Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913 (2024-05-30)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 259.913 van 30 mei 2024 Economische zaken - Landbouw en visserij
Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 259.913 van 30 mei 2024
in de zaak A. 231.644/VII-40.908
In zake :
- J.D.
- X.H.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Jan Opsommer en Janna Bauters
kantoor houdend te 9700 Oudenaarde
Gentstraat 152
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Steve Ronse en Deborah Smets
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Beneluxpark 27B
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partijen:
- R.D.
- de LV W.D.
- de NV L.
- de BVBA R.J.P.
- de BVBA V.G.
- de LV P.
- B.N.
- M.V.
- T.K.
- J.V.
- F.S.
- de LV V.A.
- V.D.
- de NV HORTA
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Jan Opsommer en Janna Bauters
kantoor houdend te 9700 Oudenaarde
Gentstraat 152
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-1/26
I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 28 augustus 2020, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse regering van 5 juni 2020 ‘tot
erkenning van de uitzonderlijke zomer die zich voordeed van 15 juni tot
30 september 2019 als landbouwramp en de afbakening van de geografische
uitgestrektheid en de getroffen teelten van die ramp’.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekers hebben een memorie van wederantwoord ingediend.
De tussenkomende partijen hebben een verzoekschrift tot
tussenkomst ingediend. De tussenkomst is toegestaan bij beschikking van 7 januari
2021. De tussenkomende partijen hebben een memorie ingediend.
Eerste auditeur Ronny Vercruyssen heeft op 31 mei 2023 een
verslag opgesteld.
De verzoekers en de tussenkomende partijen hebben een
verzoek tot voortzetting van het geding en een laatste memorie ingediend. De
verwerende partij heeft een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 12 oktober 2023.
Staatsraad Peter Sourbron heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Jan Opsommer, die verschijnt voor de verzoekers en
de tussenkomende partijen, en advocaat Elliott Missault, die loco advocaten
Steve Ronse en Deborah Smets verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-2/26
Eerste auditeur Ronny Vercruyssen heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
Op grond van de artikelen 24 en 31 van het decreet van 5 april
2019 ‘houdende de tegemoetkoming in de schade die aangericht is door rampen in
het Vlaamse Gewest’, neemt de Vlaamse regering op 5 juni 2020 een besluit
waarbij de droogte tussen 15 juni 2019 en 30 september 2019 wordt erkend als
landbouwramp.
Dit besluit bepaalt onder meer:
“Art. 2. § 1. De schade die is veroorzaakt door de weersfenomenen, vermeld
in het tweede lid, die zich voordeden in de periode van 15 juni tot
30 september 2019, wordt beschouwd als een landbouwramp en wordt
erkend als een schadelijk feit als vermeld in artikel 2, § 1, eerste lid, 2°, van
de wet van 12 juli 1976 betreffende het herstel van zekere schade
veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen.
De schade, vermeld in het eerste lid, wordt slechts erkend indien die
veroorzaakt werd door de volgende weersfenomenen die de periode vermeld
in het eerste lid, een uitzonderlijk klimatologisch karakter bezorgden:
1° zonnebrand;
2° droogte.
§ 2. De schade, vermeld in paragraaf 1, komt voor een tegemoetkoming in
aanmerking, als voldaan is aan de volgende voorwaarden:
1° de schade die rechtstreeks veroorzaakt is door de weersfenomenen,
vermeld in paragraaf 1, tweede lid, is aan de volgende teelten aangebracht:
a) fruitteelt: appelen, peren, rode bes, kiwibes, framboos;
b) groententeelt: wortelen, uien, bonen, knolselder;
2° het productieverlies van de aanvragende landbouwer bedraagt per teelt,
zoals vermeld in de verzamelaanvraag, minstens 30 %. Het productieverlies
per teelt wordt berekend op basis van de totale oppervlakte van de teelt in
kwestie.
Art. 3. De geografische uitgestrektheid van de landbouwramp, vermeld in
artikel 2, § 1, eerste lid, omvat het hele grondgebied van het Vlaamse
Gewest.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-3/26
IV. Onderzoek van het enige middel
Standpunt van de partijen
In een enig middel, dat bestaat uit vier onderdelen, voeren de
verzoekers de schending aan van de artikelen 1 en 2 van de wet van 12 juli 1976
‘betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen door
natuurrampen’ (hierna: wet van 12 juli 1976), van artikel 31 van het decreet van
5 april 2019 ‘houdende de tegemoetkoming in de schade die aangericht is door
rampen in het Vlaamse Gewest’ (hierna: decreet van 5 april 2019), juncto de
artikelen 10 en 11 van de Grondwet, van de materiëlemotiveringsverplichting, het
zorgvuldigheids-, het redelijkheids-, het vertrouwens- en het fairplaybeginsel en
van het gelijkheidsbeginsel, doordat overeenkomstig artikel 2, § 1, 2°, van de wet
van 12 juli 1976 de natuurverschijnselen met uitzonderlijk karakter of van
uitzonderlijke hevigheid of de massieve en onvoorzienbare werking van
schadelijke organismen die enkel belangrijke en algemene vernielingen hebben
teweeggebracht van gronden, teelten of oogsten, evenals de ziekten en
vergiftigingen met uitzonderlijk karakter die, door sterfte of verplichte slachting,
belangrijke en veralgemeende verliezen van voor de landbouw nuttige dieren
hebben veroorzaakt, als landbouwramp moeten worden erkend en de geografische
uitgestrektheid ervan moet worden vastgesteld, rekening houdend met het
uitzonderlijk karakter van het natuurverschijnsel en met de gronden, teelten of
oogsten die door deze ramp werden geraakt. In het bijzonder bekritiseren de
verzoekers dat de landbouwramp enkel voor 9 specifiek aangeduide teelten werd
erkend.
In een eerste middelonderdeel zetten de verzoekers uiteen dat de
beperkte erkenning voor negen getroffen teelten arbitrair is en niet overeenkomt
met de werkelijkheid. Zij benadrukken dat de erkenning als landbouwramp
rekening moet houden met de processen-verbaal van de gemeentelijke
schattingscommissies. In casu blijkt dat het bestreden besluit enkel steunt op het
advies van het departement Landbouw en Visserij waarin sprake is van de schade
door zonnebrand aan appel, peer en meerjarig houtig kleinfruit en door droogte aan
uien, bonen, wortelen en knolselder, waarbij de algemene schade aan andere
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-4/26
teelten wordt uitgesloten. Volgens dit advies is de schade aan andere teelten niet
echt aantoonbaar. De verzoekers stellen echter vast dat het administratief dossier
geen specifieke stukken bevat die deze stelling onderbouwen. Zij delen hun
overtuiging dat, op basis van een meer kleinschalige beoordeling op gemeentelijk
of provinciaal niveau, de schade aan hun teelten wel als een landbouwramp zou
zijn erkend. Daarenboven zou het inwinnen van het advies van het departement
Landbouw en Visserij specifiek gericht zijn op bepaalde teelten en niet op alle
teelten die droogteschade hebben geleden.
Voorts blijkt dat de verwerende partij de lijsten met vermelding
van de percentages en oppervlakten van de geleden schade per regio en per
gemeente, niet bij haar beoordeling heeft betrokken. Evenmin werd onderzocht of
andere teelten op een beperkter geografisch niveau konden worden erkend als
landbouwramp. Die handelwijze valt niet te rijmen met de 6.857 processen-verbaal
van vaststelling van teeltschade die werden overgemaakt aan de verwerende partij.
Door uitsluitend het volledige Vlaamse grondgebied in
aanmerking te nemen, getuigt het optreden van de verwerende partij van
onzorgvuldigheid. De geldende wetgeving biedt immers de mogelijkheid om ook
op provinciaal of gemeentelijk niveau een landbouwramp te erkennen. Minstens
heeft de verwerende partij onwettig gehandeld door de droogteschade aan gras,
maïs en bloemkool in de provincie West-Vlaanderen niet als landbouwramp te
erkennen.
