Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611 (2024-09-13)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.611 van 13 september 2024 Economische zaken - Economische
steun (subsidies , premies) Beslissing : heropening debatten prejudiciële
vraag Aanvullend verslag
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
XIV KAMER
ARREST
nr. 260.611 van 13 september 2024
in de zaak A. 238.942/XIV-39.418
In zake :
LIDL BELGIUM GMBH & CO KG
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Jens Mosselmans, Stef Feyen en Antoine Georis
kantoor houdend te 1000 Brussel
Terhulpsesteenweg 120
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN
GASMARKT (VREG)
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Cedric Degreef
kantoor houdend te 1050 Brussel
Marsveldplein 5
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 24 april 2023, strekt tot de nietigverklaring van de
beslissing van 22 februari 2023 van de VREG “met betrekking tot de aanleg en het
beheer van een directe lijn door LIDL BELGIUM GmbH & Co.KG, gesitueerd
tussen een bestaande windturbine gelegen te 3600 Genk, Hermeslaan 28, en een
distributiecentrum gelegen te 3600 Genk, Hermeslaan 40”.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-1/40
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft een verslag
opgesteld.
De verzoekende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het
geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft een laatste
memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 26 juni 2024.
Staatsraad Kaat Leus heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Antoine Georis, die verschijnt voor de verzoekende
partij en advocaat Cedric Degreef, die verschijnt voor de verwerende partij, zijn
gehoord.
Eerste auditeur Alexander Van Steenberge heeft advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Op 20 juli 2022 vraagt de verzoekende partij de Vlaamse
Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt (hierna: de VREG) om haar
toelating te verlenen voor de aanleg en het beheer van een directe lijn tussen een
bestaande windturbine gelegen te 3600 Genk, Hermeslaan 28, op het perceel dat
kadastraal gekend is als H2n155, en een distributiecentrum gelegen te 3600 Genk,
Hermeslaan 40, op het perceel dat kadastraal gekend is als H1d8.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-2/40
De aanvraag van de verzoekende partij heeft betrekking op een
bestaande productie-installatie (windturbine) die reeds op 14 november 2016, dit is
vóór 1 januari 2019, op het elektriciteitsdistributienet werd aangesloten.
3.2.
Met een beslissing van 22 februari 2023 weigert de VREG, na
analyse, de toelating te verlenen op grond van de volgende overwegingen:
“[…]
2. Analyse en beoordeling
2.1. Bespreking weigeringsgronden2.1.1. Eerste weigeringsgrond: installaties
gelegen achter verschillende toegangspunten worden met elkaar verbonden
De VREG kan ten eerste de aanvraag weigeren indien de aanleg van de directe lijn
tot gevolg heeft dat installaties die achter verschillende toegangspunten liggen,
met elkaar worden verbonden.
In artikel 2.2.43 van het Technisch Reglment voor de Distributie van Elektriciteit
in het Vlaamse Gewest […] (hierna ’TRDE’) is als volgt het verbod op een
achterliggende verbinding bepaald: ‘Installaties gelegen achter verschillende
toegangspunten
mogen
zonder
expliciete
toestemming
van
de
elektriciteitsdistributienetbeheerder op geen enkele manier met elkaar verbonden
worden.’
Door de aanleg van de beoogde directe lijn zou er geen sprake zijn van twee (of
meer) installaties gelegen achter verschillende toegangspunten op hetzelfde net,
die via de directe lijn met elkaar verbonden zouden worden. Immers, het eigen,
bestaande toegangspunt (voor injectie) tot het elektriciteitsdistributienet van de
windturbine zou worden opgeheven en de windturbine zou middels de directe lijn
worden verbonden met één afnemer, m.n. het distributiecentrum van Lidl, dat
beschikt over een eigen toegangspunt (voor afname) tot het
elektriciteitsdistributienet. Bijgevolg zou de windturbine via slechts één
toegangspunt, m.n. dat van het distributiecentrum als afnemer, met het
elektriciteitsdistributienet worden verbonden.
Fluvius gaf in zijn advies van 21 september 2022 aan geen opmerkingen te hebben
over de eerste weigeringsgrond.
Er zijn bijgevolg geen redenen om de aanvraag te weigeren op basis van de eerste
weigeringsgrond.
2.1.2. Tweede weigeringsgrond: de rechten van afnemers worden niet
gewaarborgd
De VREG kan ten tweede de aanvraag weigeren indien de aanleg van de directe
lijn tot gevolg heeft dat de rechten van afnemers niet worden gewaarborgd.
Bij de beoordeling van deze weigeringsgrond gaat de VREG dus na of en in welke
mate bij de aanleg van de directe lijn de rechten van de afnemer worden
gevrijwaard. Voorbeelden van de rechten van de afnemer, die gewaarborgd
moeten worden, zijn
- vrije leverancierskeuze […] ;
- kwaliteit van de dienstverlening bij stroomonderbrekingen;
- kwaliteit van de netspanning;
- toezicht door de regulator op de hoogte van de aan de afnemer aangerekende
tarieven;
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-3/40
- tal van sociale openbaredienstverplichtingen die rusten op de leverancier en
netbeheerder voor een huishoudelijke afnemer. […]
Ter waarborging van de rechten van de afnemer is het vereist dat de afnemer de
netgebruiker is op het toegangspunt voor afname op de aansluiting met het
elektriciteitsdistributienet. De VREG gaat in dat kader na of er een apart
toegangspunt is, meer bepaald een afnamepunt, voor elke woon- of
bedrijfseenheid, zoals voorgeschreven door artikel 4.1.1, §1 van het TRDE.
Voormeld artikel luidt als volgt: ‘Aan elke aansluiting op het
elektriciteitsdistributienet wordt één individueel toegangspunt toegekend per
woon- of bedrijfseenheid, behoudens de uitzonderingen zoals bepaald in artikel
4.7.1, §2 van het Energiedecreet.’
De afnemer van de beoogde directe lijn, het distributiecentrum van Lidl, heeft zijn
eigen toegangspunt voor afname tot het elektriciteitsdistributienet en zal dit
behouden bij de aanleg van de beoogde directe lijn.
Fluvius gaf in zijn advies van 21 september 2022 aan geen opmerkingen te hebben
over de tweede weigeringsgrond.
Er zijn bijgevolg geen redenen om de aanvraag te weigeren op basis van de tweede
weigeringsgrond.
2.1.3. Derde weigeringsgrond: er is niet voldaan aan de toelatingsvoorwaarden
vastgesteld door de Vlaamse Regering
De VREG kan ten derde de aanvraag weigeren indien er niet is voldaan aan de
toelatingsvoorwaarden die de Vlaamse Regering heeft vastgesteld.
Tot op heden heeft de Vlaamse Regering, ter uitvoering van artikel 4.5.1, §2 van
het Energiedecreet, nog geen voorwaarden vastgelegd waaraan een directe lijn die
de grenzen van de eigen site overschrijdt, moet voldoen om te worden toegelaten.
Er zijn bijgevolg geen redenen om de aanvraag te weigeren op basis van de derde
weigeringsgrond.
2.1.4. Vierde weigeringsgrond: de veiligheid van het net van de netbeheerder in
wiens geografisch gebied de directe lijn is gelegen, komt aantoonbaar in het
gedrang
De VREG kan ten vierde de aanvraag weigeren indien de aanleg van de directe
lijn tot gevolg zou hebben dat de veiligheid van het net van de netbeheerder in
wiens geografisch gebied de directe lijn is gelegen, aantoonbaar in het gedrang
komt.
In zijn mededeling van 3 maart 2020 inzake gesloten distributienetten,
privédistributienetten, directe lijnen en directe leidingen verduidelijkt de VREG
dat de aanleg van een directe lijn enkel kan worden geweigerd indien de
netbeheerder, in zijn advies, kan motiveren dat de veiligheid van het net
aantoonbaar in het gedrang komt door de aanleg van de directe lijn, hetgeen niet
ondervangen wordt door eisen gesteld in geldende regelgeving, en evenmin te
remediëren valt middels specifieke voorwaarden die de VREG aan de toelating
kan verbinden. […]
Veiligheidseisen met betrekking tot het elektriciteitsdistributienet zijn opgenomen
in o.a. wetgeving en technische voorschriften van de netbeheerder. Het komt aan
de netbeheerder toe om de netgebruiker in te lichten over deze eisen in het kader
van de aanvraag tot aansluiting van een productie-installatie.
Mits naleving van de geldende regelgeving brengt de aanleg en het beheer van de
beoogde directe lijn de veiligheid van het net van de netbeheerder niet
aantoonbaar in het gedrang, zoals blijkt uit het advies van Fluvius. Fluvius gaf in
zijn advies van 21 september 2022 immers aan geen opmerkingen te hebben over
de vierde weigeringsgrond.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-4/40
Er zijn bijgevolg geen redenen om de aanvraag te weigeren op basis van de vierde
weigeringsgrond.
2.1.5. Eerste bijkomende beoordelingscriterium: de risico's inzake inefficiëntie
Onder het eerste bijkomende beoordelingscriterium gaat de VREG na of de aanleg
van de directe lijn, die een wijziging van de bestaande aansluiting van de
productie-installatie (de windturbine) inhoudt, het beheer en de uitbating van het
elektriciteitsdistributienet niet op dermate wijze beïnvloedt dat er sprake is van
inefficiëntie. Om dit concreet te beoordelen, gaat de VREG na welke gevolgen de
aanleg van de beoogde directe lijn zou hebben voor 1) de investeringen in de
netinfrastructuur uit het verleden en 2) de onthaalcapaciteit voor decentrale
productie in het betrokken gebied.
Middels de beoogde directe lijn zou de windturbine, die thans is aangesloten op
het elektriciteitsdistributienet via de middenspanningsfeeder gelegen op het
perceel met kadastraal perceelnummer H2m155 (hierna ’windturbine-feeder), van
voormelde feeder worden afgekoppeld en verbonden worden met het
distributiecentrum van Lidl, en meer bepaald aangesloten worden op de
middenspanningsfeeder van Lidl gelegen op het perceel met kadastraal
perceelnummer H1d8 (hierna ‘Lidl-feeder’).
2.1.5.1. Netinvesteringen uit het verleden
Uit het advies van Fluvius van 30 september 2022 blijkt ten eerste dat de
windturbine-feeder, na afkoppeling van de windturbine, nog steeds dienstig zal
zijn voor injectie, meer bepaald injectie afkomstig uit een bestaande
PV-installatie.
Uit het advies van Fluvius van 21 en 30 september 2022 blijkt voorts dat de
netbeheerder in 2016 heeft geïnvesteerd in de netinfrastructuur om de windturbine
te kunnen aansluiten op het middenspanningsnet. Het gaat in hoofdzaak om
kabelinfrastructuur die de windturbine verbindt met het middenspanningsnet.
Voor de aansluiting van de windturbine werd meer bepaald twee keer 140 meter
kabel aangelegd, in combinatie met een onderboring van de openbare weg. De
kosten van deze investering werden overeenkomstig artikel 6.4.13 van het
Energiebesluit […] deels gedragen door de aanvrager van de aansluiting van de
windturbine. Deze aanvrager droeg concreet de kosten voor de aanleg van twee
keer 10 meter kabel, d.w.z. de kosten in het geval de aansluiting zou zijn gemaakt
op het dichtstbijzijnde punt van het bestaande middenspanningsnet. De
windturbine werd in praktijk echter niet aangesloten op het dichtstbijzijnde punt
van het bestaande middenspanningsnet. Eveneens overeenkomstig artikel 6.4.13
van het Energiebesluit, was het verschil tussen de door de aanvrager te betalen
aansluitingskosten (berekend op basis van een aansluiting op het dichtstbijzijnde
punt) en de daadwerkelijke aansluitingskosten ten laste van de netbeheerder. Uit
het advies van Fluvius van 30 september 2022 blijkt dat de kosten voor de aanleg
van de kabels, ten laste van de netbeheerder, worden geraamd op 90 euro/meter
kabel, op basis van de destijds geldende prijzen. Het geraamde totaalbedrag van
deze kosten ten laste van de netbeheerder bedroeg derhalve 23.400,00 euro (90
euro/meter x 2 x 130m). Verder waren ook de kosten van de onderboring van de
openbare weg ten laste van de netbeheerder. Uit het advies van Fluvius van 30
september 2022 blijkt dat de netbeheerder de factuur van deze onderboring niet
meer ter beschikking heeft, zodat de precieze kostprijs hiervan niet gekend is. Uit
het advies van Fluvius van 21 en 30 september 2022 blijkt voorts dat, indien de
windturbine niet had moeten worden aangesloten op het middenspanningsnet, de
netbeheerder de hierboven vermelde investering in de netinfrastructuur ten
bedrage van minstens 23.400,00 euro niet zou hebben gedaan.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-5/40
De aanleg van de beoogde directe lijn houdt de afkoppeling van de windturbine
van het middenspanningsnet in. Hierdoor zou de kabelinfrastructuur tussen de
windturbine en de windturbine-feeder nutteloos worden, aangezien deze niet
langer een toegevoegde waarde zou bieden voor het elektriciteitsdistributienet.
