept op een welbepaalde
juridische verplichting die een regel van objectief recht rechtstreeks aan
een derde oplegt en bij de nakoming waarvan de verzoekende partij belang
heeft. Om zich ten aanzien van een overheid op een subjectief recht te
kunnen beroepen is het noodzakelijk dat de bevoegdheid van de overheid
gebonden is. De Raad van State heeft aldus geen rechtsmacht indien de
overheid vaststelt dat een betrokkene wel of niet voldoet aan de wettelijke
en reglementaire voorwaarden om aanspraak te maken op een welbepaald
recht.
7. De bestreden beslissingen kaderen in het a posteriori nazicht door het
agentschap Onroerend Erfgoed of effectief werd voldaan aan de
voorwaarden, vermeld in artikel 2.9.4.2.10, §2, 1°, van de Vlaamse Codex
Fiscaliteit.
Artikel 2.9.4.2.10, § 1en § 2, van de Vlaamse Codex Fiscaliteit luidt:
Ԥ 1. Het tarief, vermeld in artikel 2.9.4.1.1, wordt gehalveerd voor
verkrijgingen onder bezwarende titel bij authentieke akte van de
geheelheid eigendom van een beschermd monument als vermeld in
artikel 2.1, 16°, van het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013,
met uitzondering van ruilovereenkomsten die onder de toepassing
vallen van artikel 2.9.7.0.2.
§ 2. Voor de toepassing van het verlaagde tarief, vermeld in
paragraaf 1, moeten de volgende voorwaarden vervuld zijn:
1° de verkrijgers verbinden zich ertoe dat minstens het bedrag dat
overeenkomt met het verschil tussen het verkooprecht, geheven met
toepassing van paragraaf 1, en het verkooprecht, verschuldigd bij
gebrek aan toepassing van hetzelfde artikel, binnen vijf jaar vanaf
de datum van de authentieke akte van verkrijging geïnvesteerd
wordt in beheersmaatregelen, werkzaamheden of diensten die
noodzakelijk zijn voor het behoud of de herwaardering van
erfgoedkenmerken en -elementen van het beschermde monument,
vermeld in artikel 2.1, 16°, van het Onroerenderfgoeddecreet van
12 juli 2013. De voormelde beheersmaatregelen, werkzaamheden
of diensten dienen opgenomen te zijn in een goedgekeurd
beheersplan als vermeld in punt 2°, dat geldig is bij de aanvang van
de voormelde beheersmaatregelen, werkzaamheden of diensten;
2° voor het beschermde monument, vermeld in artikel 2.1, 16°, van
het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013, is er een
goedgekeurd beheersplan of zal een beheersplan opgemaakt
worden conform hoofdstuk 8 van het Onroerenderfgoeddecreet van
12 juli 2013 en hoofdstuk 8 van het Onroerenderfgoedbesluit van
16 mei 2014. Het beheersplan is goedgekeurd of zal worden
goedgekeurd door het agentschap, vermeld in artikel 2.1, 2°, van
het Onroerenderfgoeddecreet van 12 juli 2013;
3° de verkrijgers voldoen aan de verplichting, vermeld in
artikel 3.12.3.0.1, § 1 en § 3, vierde lid.’
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-7/10
Het nazicht door het agentschap Onroerend Erfgoed is geregeld door
artikel 10.5.2 van [het] decreet van 12 juli 2013 ‘betreffende het onroerend
erfgoed’ (hierna : ‘Onroerenderfgoeddecreet’), dat luidt:
‘Het verschil tussen het verkooprecht, geheven met toepassing van
artikel 2.9.4.2.10, § 1, van de Vlaamse Codex Fiscaliteit van
13 december 2013, en het verkooprecht, verschuldigd bij gebrek
aan toepassing van hetzelfde artikel, wordt geacht als subsidie te
zijn verleend.
De subsidie wordt geacht te zijn toegekend onder de voorwaarden,
vermeld in artikel 2.9.4.2.10, § 2, van het voormelde decreet.