In een tweede middelonderdeel stellen de verzoekers dat een
vergoeding voor de schade die in causaal verband staat met de uitzonderlijke
droogteperiode niet om budgettaire motieven kan worden uitgesloten. Bij de
ontwikkeling van het middel wordt erop gewezen dat uit het verslag van de
Inspectie van Financiën blijkt dat de totale schade wegens droogte 161,7 miljoen
euro bedraagt en dat de droogte 172 teelten heeft getroffen. In het bestreden besluit
wordt echter slechts de schade in aanmerking genomen voor een totaalbedrag van
69 miljoen euro, terwijl de werkelijke schade veel hoger is. De verzoekers wijzen
er voorts op dat de voor vergoeding in aanmerking genomen teelten gebaseerd
moet zijn op adequate feitelijke gegevens. In het administratief dossier kan geen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-5/26
enkele andere reden dan een budgettaire reden worden aangetroffen waarom de
erkenning als landbouwramp voor bepaalde teelten in West-Vlaanderen, zoals
bijvoorbeeld gras, maïs of bloemkolen, niet werd weerhouden.
Als derde middelonderdeel voeren de verzoekers aan dat het
gelijkheidsbeginsel wordt geschonden doordat de droogte van 2019 als
landbouwramp wordt erkend voor 9 specifieke teelten maar dit niet het geval is
voor andere zwaar getroffen teelten. Bijgevolg werden de landbouwers die schade
ondervonden aan hun teelten ingevolge de droogte verschillend behandeld, zonder
dat hiervoor een objectieve en redelijke verantwoording wordt gegeven. Volgens
de verklaring van de bevoegde minister in de Commissie Landbouw en Visserij
zijn in totaal 6.857 processen-verbaal voor zonnebrand en droogte ingediend.
Slechts een minderheid van de schade wordt erkend als landbouwramp,
niettegenstaande alle aangiftes schade omvatten die ontstaan is ingevolge dezelfde
uitzonderlijke droogteperiode. Daarnaast werden de landbouwers die schade
ondervonden ingevolge de droogte in het jaar 2019 verschillend behandeld in
vergelijking met de landbouwers die door eenzelfde natuurverschijnsel schade
ondervonden. In 2018 werden ongeveer 12.000 droogtedossiers ingediend, voor
een bedrag van 155 miljoen euro. Het besluit van de Vlaamse regering tot
erkenning van de droogte van 2018 als landbouwramp omvat het gehele Vlaamse
grondgebied met een zeer ruime en algemene omschrijving van de teelten.
Dezelfde geografische omvang en teeltomschrijving werd opgenomen in het
besluit van de Vlaamse regering tot erkenning van de droogte in 2017 als
landbouwramp. Na de landbouwramp in 2017 werden 3.196 droogtedossiers
ingediend voor een totaalbedrag van 29 miljoen euro. Op grond van de besluiten
tot erkenning van de landbouwrampen van de voorgaande jaren, menen de
verzoekers dat zij er rechtmatig mochten van uitgaan dat de landbouwramp van
2019 zou erkend worden voor een uitgebreide lijst aan teelten. Dit is nog meer het
geval voor de provincie West-Vlaanderen aangezien uit het verslag van het KMI
blijkt dat deze provincie het zwaarst getroffen werd door de droogte in de maanden
juli en augustus 2019. De verzoekers benadrukken dat zij zich in dezelfde situatie
bevinden als andere landbouwers die schade aan hun teelten hebben geleden. Het
bestreden besluit heeft evenwel tot gevolg dat zij voor hun schade geen vergoeding
kunnen verkrijgen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-6/26
In een vierde onderdeel van het middel betogen de verzoekers
dat de drempel voor het verkrijgen van een tegemoetkoming haalbaar moet zijn en
dat de ingeroepen hoogdringendheid de verwerende partij er niet van ontslaat het
dossier zorgvuldig voor te bereiden. In dit geval vereiste de zorgvuldigheidsplicht
dat de verwerende partij de schade per oppervlakte, per teelt én per regio had
moeten onderzoeken om de geografische uitgestrektheid van de landbouwramp per
teelt correct te kunnen beoordelen. De uitsluiting van alle andere teelten, behalve
de negen teelten die overeenkomstig het bestreden besluit worden erkend als
landbouwramp, is in een jaar waarvan het KMI in haar advies duidelijk aangeeft
dat de droogte beschouwd moet worden als een uitzonderlijk natuurfenomeen in
heel Vlaanderen onbegrijpelijk omdat voor meer dan de helft van de aangegeven
schade geen vergoeding kan worden uitgekeerd.
De verwerende partij antwoordt in de eerste plaats dat de
redenen die tot het bestreden besluit hebben geleid uitdrukkelijk werden toegelicht
in de nota aan de Vlaamse regering. Met toepassing van de artikelen 1 en 2, 2°, van
de wet van 12 juli 1976 kan een weerfenomeen als landbouwramp worden erkend
indien voldaan is aan twee voorwaarden: het weerfenomeen moet uitzonderlijk zijn
en er moet sprake zijn van belangrijke en veralgemeende schade. Over het
uitzonderlijk karakter van het weerfenomeen werd het advies van het KMI
ingewonnen. Dit advies bevat de volgende conclusie over het aspect droogte:
“Deze analyse geeft aan dat een terugkeerperiode die 15 of 20 jaar overschrijdt
voor minstens een van de criteria zich voordeed in respectievelijk 166 of 96
gemeenten in Vlaanderen.” Over het aspect zonnebrand wordt het volgende
gesteld: “Als conclusie raden wij u aan om deze meteorologische situatie, die aan
de basis lag van de schade door ‘zonnebrand’ waargenomen bij appelen, te
erkennen als uitzonderlijk voor alle gemeenten van Vlaanderen.” Op basis van het
advies van het KMI heeft zij besloten tot het bestaan van een weerfenomeen met
een uitzonderlijk karakter. Voorts heeft het departement Landbouw en Visserij, op
basis van de processen-verbaal van de lokale commissies, een advies uitgebracht
over het veralgemeend karakter van de schade. Concreet werden 171 verschillende
teelten met schade gemeld door de lokale besturen, terwijl het departement
Landbouw en Visserij slechts veralgemeende schade heeft vastgesteld bij 9 teelten.
Een en ander wordt verklaard door het onderscheid tussen meerjarige teelten en
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-7/26
hun groei ten opzichte van andere teelten. Inzonderheid worden de volgende
beschouwingen onder de aandacht gebracht:
“De impact van de hitte tijdens 24-25 juli 2019 is voornamelijk zichtbaar
door schade door zonnebrand bij een aantal fruitsoorten.
Meerjarige teelten hebben algemeen meer kans op schade omdat er maar
1 bloeifase, 1 vruchtzetting en 1 oogst kan gegenereerd worden per jaar. Als
er tijdens dit proces iets misloopt, kan dit tot gevolg hebben dat een volledige
oogst beschadigd wordt of verloren gaat. Daarenboven kan dit ook nog
gevolgen hebben voor een volgend teeltseizoen.
Bij andere teelten is de impact van schade kleiner dan bij meerjarige teelten,
zij hebben diverse teeltmogelijkheden, meerdere plantdata, meerdere fases
van bloei, vruchtzetting en oogst waardoor er bepaalde periodes tijdens de
oogst minder kans op zonnebrand kan plaats gevonden hebben.
Voor de verschillende teelten zijn, afhankelijke van plaats, tijd, ras en
productieomstandigheden de gevolgen verschillend wat betreft de geleden
schade en dus het verdere verloop van het teeltseizoen.
De teelten die het meest schade door zonnebrand ondervonden hebben
omwille van de extreme hitte zijn:
- Appel
- Rode bes
- Kiwibes
- framboos
Onderstaande informatie is in samenwerking met de verschillende betrokken
onderzoekcentrums en op basis van hun communicatie en/of expertise
samengesteld.”