Om bovenstaande redenen stelt de VREG vast dat de aanleg van de beoogde
directe lijn een onaanvaardbare inefficiëntie in het beheer en de uitbating van het
elektriciteitsdistributienet zou veroorzaken.
2.1.5.2. Onthaalcapaciteit voor decentrale productie
Ten tweede gaat de VREG na welke gevolgen de aanleg van de beoogde directe
lijn zou hebben voor de benutting van de beschikbare capaciteit van het
elektriciteitsdistributienet, waaronder de onthaalcapaciteit voor decentrale
productie, d.w.z. de capaciteit van het elektriciteitsdistributienet voor injectie van
decentraal geproduceerde elektriciteit.
Uit de adviezen van Fluvius blijkt dat de aanleg van de beoogde directe lijn de
volgende gevolgen zou hebben voor de benutting van de onthaalcapaciteit:
Op de windturbine-feeder: actueel bedraagt de benutte onthaalcapaciteit
voor decentrale productie 2,276 MW (176 W uit een PV-installatie en 2,1
MW uit de windturbine). Door de aanleg van de beoogde directe lijn zou
de benutte onthaalcapaciteit afnemen met 2,1 MW.
Op de Lidl-feeder: actueel bedraagt de benutte onthaalcapaciteit voor
decentrale productie 4,56 MW (2,46 MW uit een PV-installatie en 2,1
MW uit een windturbine […] ). Door de aanleg van de beoogde directe
lijn zou de benutte onthaalcapaciteit toenemen met 2,1 MW.
2.1.5.2.1. Windturbine-feeder
Het is inherent aan de aanleg van een directe lijn, met wijziging van de aansluiting
van een bestaande productie-installatie, dat er onthaalcapaciteit vrijkomt en aldus
de benutte onthaalcapaciteit afneemt. Dit betreft een risico op inefficiëntie in het
beheer en de uitbating van het elektriciteitsdistributienet dat, op zichzelf
beschouwd, aanvaardbaar is. De VREG dient echter na te gaan of dit aan de aanleg
van een directe lijn inherente risico op inefficiëntie nog steeds aanvaardbaar is,
gelet op de concrete omstandigheden en de ten tijde van de aanvraag beschikbare
informatie.
Door de aanleg van de beoogde directe lijn zou op de windturbine-feeder 2,1 MW
onthaalcapaciteit, die specifiek voor injectie vanuit de windturbine werd
gecreëerd, niet langer worden benut. Hierdoor zal de windturbine-feeder
nagenoeg onbenut zijn voor injectie. In zijn advies van 30 september 2022 stelde
Fluvius dat er weinig kans is dat er nieuwe decentrale productie op deze feeder zal
worden aangesloten. Fluvius voert in dat verband aan dat deze feeder gelegen is
tussen de Terril Winterslag, waar de plaatsing van een bijkomende windturbine
vanuit vergunningsoogpunt weinig waarschijnlijk is, en een industriegebied,
waarin reeds meerdere windturbines zijn geplaatst in de nabije omgeving van de
windturbine waarop de aanvraag betrekking heeft.
De VREG stelt vast dat er geen enkel concreet vooruitzicht is op de (gehele of
gedeeltelijke) herbenutting van de onthaalcapaciteit die specifiek voor injectie
vanuit de windturbine werd gecreëerd op de windturbine-feeder, en die door de
aanleg van de beoogde directe lijn niet langer zou worden benut. Er zijn geen
concrete projecten gekend waarvoor de vrijgekomen onthaalcapaciteit dienstig
zou kunnen zijn.
Ten overvloede stelt de VREG vast dat de (gehele of gedeeltelijke) herbenutting
van de vrijgekomen onthaalcapaciteit ook zeer weinig waarschijnlijk is. In
navolging van het voormelde advies van Fluvius, stelt de VREG vast dat de
locatie van de windturbine-feeder de aansluiting hierop van nieuwe decentrale
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-6/40
productie nagenoeg onmogelijk maakt. Ten oosten van de feeder bevindt zich
immers de Terril Winterslag, blijkens het Gewestplan bestemd als “parkgebied”.
[…]
Aangezien parkgebieden in hun staat moeten bewaard worden of zijn bestemd om
zodanig ingericht te worden, dat ze, in de al dan niet verstedelijkte gebieden, hun
sociale functie kunnen vervullen, […] lijkt de plaatsing van een nieuwe decentrale
productie-installatie op deze locatie weinig waarschijnlijk. Voorts bevinden er
zich reeds meerdere windturbines in de nabije omgeving van de
windturbine-feeder, met name op de percelen met kadastrale perceelnummers
H1g5 (ten noorden van de feeder), H2p156 (ten westen van de feeder) en H467b
(ten zuiden van de feeder). De plaatsing van een nieuwe windturbine in de nabije
omgeving van de windturbine-feeder is dan ook weinig waarschijnlijk.
Om bovenstaande redenen stelt de VREG vast dat de aanleg van de beoogde
directe lijn een onaanvaardbare inefficiëntie in het beheer en de uitbating van het
elektriciteitsdistributienet zou veroorzaken.
2.1.5.2.2. Lidl-feeder
Door de aanleg van de beoogde directe lijn zou de benutte onthaalcapaciteit op de
Lidl-feeder toenemen met 2,1 MW. In zijn advies van 21 september 2022 gaf
Fluvius aan dat de aanleg van de beoogde directe lijn ertoe zou leiden dat de
onthaalcapaciteit voor decentrale productie op het betrokken gedeelte van het
elektriciteitsdistributienet verzadigd zou zijn. De aansluiting van bijkomende
decentrale productie-installaties zou bijkomende netinvesteringen vergen. Na
hierover om verduidelijking te zijn gevraagd door de VREG, gaf Fluvius in zijn
advies van 11 januari 2023 aan dat het niet mogelijk is om de windturbine aan te
sluiten op de Lidl-feeder, gelet op de op basis van simulaties te verwachten
spanningsproblemen. Fluvius gaf daarbij aan dat weliswaar de mogelijkheid
bestaat dat de reële spanningscongestie niet zo groot is als deze die blijkt uit de
simulaties, maar dat de aanleg van de beoogde directe lijn een risico inhoudt dat de
netbeheerder, overeenkomstig het goede-huisvader-beginsel, niet wil aangaan,
gelet op de verslechtering van het elektriciteitsdistributienet ten opzichte van de
bestaande en betere verdeling van de decentrale productie in het betrokken gebied.
Het voorgaande houdt in dat de aanleg van de beoogde directe lijn
noodzakelijkerwijs gepaard zou gaan met een wijziging van de aansluiting van
Lidl, en dit ongeacht de vraag of de aansluiting van nieuwe decentrale productie
op de Lidl-feeder naar redelijkheid te verwachten is. De vereiste wijziging van de
aansluiting van Lidl houdt volgens Fluvius de aanleg van twee nieuwe kabels met
elk een lengte van 575 meter in, met een geraamde kostprijs van 115.000,00 euro
(100 euro/meter x 2 x 575 meter). In de Bijlage bij deze beslissing wordt deze
wijziging weergegeven op het grondplan van het betrokken gebied, zoals
opgemaakt door Fluvius. Overeenkomstig artikel 6.4.13, §1 van het
Energiebesluit zouden de kosten voor bovenvermelde wijziging van de
aansluiting van Lidl evenwel geheel ten laste zijn van Lidl als aanvrager, en dus
niet (deels) ten laste van de netbeheerder.
Om bovenstaande redenen stelt de VREG vast dat de aanleg van de beoogde
directe lijn, in zoverre deze een wijziging van de aansluiting van Lidl vereist, geen
onaanvaardbare inefficiëntie in het beheer en de uitbating van het
elektriciteitsdistributienet zou veroorzaken, aangezien de kosten van deze
wijziging ten laste zouden zijn van Lidl.
2.1.5.3. Besluit
De VREG oordeelt dat de aanleg van de beoogde directe lijn een onaanvaardbaar
risico op een inefficiënt(e) beheer en uitbating van het elektriciteitsdistributienet
inhoudt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-7/40
De aanleg van de beoogde directe lijn zou gepaard gaan met de afkoppeling van de
windturbine van de windturbine-feeder, en zou hierdoor een inefficiënte uitbating
van het elektriciteitsdistributienet tot gevolg hebben om de redenen die hieronder
worden vermeld.
Ten eerste, de netbeheerder investeerde in 2016 in kabelinfrastructuur voor de
aansluiting van de windturbine. Het gaat om projectspecifieke infrastructuur, m.n.
de kabelinfrastructuur tussen de windturbine en de windturbine-feeder, die de
netbeheerder niet had moeten aanleggen indien de windturbine niet zou zijn
aangesloten op het elektriciteitsdistributienet. Door aanleg van de beoogde directe
lijn zou deze kabelinfrastructuur nutteloos worden, aangezien deze niet langer een
toegevoegde waarde zou bieden voor het elektriciteitsdistributienet.
Ten tweede, de onthaalcapaciteit op de windturbine-feeder die specifiek voor
injectie vanuit de windturbine werd gecreëerd, zou niet langer worden benut. Er is
geen enkel concreet vooruitzicht op de (gehele of gedeeltelijke) herbenutting van
de vrijgekomen onthaalcapaciteit.
2.1.6. Tweede bijkomende beoordelingscriterium: de impact op de
distributienettarieven
Onder het tweede bijkomende beoordelingscriterium gaat de VREG na welke
impact de aanleg van de beoogde directe lijn zou hebben op de
distributienettarieven.
Met de aanleg van de directe lijn wordt beoogd dat de lokaal, door de windturbine
geproduceerde elektriciteit in eerste instantie lokaal, door het distributiecentrum
van Lidl als afnemer, wordt verbruikt. Het gevolg hiervan is tweeërlei: het
distributiecentrum van Lidl zal als afnemer een kleinere hoeveelheid elektriciteit
afnemen van het elektriciteitsdistributienet, en de windturbine zal een kleinere
hoeveelheid elektriciteit injecteren in het elektriciteitsdistributienet dan thans het
geval is.
De exploitatie van de beoogde directe lijn zou voor de netbeheerder dan ook een
vermindering inhouden van de distributienettarieven die hij kan innen. De
netbeheerder zou aldus een verminderde bijdrage in de kosten van het netbeheer
en de openbaredienstverplichtingen (hierna “ODV”) ontvangen. De verplichting
voor de beheerder van een directe lijn tot het betalen van een heffing op de
exploitatie ervan […] , doet hieraan geen afbreuk. Via deze heffing draagt de
beheerder van de directe lijn weliswaar bij in de kosten voor de ODV, maar deze
heffing wordt niet geïnd door de netbeheerder. De exploitatie van de beoogde
directe lijn zou tot gevolg hebben dat de distributienettarieven voor de overige
netgebruikers stijgen in de mate dat een deel van de kosten van het netbeheer en de
ODV voor de netbeheerder vaste kosten zijn, die niet proportioneel verminderen
bij een vermindering van de hoeveelheid afgenomen en geïnjecteerde elektriciteit.
Het aansluiten van een (bestaande) productie-installatie op een afnemer via een
directe lijn heeft steeds een negatieve impact op de distributienettarieven, in die
zin dat hierdoor een deel van de distributienettarieven vermeden wordt. Gelet op
de huidige tariefstructuur is deze impact inherent aan elke rechtstreekse afname
van elektriciteit van een productie-installatie via een directe lijn, en de bijhorende
verminderde afname van het elektriciteitsdistributienet, enerzijds, en verminderde
injectie op het elektriciteitsdistributienet, anderzijds. Het betreft een negatieve
impact op de distributienettarieven die, op zichzelf beschouwd, aanvaardbaar is.
De VREG dient echter na te gaan of er, naast deze aan de aanleg van een directe
lijn inherente impact, nog een andere negatieve impact op de
distributienettarieven is.
De VREG stelt vast dat de aanleg van de beoogde directe lijn nadelige gevolgen
zou hebben voor de distributienettarieven die verder gaan dan de hierboven
beschreven negatieve impact die inherent is aan de aanleg van een directe lijn. De
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-8/40
kosten van investeringen in het elektriciteitsdistributienet worden via de
distributienettarieven ten laste gelegd van alle aangesloten netgebruikers.
Investeringen die erop gericht zijn om nieuwe decentrale productie aan te sluiten,
resulteren in bijkomende injectie en derhalve ook in bijkomende inkomsten voor
de netbeheerder via de distributienettarieven. Zoals hierboven reeds werd
uiteengezet (zie Hoofdstuk 2.1.5.1.), heeft de netbeheerder, specifiek voor de
aansluiting van de windturbine, een investering in de netinfrastructuur gedaan ten
bedrage van minstens 23.400,00 euro, die hij niet zou hebben gedaan indien de
windturbine niet zou zijn aangesloten op het elektriciteitsdistributienet. Deze
investering zou na de aanleg van de beoogde directe lijn echter geen inkomsten
meer kunnen genereren voor de netbeheerder, en vormt in die zin een verloren
investering. Tegelijk dient de netbeheerder deze investering wel verder af te
schrijven, al dan niet versneld, en zal deze worden verrekend in de
distributienettarieven die worden aangerekend aan alle netgebruikers.
Om bovenstaande redenen stelt de VREG vast dat de aanleg van de beoogde
directe lijn een onaanvaardbare impact zou hebben op de distributienettarieven.