Op straffe van verval van de subsidie bezorgen de verkrijgers
binnen een termijn van 180 dagen, die ingaat op de dag na het
verstrijken van de termijn van vijf jaar, vermeld in
artikel 2.9.4.2.10, § 2, 1°, van het voormelde decreet, de facturen en
andere gegevens aan het agentschap waaruit blijkt dat voldaan is
aan de voorwaarden, vermeld in artikel 2.9.4.2.10, § 2, van het
voormelde decreet. Het agentschap stelt daarvoor een
modelformulier ter beschikking op zijn website.
Elke vervreemding onder de levenden van het beschermde
monument, die plaatsvindt voordat de verkrijgers van de subsidie
hebben voldaan aan de voorwaarden, vereist voor het behoud van
de subsidie, vermeld in artikel 2.9.4.2.10, § 2, van het voormelde
decreet, heeft tot gevolg dat de subsidie wordt teruggevorderd door
het agentschap.
In geval van verval als vermeld in het derde lid of van een
vervreemding als vermeld in het vierde lid, zijn de verkrijgers
verplicht de verkregen subsidie, verhoogd met de wettelijke
interest, terug te betalen. De interest wordt berekend vanaf de
datum van het verlijden van de authentieke akte van verkrijging.
Als de subsidie is verkregen door verschillende verkrijgers, zijn ze
hoofdelijk gehouden tot de terugbetaling.’
8. Uit de voormelde bepalingen kan niet worden afgeleid dat het
agentschap Onroerend Erfgoed, bij het (bijkomend) nazicht a posteriori of
voldaan werd aan de voorwaarden, vermeld in artikel 2.9.4.2.10, § 2, van
de Vlaamse Codex Fiscaliteit, te dezen over enige discretionaire
bevoegdheid zou beschikken. In casu komt het het agentschap enkel toe
om, op grond van de door de verkrijgers aan het agentschap bezorgde
‘facturen en andere gegevens’, na te gaan of blijkt dat voldaan is aan de
voorwaarden, vermeld in voormeld artikel 2.9.4.2.10, § 2.
Uit de ingeroepen middelen blijkt voorts dat het voorliggende geschil in
essentie betrekking heeft op de vraag of, bij de aankoop van een privatieve
kavel in een als monument beschermd onroerend goed, het verlaagd
verkooptarief enkel geldt voor zover de privatieve delen van het onroerend
goed beschermd zijn, en dus niet – pro rata – voor zover de
gemeenschappelijke delen ervan beschermd zijn.
Met het oog op de beslechting van die vraag zal de bevoegde rechter de
betrokken bepalingen en de erin vervatte begrippen moeten interpreteren
met het oog op de correcte toepassing ervan.
De omstandigheid dat de betrokken bepalingen zouden verwijzen naar
‘open/niet-gedefinieerde begrippen’ noopt niet tot een ander besluit. Het is
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-8/10
immers niet omdat een wettelijke bepaling verwijst naar een te
interpreteren begrip, dat daarmee de wetgever aan de bevoegde overheid
ter zake een discretionaire beoordelingsvrijheid heeft toegekend.
9. Het voorliggend beroep heeft betrekking op een geschil betreffende
subjectieve rechten. De Raad van State is dienvolgens zonder rechtsmacht
om er kennis van te nemen.”
De Raad ziet geen redenen om in deze zaak tot een ander besluit
te komen. De Raad van State mist rechtsmacht.
V. Betreffende de kosten en de rechtsplegingsvergoeding
In een eerdere communicatie met betrekking tot hetzelfde
gebouw heeft de verwerende partij de Raad van State ten onrechte aangeduid als
bevoegd rechtscollege. In die omstandigheden is er reden de kosten ten laste van de
verwerende partij te leggen. Daar is evenwel geen rechtsplegingsvergoeding bij.
Verzoekers kunnen immers niet worden beschouwd als de in het gelijk gestelde
partij in de zin van artikel 30/1, §1, eerste lid, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het beroep.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 400 euro, en op een bijdrage
van 24 euro.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-9/10
Dit
arrest
is
uitgesproken
te
Brussel,
op
zevenentwintig mei
tweeduizend vierentwintig, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
David D’Hooghe,
staatsraad,
bijgestaan door
Silvan De Clercq,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.860
X-18.294-10/10