En nog:
“De droogte in de zomerperiode 2019 duurde tot en met 22 september. Dan
pas begon de langverwachte neerslag te vallen. De langdurende droogte (juli
tem september) in die periode heeft zijn gevolgen voor een aantal teelten die
dan hun groeiperiode kennen. De praktijkcentra groententeelt hebben diverse
proeven opgevolgd die onder andere een goed beeld geven van de opbrengst
en kwaliteit die voor de verschillende teelten gerealiseerd werd in 2019.
Gegevens van producentenorganisaties geven een duidelijk beeld van de
opbrengstresultaten van de teelten over het volledig seizoen voor hun
volledig teeltareaal.
Voor de volgende teelten wordt een onderbouwing aangeleverd:
- Uien
- Bonen
- Wortelen
- Knolselder
Deze teelten zijn teelten waarin globaal over het teeltseizoen 2019
aanzienlijke schade door droogte is vastgesteld. Dit sluit niet uit dat ook in
andere teelten her en der droogteschade opgetreden kan zijn - ieder jaar zijn
er wel percelen die minder opbrengst opleveren - maar globaal over de teelt
is de schade niet echt aantoonbaar of beperkt.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-8/26
Met betrekking tot het eerste onderdeel stelt de verwerende
partij in het bijzonder dat, teneinde de schade te kunnen erkennen conform de door
de wet gestelde voorwaarden, er sprake moet zijn van veralgemeende schade. De
nota aan de Vlaamse regering vermeldt in dit verband:
“Naar aanleiding van de zonnebrand die zich heeft voorgedaan op 24 en
25 juli 2019, dit waren de twee warmste dagen sinds het begin van de
metingen, heeft het Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) het als
bijlage 4 toegevoegd rapport opgesteld. Als conclusie adviseert het KMI om
de meteorologische situatie, die aan de basis lag van de schade door
‘zonnebrand’ waargenomen bij appelen, te erkennen als uitzonderlijk voor
alle gemeenten van Vlaanderen. Tevens wordt gesteld dat ook andere types
van gewassen in Vlaanderen waarschijnlijk schade hebben geleden. Naar
aanleiding van de droogte die zich heeft voorgedaan in de periode van
15 juni tot 30 september 2019 heeft het KMI het als bijlage 5 toegevoegd
rapport opgesteld. Op basis van de neerslagwaarden in die periode
concludeert het KMI dat de droogte in 96 steden of gemeenten uitzonderlijk
was. Het KMI stelt tegelijk dat haar advies zuiver indicatief is en niet strikt
als zodanig kan beschouwd worden omwille van de beperkingen van de
gebruikte analysemethode (o.a. beperkt aantal weerstations en statistische
schattingen).”
De verwerende partij erkent voorts dat het goed mogelijk is dat
de ene landbouwer meer schade aan zijn teelten heeft geleden dan de andere, maar
uit die feitelijke omstandigheid volgt niet dat de wet van 12 juli 1976 voorschrijft
dat de beoordeling van de veralgemeende schade voor elke landbouwer op
perceelsniveau moet plaatsvinden. Te dezen heeft het departement Landbouw en
Visserij op grond van de analyse van de ingediende processen-verbaal en de
onderzoeksresultaten van diverse instellingen, duidelijk gemotiveerd waarom er
voor welbepaalde gewassen sprake is van ‘veralgemeende schade’ en voor andere
niet. In het middel tonen de verzoekers niet aan dat de conclusies van het advies
van het departement Landbouw en Visserij omtrent het veralgemeend karakter van
de schade fout zijn.
In zake het tweede middelonderdeel merkt de verwerende partij
op dat in de nota aan de Vlaamse regering op afdoende wijze wordt uiteengezet
waarom slechts voor welbepaalde teelten kan worden aangenomen dat er sprake is
van veralgemeende schade. Bovendien mag bij de besluitvorming wel degelijk
rekening worden gehouden met de financiële impact van de te overwegen
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-9/26
beslissingen. In de meermaals aangehaalde nota van de Vlaamse regering wordt
uitdrukkelijk ingegaan op dit aspect, rekening houdend met de verleende
begrotingsadviezen. Uit geen enkel stuk blijkt dat de erkenning van de
landbouwramp voor slechts negen teelten ingegeven zou zijn door budgettaire
beslommeringen.
Met betrekking tot het derde onderdeel van het middel preciseert
zij dat de door artikel 2, 2°, van de wet van 12 juli 1976 vereiste algemene schade
aan teelten en gewassen, een objectief criterium vormt, dat het departement
Landbouw en Visserij op grond van objectieve gegevens, meer bepaald de
processen-verbaal van de gemeentelijke commissies en de resultaten van de
uitgevoerde wetenschappelijke onderzoeken, de veralgemeende schade aan de
betrokken teelten heeft beoordeeld. Daarbij zijn de besluiten tot erkenning van een
landbouwramp in de voorgaande jaren, niet richtinggevend, te meer omdat niet
wordt aangetoond dat de beschreven weerfenomenen en de toegebrachte schade
identiek of minstens vergelijkbaar zijn.
Aangaande het vierde middelonderdeel repliceert de verwerende
partij dat de verzoekers geen ‘recht’ kunnen laten gelden op de erkenning van
schade aan teelten ten gevolge van een landbouwramp, dat in casu niet
aannemelijk wordt gemaakt dat er sprake is van kwade trouw bij de
totstandkoming van het bestreden besluit, dat de erkenning als landbouwramp
veralgemeende schade op het grondgebied van de deelstaat Vlaanderen vereist en
dat in dit geval uit de ingeroepen ‘dringende noodzakelijkheid’ geen bijzonder
voornemen kan worden afgeleid.
In hun memorie van wederantwoord laten de verzoekers nog het
volgende gelden:
“Eerste onderdeel: De beperkte erkenning in het bestreden besluit voor
specifiek negen vermelde teelten gebeurde arbitrair en stemt niet overeen
met de werkelijkheid.
[…] In tegenstelling tot wat verweerster tracht voor te houden, blijkt nergens
afdoende uit de adviezen van het Departement Landbouw en visserij waarom
het onderscheid wordt gemaakt tussen de negen erkende gewassoorten
enerzijds, en de niet-weerhouden teelten anderzijds, wel integendeel.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-10/26
Het advies van het Departement Landbouw en Visserij vermeldt dat de
droogte voornamelijk een impact had op de teelten die hun groeiperiode
kennen in de periode juli tot en met september:
‘De droogte in de zomerperiode 2019 duurde tot en met 22 september. Dan
pas begon de langverwachte neerslag te vallen. De langdurende droogte (juli
tem september) in die periode heeft zijn gevolgen voor een aantal teelten die
dan hun groeiperiode kennen.’
Zoals eerder reeds aangegeven, kennen de teelten van verzoekers óók net
hun groeiperiode in de maanden juli tot en met september.
Het Departement verduidelijkt evenwel als volgt:
‘Ondanks het feit dat er individuele PV’s of expertenverslagen opgemaakt
werden voor bepaalde teelten, zal de administratie haar verwerking strikt
aflijnen op de teelten die de Vlaamse regering goedkeurde.’
Dat verweerster nu halsstarrig tracht vol te houden dat er ‘geen sprake is van
een doelgerichte advisering op vraag van de Vlaamse regering’ wordt dan
ook pertinent tegengesproken door deze passage uit het bovenvermeld advies
dat deel uitmaakt van haar eigen administratief dossier.
Volgens verzoekers is deze vraag om advies over gerichte teelten op zich
reeds een manifeste veruitwendiging van de arbitraire keuze van verwerende
partij.
[…] Verweerster beweert daarnaast dat het advies werd gesteund op ‘een
objectief gevoerd onderzoek’. Verzoekers erkennen de objectiviteit en
degelijkheid van het onderzoek voor de negen erkende teelten, vermeld in de
bijlagen bij het advies van het Departement, waar het Departement haar
advies op heeft gesteund.