2.2. Conclusie
De aanleg van de beoogde directe lijn heeft niet tot gevolg dat installaties gelegen
achter verschillende toegangspunten met elkaar worden verbonden, noch dat de
rechten van afnemers niet worden gewaarborgd, noch dat de veiligheid van het net
van de netbeheerder in wiens geografisch gebied de directe lijn is gelegen,
aantoonbaar in het gedrang komt.
De aanleg van de beoogde directe lijn houdt echter een onaanvaardbaar risico op
een inefficiënt(e) beheer en uitbating van het elektriciteitsdistributienet in, en zou
tevens een onaanvaardbare impact hebben op de distributienettarieven. Bijgevolg
kan er geen toelating worden verleend voor de aanleg en het beheer van de
beoogde directe lijn..”
Dit is de bestreden beslissing waarvan aan de verzoekende partij
nog dezelfde dag bij brief kennis wordt gegeven.
3.3.
Bij brief van 27 maart 2023 vraagt de verzoekende partij aan de
verwerende partij de beslissing tegen 31 maart 2023 in te trekken.
3.4.
Bij brief van 31 maart 2023 laat de VREG weten de bestreden
beslissing niet in te trekken. De VREG stelt: “Na zorgvuldige analyse van
voormelde drie wettigheidskritieken en de toelichting die LIDL Belgium GmbH &
Co KG formuleert om deze te onderbouwen, besluit de VREG dat deze ongegrond
zijn. Bijgevolg meent de VREG dat er geen redenen zijn om voormelde beslissing
in te trekken.”.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-9/40
IV. Onderzoek van de middelen
Vooraf
De verzoekende partij voert in haar verzoekschrift drie middelen
aan. In deze middelen wordt (onder meer) een schending aangevoerd van artikel
4.5.1, §§ 1 en 2, tweede lid, van het Energiedecreet.
De te dezen relevante paragrafen 1 en 2 van artikel 4.5.1. van het
Energiedecreet zoals deze werden vervangen bij artikel 2 van het decreet van 16
november 2018 ‘houdende wijziging van het energiedecreet van 8 mei 2009, wat
betreft directe lijnen en directe leidingen’ (hierna: het wijzigingsdecreet van 16
november 2018) luiden op het ogenblik van de bestreden beslissing als volgt:
Ҥ 1. De aanleg en het beheer van een directe lijn of een directe leiding die de
grenzen van de eigen site niet overschrijdt om elektriciteit of aardgas te leveren, is
altijd toegelaten.
De beheerder van de directe lijn of directe leiding, vermeld in het eerste lid,
meldt elektronisch binnen de dertig dagen volgende op de ingebruikname dat die
directe lijn of directe leiding in gebruik werd genomen en de ligging ervan:
1° aan de VREG wanneer het eilandwerking betreft. De VREG stelt daarvoor een
meldingsformulier ter beschikking op zijn website;
2° aan de netbeheerder op wiens net de afnemer van die directe lijn is
aangesloten. De netbeheerder stelt daarvoor een meldingsformulier ter
beschikking op zijn website. De netbeheerder stelt de ontvangen gegevens op
eerste vraag ter beschikking aan de VREG.
§ 2. De aanleg en het beheer van een directe lijn of een directe leiding die de
grenzen van de eigen site overschrijdt om elektriciteit of aardgas te leveren, is
alleen toegestaan na een voorafgaande toelating van de VREG. De VREG stelt
daarvoor een aanvraagformulier ter beschikking op zijn website. De Vlaamse
Regering kan voorwaarden vastleggen waaraan een directe lijn of directe leiding
die de grenzen van de eigen site overschrijdt moet voldoen om te worden
toegelaten.
De VREG beslist over de toelating binnen een termijn van zestig dagen nadat hij
een aanvraag heeft ontvangen. De VREG wint in het kader van een aanvraag tot
het verkrijgen van de toelating het advies in van de netbeheerder in wiens
geografisch gebied de directe lijn of directe leiding gelegen is. Deze adviestermijn
bedraagt vijftien dagen.
De VREG kan een aanvraag als vermeld in het eerste lid alleen weigeren in een
van de hierna volgende gevallen:
1° de installaties die achter verschillende toegangspunten liggen worden met
elkaar verbonden;
2° de rechten van afnemers worden niet gewaarborgd;
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-10/40
3° er is niet voldaan aan de voorwaarden, vermeld in het eerste lid, die de Vlaamse
Regering vastgesteld heeft;
4° de veiligheid van het net van de netbeheerder in wiens geografisch gebied de
directe lijn of directe leiding is gelegen, komt aantoonbaar in het gedrang.
Onverminderd het derde lid houdt de VREG bij het beoordelen van een
aanvraag als vermeld in het eerste lid met betrekking tot bestaande
productie-installaties die voor 1 januari 2019 reeds zijn aangesloten op een net en
die vanaf 1 januari 2019 hun aansluiting willen wijzigen om een directe lijn of
directe leiding aan te leggen, bijkomend rekening met de risico's inzake
inefficiëntie en de impact op de distributienettarieven.
De VREG brengt de aanvrager van de toelating en de netbeheerder in wiens
geografisch gebied de directe lijn of directe leiding gelegen is, op de hoogte van
zijn beslissing.
De VREG publiceert op zijn website een actuele lijst van de directe lijnen en de
directe leidingen, waarvoor conform deze paragraaf een toelating is verleend,
alsook van de beheerders van die directe lijnen en directe leidingen.”
Het past het derde middel eerst te beoordelen.
A. Derde middel
Uiteenzetting van het middel
Het derde middel van het verzoekschrift is afgeleid uit de
schending van de besluittermijnen. De verzoekende partij voert aan dat volgens
artikel 4.5.1, § 2, tweede lid, van het Energiedecreet, de VREG binnen zestig dagen
na ontvangst van een aanvraag moet beslissen over de toelating. Deze bepaling, zo
stelt de verzoekende partij, is (bij het wijzigingsdecreet van 16 november 2018)
ingevoerd “om tegemoet te komen aan de bekommernis van de decreetgever dat de
VREG niet gebonden is door procedures en termijnen”, waaruit volgens haar volgt
dat deze termijn “wel een bindende termijn vormt voor de VREG”. In dit geval
diende de verzoekende partij een aanvraag in op 20 juli 2022, wat betekent dat de
zestigdagentermijn verstreek op 20 september 2022. Echter, de bestreden
beslissing van de VREG dateert van 22 februari 2023. Daarom concludeert de
verzoekende partij dat de VREG de termijn om een beslissing te nemen
ruimschoots heeft overschreden, wat de bestreden beslissing onwettig maakt zodat,
aldus de verzoekende partij, het derde middel gegrond is.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-11/40
In haar memorie van wederantwoord – waarnaar zij in haar
laatste memorie “integraal verwijst” –, repliceert de verzoekende partij dat het
standpunt van de verwerende partij niet kan worden bijgevallen dat het te dezen
geen vervaltermijn zou betreffen waarvan de overschrijding gepaard gaat met
bevoegdheidsverlies en dat het slechts een termijn van orde betreft waarbij de
verwerende partij er als toezichthoudende overheid toe wordt verplicht adviezen in
te winnen. Evenmin kan het standpunt worden bijgevallen, zoals de verwerende
partij beweert, dat de rechtszekerheid te dezen niet in het gedrang is aangezien de
directe lijn buiten de eigen site niet mag worden aangelegd vooraleer de beslissing
door de verwerende partij is genomen en de verwerende partij, zoals het een
zorgvuldig bestuur betaamt, het verplicht in te winnen advies heeft afgewacht en
vervolgens ook de (bijkomend) door haar gevraagde verduidelijkingen bij de
adviesverlenende instantie, te dezen Fluvius, heeft afgewacht. De verzoekende
partij stelt in haar repliek dat zij het standpunt van de VREG niet deelt. Ten eerste
bekritiseert ze het gebrek aan zorgvuldig bestuur van de VREG, aangezien er na de
initiële adviesaanvraag op 20 juli 2022 bijna twee maanden geen verdere
correspondentie was, wat duidelijk blijkt uit het administratief dossier. De
verzoekende partij vindt het voorts bijzonder onzorgvuldig dat pas op 15
september 2022 een volledig verzoek om advies aan Fluvius werd overgemaakt.
Hoewel de VREG na ontvangst van het eerste advies op 21 september 2022
aanvullende vragen stelde, waren de tussenliggende periodes voor de antwoorden
en volgende vragen zo lang dat ze niet wijzen op goed bestuur. De vertragingen
zijn volgens de verzoekende partij grotendeels te wijten aan de VREG, zoals blijkt
uit de e-mailcorrespondentie. Ten tweede stelt de verzoekende partij dat de VREG
de werkelijke doelstelling van de decreetgever negeert. De decreetgever wilde de
situatie veranderen waarin de VREG niet gebonden was door procedures en
termijnen. Daarom voorziet het decreet in duidelijke regels en termijnen voor de
besluitvorming door de VREG. De verzoekende partij is van mening dat er
voldoende formeel en onbetwistbaar is bepaald dat de termijn als een vervaltermijn
geldt, zoals blijkt uit de intentie van de normsteller. Ondergeschikt voert de
verzoekende partij aan dat zelfs als de termijn als een termijn van orde zou worden
beschouwd, een niet-gemotiveerde of onredelijke overschrijding van deze termijn
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-12/40
toch tot nietigheid van de bestreden beslissing zou leiden, vooral wanneer het
dossier zoals te dezen niet uiterst complex is.
Beoordeling
Het auditoraat besluit tot de ongegrondheid van dit middel op
grond van de volgende overwegingen:
“1. Artikel 4.5.1, § 2, tweede lid, Energiedecreet bevat de volgende termijnen: ‘De
VREG beslist over de toelating binnen een termijn van zestig dagen nadat hij een
aanvraag heeft ontvangen. De VREG wint in het kader van een aanvraag tot het
verkrijgen van de toelating het advies in van de netbeheerder in wiens geografisch
gebied de directe lijn of directe leiding gelegen is. Deze adviestermijn bedraagt
vijftien dagen. ‘
2. De partijen betwisten niet dat het bestreden besluit is genomen na het
verstrijken van de zestigdagentermijn zoals bepaald in voormelde bepaling.
Volgens de verzoekende partij volgt hieruit dat het bestreden besluit onwettig is.
Volgens haar gaat het dus om een vervaltermijn. De verwerende partij stelt dat het
louter om een termijn van orde gaat.
3. Indien de regelgeving normatieve termijnen oplegt, moet worden nagegaan of
de desbetreffende termijn een termijn van orde dan wel een vervaltermijn of
verjaringstermijn uitmaakt.
Een vervaltermijn is een termijn waarvan het verstrijken bevoegdheidsverlies met
zich meebrengt.[…]
De overschrijding van een ordetermijn leidt niet tot een bevoegdheidsverlies, […]
ook na het verstrijken van deze termijn blijft de overheid bevoegd om alsnog op te
treden. […] De loutere schending van een ordetermijn leidt in beginsel niet tot de
vernietiging van het betrokken besluit door de Raad van State. […]
Om te bepalen of een termijn een vervaltermijn of een termijn van orde is, moet
worden gelet op de expliciete of impliciete wil van de normsteller. […] Wanneer
wordt bepaald dat de beslissing binnen een bepaalde termijn moet worden
genomen op straffe van nietigheid, verval of bevoegdheidsverlies gaat het
duidelijk om een vervaltermijn. In andere gevallen kan de wil van de normsteller
blijken uit het doel en de formulering van de termijnstelling. Wanneer de termijn
tot doel heeft rechtszekerheid te verschaffen doordat bepaalde gevolgen worden
gehecht aan het verstrijken van de termijn, moet daaruit worden afgeleid dat het
om een vervaltermijn gaat. Indien er daarentegen geen aanduidingen zijn over de
wil van de normsteller en aan het verstrijken van de termijn geen gevolgen zijn
verbonden, wordt dit als een doorslaggevend argument gezien om deze termijn te
beschouwen als een termijn van orde. […]
4. Aan het overschrijden van de in artikel 4.5.1, § 2, tweede lid, Energiedecreet
vermelde termijnen zijn geen sancties verbonden. Het betreft bijgevolg een
loutere termijn van orde, waarvan het overschrijden – behoudens ingeval de
miskenning van de redelijke termijnvereiste wordt aangetoond – geen gevolgen
heeft voor de wettigheid van de beslissing waarbij de aanvraag wordt geweigerd.
[…]
Uit de parlementaire voorbereiding bij het wijzigingsdecreet 2018 blijkt het
volgende: “In tegenstelling tot de huidige situatie, waarbij de VREG niet
gebonden is door procedures en termijnen, wordt thans voorgesteld om duidelijke
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-13/40
procedures in te voeren: […] De VREG beslist over de toelating binnen een
termijn van zestig dagen na ontvangst van een aanvraag. De VREG wint in het
kader van een aanvraag tot het verkrijgen van de toelating verplicht het advies in
van de netbeheerder in wiens geografisch gebied de directe lijn of directe leiding
gelegen is. Deze netbeheerder heeft vervolgens een termijn van vijftien dagen om
zijn advies te verstrekken.[…].” De VREG is inderdaad gebonden door de
beslissingstermijn van 60 dagen, maar dit volstaat niet om te spreken over een
vervaltermijn. De decreetgever verbindt geen gevolgen aan het overschrijden van
de termijn.