Maar het heikel punt betreft evenwel net dat de betreffende bijlagen louter
betrekking hebben op de 9 voormelde - door de Vlaamse regering vooraf
goedgekeurde - teelten. Het Departement breidt niet verder uit over de
niet-erkenning van alle overige teelten. Evident, aangezien zij ‘haar
verwerking strikt aflijnt op de teelten die de Vlaamse regering goedkeurde’.
Het administratieve dossier bevat geen énkel stuk dat staaft dat de schade aan
andere teelten niet echt aantoonbaar of te beperkt zou zijn. Geen enkel!
Verzoekers hebben nooit beweerd dat de conclusies van het Departement
Landbouw en Visserij omtrent de negen aangeduide teelten onjuist zouden
zijn (in weerwil van wat verweerster Uw Raad tracht voor te houden). Maar
verzoekers hebben wel de vinger op de werkelijke wonde gelegd, namelijk
het feit dat enkel stukken voorliggen om de erkenning van de negen teelten te
staven, doch geen enkel stuk waaruit zou kunnen blijken dat het niet
erkennen van de overige teelten terecht is.
[…] Waar verwerende partij poneert dat het Departement Landbouw en
Visserij haar onderzoek niet moet motiveren, verliest zij klaarblijkelijk uit
het oog dat op haar als administratieve overheid die een bestuurlijke
beslissing neemt natuurlijk wel een motiveringsplicht rust.
Het is precies onder meer het gebrek aan motivering omtrent de andere
teelten dat door verzoekers aan de kaak werd gesteld in het beroep tot
nietigverklaring. Nu blijkt dat in het administratief dossier dat verwerende
partij voorbrengt ook geen stukken kunnen worden teruggevonden die
wijzen op een onderzoek bij de andere teelten, is het overduidelijk dat er ook
geen motivering door een verwijzing naar het onderzoek van het
Departement Landbouw en Visserij kan worden weerhouden.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-11/26
Kortom, de bestreden beslissing legt totaal niet uit waarom enkel die
betreffende negen teelten werden weerhouden voor een tegemoetkoming en
de overige landbouwteelten niet.
[…] Helemaal tergend wordt het wanneer verweerster voorhoudt dat
verzoekende partijen nalaten om aan te tonen dat de conclusies in het advies
van het Departement Landbouw en Visserij onjuist zouden zijn. De stukken
die verzoekers nodig hebben om dit aan te tonen, bevinden zich namelijk in
handen van verweerster zelf, en niet bij verzoekende partijen.
Om te kunnen oordelen of er werkelijk geen sprake is van een veralgemeend
karakter van de schade, is een oplijsting van de ingediende PV’s tot
vaststelling van de teeltschade met vermelding van de percentages en
oppervlakten schade per regio of gemeente cruciaal. Dit kan dan worden
vergeleken met de aangegeven teelten en bijhorende oppervlakten per regio
of gemeente in de verzamelaangiftes.
Zo gaat het (bij wijze van voorbeeld) niet op om bepaalde teelten niet te
erkennen in de bestreden beslissing omdat de schade zich enkel in provincie
X zou manifesteren en er zich volgens verweerster dus geen veralgemeende
schade voordoet op het gehele Vlaamse grondgebied, wanneer deze teelt
quasi uitsluitend in deze provincie zou voorkomen. Net om dergelijke
misvattingen te kunnen weerleggen, zijn de voormelde opgevraagde stukken
zo belangrijk.
Verzoekers hebben deze lijsten met vermelding van de percentages en
oppervlakten schade per regio of gemeente opgevraagd bij verweerster. In
antwoord op deze vraag liet verweerster weten dat zij deze documenten niet
heeft. […] Deze lijsten zouden echter één van de belangrijkste
richtinggevende documenten moeten zijn die in acht worden genomen door
de administratie voor haar adviesverlening en door de regering voor haar
besluitvorming!
Het ontbreken van deze gegevens in het administratief dossier, vormt op zich
reeds het bewijs dat de bestreden beslissing op een onzorgvuldige wijze tot
stand is gekomen, minstens gebaseerd is op onvolledige kennis van de
feitelijke gegevens.
Dat verweerster deze lijsten niet heeft en dat dus bijgevolg deze oefening niet
gemaakt werd voorafgaand aan de besluitvorming, wordt door verweerster
niet ontkend in haar memorie van antwoord, noch legt zij de gevraagde
stukken voor om dit te ontkrachten.
Ook de verwijzing naar proefvelden vormt inderdaad een aspect dat in acht
moet worden genomen. Maar deze proefvelden alleen kunnen niet volstaan,
nu zij geen correct beeld kunnen scheppen voor de schade gespreid over een
hele regio of zelfs het volledige grondgebied net omdat het proefvelden
betreft die slechts hier en daar op het Vlaamse grondgebied - vaak op een
landbouwkundig strategische plaats - werden ingeplant. Het advies van het
Departement Landbouw en Visserij dat gebaseerd is op de resultaten van de
proefvelden is bijgevolg minstens onvolledig. De schattingscommissies en
de onafhankelijke landbouwdeskundigen die als expert optreden, hebben
immers echt een zicht op de schade in heel Vlaanderen, terwijl de
proefvelden maar een beperkte kijk geven op de schade. Immers is het aantal
proefvelden beperkt en worden op elk proefcentrum slechts een beperkt
aantal teelten verbouwd.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-12/26
[…] Zoals verzoekers hoger reeds hebben duidelijk gemaakt, behoorde het
tot de essentiële taak van verwerende partij om een onderzoek te doen naar
alle teelten die konden getroffen zijn door de droogte van 2019.
Uit de memorie van antwoord en het administratief dossier dat verwerende
partij aan Uw Raad overmaakte, is gebleken dat verwerende partij dit
onderzoek klaarblijkelijk zelf niet heeft gevoerd.
Los van het feit dat op deze manier de manifeste inbreuk op de
zorgvuldigheidsplicht als bijzondere toepassing van de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur is bewezen, hebben verzoekers zelf een
landbouwexpert opdracht gegeven om het werk dat verwerende partij
behoorde te doen in hun opdracht uit te voeren.
Mevrouw […], onafhankelijk landbouwexpert, bevestigt in haar verslag dat
zij over heel Vlaanderen vaststellingen deed van aanzienlijke schade in alle
klassieke landbouwgewassen.
Het verslag dat verzoekers recent mochten ontvangen […] vermeldt
volgende persoonlijke vaststellingen van de deskundige :
‘Teelten oppervlaktes en gemiddelde (voorlopige) schattingsprecentages:
Vaststellingen in volgende teelten met indicatie (circa) van het aantal
bezochte hectares:
AKKERBOUW
bewaaraardappelen
circa 3.500 ha
30-40%
vroege aardappelen
circa 300 ha
40-65%
primeuraardappelen
circa 25 ha
gemiddeld 45%
pootaardappelen
circa 1.100 ha
40-50%
maïs (korrel- en silo-)
circa 2.500 ha
40-80%
grasland
circa 1.000 ha
35-80%
graszaad
circa 200 ha
40-65%
ajuinen
circa 250 ha
50-80%
tarwe
10-15% ()
gerst
10-15% ()
wortelen
circa 150 ha
gemiddeld 50%
vlas
circa 1.200 ha
gemiddeld 35%
(*) te laag schadepercentage voor tegemoetkoming Rampenfonds
GROENTEN (open lucht)
Diverse koolsoorten:
bloemkool (1e en 2e vrucht) (30-55%), spruitkool (30%), witte kool
(40%), rode kool (30%), koolrabi, koolraap
bonen
circa 140 ha
35-80%
knolselder
circa 15 ha
50-100%
courgettes
circa 35 ha
30-70%
prei
circa 40 ha
gemiddeld 35%
schorseneer
circa 25 ha
gemiddeld 35%
spinazie
circa 25 ha
20-50%
erwten
circa 40 ha
30-40%
FRUIT
appel, peer, framboos, aardbei
(60%, 40%, 50%, 40%)
SIERTEELT
Sierteeltgewassen, bloemen- en boomkwekerijen in de streek van
West-Vlaanderen (Maldegem, Beernem, Wingene, Houthulst),
Oost-Vlaanderen (Aalst), Limburg en de Kempen (Retie, Dessel, …)
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-13/26
werden tevens zwaar aangetast door de droogte en vooral door de
hittegolven met verschroeiende hitte als oorzaak.