5. Ten overvloede: Een overschrijding van een beslissingstermijn van orde nadat
de VREG meerdere malen om bijkomend advies heeft gevraagd om met alle
relevante elementen van het dossier rekening te kunnen houden, brengt niet mee
dat het rechtszekerheids- en/of het vertrouwensbeginsel geschonden zouden zijn.
Evenmin volgt hieruit dat de eis om een aanvraag binnen een redelijke termijn te
behandelen is geschonden.”
De verzoekende partij betwist deze conclusie niet. Na kennis-
neming van het verslag van het auditoraat, heeft zij immers niet de gelegenheid
benut die een laatste memorie biedt om nog een andere visie op de beoordeling
door het auditoraat weer te geven. Zij verzuimt immers om op de bespreking van
het middel in het auditoraatsverslag nog inhoudelijk te reageren en beperkt er zich
in haar laatste memorie toe “dienaangaande integraal naar de memorie van
wederantwoord” te verwijzen.
In die omstandigheden en na een eigen onderzoek, ziet de Raad
van State geen reden om het anders te zien dan het auditoraat en bevindt aldus, de
redenering van het auditoraatsverslag bijvallend, het derde middel ongegrond.
B. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
Het eerste middel is afgeleid uit de schending van artikel 4.5.1
van het Energiedecreet. De verzoekende partij voert aan dat de vier
weigeringsgronden limitatief zijn opgesomd in het decreet en dat de bewoordingen
"alleen weigeren" geen ruimte laten voor een andere interpretatie. Dit wordt
volgens haar bevestigd door de decreetgever in de parlementaire voorbereiding,
waarin expliciet wordt gesteld dat de VREG een aanvraag enkel kan weigeren op
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-14/40
basis van de limitatief vermelde gevallen. Deze limitatieve opsomming van
weigeringsgronden past binnen het doel van de decreetgever om de
toelatingsregeling te versoepelen en duidelijk te omkaderen, met als doel een einde
te maken aan de situatie waarbij de VREG niet gebonden is door procedures en
termijnen. Voor reeds op het net aangesloten installaties verduidelijkt de
decreetgever dat de VREG rekening mag houden met twee andere factoren, zoals
aangegeven in artikel 4.5.1, § 2, vierde lid, van het Energiedecreet. Echter, deze
bepaling voert geen bijkomende weigeringsgronden in. Dit volgt niet alleen uit de
expliciete vermelding dat de weigeringsgronden limitatief zijn, maar ook uit het
gebruik van het woord "onverminderd" in relatie tot het derde lid en de vermelding
van "bijkomend" rekening houden met twee elementen. Sinds 1 januari 2019
kwalificeren deze 'bijkomende criteria' niet langer als weigeringsgronden. De
verzoekende partij concludeert dat elke beslissing tot weigering van een aanvraag
voor een directe lijn alleen kan worden verantwoord met verwijzing naar één of
meerdere van de decretaal opgesomde weigeringsgronden, ook als het gaat om een
bestaande installatie. De bestreden beslissing beoordeelt alle vier mogelijke
weigeringsgronden en concludeert dat de aanvraag op geen enkele van deze
gronden kan worden geweigerd. Desondanks wordt de aanvraag geweigerd op
basis van de 'bijkomende' criteria. Daarom is volgens de verzoekende partij de
bestreden beslissing onwettig en het eerste middel gegrond.
In de memorie van wederantwoord benadrukt de verzoekende
partij dat de argumentatie van de VREG over het gebruik van het begrip
'onverminderd' in de wetgeving, met name dat het derde en het vierde lid van
artikel 4.5.1, § 2, van het Energiedecreet moeten worden samen gelezen wat
resulteert
in
een
totaal
van
zes
weigeringsgronden
voor
bestaande
productie-installaties die al op het net aangesloten waren vóór 1 januari 2019, niet
overtuigend is. Volgens de verzoekende partij betekent “onverminderd” dat de
bepaling in kwestie geen gevolgen heeft voor de gelding van een andere bepaling
en dat beide bepalingen tegelijk van toepassing kunnen zijn. De VREG kan
volgens de verzoekende partij niet concluderen dat het gebruik van
“onverminderd” nieuwe weigeringsgronden creëert. Het derde lid van het
Energiedecreet bevestigt dat er slechts vier limitatief geformuleerde redenen zijn
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-15/40
om een aanvraag te weigeren, en de verzoekende partij betoogt dat bijkomende
elementen in een specifieke context niet tot weigeringsgronden kunnen worden
verheven. De verzoekende partij erkent dat het Energiedecreet een onderscheid
maakt tussen nieuwe installaties en installaties die vóór 1 januari 2019 zijn
aangesloten. Echter, het feit dat met bepaalde overwegingen rekening mag worden
gehouden, betekent niet dat deze overwegingen kunnen leiden tot een weigering
van een toelatingsaanvraag. Een dergelijke weigering zou in strijd zijn met de
duidelijke voorschriften van het derde lid van artikel 4.5.1, § 2, van het
Energiedecreet. De vaststelling dat een dossier een aanvraag voor een gesloten
distributienet of een niet-toegelaten privédistributienet bevat, leidt niet tot de
ongegrondheid van de aanvraag, maar tot de niet-ontvankelijkheid ervan. Dit
betekent dat er geen sprake is van een verdere weigeringsgrond waarop de VREG
zich kan beroepen.
In haar laatste memorie tot slot handhaaft de verzoekende partij
het standpunt dat de vier weigeringsgronden in artikel 4.5.1, §2, van het
Energiedecreet limitatief zijn. Zij herhaalt dat de bewoordingen “alleen weigeren”
geen ruimte laten voor enige andere interpretatie. De verantwoording vermeld in
artikel 4.1.5., §2, vierde lid, van het Energiedecreet kan enkel “bijkomend” worden
aangewend, wat volgens de verzoekende partij betekent “dat zij niet autonoom zijn
ten aanzien van de vier weigeringsgronden uit artikel 4.5.1., §2, eerste lid, van het
Energiedecreet. Doordat de VREG de directe lijn heeft geweigerd zonder zich te
beroepen op (één van) de vier weigeringsgronden, miskent de bestreden beslissing
artikel 4.5.1., § 2, van het Energiedecreet.”.
Beoordeling
Het auditoraat besluit tot de ongegrondheid van het eerste
middel op grond van de volgende overwegingen.
“1. De discussie in het eerste middel gaat over de draagwijdte van de bepalingen
vervat in artikel 4.5.1, § 2, derde en vierde lid, Energiedecreet. Deze bepalingen
met weigeringsgronden voor de aanleg en het beheer van een directe lijn of een
directe leiding die de grenzen van de eigen site overschrijdt, luiden als volgt:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-16/40
’De VREG kan een aanvraag als vermeld in het eerste lid alleen weigeren
in een van de hierna volgende gevallen:
1° de installaties die achter verschillende toegangspunten liggen worden
met elkaar verbonden;
2° de rechten van afnemers worden niet gewaarborgd;
3° er is niet voldaan aan de voorwaarden, vermeld in het eerste lid, die de
Vlaamse Regering vastgesteld heeft;
4° de veiligheid van het net van de netbeheerder in wiens geografisch
gebied de directe lijn of directe leiding is gelegen, komt aantoonbaar in
het gedrang.
Onverminderd het derde lid houdt de VREG bij het beoordelen van een
aanvraag als vermeld in het eerste lid met betrekking tot bestaande
productie-installaties die voor 1 januari 2019 reeds zijn aangesloten op
een net en die vanaf 1 januari 2019 hun aansluiting willen wijzigen om
een directe lijn of directe leiding aan te leggen, bijkomend rekening met
de risico's inzake inefficiëntie en de impact op de distributienettarieven.’
2. Volgens de verzoekende partij bevat het vierde lid geen bijkomende
weigeringsgronden voor bestaande productie-installaties die voor 1 januari 2019
reeds zijn aangesloten op een net en die vanaf 1 januari 2019 hun aansluiting
willen wijzigen om een directe lijn of directe leiding aan te leggen, maar louter
bepaalde overwegingen die bij de beoordeling van de weigeringsgronden in het
derde lid dienen te worden betrokken, terwijl de verwerende partij in het vierde lid
wel bijkomende weigeringsgronden leest.
Concreet, de discussie tussen partijen betreft de vraag of de criteria 'risico's op
inefficiëntie’ en ‘impact op distributienettarieven' wel of niet bijkomende
weigeringsgronden vormen die onafhankelijk van de eerste vier
weigeringsgronden kan worden ingeroepen.
3. De formulering "alleen weigeren" in het derde lid van artikel 4.5.1, § 2,
Energiedecreet duidt inderdaad op een beperking van de weigeringsgronden. Dit
zou kunnen suggereren dat er geen ruimte is voor aanvullende weigeringsgronden
in het volgende lid. Evenwel is duidelijk dat het vierde lid, twee bijkomende
weigeringsgronden bevat die enkel geldt voor bestaande productie-installaties die
vanaf 1 januari 2019 hun aansluiting willen wijzigen. Het vierde lid van artikel
4.5.1, § 2, Energiedecreet moet dan ook als een aanvulling op het derde lid worden
aanzien.
Het derde lid legt de weigeringsgronden vast waaraan alle aanvragen voor
installaties die de aanleg en het beheer van een directe lijn of een directe leiding
die de grenzen van de eigen site overschrijdt, beogen. Het vierde lid geldt enkel
voor de subcategorie van aanvragen inzake bestaande productie-installaties die
vanaf 1 januari 2019 hun aansluiting willen wijzigen. Dit impliceert dat de criteria
'risico's op inefficiëntie en impact op distributienettarieven' aparte criteria vormen
voor deze categorie van aanvragen.
Dit blijkt eveneens uit de bewoordingen ‘Onverminderd’ en ‘bijkomend’ in het
vierde lid. Deze formulering geeft aan dat de beoordeling van 'risico's op
inefficiëntie’ en ‘impact op de distributienettarieven' plaatsvindt naast en
onafhankelijk van de in het derde lid genoemde weigeringsgronden. Dit betekent
dat zelfs als de aanvraag voldoet aan de eerste vier criteria, de VREG de aanvraag
nog kan weigeren op basis van aangetoonde risico's op inefficiëntie en impact op
de distributienettarieven.”
De verzoekende partij betwist deze conclusie niet. Na kennis-
neming van het verslag van het auditoraat, heeft zij immers niet de gelegenheid
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-17/40
benut die een laatste memorie biedt om nog een andere visie op de beoordeling
door het auditoraat weer te geven. Zij verzuimt immers om op de bespreking van
het middel in het auditoraatsverslag nog inhoudelijk te reageren. Het volstaat
daartoe niet slechts te herhalen wat zij in haar eerdere procedurestukken heeft
uiteengezet.
In die omstandigheden en na een eigen onderzoek, ziet de Raad
van State geen reden om het anders te zien dan het auditoraat en bevindt aldus, de
redenering van het auditoraatsverslag bijvallend, het eerste middel ongegrond.
C. Tweede middel
Het tweede middel van het verzoekschrift omvat drie
middelonderdelen. Het is afgeleid uit, eerste middelonderdeel, een schending van
de materiëlemotiveringsplicht, gelezen in samenhang met artikel artikel 4.5.1, § 2,
van het Energiedecreet; uit, tweede middelonderdeel, een schending van de
formelemotiveringsplicht, zoals o.a. vervat in de artikelen 2 en 3 van de wet van 29
juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen’
(hierna: de wet van 29 juli 1991) weerom gelezen in samenhang met datzelfde
artikel 4.5.1, § 2, van het Energiedecreet; en, tot slot, derde middelonderdeel, uit
een schending van het gelijkheidsbeginsel.
Deze
middelonderdelen
worden
hierna
uiteengezet
en
beoordeeld.
C.1. Betreffende het eerste en het tweede middelonderdeel
Uiteenzetting van het eerste middelonderdeel
Wat het eerste middelonderdeel betreft (waarin een schending
wordt aangevoerd van de materiëlemotiveringsplicht, gelezen in samenhang met
artikel artikel 4.5.1, § 2, van het Energiedecreet), zet de verzoekende partij in het
verzoekschrift uiteen dat zowel wat het eerste bijkomende beoordelingscriterium
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-18/40
(met name risico’s met betrekking tot de inefficiëntie) als wat het tweede
bijkomende
beoordelingscriterium
(met
name
de
impact
op
de
distributienettarieven) betreft op grond waarvan de VREG meent dat zij een
aanvraag kan weigeren, in ieder geval moet worden vastgesteld dat de motivering
van de VREG “ernstig tekortschiet en derhalve draagkracht mist”.
Vooreerst onderstreept de verzoekende partij, wat de risico’s
inzake inefficiëntie betreft, dat in de mate de VREG eensdeels oordeelt dat een
investering van omstreeks 24.000,00 euro (lees: 23.400,00 euro), gemaakt door de
distributienetbeheerder, met name om de windturbine aan te sluiten op het
distributienet, verloren zou gaan en ook nutteloos zou worden, wat blijk zou geven
van een inefficiënte uitbating van het elektriciteitsdistributienet, er dient
vastgesteld dat de distributienetbeheerder wel ongeveer 24.000,00 euro heeft
geïnvesteerd voor deze aansluiting maar de turbine niet op het dichtstbijzijnde punt
van het bestaande middenspanningsnet heeft aangesloten. Het is derhalve de keuze
van de distributiebeheerder geweest om de turbine niet op het dichtstbijzijnde punt
aan te sluiten die tot de bedoelde investering heeft geleid. Er wordt voorts niet
toegelicht waarom een koppeling op het dichtstbijzijnde punt onmogelijk was. De
(niet verantwoorde) keuze en de kost die het meebracht, is bovendien, aldus de
verzoekende partij, inmiddels verrekend in de distributienettarieven zodat dit
volgens haar geen toekomstige inefficiëntierisico's met zich meebrengt, aangezien
de kosten al zijn terugbetaald. De benadering van de VREG, die investeringen in
netinfrastructuur uit het verleden meeweegt in de beoordeling, is een
overschrijding door de VREG van zijn beoordelingsvrijheid aangezien het
Energiedecreet alleen toekomstige risico's op inefficiëntie toelaat. De verzoekende
partij argumenteert vervolgens dat die beoordelingswijze van de VREG de aanleg
van directe lijnen voor bestaande productie-installaties bijna altijd zou
verhinderen. Bovendien “en ten overvloede” is het onredelijk om de aanleg van
een directe lijn te weigeren op basis van de investering van 24.000,00 euro, zonder
de verzoekende partij de mogelijkheid te bieden om bij te dragen aan de verloren
gegane investeringen. Anderdeels, bekritiseert de verzoekende partij ook het
standpunt van de VREG dat onthaalcapaciteit op een specifieke feeder voor de
windturbine niet langer benut zou worden. Vooreerst, in de mate dat de VREG
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-19/40
meent dat het vrijkomen van onthaalcapaciteit op een feeder kan volstaan om de
aanvraag van de verzoekende partij te weigeren, moet elke aanvraag voor de aanleg
en het beheer van een directe lijn die de grenzen van de eigen site overschrijdt en
die betrekking heeft op een bestaande productie-installatie, worden geweigerd.
Immers, per slot van rekening, zal die productie-installatie steeds worden
afgekoppeld van het distributienet, waardoor onthaalcapaciteit van de feeder
onderbenut blijft. Het is voorts manifest onredelijk om een directe lijn alleen toe te
laten als tezelfdertijd kan worden verzekerd, om inefficiëntie tegen te gaan, dat de
bestaande feeder met een andere decentrale productie-eenheid kan worden
verbonden. Tot slot, merkt de verzoekende partij nog op dat de VREG geen
(afdoende) rekening houdt met de voordelen van de gecreëerde onthaalcapaciteit
op het distributienet zelf zoals de vermindering van netbelasting door afname
“achter de meter”. Al deze redenen leiden tot de conclusie dat de motivering van de
VREG met betrekking tot de risico's van inefficiëntie deugdelijk noch
draagkrachtig is.
Ook wat het tweede bijkomende beoordelingscriterium betreft
op grond waarvan de VREG meent dat zij een aanvraag kan weigeren (met name
omwille van de impact op de distributienettarieven), moet volgens de verzoekende
partij worden vastgesteld dat de motivering van de VREG “ernstig tekortschiet en
derhalve draagkracht mist”. Zij herhaalt dat de distributienetbeheerder ervoor heeft
gekozen om redenen waarvan de verzoekende partij niet op de hoogte is gesteld, de
windturbine niet op het dichtstbijzijnde punt aan te sluiten. Het is die
investeringskost van 24.000,00 euro die ten grondslag ligt aan de vermeend
onaanvaardbare impact op de distributienettarieven. Ze herhaalt dat de weigering
op grond van deze investeringskost manifest onredelijk is omdat deze investering
reeds verrekend is in de distributienettarieven, waardoor het bestreden besluit geen
toekomstige impact zou moeten hebben op deze tarieven. Dat een investering uit
2016 in 2023 nog niet zou zijn afgeschreven, verbaast. Daarenboven moet de
kostprijs van circa 24.000,00 euro worden afgezet tegen de distributienettarieven
in hun geheel, waardoor er sprake is van een minimale impact op de tariefzetting,
zo die al niet onbestaande is. De verantwoording betreffende de impact op de
distributietarieven is dan ook vaag en algemeen. De verzoekende partij bekritiseert
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-20/40
de VREG voor het ontbreken van een concrete en gedetailleerde impactanalyse op
de distributienettarieven. De beoordeling door de VREG is ongekend streng en is
bijgevolg onredelijk, gezien de versoepelde toelatingsregeling voor directe lijnen.
Daarnaast wordt opgemerkt dat er geen sprake is van ontwijkingsgedrag (om
nettarieven te ontwijken), wat de VREG eerder als criterium voor weigering heeft
aangegeven.
In de memorie van wederantwoord repliceert de verzoekende
partij omtrent het eerste middelonderdeel dat de argumentatie van de VREG over
netinvesteringen uit het verleden in de bestreden beslissing niet overtuigend is. Ten
eerste beschouwt de VREG de beslissing van Fluvius om de windturbine niet op
het dichtstbijzijnde aansluitingspunt aan te sluiten als irrelevant, ondanks dat dit
kan worden gezien als een mogelijke inefficiëntie. De verzoekende partij betoogt
dat het negeren van deze feitelijke situatie niet redelijk is en dat het niet in acht
nemen van eerdere investeringen netbeheerders zou kunnen aanzetten tot
inefficiënte investeringen om de plaatsing van directe leidingen te verhinderen.
Ten tweede, waar de VREG stelt dat de creatie van een directe lijn effecten in de
toekomst zou hebben, waaronder het verlies van de investering van de
netbeheerder, betwist de verzoekende partij deze zienswijze en benadrukt zij dat de
risico's op inefficiëntie die in aanmerking mogen worden genomen zich in de
toekomst moeten voordoen. Ze herhaalt dat een reeds terugbetaalde investering
geen toekomstige risico's op inefficiëntie met zich meebrengt. Ten derde stelt de
VREG dat zij geen rekening kon houden met de mogelijkheid voor de verzoekende
partij om bij te dragen aan de verloren gegane investeringen, omdat dit decretaal
niet is voorzien. De verzoekende partij vindt deze redenering vreemd en stelt dat er
geen decretale bepaling is die zich verzet tegen het in aanmerking nemen van de
bereidwilligheid van een aanvrager om verloren investeringen te vergoeden. Wat
de onthaalcapaciteit inzake decentrale productie betreft, bekritiseert de
verzoekende partij de VREG voor het enkel aanvoeren van het gebrek aan
'vervanging' van de afgekoppelde productie-installatie door een nieuwe installatie
als reden voor een probleem van onthaalcapaciteit. Ze herhaalt dat deze zienswijze
manifest onredelijk is. Evenmin is de argumentatie van de VREG over een
alternatieve inkoppeling in de toekomst niet overtuigend. Zo voert de VREG aan
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-21/40
dat zo'n inkoppeling onwaarschijnlijk zou zijn vanwege stedenbouwkundige
voorschriften en vergunningsverlening, met name omdat het gebied ten oosten van
de feeder als parkgebied is gedefinieerd. Echter, de verzoekende partij wijst erop
dat er onder de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening (VCRO) mogelijkheden zijn
om af te wijken van bestemmingsvoorschriften voor de bouw van windturbines. Ze
benadrukt dat de site of omgeving niet volledig als parkgebied is aangemerkt en dat
de aanwezigheid van meerdere windturbines in de buurt van de feeder niet
noodzakelijkerwijs betekent dat de plaatsing van een nieuwe windturbine
onwaarschijnlijk is. De verzoekende partij bekritiseert de VREG ook voor het
negeren van het clusteringprincipe, waarbij het energetisch potentieel van een zone
maximaal moet worden benut. De motieven van de VREG over het eerste
bijkomende beoordelingscriterium (risico's inzake inefficiëntie) zijn niet
deugdelijk. De verzoekende partij stelt in haar repliek voorts dat ook het verweer
van de VREG inzake de impact op de distributienettarieven niet overtuigt. Ten
eerste betwist zij de zienswijze van de VREG dat het nutteloos worden van een
investering van omstreeks 24.000,00 euro, die reeds via de distributienettarieven is
gerecupereerd, voldoende reden zou zijn om een toelatingsaanvraag te weigeren.
De verzoekende partij vindt dat deze redenering geen draagkracht heeft, aangezien
niet aangetoond wordt dat er een toekomstige impact op de distributienettarieven
is, die verschilt van de aanvaardbare impact van het vermijden van een deel van de
nettarieven. Bovendien herhaalt ze haar kritiek dat de VREG de vermeende impact
op de distributienettarieven niet concreet maakt. Ten tweede betwist de
verzoekende partij het standpunt van de VREG dat niet concreet moest worden
ingegaan op de heffing die wordt geheven op directe lijnen die nochtans is bedoeld
om gebruikers van een directe lijn een maatschappelijk aanvaardbare bijdrage te
laten betalen en equivalent te zijn aan de vermeden distributiekosten. Door geen
rekening te houden met deze heffing, heeft de VREG volgens de verzoekende
partij niet alle relevante elementen onderzocht. Verder herhaalt de verzoekende
partij nog dat de VREG in haar mededeling van 3 maart 2020 aangaf dat ze alleen
een aanvraag zou weigeren als duidelijk blijkt dat deze enkel dient om nettarieven
te ontwijken. In dit geval is er geen sprake van dergelijk gedrag, en de VREG heeft
ook niet beweerd dat er ontwijkingsgedrag voorligt. De verzoekende partij
concludeert dat er geen sprake is van een omkering van de bewijslast en dat de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-22/40
VREG
de
aanvraag
niet
had
mogen
weigeren
op
basis
van
het
beoordelingscriterium 'impact op de distributienettarieven'.
In haar laatste memorie herneemt de verzoekende partij haar
grieven zoals zij die eerder heeft uiteengezet. Wat haar kritiek betreft op de
investering die door Fluvius is gedaan, herhaalt ze dat dit risico op inefficiëntie
toerekenbaar is aan Fluvius. Ze herneemt haar kritiek dat de windturbine, zonder
dat daarvoor een verantwoording voorligt, niet op het dichtstbijzijnde punt van het
bestaande middenspanningsnet werd aangesloten. Het kwam volgens de
verzoekende partij aan de verwerende partij toe om in de bestreden beslissing te
motiveren waarom de aansluiting van de windturbine op een punt dichter bij het
net onmogelijk was. Zij beroept zich daarvoor op de toezichtfunctie van de
verwerende partij die krachtens artikel 3.1.3 van het Energiedecreet toezicht en
controle uitoefent op de wettelijke taken van Fluvius en de investering van de
distributienetbeheerder moet aftoetsen in het licht van de toepasselijke regelgeving
waaronder het voeren van een efficiënt netbeheer. Volgens haar kan een
investering van omstreeks 23.400,00 euro ook niet als een aanzienlijke investering
worden beschouwd. De bestreden beslissing die ervan uitgaat dat een dergelijke
minieme investering een risico van inefficiëntie uitmaakt, is “kennelijk
ongegrond”, rekening houdend met de verhoudingen, met name dat Fluvius tussen
2023 en 2032 ongeveer 11 miljard euro zal investeren. Wat de bereidheid van de
verzoekende partij betreft om de investeringskost te vergoeden teneinde het risico
aldus te neutraliseren, herhaalt zij - daargelaten dat volgens haar die kost niet is
aangetoond aangezien de kosten zoals uit de bestreden beslissing blijkt, zijn
geraamd en Fluvius ook niet meer over alle facturen beschikt -, dat geen
reglementaire bepaling zich ertegen verzet dat de verzoekende partij die
investeringskost vergoedt, hetgeen als een specifieke voorwaarde voor toelating
van een directe lijn zou kunnen worden opgelegd. Wat het risico op inefficiëntie
door vermindering van de onthaalcapaciteit betreft omwille van de afkoppeling
van de windturbine omdat de aangelegde kabels niet langer worden gebruikt, ook
al zijn de kosten al afgeschreven, herhaalt de verzoekende partij dat in dat geval
elke installatie die afgekoppeld is een risico van inefficiëntie inhoudt. Dergelijke
interpretatie leidt er de facto toe “alle directe lijnen vanuit bestaande installaties te
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-23/40
verbieden” en ontneemt elk nut aan artikel 4.5.1, § 2, vierde lid, van het
Energiedecreet. Wat tot slot de beoordeling inzake de impact op de
distributienettarieven betreft, herhaalt zij haar standpunt dat volgens de eerdere
mededeling van de VREG een directe lijn enkel kan worden geweigerd als
“duidelijk blijkt dat de directe lijn […] enkel dient om nettarieven te ontwijken
[ontwijkingsgedrag]”, wat te dezen niet voorligt. Hiermee miskent de VREG het
beginsel van patere legem. Tot slot meent de verzoekende partij nog dat de beide
beoordelingselementen (risico’s op inefficiëntie “en” impact op de nettarieven)
cumulatief vervuld moeten zijn opdat een directe lijn zou kunnen worden
geweigerd. Zij wijst op het gebruik van het voegwoord “en” in artikel 4.5.1., § 2,
van het Energiedecreet en wijst erop dat de VREG de weigeringsbeslissing steunt
op basis van twee gronden, en niet slechts één.