De gemeentelijke schattingscommissies laten de opmeting van dergelijke
schade over aan experten, ze hebben té weinig kennis in deze materie.’
Uit de bijlage bij dit verslag blijkt dat de onafhankelijk landbouwexpert in
alle provincies en in tientallen verschillende gemeenten verspreid over het
ganse Vlaamse land vaststellingen deed.
Waar het administratief dossier van verwerende partij uitblinkt in
afwezigheid van informatie, brengen verzoekers afdoende bewijs naar voor
dat er wel degelijk in heel Vlaanderen in vele andere teelten dan de negen die
werden erkend in de bestreden beslissing aanzienlijke schade was die in
aanmerking moet komen voor vergoeding.
Deskundige […] stelt in haar verslag […] ten andere ook duidelijk dat er
sprake is van een veralgemeende schade in heel Vlaanderen.
[…] Verder valt landbouwkundig niet te begrijpen waarom bijvoorbeeld
wortelen wel werden erkend terwijl schorseneer, chicorei en witloofwortels
niet werden erkend als getroffen teelten. Nochtans hebben deze drie laatste
teelten een totaal vergelijkbaar groeipatroon.
Met andere woorden werden de niet-erkende teelten schorseneer, chicorei en
witloofwortels op exact dezelfde manier getroffen door de droogte van 2019
als de erkende teelt wortelen.
Dit bewijst nog maar eens hoe arbitrair verwerende partij kwam tot de
erkenning van slechts negen teelten.
[…] Ook de specifieke teelten van verzoekers gras en maïs hebben heel hard
te lijden gehad onder de zonnebrand.
Grasland stopt immers bij zonnebrand gewoon met groeien omdat de
sapstroom stilvalt en het gras verschroeit.
Maïs wordt evenzeer door zonnebrand getroffen omdat daardoor geen
bevruchting meer mogelijk is en de plant dus minder maïskolven zal dragen.
Het zijn precies deze maïskolven die de waarde van de teelt bepalen, zowel
voor snijmaïs die wordt gehakseld voor veevoeding als de korrelmaïs die
wordt gedorst voor het graan.
Uit het deskundigenverslag […] blijkt alvast dat deze beide teelten van
verzoekende partijen heel ernstig werden getroffen :
Voor maïs weerhield de landbouwexperte een schade van 40 tot 80 %, voor
grasland een schade van 35 tot 80 % en voor graszaad een schade van 40 tot
65 %. […]
[…] Hoewel verzoekers er vooreerst van overtuigd zijn dat de
veralgemeende schade zich wel heeft gemanifesteerd in heel Vlaanderen
voor meer dan de negen erkende teelten, gaat verwerende partij bovendien
onterecht uit van de verkeerde premisse dat de veralgemeende schade zich
per teelt op het hele Vlaamse grondgebied zou moeten manifesteren.
Art. 2 § 2 in fine van de wet van 12 juli 1976 betreffende het herstel van
zekere schade veroorzaakt aan private goederen door natuurrampen neemt
niet weg dat er in bepaalde regio’s of gemeenten wel schade aan bepaalde
teelten een landbouwramp betreffen.
Dit artikel wordt dan ook op pagina 4 van de memorie van antwoord
verkeerdelijk beperkt benadrukt. De geografische uitgestrektheid slaat
namelijk op het toepassingsgebied van de wet. Dit staat een regionale
erkenning van bepaalde teelten niet in de weg: […].
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-14/26
Verweerster trekt de argumentatie van verzoekers opzettelijk in het
belachelijke door te stellen dat ‘de beoordeling van de veralgemeende schade
geenszins op perceelsniveau mag gebeuren’. Verzoekers hebben evenwel
van bij aanvang duidelijk gemaakt dat zij opmerkten dat een afzonderlijke
geografische beoordeling per gemeente, landbouwstreek of provincie en per
teelt klaarblijkelijk niet werd uitgevoerd.
Dit betreft geenszins een loutere wettigheidskritiek, nu de betrokken
reglementering een erkenning per regio niet in de weg staat.
Nergens schrijft de regelgeving voor dat een beoordeling op niveau van het
Vlaams Gewest moet gebeuren. Dergelijke lezing die verwerende partij er
blijkbaar op nahoudt, voegt ten onrechte een voorwaarde toe aan de wet.
Tweede onderdeel: Budgettaire redenen kunnen niet volstaan om het
uitsluiten van droogteschade te staven.
[…] Verweerster tracht te bewijzen dat de bestreden beslissing niet beperkt
werd tot negen teelten omwille van budgettaire redenen door te verwijzen
naar het administratief dossier:
‘Uit geen enkel stuk blijkt dat de erkenning van de landbouwramp voor
9 teelten louter gebeurde op grond van budgettaire redenen.’ […]
Evident zal verwerende partij nergens in haar besluitvorming expliciet
vermelden dat zij om budgettaire redenen bepaalde teelten niet erkent omdat
dit tot een budgettair fiasco zou leiden. Verzoekers verwezen evenwel naar
het gigantische hiaat tussen enerzijds de aangegeven schade en anderzijds de
‘erkende’ schade, waaruit het financieel motief kan worden afgeleid.
Dit alles klemt des te meer wanneer blijkt dat verwerende partij zelf aan het
Departement Landbouw en Visserij heeft aangegeven welke teelten zij wou
erkennen en waarvoor er onderzoek diende te worden gevoerd. Dit is
natuurlijk een manier bij uitstek om het budget onder controle te houden.
Door minder teelten te erkennen, zal de overheid natuurlijk ook minder
tegemoetkoming moeten uitkeren.
De totale schade bedraagt volgens de eigen stukken van verweerster uit alle
ontvangen PV’s tot vaststelling 161,7 miljoen euro voor alle 172 getroffen
teelten samen. Zoals in het inleidend verzoekschrift reeds uitgebreider werd
uiteengezet, is de werkelijke totale schade ingevolge de landbouwramp op
het gehele grondgebied nog veel hoger.
Daar tegenover staat de schampere 69 miljoen euro schade voor de
weerhouden teelten.
Door zich te beperken tot slechts negen teelten heeft verwerende partij zowat
2/3 van budgettaire last kwijt gespeeld.
[…] Er liggen geen objectieve stukken voor die staven dat aan de
niet-weerhouden teelten ter waarde van bijna 100 miljoen euro geen
veralgemeende schade kon worden vastgesteld. Zo kunnen verzoekende
partijen zich uiteraard niet van de indruk ontdoen dat dit (begrijpelijke, doch
onregelmatige) financieel motief de doorslag heeft gegeven in het bepalen
van de erkende teelten.
Het verslag van onafhankelijk landbouwexpert […] bewijst alvast dat er wel
degelijk een aanzienlijke en veralgemeende schade was in andere teelten,
dewelke zeker voor vergoeding in aanmerking kwam.
Derde onderdeel: Door enerzijds wel de droogte van 2019 te erkennen voor
negen specifieke teelten maar anderzijds diezelfde droogte voor andere
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-15/26
zwaar getroffen teelten niet te erkennen, begaat verwerende partij een
inbreuk op het gelijkheidsbeginsel.
[…] Opnieuw verwijt verwerende partij aan verzoekers dat zij zaken niet
bewijzen die enkel aan verweerster zelf gekend zijn, en die zij zelfs niet
meedeelt na uitdrukkelijke vraag van verzoekers […].
Verweerster stelt namelijk in haar memorie van antwoord […]:
‘Vastgesteld moet worden dat verzoekende partijen ingaan op het
weerfenomeen, maar nergens aantonen dat de vastgestelde schade in de
diverse jaren identiek is.’