Uiteenzetting van het tweede middelonderdeel
Wat het tweede middelonderdeel betreft dat is gesteund op een
schending van de formelemotiveringsplicht, gelezen in samenhang met artikel
5.4.1., § 2, van het Energiedecreet, zet de verzoekende partij in het verzoekschrift
uiteen dat de VREG alvorens een beslissing om een directe lijn al dan niet toe te
laten, het advies moet inwinnen van de netbeheerder, te dezen vertegenwoordigd
door zijn werkmaatschappij Fluvius. Te dezen staat het vast dat de bestreden
beslissing is gebaseerd op het advies van Fluvius van 21 september 2022. Dit blijkt
uit de talrijke verwijzingen naar dit advies in de bestreden beslissing. Zij stelt dat
derhalve “[d]e bestreden beslissing (minstens mede) door verwijzing naar het
advies van Fluvius [is] gemotiveerd”. Hoewel de bestreden beslissing bepaalde
luiken uit het advies van Fluvius lijkt te lichten, werd de verzoekende partij niet in
kennis gesteld van het gehele advies en is het allerminst duidelijk of het advies nog
verdere (inzonderheid technische of cijfermatige) duiding bevat. Zonder deze
duiding, is het – zoals in het eerste onderdeel toegelicht – onmogelijk om na te
gaan of er überhaupt sprake kan zijn van een impact op distributienettarieven dan
wel of er zich inefficiëntierisico's zouden kunnen voordoen ingevolge de aanleg
van een directe lijn. In zoverre voormelde gegevens uit het advies van Fluvius
zouden blijken, schendt het niet voegen van het advies de formelemotiveringsECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-24/40
plicht. Indien het advies niet met technische en cijfermatige gegevens onderbouwd
zou zijn, kan niet (later) worden geremedieerd aan deze schending van de
formelemotiveringsplicht (bv. door het advies over te maken aan de verzoekende
partij). In die omstandigheden dringt een nieuwe adviesvraag zich op na
nietigverklaring van de bestreden beslissing. Ongeacht of de cijfermatige en de
technische onderbouwing van de zienswijze van de VREG al dan niet ontleend zijn
aan het advies van Fluvius, blijkt deze onderbouwing in elk geval te ontbreken in
de bestreden beslissing, wat het voor de verzoekende partij onmogelijk maakt om
daadwerkelijk te begrijpen op grond van welke precieze motieven de bestreden
beslissing werd genomen.
In de memorie van wederantwoord repliceert de verzoekende
partij dat het verweer van de VREG weinig ernstig is. Ten eerste betwist ze de
stelling van de VREG dat het onmogelijk zou zijn om tegelijkertijd een schending
van de formele- en van de materiëlemotiveringsplicht aan te voeren. De VREG
beweert met verwijzing naar rechtspraak dat het aanvoeren van de
materiëlemotiveringsplicht zou impliceren dat een beslissing afdoende is
gemotiveerd. Echter, de verzoekende partij voert aan dat het wel degelijk mogelijk
is om zowel een schending van de formelemotiveringsplicht aan te voeren als
inhoudelijke kritiek te leveren op de motieven van een beslissing. Dit is met name
zo wanneer de schendingen van de materiële- en de formelemotiveringsplicht niet
samenvallen of op een andere grondslag berusten, wat te dezen het geval is. De
verzoekende partij geeft aan dat zij bijvoorbeeld niet begrijpt welke 'impact' er zou
zijn op de distributienettarieven zonder overtuigende cijfergegevens, en dat het
niet (volledig) aanhechten van het door Fluvius verstrekte advies een schending
vormt van de formelemotiveringsplicht. Ten tweede betwist de verzoekende partij
de stelling van de VREG dat de bestreden beslissing omstandig (formeel) werd
gemotiveerd en dat een motivering via verwijzing mogelijk is. Ze erkent dat
motivering via verwijzing mogelijk is, maar alleen als aan bepaalde voorwaarden
wordt voldaan. Uit het administratief dossier blijkt dat het advies van Fluvius zelf
niet afdoende is gemotiveerd, vooral niet met betrekking tot de (vermeende)
impact op de distributienettarieven.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-25/40
In haar laatste memorie stelt ze dat “[h]oewel de bestreden
beslissing bepaalde luiken uit het advies van Fluvius lijkt te lichten […] de
verzoekende partij niet in kennis [werd] gesteld van het gehele advies”. Bij de
indiening van het verzoekschrift was allerminst duidelijk of het advies nog verdere
(inzonderheid technische of cijfermatige) duiding bevatte. Zonder dergelijke
duiding is het, zoals uit het eerste middelonderdeel blijkt, onmogelijk om na te
gaan of er sprake kan zijn van impact op distributienettarieven dan wel risico’s van
inefficiëntie. Het advies werd niet gevoegd bij de bestreden beslissing die zich de
motieven ervan eigen maakt, zodat de formelemotiveringsplicht is geschonden.
Beoordeling van het eerste en het tweede middelonderdeel
De artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991verplichten de
administratieve overheid in de akte de juridische en feitelijke overwegingen op te
nemen die aan de beslissing ten grondslag liggen, en dat op “afdoende” wijze.
Het afdoend karakter van de motivering betekent dat de
motivering pertinent moet zijn, dit wil zeggen dat ze duidelijk met de beslissing te
maken moet hebben, en dat ze draagkrachtig moet zijn, dit wil zeggen dat de
aangehaalde redenen moeten volstaan om de beslissing te dragen. De belangrijkste
bestaansreden van de motiveringsplicht, zoals die wordt opgelegd door de
voormelde wet van 29 juli 1991, bestaat erin dat de betrokkene in de hem
aanbelangende beslissing zelf de motieven moet kunnen aantreffen op grond
waarvan ze werd genomen, opdat de betrokkene met kennis van zaken zou kunnen
uitmaken of het aangewezen is de beslissing met een annulatieberoep te bestrijden.
Het volstaat uit oogpunt van die formelemotiveringsplicht, dat
de verzoekende partij de redenen kan achterhalen die de verwerende partij tot haar
oordeel hebben gebracht, opdat zij zich op het vlak van de motieven ertegen kan
verweren met de middelen die het recht haar ter beschikking stelt. De toetsing van
de formele motivering houdt overigens in beginsel niet de beoordeling in van de
inhoud van de motieven.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-26/40
De materiëlemotiveringsplicht houdt in dat iedere administra-
tieve rechtshandeling moet steunen op motieven waarvan het feitelijk bestaan naar
behoren is bewezen en die in rechte ter verantwoording van die handeling in
aanmerking kunnen worden genomen. Bij de beoordeling van de naleving van de
materiëlemotiveringsplicht is de Raad van State niet bevoegd om zijn oordeel
omtrent de feiten in de plaats te stellen van het oordeel van de administratieve
overheid. Hij is enkel bevoegd om desgevraagd na te gaan of de administratieve
overheid is uitgegaan van de juiste feitelijke gegevens, of zij die correct heeft
beoordeeld en of zij op grond daarvan binnen de perken van de redelijkheid tot
haar besluit is kunnen komen. Voorts mag enkel met de formeel uitgedrukte
motieven rekening worden gehouden.
Wat het tweede middelonderdeel betreft, dient vastgesteld zoals
hiervoor sub 17 is gebleken, dat de belangrijkste bestaansreden of het normdoel
van de formelemotiveringsplicht erin is gelegen de rechtszoekende inzicht te geven
in de feitelijke en juridische overwegingen die aan de bestreden beslissing ten
grondslag liggen wat hem moet toelaten om met kennis van zaken zijn kansen af te
wegen en zijn rechtsmiddelen voor te bereiden.
Zoals hierna uit de beoordeling van het eerste middelonderdeel
zal blijken, steunt de bestreden beslissing op draagkrachtige motieven. De formele
motivering van die beslissing stelt en heeft de verzoekende partij in staat gesteld te
begrijpen op grond van welke feitelijke en juridische gegevens de weigering is
gesteund. Uit de uiteenzetting van de middelen blijkt dat de verzoekende partij in
staat is om de bestreden beslissing inhoudelijk te bekritiseren, waardoor zij alvast
geen belangenschade heeft geleden bij een eventueel gebrek aan uitdrukkelijke
motivering ervan.
Bovendien, en anders dan de verzoekende partij dat ziet, steunt
de bestreden beslissing op een eigen motivering door de verwerende partij, na door
haar gevoerd eigen onderzoek van de adviezen die door de distributienetbeheerder
(Fluvius) werden verleend. Het gegeven dat naar aanleiding van die eigen
motivering bij wijze van onderbouwing onder meer wordt gerefereerd aan
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-27/40
standpunten die door Fluvius in zijn advies zijn opgenomen of daarin worden
geciteerd en/of bijgetreden, doet daaraan niet af. Anders dan wat de verzoekende
partij voorhoudt, is er geen sprake van een motivering “door” noch “bij”
verwijzing naar het advies, waardoor het tweede middelonderdeel berust op een
onjuist uitgangspunt.
Het tweede onderdeel van het tweede middel kan niet tot
vernietiging van de bestreden beslissing leiden.
Wat de in het eerste middelonderdeel aangevoerde schending
van de materiëlemotiveringsplicht betreft, merkt de Raad van State op dat de
inschatting van de risico’s inzake inefficiëntie en de impact op de
distributienettarrieven, zoals vastgelegd in artikel 4.5.1, § 2, vierde lid, van het
Energiedecreet, een ruime appreciatiemarge veronderstelt van de VREG bij de
beoordeling van de toelatingsaanvraag van een directe lijn die de site overschrijdt.
Het oneens zijn met de beoordeling gemaakt door de VREG, waarbij de
verzoekende partij een eigen, alternatieve zienswijze voorstelt, volstaat op zich
niet om de onwettigheid van de bestreden beslissing aan te tonen. Dit alleen is
onvoldoende om aan te tonen dat de verwerende partij haar discretionaire
beoordelingsruimte te buiten is gegaan.
Wat de eerste bijkomende weigeringsgrond – met name de
risico’s inzake inefficiëntie – betreft, geeft de supra in punt 3.2 aangehaalde
bestreden beslissing, een beoordeling weer aan de hand van drie motieven: (i)
risico op inefficiëntie omwille van netinvesteringen uit het verleden aangaande de
windturbine-feeder (zie punt 2.1.5.1. van de bestreden beslissing), (ii) risico op
inefficiëntie omwille van de impact op de benutting van de onthaalcapaciteit voor
decentrale productie op de windturbine-feeder (door de aanleg van de beoogde
directe lijn zou de benutte onthaalcapaciteit afnemen met 2,1 MW) (zie punt
2.1.5.2.1 van de bestreden beslissing) en (iii) risico op inefficiëntie omwille van de
impact op de benutting van de onthaalcapaciteit voor decentrale productie op de
Lidl-feeder (door de aanleg van de beoogde directe lijn zou de benutte
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-28/40
onthaalcapaciteit toenemen met 2,1 MW) (zie punt 2.1.5.2.2 van de bestreden
beslissing).
Wat
het
eerste
hiervoor
aangehaalde
motief
betreft,
(netinvesteringen uit het verleden) zal volgens het advies van de netbeheerder van
30 september 2022 de windturbine-feeder na afkoppeling van de windturbine nog
steeds nuttig zijn voor injectie, met name van een bestaande PV-installatie. Echter,
in 2016 heeft de netbeheerder aanzienlijk geïnvesteerd in de netinfrastructuur om
de windturbine aan te sluiten op het middenspanningsnet, voornamelijk door het
aanleggen van kabelinfrastructuur. Deze investering, waarvan de totale kosten
voor de netbeheerder op 23.400,00 euro worden geschat, zou nutteloos worden
door de aanleg van de directe lijn, aangezien de kabelinfrastructuur tussen de
windturbine en de feeder dan geen toegevoegde waarde meer zou bieden voor het
elektriciteitsdistributienet. Daarom concludeert de VREG dat de aanleg van de
directe lijn een onaanvaardbare inefficiëntie in het beheer en de uitbating van het
elektriciteitsdistributienet zou veroorzaken. Het tweede motief betreft de
onthaalcapaciteit voor decentrale productie inzake de windturbine-feeder: de
VREG oordeelt dat bij de aanleg van een directe lijn, waarbij de aansluiting van
een bestaande productie-installatie wordt gewijzigd, er onthaalcapaciteit vrijkomt,
wat leidt tot een afname van de benutte onthaalcapaciteit. Dit wordt (althans in
beginsel) gezien als een aanvaardbaar risico op inefficiëntie in het beheer en de
uitbating van het elektriciteitsdistributienet. Echter, in het voorliggende specifieke
geval van de beoogde directe lijn, zou 2,1 MW onthaalcapaciteit op de
windturbine-feeder, die speciaal voor injectie vanuit de windturbine was
gecreëerd, niet meer worden benut, wat te dezen zou resulteren in een bijna
onbenutte feeder voor injectie nu de distributienetbeheerder heeft aangegeven dat
de kans op nieuwe decentrale productie die op deze feeder wordt aangesloten, klein
is, mede door de locatie tussen de Terril Winterslag (een parkgebied waar nieuwe
windturbines onwaarschijnlijk zijn) en een industriegebied waar al meerdere
windturbines staan. De VREG concludeert dat er geen concreet vooruitzicht is op
herbenutting van de vrijgekomen onthaalcapaciteit en dat de kans op gedeeltelijke
of volledige herbenutting zeer klein is, wat leidt tot de vaststelling dat de aanleg
van de directe lijn een onaanvaardbare inefficiëntie in het netbeheer zou
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-29/40
veroorzaken. Wat tot slot het derde motief betreft, met name dat de onbenutte
onthaalcapaciteit voor decentrale productie inzake de Lidl-feeder door aanleg van
de directe lijn zou toenemen met 2,1 MW, stelt de bestreden beslissing dat
aangezien Lidl de kosten draagt, de aanleg van de directe lijn geen onaanvaardbare
inefficiëntie zou veroorzaken.
Kortom, samengevat stelt de bestreden beslissing dat “de aanleg
van de beoogde directe lijn een onaanvaardbaar risico op een inefficiënt(e) beheer
en uitbating van het elektriciteitsdistributienet inhoudt. De aanleg van de beoogde
directe lijn zou gepaard gaan met de afkoppeling van de windturbine van de
windturbine-feeder, en zou hierdoor een inefficiënte uitbating van het
elektriciteits-distributienet tot gevolg hebben om de redenen die hieronder worden
vermeld. Ten eerste, de netbeheerder investeerde in 2016 in kabelinfrastructuur
voor de aansluiting van de windturbine. Het gaat om projectspecifieke
infrastructuur, m.n. de kabelinfrastructuur tussen de windturbine en de
windturbine-feeder, die de netbeheerder niet had moeten aanleggen indien de
windturbine niet zou zijn aangesloten op het elektriciteitsdistributienet. Door
aanleg van de beoogde directe lijn zou deze kabelinfrastructuur nutteloos worden,
aangezien deze niet langer een toegevoegde waarde zou bieden voor het
elektriciteitsdistributienet.
Ten
tweede,
de
onthaalcapaciteit
op
de
windturbine-feeder die specifiek voor injectie vanuit de windturbine werd
gecreëerd, zou niet langer worden benut. Er is geen enkel concreet vooruitzicht op
de (gehele of gedeeltelijke) herbenutting van de vrijgekomen onthaalcapacitei” .
In de mate de verzoekende partij de verwerende partij verwijt dat
zij geen rekening houdt met de eigen, niet verantwoorde keuze van de
distributienetbeheerder om niet aan te sluiten op het dichtstbijzijnde punt van het
bestaande middenspanningsnet, maar in plaats daarvan te kiezen voor bijkomende
investeringen en op die wijze “netbeheerders ertoe [kan] aanzetten om tal van
inefficiënte investeringen te doen om zo de plaatsing van directe lijnen te
verhinderen”, wordt zij niet bijgevallen. Daargelaten nog of het de VREG toekomt
om individuele investeringsbeslissingen van netbeheerders te beoordelen of te
beoordelen of (de keuze van) het aansluitingspunt die de netbeheerder in 2016
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-30/40
heeft gemaakt verantwoord of “efficiënt” was, overschrijdt de verwerende partij
niet de grenzen van haar beoordelingsvrijheid door in de feiten vast te stellen dat
deze investeringen in het verleden zijn gemaakt, zonder te onderzoeken of te
verantwoorden of een aansluitingspunt dichter bij het net onmogelijk was cq. de
noodzaak van die gedane investeringen. Het argument dat deze zienswijze de
netbeheerders tot inefficiënte investeringen kan of zal aanzetten, is niet dienstig.
Immers, de ingeroepen weigeringsgrond slaat enkel op productie-installaties die
vóór 1 januari 2019 reeds zijn aangesloten. Nieuwe investeringen vallen hier niet
onder.
In de mate de verzoekende partij zich in haar laatste memorie
nog beroept op een schending van artikel 3.1.3 van het Energiedecreet waarin de
taken van de VREG als toezichthouder liggen vervat, waaronder het houden van
toezicht en het uitoefenen van controle op de naleving van de bepalingen van titel
IV van het Energiedecreet en waarin de verzoekende partij de plicht van de VREG
meent te ontwaren om (naar aanleiding van het verlenen van de te dezen gevraagde
toelating) in het verleden gedane investeringen door de distributienetbeheerder te
(her)beoordelen op hun noodzaak cq. efficiëntie, toont zij niet aan dat zij die
argumentatie niet reeds in haar verzoekschrift kon aanvoeren of uiteenzetten. In
zoverre is deze in de laatste memorie geformuleerde kritiek dan ook laattijdig en
derhalve niet-ontvankelijk.
In de mate de verzoekende partij nog aanvoert dat de
investeringen reeds volledig zijn verrekend in de distributienettarrieven, de
investeringskost volledig is terugbetaald en door het loutere feit dat de kabels zijn
aangelegd er geen risico op inefficiëntie meer is, nu risico’s inzake inefficiëntie
zich pas in de toekomst kunnen materialiseren zodat de verwerende partij geen
rekening kan houden met investeringen in de netinfrastructuur uit het verleden,
wordt de verzoekende partij evenmin bijgevallen.
Immers, in de bestreden beslissing wordt de situatie geschetst
waarin Fluvius de investeringen in de kabelinfrastructuur heeft gedaan specifiek
voor de aansluiting van de windturbine en wordt voorts uiteengezet dat de aanleg
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-31/40
van de voorgestelde directe lijn zou leiden tot het afkoppelen van deze windturbine
van het middenspanningsnet, wat ertoe zou leiden dat de kabelinfrastructuur
waarin is geïnvesteerd nutteloos wordt. De verwerende partij erkent aldus dat de
infrastructuur, eenmaal aangelegd en betaald, nog steeds waarde vertegenwoordigt
en het vermijden van ongebruikte infrastructuur een legitiem doel is. Het nutteloos
worden van de reeds geïnstalleerde kabelinfrastructuur kan redelijkerwijs door de
verwerende partij worden beschouwd als een vorm van inefficiëntie in het beheer
en de exploitatie van het elektriciteitsdistributienet. De kritiek van de verzoekende
partij doet niet anders besluiten. Waar de verzoekende partij nog argumenteert dat
door rekening te houden met investeringen in het verleden heel vaak de toelating
van een directe lijn met betrekking tot een bestaande productie-installatie zou
worden verhinderd omwille van de afkoppeling en dat om onderbenutting te
vermijden de aanvragen steeds dienen te verzekeren dat een andere
productie-installatie moet worden opgetrokken, gaat zij eraan voorbij – zoals
hiervoor is uiteengezet – dat de verwerende partij naar aanleiding van de concrete
aanvraag om toelating, de betrokken (specifieke) situatie en het betrokken dossier
op de eigen merites heeft beoordeeld waartoe deze overigens bij de uitoefening van
een haar toegekende discretionaire beoordelingsbevoegdheid in individuele
gevallen, verplicht is. Het is op basis van dat onderzoek dat zij heeft besloten tot
het nutteloos worden van de kabelinfrastructuur die speciaal voor de windturbine is
aangelegd. Daarbij maakt de verwerende partij na analyse van de specifieke
toestand op het terrein inzichtelijk dat er geen concrete vooruitzichten bestaan voor
de herbenutting van de onthaalcapaciteit die specifiek voor injectie vanuit de
windturbine werd gecreëerd. De verzoekende partij maakt op generlei wijze
aannemelijk dat dergelijke beoordeling manifest onredelijk zou zijn; noch volgt uit
de gegeven motivering in het voorliggende geval dat “een aanvraag voor een
directe lijn van een bestaande productie-installatie quasi steeds moet worden
geweigerd wegens de afkoppeling”; laat staan dat deze beweegreden tot gevolg
zou hebben, zoals de verzoekende partij in haar laatste memorie suggereert “om de
facto alle directe lijnen vanuit bestaande installaties te verbieden”. Evenmin blijkt
uit de motivering van de bestreden beslissing dat de VREG vereist dat de aanvrager
in een nieuwe productie-installatie voorziet.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-32/40
In
zoverre
de
verzoekende
partij
wat
deze
eerste
weigeringsgrond betreft nog aanvoert dat de verwerende partij haar een kans had
moeten geven om bij te dragen tot de vermeend verloren gegane investeringen,
dient met de verwerende partij te worden vastgesteld dat de toepasselijke
regelgeving niet voorziet in de kans om bij te dragen tot de vermeend verloren
gegane investeringen, te meer nu de verzoekende partij alvast geen concrete
wettelijke of reglementaire bepaling
aanvoert
op
grond
waarvan
de
distributienetbeheerder dat vermocht te eisen of, nog, de verwerende partij de
verzoekende partij tot dergelijke financiële vergoeding voor een verloren gegane
investering zou kunnen verplichten, te meer nu de verzoekende partij niet alleen de
noodzaak cq. efficiëntie van die investering betwist, alsook het bedrag (23.400,00
euro) ervan. Het volstaat daartoe niet te stellen, zoals de verzoekende partij in haar
laatste memorie tracht te doen, dat “de regelgeving gevallen voorziet waarin de
netgebruiker de kosten van de aansluiting draagt of deels draagt indien deze kosten
een bepaalde drempel overstijgen” zonder te concretiseren of inzichtelijk te maken
welke concrete rechtsgrond dan wel van toepassing is op de voorliggende situatie
en of, in voorkomend geval, de wettelijke of reglementaire voorwaarden daartoe
zijn vervuld. Het komt de Raad van State niet toe dat in de plaats van de
verzoekende partij te doen. Met haar suggestie toont de verzoekende partij niet de
onwettigheid van de bestreden beslissing aan. Voorts wordt in de bestreden
beslissing genoegzaam uiteengezet (zie supra punt 2.1.5.1 van de bestreden
beslissing) dat het bedrag van 23.400,00 euro, met name het verschil tussen de
door de verzoekende partij te betalen aansluitingskosten (berekend op basis van
een
aansluiting
op
het
dichtstbijzijnde
punt)
en
de
daadwerkelijke
aansluitingskosten die ten laste zijn van de netbeheerder, voor wat de bekabeling
betreft, werd geraamd (lees: berekend) op basis van de destijds geldende prijzen
(met name 90 euro/meter kabel voor tweemaal 130 meter kabel, hetzij 23.400,
euro). Die toelichting volstaat. De verzoekende partij betwist overigens niet dat de
destijds geldende prijs 90 euro per meter kabel bedroeg, noch dat daadwerkelijk
tweemaal 140 meter kabel werd aangelegd, waarvan zijzelf tweemaal 10 meter
(aansluiting tot het dichtstbijzijnde punt) ten laste heeft genomen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-33/40
Tot slot, waar de verzoekende partij in het verzoekschrift nog
aanvoert dat de verwerende partij onvoldoende rekening houdt met de
mogelijkheden die de gecreëerde onthaalcapaciteit op het distributienet zelf biedt
omdat door de directe lijn de afname door de verzoekende partij
((distributie)netbelasting) zal verminderen, wat maatschappelijke voordelen
oplevert, dient vastgesteld dat de verzoekende partij deze maatschappelijke
voordelen niet concreet maakt, noch inzichtelijk maakt dat zelfs zo er
maatschappelijke voordelen zijn bij de gecreëerde onthaalcapaciteit, dit nog niet
aantoont dat de beoordeling van het (risico op) efficiëntieverlies door het
afkoppelen van de windturbine-feeder onjuist is, laat staan onredelijk zou zijn.
Uit wat voorafgaat volgt dat de verzoekende partij niet heeft
aangetoond dat de bestreden beslissing, gebaseerd op de eerste bijkomende
weigeringsgrond van inefficiëntierisico’s, onwettig is. Er is zoals de verzoekende
partij in het auditoraatsverslag heeft kunnen lezen, dan ook geen noodzaak om te
beoordelen of de bestreden beslissing in zoverre die is gebaseerd op de tweede
weigeringsgrond, met name de impact op distributienettarieven, onwettig is. Het
vervuld zijn van de eerste bijkomende (autonome) weigeringsgrond, volstaat
immers om geen toelating tot aanleg van een directe lijn te verstrekken. Zelfs als de
onwettigheid van de bestreden beslissing op grond van de tweede weigeringsgrond
zou blijken, beïnvloedt dit niet de strekking van de bestreden beslissing. De
verzoekende partij heeft bijgevolg geen belang bij deze wettigheidskritiek.
In de mate de verzoekende partij hier in haar laatste memorie
nog tegen inbrengt dat de twee bijkomende weigeringsgronden cumulatief zijn en
dus niet elk op zichzelf beschouwd de weigering van de aanvraag tot directe lijn
kunnen rechtvaardigen wat volgens haar zou blijken uit de bewoordingen van
artikel 4.5.1., § 2, vierde lid, van het Energiedecreet (“bijkomend rekening
[houden] met de risico’s inzake inefficiëntie en de impact op de
distributienettarieven”), wordt zij niet bijgevallen.