Verweerster vraagt dus van verzoekende partijen dat zij zouden aantonen dat
de schade zoals geleden in Vlaanderen door de landbouwramp in de zomer
van 2019, identiek is aan de schade van de voorgaande jaren waarbij wel een
ruimere erkenning gebeurde.
[…] Vooreerst vereist het gelijkheidsbeginsel geenszins dat het gaat om
identieke schade, zoals verweerster ten onrechte voorhoudt. Het
gelijkheidsbeginsel houdt in dat een ongelijke behandeling van vergelijkbare
gevallen of een gelijke behandeling van niet-vergelijkbare gevallen
verboden is, tenzij daarvoor een objectieve en redelijke verantwoording
bestaat. […]
Bovendien hebben verzoekende partijen van verweerster nooit de nodige
stukken ontvangen die de identieke schade - of minstens de vergelijkbare
situatie - zeer concreet zou kunnen aantonen.
Verzoekende partijen verklaren zich nader:
Een vergelijking op grond van de ingediende PV’s van vaststelling opgelijst
per jaar volgens teelt, gemeente (of regio) en percentage schade werd nooit
door verwerende partij opgemaakt, minstens heeft zij dit stuk nooit aan
verzoekers willen overmaken […]. De vergelijkbare schade concreet
aantonen op deze grond wordt zo dus door verweerster zelf onmogelijk
gemaakt.
Een vergelijking op grond van de onderzoeksrapporten per teelt, brengt
evenmin soelaas, aangezien enkel voor de negen teelten die werden
goedgekeurd door de Vlaamse regering, een dergelijk onderzoeksrapport
werd opgesteld, minstens bijgevoegd. Opnieuw maakte verweerster het zelf
onmogelijk om voor de overige 162 teelten de vergelijkbare situatie ten
aanzien van de voorgaande jaren concreet aan te tonen.
[…] Wat daarentegen wél voldoende voorligt, is dat zowel verzoekers als
verschillende andere landbouwers (onder meer de veertien tussenkomende
partijen) schade hebben ondervonden ingevolge de droogteschade aan
verschillende teelten. Dit blijkt ontegensprekelijk uit de voorliggende PV’s
van vaststelling […].
Bovendien staat vast dat ook voorgaande jaren landbouwers schade hebben
ondervonden aan diezelfde teelten ingevolge de droogte. Verzoekers
verwezen in hun verzoekschrift reeds uitvoerig naar de erkenningsbesluiten
en de droogteschadedossiers voor de landbouwrampen die zich
manifesteerden in 2018 en 2017.
Verzoekende partijen tonen bijgevolg de vergelijkbare situatie waarin zij
zich bevinden in vergelijking met de droogteschadedossiers inzake de
landbouwrampen in 2017 en 2018 wél aan.
Bovendien heeft ook de onafhankelijk landbouwexpert […] in haar verslag
de vergelijking gemaakt met de jaren 2017 en 2018 waarbij zij tot de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-16/26
vaststelling komt dat er in 2019 meer schade werd veroorzaakt dan in 2017
en 2018!
In 2017 werd een algemene erkenning weerhouden bij het besluit van de
Vlaamse regering van 22 september 2017 houdende erkenning van de
droogte van 1 april tot en met 30 juni 2017 als landbouwramp en de
afbakening van de geografische uitgestrektheid en de getroffen teelten van
die ramp. […]
Ook in 2018 werd een algemene erkenning weerhouden bij het besluit van de
Vlaamse regering van 26 oktober 2018 houdende erkenning van de droogte
tussen 2 juni 2018 en 6 augustus 2018 als landbouwramp en de afbakening
van de geografische uitgestrektheid en de getroffen teelten van die ramp.
[…]
Waar de getroffen landbouwers in 2017 en 2018 door de ruime omschrijving
in het erkenningsbesluit wél een tegemoetkoming konden genieten, wordt
deze mogelijkheid door de bestreden beslissing voor verzoekers uitgesloten.
Dit is een on(grond)wettige ongelijkheid.
Vierde onderdeel: De drempel voor het bekomen van een tegemoetkoming
mag niet bewust onhaalbaar worden gemaakt en de hoogdringendheid mag
geen excuus vormen om het dossier niet zorgvuldig voor te bereiden en te
beoordelen.
[…] Door de erkenning als landbouwramp té nauw af te bakenen, schendt
verwerende partij wel degelijk het beginsel van de fair play. Verwerende
partij verhindert op deze wijze namelijk dat de betrokken landbouwers die
teeltschade hebben ondervonden, ingevolge de uitzonderlijke droogte van
2019, een aanvraag tot schadevergoeding kunnen indienen.
[…] Verweerster meent dat er geen ‘recht’ bestaat op de erkenning als
landbouwramp, waardoor de uitoefening van dit recht dan ook niet
belemmerd wordt door de bestreden beslissing. Naast een misplaatste
ontkenning van de geleden schade door verzoekers en hun recht op
tegemoetkoming, is dit bovendien een juridisch verkeerde aanname.
[…] De betrokken wetsartikelen laten er namelijk geen twijfel over bestaan
in hun bewoordingen. De schade geeft aanleiding tot een financiële
tegemoetkoming wanneer zij veroorzaakt wordt door een landbouwramp.
De wetgever liet hier geen discretionaire bevoegdheid voor verwerende
partij omdat de wet precies uitdrukkelijk niet stelt dat de schade aanleiding
kan geven tot een tegemoetkoming. In tegendeels is er sprake van een
gebonden bevoegdheid nu de wetgever poneert dat de schade aanleiding
geeft tot een financiële tegemoetkoming.
De bepalingen die van kracht zijn op de droogte in de zomer van 2019 zijn
meer in het bijzonder de artikelen 1 - 2 van de wet van 12 juli 1976
betreffende het herstel van zekere schade veroorzaakt aan private goederen
door natuurrampen. […]
Voormelde regelgeving maakt noch de tegemoetkoming in de schade, noch
de erkenning van de landbouwramp tot een facultatief gegeven.
Dat verweerster haar plichten hierin niet erkent, is veelzeggend en verklaart
waarom zij wellicht - volkomen tegen de wettelijke bepalingen in - van
oordeel is dat zij arbitrair mag bepalen wie een tegemoetkoming kan krijgen
voor de geleden schade en wie niet.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-17/26
[…] Dat verweerster bovendien bewust opdracht heeft gegeven aan het
Departement Landbouw en Visserij om enkel een advies te maken
aangaande negen vooraf bepaalde teelten, is nog treffender.
Het beginsel van fair play (‘due process’) houdt namelijk in dat het bestuur
zich niet van onfatsoenlijke middelen mag bedienen om de burger in het
verkrijgen van zijn recht te hinderen, o.m. door het achterhouden van
relevante gegevens of het verstrekken van onjuiste gegevens, het uitstellen of
het niet nemen van beslissingen waarbij de burger belang heeft, het
toepassen van een vertragingstactiek of het handelen met overdreven spoed.
[…]
Welnu als verwerende partij aan het Departement Landbouw en Visserij
slechts voor een beperkt aantal teelten een advies vraagt, is het logisch dat zij
achteraf op basis van dit advies kan zeggen dat er geen erkenning kan zijn
voor andere teelten omdat er geen advies voorligt dat daartoe aanleiding
geeft. Precies deze bewust gelimiteerde vraag tot advies zorgt er voor dat er
achteraf kan worden gezegd dat er geen andere teelten moeten erkend
worden. Het is precies die bewuste beperking vooraf die een onfatsoenlijke
handeling betreft die in strijd is met het fair play beginsel. Minstens is
dergelijke beperking van de informatie die verwerende partij vroeg aan het
Departement Landbouw en Visserij een manifeste inbreuk op de
zorgvuldigheidsplicht als bijzondere toepassingen van de algemene
beginselen van behoorlijk bestuur. Bij de voorbereiding van haar beslissing
behoort de verwerende partij zich immers volledig te informeren.