Uit de formulering van artikel 4.5.1., § 2, vierde lid, dat bepaalt
dat “[o]nverminderd het derde lid de VREG bij het beoordelen van een aanvraag
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-34/40
als vermeld in het eerste lid met betrekking tot bestaande productie-installaties die
voor 1 januari 2019 reeds zijn aangesloten op een net en die vanaf 1 januari 2019
hun aansluiting willen wijzigen om een directe lijn of directe leiding aan te leggen,
bijkomend rekening [houdt] met de risico's inzake inefficiëntie en de impact op de
distributienettarieven”, kan geenszins worden afgeleid dat beide weigeringsgronden cumulatief vervuld moeten zijn. Hieruit blijkt enkel dat met elk van beide
aspecten rekening wordt gehouden, niet dat ze beide simultaan vervuld moeten zijn
om de toelating te weigeren, net zo min als dat het geval is met de vier in het derde
lid van diezelfde bepaling opgesomde weigeringsgronden.
Het eerste onderdeel van het tweede middel is, in zoverre
het ontvankelijk is, ongegrond.
C.2. Betreffende het derde middelonderdeel
Standpunt van de partijen
Wat het derde middelonderdeel – genomen uit een schending
van het gelijkheidsbeginsel – betreft, voert de verzoekende partij aan dat het
Energiedecreet verschillen in behandeling creëert. Ten eerste is er een onderscheid
tussen personen die directe lijnen willen aanleggen op hun eigen site, onderworpen
aan enkel een meldingsplicht, en zij die directe lijnen buiten hun site willen
aanleggen, waarvoor toestemming van de VREG is vereist. Ten tweede is er een
verschil in behandeling afhankelijk van het gegeven of de directe lijn betrekking
heeft op een productie-installatie die vóór 1 januari 2019 is aangesloten op het net.
Het begrip 'eigen site' in het Energiedecreet is bedoeld om het monopolie van de
distributienetbeheerder te beschermen en risico's op inefficiëntie en veiligheid te
vermijden. Echter, in het geval van de verzoekende partij, waarbij een directe lijn
tussen één afnemer (Lidl) en één productie-installatie (een windturbine) wordt
aangelegd, zijn deze risico's niet van toepassing. De lijn loopt niet over de
openbare weg, er is geen sprake van ontwijkingsgedrag, en de inefficiëntierisico's
zijn niet relevant omdat er geen toezichtproblemen zijn, geen leveranciers toegang
nodig hebben tot het net, en er geen sprake is van een parallel distributienet. De
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-35/40
verzoekende partij betoogt dat de redenen die de decreetgever aanvoert voor het
onderscheid in behandeling tussen eigen site en site-overschrijdende directe lijnen
niet opgaan in dit specifieke geval. Dit onderscheid leidt ertoe dat de verzoekende
partij niet kon volstaan met een melding. Voor installaties van vóór 2019 op de
eigen site is slechts een melding vereist, terwijl voor site-overschrijdende directe
lijnen een strengere regeling geldt. Deze regeling wordt verantwoord door te
wijzen op risico's inzake inefficiëntie en impact op nettarieven, maar deze
verantwoording houdt geen stand bij installaties van vóór 2019 op de eigen site. De
VREG legt in zijn beslissing een gestrengheid aan de dag die neerkomt op een
onverantwoord verschil in behandeling, wat in de concrete feiten niet te
verantwoorden is. De situatie van de verzoekende partij, waarbij de directe lijn
over twee aanpalende percelen loopt en de windturbine voornamelijk het eigen
verbruik van Lidl Belgium dekt, verschilt niet objectief van de situatie die de
wetgever beoogde met de invoering van het begrip 'eigen site'. Als de VREG de
bijkomende elementen toch als weigeringsgronden zou mogen aanwenden, zou dit
verschil in behandeling neerkomen op discriminatie en een schending van het
gelijkheidsbeginsel. In de mate dat het voorgaande via een interpretatie van de
decretale bepalingen niet zou kunnen leiden tot de vernietiging van de bestreden
beslissing omdat de VREG het gelijkheidsbeginsel schendt door de aanvraag te
weigeren, dient aan het Grondwettelijk Hof een prejudiciële vraag te worden
gesteld die als volgt kan luiden:
“Schendt artikel 4.5.1 van het Energiedecreet de artikelen 10 en 11 van de
Grondwet in zoverre het twee onderscheiden in behandeling creëert, met name,
enerzijds, tussen (meldingsplichtige) directe lijnen op eigen site en
(toelatingsafhankelijke) site-overschrijdende directe lijnen, en anderzijds, tussen
directe lijnen m.b.t. de productie-installaties aangesloten op het net hetzij vóór,
hetzij na 1 januari 2019 en het deze laatste onderwerpt aan twee bijkomende/
beoordelingscriteria (met name risico's inzake inefficiëntie en impact op
distributienettarieven), maar enkel in zoverre de productie-installatie waarvan
sprake zich niet bevindt op de eigen site waarvoor een aanvraag tot aanleg en
beheer van een directe lijn?”.
In
haar memorie van wederantwoord benadrukt de
verzoekende partij dat het antwoord van de VREG op haar argumentatie beperkt
blijft tot de stelling dat de VREG de wet moet toepassen in individuele gevallen en
niet zelf de wet buiten toepassing mag laten vanwege een schending van het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-36/40
gelijkheidsbeginsel. Enerzijds merkt de verzoekende partij op dat dit verweer naast
de kwestie is, omdat zij heeft aangevoerd dat het Energiedecreet op een
grondwetsconforme manier kan worden uitgelegd en toegepast, wat de VREG
weigert te doen. Anderzijds, voor het geval de onderscheiden behandeling waar de
verzoekende partij mee te maken krijgt direct voortvloeit uit de decretale
bepalingen, gaat de VREG er ten onrechte aan voorbij dat zij wel degelijk verplicht
is om een decreet buiten toepassing te laten als dat decreet in strijd is met
bepalingen van Europees Unierecht, wat volgens de verzoekende partij “duidelijk
[volgt] uit de vaste Fratelli Constanzo-rechtspraak van het Hof van Justitie”.
Volgens artikel 7, lid 2, van de Richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees
Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor
de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van Richtlijn 2012/27/EU
(hierna: Richtlijn (EU) 2019/944) moeten de criteria die lidstaten vaststellen voor
de toekenning van toelatingen voor de aanleg van directe lijnen “objectief en
niet-discriminerend” zijn. Daarom was de VREG, zelfs als de discriminatie
voortvloeit uit het Energiedecreet zelf, verplicht om de bepalingen ervan buiten
toepassing te laten om hieraan te remediëren. Tot slot neemt de verzoekende partij
er akte van dat de VREG zich niet verzet tegen het voorleggen van de prejudiciële
vraag aan het Grondwettelijk Hof.
In haar laatste memorie herhaalt de verzoekende partij,
“ondergeschikt, en enkel in zoverre geen van de overige middelen zouden worden
bijgetreden”, het stellen van een prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof
zich opdringt.
De verwerende partij repliceert in de memorie van antwoord dat
de verzoekende partij geen discriminatie in de bestreden beslissing aanvoert, maar
eerder een vermeende discriminatie in het Energiedecreet zelf, met name in artikel
4.5.1. Hierdoor betwist de verzoekende partij in feite artikel 4.5.1 van het
Energiedecreet. De verwerende partij merkt op dat een verzoek tot nietigverklaring
van een wet of decreet binnen zes maanden na publicatie in het Belgisch Staatsblad
bij het Grondwettelijk Hof moet worden ingediend. Deze termijn is in dit geval al
lang verstreken, waardoor de verzoekende partij nu via een nietigheidsprocedure
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-37/40
voor de Raad van State resultaat probeert te bekomen. De verwerende partij
benadrukt dat zij gehouden is de wet toe te passen in individuele gevallen, als
direct gevolg van het wettigheidsbeginsel en het respect voor de hiërarchie der
normen. Daarom is het derde middelonderdeel van het tweede middel ongegrond.
Echter, als de Raad van State dit opportuun acht, verzet de verwerende partij zich
niet, wat zij in haar laatste memorie herneemt, tegen het stellen van een
prejudiciële vraag ter zake.
Beoordeling
Uit de uiteenzetting blijkt dat de verzoekende partij het dubbele
onderscheid gemaakt in artikel 4.5.1, §§ 1-2, Energiedecreet aanvecht. Dit betreft
enerzijds het onderscheid gemaakt op grond van het criterium of de directe lijn al
dan niet de grenzen van de eigen site overschrijdt, en anderzijds het onderscheid
binnen de categorie van de directe lijn die de grenzen van de eigen site
overschrijdt, tussen eensdeels de productie-installaties die vóór 1 januari 2019
reeds zijn aangesloten op een net en anderdeels deze die vanaf 1 januari 2019 hun
aansluiting willen wijzigen om een directe lijn of directe leiding aan te leggen.
Voor het eerste onderscheid volgt uit artikel 4.5.1, § 1, van het
Energiedecreet dat een directe lijn op de eigen site altijd is toegelaten, terwijl uit
artikel 4.5.1, § 2, van datzelfde decreet volgt dat steeds een voorafgaande toelating
door de VREG is vereist. Voor het tweede onderscheid volgt uit artikel 4.5.1, § 2,
vierde lid, van het Energiedecreet dat voor productie-installaties die vóór 1 januari
2019 reeds zijn aangesloten op een net, er (twee) bijkomende weigeringsgronden
gelden.
Het derde middelonderdeel zoals geformuleerd door de
verzoekende partij, komt neer op een kritiek op het decreet. Het is op grond van
artikel 14 van de gecoördineerde wetten op de Raad van State echter niet aan de
Raad van State om wetskrachtige bepalingen aan de Grondwet te toetsen. Enkel het
Grondwettelijk Hof komt het overeenkomstig artikel 142 van de Grondwet toe om
‘een wet, een decreet of een in artikel 134 bedoelde regel’ te toetsen. Kritiek op een
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-38/40
bepaling van het Energiedecreet ontsnapt aan de beoordelingsbevoegdheid van de
Raad van State.
De verzoekende partij is zich daarvan bewust en verzoekt, zij het
“ondergeschikt”, de Raad van State om de door haar voorgestelde (zie supra
punt 26) prejudiciële vraag aan het Grondwettelijk Hof te stellen.
Uit artikel 26 van de Bijzondere wet van 6 januari 1989 ‘op het
Grondwettelijk Hof’ volgt dat op de Raad van State de principiële verplichting rust
om een prejudiciële vraag te stellen aan het Grondwettelijk Hof. Uit artikel 26, § 2,
van deze wet blijkt dat de Raad van State geen prejudiciële vraag moet stellen
wanneer
de
vordering
wordt
verworpen
wegens
onbevoegdheid
of
niet-ontvankelijkheid of wanneer het Grondwettelijk Hof reeds uitspraak heeft
gedaan over een vraag of een beroep met een identiek onderwerp. Deze gronden
van vrijstelling zijn hier niet van toepassing waardoor de Raad van State verplicht
is om een prejudiciële vraag te stellen. Daarenboven blijkt uit de bespreking van de
andere middelen dat er geen gegrond middel(onderdeel) bestaat. De Raad van State
dient bijgevolg de prejudiciële vragen aan het Grondwettelijk Hof te stellen. Het
antwoord op de prejudiciële vraag is immers nuttig voor de oplossing van het
bodemgeschil aangezien bij een gebeurlijk vast te stellen ongrondwettigheid van
de kwestieuze decretale bepaling het derde middelonderdeel gegrond moet worden
verklaard. Bovendien oordeelt de Raad van State dat het door de verzoekende
partij aangeklaagde verschil in behandeling niet kan worden weggewerkt met een
grondwetsconforme interpretatie.
De hierna in het dictum geformuleerde vraag moet aan het
Grondwettelijk Hof worden voorgelegd.
BESLISSING
-
Het debat wordt heropend.
-
Aan het Grondwettelijk Hof wordt de volgende vraag gesteld:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-39/40
“Schendt artikel 4.5.1 van het Energiedecreet de artikelen 10 en 11 van de Grondwet
in zoverre het twee onderscheiden in behandeling creëert, met name, enerzijds,
tussen (meldingsplichtige) directe lijnen op eigen site en (toelatingsafhankelijke)
site-overschrijdende directe lijnen, en anderzijds, tussen directe lijnen m.b.t. de
productie-installaties aangesloten op het net hetzij vóór, hetzij na 1 januari 2019 en
het deze laatste onderwerpt aan twee bijkomende beoordelingscriteria (met name
risico's inzake inefficiëntie en impact op distributienettarieven), maar enkel in
zoverre de productie-installatie waarvan sprake zich niet bevindt op de eigen site
waarvoor een aanvraag tot aanleg en beheer van een directe lijn wordt gedaan?”
- Het door de auditeur-generaal aangestelde lid van het auditoraat wordt
belast met een aanvullend onderzoek, na ontvangst van het antwoord van het
Grondwettelijk Hof.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op dertien september tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, XIVe kamer, samengesteld uit:
Geert Debersaques,
kamervoorzitter,
Kaat Leus,
staatsraad,
Ann Coolsaet,
staatsraad,
bijgestaan door
Johan Pas,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Johan Pas
Geert Debersaques
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.611
XIV-39.418-40/40