Op elk bestuur rust in het kader van de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur en meer in het bijzonder van het zorgvuldigheidsbeginsel immers
een onderzoeksplicht:
[…]
Minstens komt vast te staan dat verwerende partij niet zorgvuldig is te werk
gegaan door vooraf zelf een selectie te maken tot negen teelten en
daaromtrent advies te vragen van de administratie. Als zorgvuldige overheid
had zij immers moeten onderzoeken welke teelten in aanmerking kwamen
voor erkenning en niet louter zelf een selectie maken waarover later een
advies werd gevraagd.
[…] Verwerende partij heeft voor het uitvaardigen van haar besluit
bovendien de hoogdringendheid ingeroepen om haar Besluit niet
voorafgaand te moeten voorleggen aan Uw Raad. Hoewel verzoekers zich
kunnen vinden in de lovenswaardige betrachting van verwerende partij om
de schadelijders zo spoedig mogelijk te vergoeden, mag dit geen excuus zijn
om het dossier onzorgvuldig te behartigen.
Wanneer alle teelten worden erkend, kan de uiteindelijke beoordeling of een
betrokken landbouwer recht heeft op een tegemoetkoming in concreto
plaatsvinden. Aangezien de erkenning voor de droogteschade van 2019
daarentegen slechts voor 9 teelten geldt, worden alle overige teelten en
schadelijders reeds bij voorbaat uitgesloten. Zeker nu verwerende partij - in
tegenstelling tot de voorgaande jaren - voor de droogte in 2019 niét alle
teelten heeft erkend, diende zij bijgevolg nóg zorgvuldiger te zijn
omgesprongen in haar besluitvorming, quod non.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-18/26
De verzoekers benadrukken in hun laatste memorie nog dat het
verslag van de betrokken onafhankelijke landbouwexpert niet kan worden
“weggezet als slechts één expertenverslag”, dat het aan de verwerende partij
toekomt om aan te tonen dat zij met de vereiste zorgvuldigheid heeft gehandeld,
dat de wet van 12 juli 1976 niet verbiedt dat de landbouwramp afgebakend wordt
tot een “beperkt aantal gemeenten”, dat de verwerende partij wel degelijk heeft
doen blijken van de intentie om “de impact op de budgetten te willen temperen” en
dat de erkenning als landbouwramp van de droogte in 2018 op een andere wijze
werd afgehandeld en beoordeeld.
Beoordeling
A. Eerste onderdeel
Artikel 1, § 1, van de wet van 12 juli 1976, die overeenkomstig
artikel 31 van het decreet van 5 april 2019 de rechtsgrond vormt voor het bestreden
besluit van de Vlaamse regering, bepaalt dat “onder de bij deze wet bepaalde
voorwaarden […] de rechtstreekse, materiële en zekere schade […] aan private
lichamelijke goederen, roerende en onroerende, veroorzaakt door de in artikel 2
bepaalde schadelijke feiten” aanleiding geeft tot een financiële tegemoetkoming.
In artikel 2, § 1, van de wet van 12 juli 1976 worden landbouwrampen als
schadelijke feiten in aanmerking genomen. Tot die rampen worden gerekend “de
natuurverschijnselen met uitzonderlijk karakter of van uitzonderlijke hevigheid
[…] die enkel belangrijke en algemene vernielingen hebben teweeggebracht van
gronden, teelten of oogsten”.
Uit de aangehaalde bepalingen vloeit onder meer voort dat er
voor de erkenning van een landbouwramp sprake moet zijn van “belangrijke en
algemene vernielingen” aan gronden, teelten of oogsten.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-19/26
Omtrent de omvang van de schade en de getroffen teelten wordt
in de nota aan de Vlaamse regering bij het voorontwerp van besluit van de Vlaamse
regering, dat het bestreden besluit is geworden, het volgende gesteld:
“De Vlaamse steden en gemeenten stelden in totaal 6.857 processen-verbaal
op voor de uitzonderlijke weersfenomenen van 2019. De totale schade
bedraagt 161,7 miljoen euro met een gemiddelde van 23.582 euro per
proces-verbaal.
Er werd voor 172 verschillende teelten schade gemeld door de lokale
besturen. Op basis van een experten beoordeling is veralgemeende schade
echter enkel opgetreden aan:
- fruitteelten (zonnebrand): appel, peer, rode bessen, kiwibes, framboos;
- andere gewassen (droogte): wortelen, uien, bonen, knolselder.
Ook andere gemeenten dan de 96 gemeenten die opgelijst zijn door het KMI
meldden droogteschade. Gelet op het feit dat het KMI expliciet wijst op de
beperkingen van haar analyse, de diffuse spreiding van de betrokken
gemeenten over het Vlaams grondgebied en het gegeven dat de
gemeentelijke schadevaststellingscommissies ook in die andere gemeenten
effectieve droogteschade vaststelden aan bovenvermelde teelten en dit
formeel acteerden in processen-verbaal, wordt het grondgebied van het
Vlaamse Gewest afgebakend als geografische scope voor de droogteschade.
De budgettaire meerkost hiervan (i.e. 300 vs 96 gemeenten) wordt geraamd
op 1,6 miljoen euro.”
Met de “experten beoordeling” waarvan gewag wordt gemaakt
in de nota aan de Vlaamse regering, wordt klaarblijkelijk verwezen naar het advies
van het departement Landbouw & Visserij van 17 maart 2020 en het nadien
aangepaste advies van 10 april 2020 over “teelten landbouwramp 2019”. Deze
“experten-adviezen” vermelden dat ze gebaseerd zijn op “de wetenschappelijke
informatie die ter beschikking gesteld werd door onderzoeksinstellingen
(proefcentrum fruitteelt, INAGRO, Provinciaal Proefcentrum voor de Groenteteelt
Oost-Vlaanderen - PCG en het proefstation voor de groenteteelt - PSKW), de
markt- en prijsinformatie van het Verbond van Belgische Tuinbouwveilingen en
individuele producentenorganisaties (INGRO)”.
Wat betreft de schade door zonnebrand wordt in het advies van
10 april 2020 dat tot stand is gekomen in “samenwerking met de verschillende
betrokken onderzoekcentrums en op basis van hun communicatie en/of expertise”,
aangenomen dat de meerjarige fruitteelten, zoals appel, peer, rode bes, kiwibes en
framboos het meest schade hebben geleden door zonnebrand, terwijl bij andere
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-20/26
teelten de schade kleiner is wegens “diverse teeltmogelijkheden, meerdere
plantdata, meerdere fases van bloei, vruchtzetting en oogst waardoor er bepaalde
periodes tijdens de oogst minder kans op zonnebrand kan plaats gevonden
hebben”.
Over de langdurige droogte van juli tot 22 september 2019 wordt
in het advies van 10 april 2020 opgemerkt dat een aantal teelten, meer bepaald
uien, bonen, wortelen en knolselder, aanzienlijk schade hebben geleden omdat de
droogte samenviel met hun groeiperiode. Het advies geeft aan dat deze
vaststellingen onderbouwd zijn door proeven die werden uitgevoerd in de
praktijkcentra voor groententeelt en door de gegevens die verzameld werden door
productenorganisaties. Tegelijk sluit het advies niet uit dat ook bij andere teelten
“her en der droogteschade opgetreden kan zijn“, zoals er “ieder jaar […] er wel
percelen [zijn] die minder opbrengst opleveren”, maar globaal gezien zou de
schade aan de betrokken teelten “niet echt aantoonbaar of beperkt” zijn.
Daarenboven bevat het administratief dossier een advies van het
Koninklijk Meteorologisch Instituut (KMI) van 25 september 2019 over “het
uitzonderlijke karakter van de hittegolf einde juli 2019 met betrekking tot schade
aan de appelteelt in Vlaanderen” en een advies van dezelfde instelling van
29 november 2019 over “het uitzonderlijke karakter van de droogte tijdens de
zomer 2019 in Vlaanderen”. In laatstvermeld advies wordt geconcludeerd dat de
terugkeerperiode van 15 of 20 jaar voor wat betreft de gecumuleerde
neerslaghoeveelheden en/of de waterbalans werd overschreden “in respectievelijk
166 of 96 gemeenten in Vlaanderen”.
De in het kader van het geding neergelegde stukken tonen aan
dat, voorafgaand aan het nemen van het bestreden erkenningsbesluit, de Vlaamse
regering werd ingelicht over de inhoud van de adviezen van het departement
Landbouw & Visserij, waarvan de deskundigheid door de verzoekers niet wordt
betwist, die een gemotiveerde onderbouwing bevatten voor de beperkte afbakening
van de landbouwramp tot negen specifieke teelten.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-21/26
Tegen deze “expertenbeoordeling”, waarop de bestreden
beslissing duidelijk is gebaseerd, stellen de verzoekers in wezen enkel tegenover
dat niet aan de hand van stukken wordt aangetoond dat de schade aan andere
teelten beperkt is. Evenmin zou op basis van de gegevens die voorkomen in het
voorliggende dossier, niet uitgesloten kunnen worden dat in welbepaalde regio’s of
gemeenten er toch sprake zou zijn van een landbouwramp als bedoeld in de wet
van 12 juli 1976. Zij halen ook een alleenstaand expertenverslag aan waaruit zou
blijken dat aan meerdere teelten veralgemeende schade kan worden vastgesteld.
Uit
de
nauwelijks
met
concrete
feiten
onderbouwde
uiteenzetting van de verzoekers, kan onmogelijk worden besloten dat de
verwerende partij ten onrechte heeft aangenomen dat de uitzonderlijke hitte en
droogte slechts bij negen teelten “belangrijke en algemene vernielingen” heeft
teweeggebracht, terwijl dat niet het geval is voor andere teelten of gewassen die
door dezelfde natuurverschijnselen weliswaar ook schade hebben geleden. Artikel
2, § 1, van de wet van 12 juli 1976 vereist voorts niet dat voor de erkenning als
landbouwramp per teelt moet overgegaan worden tot een “afzonderlijke
geografische beoordeling per gemeente, landbouwstreek of provincie”. In zoverre
de verzoekers menen dat de Vlaamse regering de onafhankelijkheid van het
onderzoek van de deskundigen niet in acht zou hebben genomen door een gericht
advies te vragen over de schade aan negen specifieke teelten en “niet over alle
teelten waarvoor een aangifte van droogteschade is gebeurd”, berust het
middelonderdeel op een volstrekt verkeerde lezing van het advies van het
departement Landbouw & Visserij van 10 april 2020. Met de zinsnede dat “de
administratie haar verwerking strikt [zal] aflijnen op de teelten die de Vlaamse
regering goedkeurde”, wordt immers aangegeven dat bij de administratieve
afhandeling
van
de
individuele
schadedossiers
enkel
een
financiële
tegemoetkoming zal worden uitgekeerd voor de schade aan teelten die door het
bestreden besluit worden aangeduid, niet meer en niet minder. Het feit dat de
verzoekers zelf expertise hebben ingewonnen over het veralgemeend karakter van
de schade die werd toegebracht aan andere teelten, neemt niet weg dat het
bestreden besluit gebaseerd is op adviezen van het departement Landbouw &
Visserij die tot stand zijn gekomen door een brede samenwerking van verscheidene
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-22/26
wetenschappelijke onderzoeksinstellingen, waarbij ook beroep werd gedaan op de
deskundigheid en de inzichten van andere relevante actoren.
Het eerste middelonderdeel is ongegrond.
B. Tweede onderdeel
Elke nota aan de Vlaamse regering moet een verplichte rubriek
bevatten waarin de budgettaire impact van het voorstel van beslissing duidelijk en
beargumenteerd wordt uiteengezet.
Het feit dat in de nota aan de Vlaamse regering bij het
voorontwerp van besluit wordt gesteld dat “[i]n alle geval […] de werkelijk te
vergoeden schade slechts een deel [bedraagt] van de 161,7 miljoen door de
gemeenten gerapporteerde schade” en dat “naar best vermogen [wordt] geschat dat
de budgettaire impact 20,7 miljoen euro bedraagt”, laat niet toe om aan te nemen
dat de Vlaamse regering de werkelijke omvang van de landbouwramp niet volledig
heeft willen erkennen teneinde de budgettaire impact ervan te matigen.
Het tweede middelonderdeel is ongegrond.
C. Derde onderdeel
Het gelijkheidsbeginsel houdt in dat een ongelijke behandeling
van vergelijkbare gevallen - of een gelijke behandeling van niet-vergelijkbare
gevallen - verboden is, tenzij daarvoor een objectieve en redelijke verantwoording
bestaat.
Wanneer de schending van het gelijkheidsbeginsel wordt
aangevoerd, komt het aan de verzoekende partij toe voldoende concrete elementen
aan te brengen die het mogelijk maken te onderzoeken of zij inderdaad ongelijk
behandeld wordt ten aanzien van anderen die in een gelijke of minstens
gelijkaardige situatie verkeren. Zij moet daarbij, in de eerste plaats, de
vergelijkbaarheid aantonen van haar eigen situatie met die van anderen en
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-23/26
vervolgens aantonen waarom de verschillende behandeling daarvan een
discriminatie uitmaakt.
Uit de beoordeling van het eerste middelonderdeel blijkt dat een
in rechte aanvaardbare verantwoording voorligt voor de verschillende behandeling
van, enerzijds de schade aan de negen teelten waarvoor de landbouwramp met het
bestreden besluit wordt erkend, en anderzijds de overige teelten, die hoewel ze ook
schade hebben geleden door dezelfde natuurverschijnselen maar waaromtrent niet
wordt aangenomen dat er sprake is van een schadelijk feit in de zin van artikel 2,
§ 1, 2°, van de wet van 12 juli 1976.
In zoverre de verzoekers verwijzen naar de erkenning als
landbouwramp van de droogteperiodes in de jaren 2017 en 2018, die betrekking
hadden op een veel ruimer aantal teelten, tonen zij niet met concrete en
overtuigende gegevens aan dat er sprake is van vergelijkbare toestanden die door
de verwerende partij ongelijk werden behandeld. Voorts kan de burger uit de
erkenning van een welbepaald natuurverschijnsel als landbouwramp niet zonder
meer de rechtmatige verwachting putten dat de overheid ook alle toekomstige
vergelijkbare natuurverschijnselen die schade hebben veroorzaakt op dezelfde
wijze als (landbouw)ramp zal erkennen.
Het derde onderdeel is ongegrond.
D. Vierde onderdeel
Het geschonden geachte fairplaybeginsel vereist niet alleen dat
een onzorgvuldig optreden van de overheid voorligt, maar bovendien dat hieraan
moedwilligheid ten grondslag ligt, hetgeen veronderstelt dat de verzoekers
aantonen dat de overheid te dezen met enige kwade trouw zou hebben gehandeld
en met opzet zou hebben gepoogd hen in de uitoefening van hun rechten te
belemmeren.
Met de enkele bewering dat de landbouwramp op onzorgvuldige
wijze zou zijn afgebakend door slechts de schade aan negen teelten te erkennen,
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-24/26
maken de verzoekers niet aannemelijk dat het bestreden reglementair besluit
genomen werd op grond van het kwaadwillige opzet van de Vlaamse regering om
de uitoefening van hun rechten te schaden of volledig te verhinderen.
23.
Het vierde middelonderdeel is ongegrond.
E. Conclusie
Het enige middel is in al zijn onderdelen ongegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het beroep.
-
De verzoekers worden verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 400 euro, elk voor de helft, een
bijdrage van 20 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die
verschuldigd is aan de verwerende partij.
De tussenkomende partijen worden verwezen in de kosten van de
tussenkomst, begroot op 2.100 euro, elk voor een veertiende.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op dertig mei tweeduizend vierentwintig, door
de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Peter Sourbron,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
VII-40.908-25/26
Elisabeth Impens
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.259.913
Carlo Adams
VII-40.908-26/26
