Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627 (2024-09-16)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.627 van 16 september 2024 Instellingen, Binnenlandse zaken
en lokale besturen - Varia (binnenlandse zaken en lokale besturen) Beslissing
: Vernietiging
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 260.627 van 16 september 2024
in de zaak A. 237.496/X-18.257
In zake :
de VZW I.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Joost Bosquet
kantoor houdend te 2650 Edegem
Mechelsesteenweg 326
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de STAD IEPER
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Meindert Gees en Hanna Biebauw
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Engelse Wandeling 2/F5
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 14 oktober 2022, strekt tot de
nietigverklaring van “[h]et besluit van het college van burgemeester en schepenen
van de stad Ieper van 16 augustus 2022 tot intrekking van de toelating voor de
organisatie van het evenement Frontnacht op zaterdagavond 27 augustus 2022”.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
Eerste auditeur Sofie De Doncker heeft een verslag opgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-1/12
De verzoekende partij heeft een laatste memorie ingediend. De
verwerende partij heeft een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 21 juni 2024.
Kamervoorzitter Johan Lust heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Marloes Poortmans, die loco advocaat Joost Bosquet
verschijnt voor de verzoekende partij, advocaat Hanna Biebauw, die verschijnt
voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Sofie De Doncker heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
Verzoekster
organiseert
al
vele
jaren
te
Ieper
het
evenement Ijzerwake. Op 21 maart 2022 keurt het college van burgemeester en
schepenen verzoeksters aanvraag voor de editie van zondag 28 augustus 2022
goed.
Op 30 mei 2022 vraagt verzoekster bijkomend aan om op
zaterdag 27 augustus 2022 het evenement Frontnacht, een “Concert met politieke
boodschap en omlijsting”, te mogen organiseren. Toegelicht wordt onder meer dat
nauwlettend de lijn wordt bewaakt: “groepen en muzikanten die een radikaal
nationalisme uitdragen zijn welkom, groepen en muzikanten die (neo)nazisme
aanhangen niet”. Tevens geeft verzoekster enige uitleg bij de groepen en artiesten
die worden uitgenodigd.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-2/12
De plaatselijke politie adviseert op 30 juni 2022 dat het
evenement kan doorgaan. Het initiatief werd besproken op een Local Task
Force-overleg waarop alle inlichtingendiensten vertegenwoordigd waren en
unaniem werd aangenomen dat er geen elementen zijn die een negatief advies
kunnen staven.
Het college van burgemeester en schepenen beslist op
4 juli 2022:
“Toelating te verlenen tot het organiseren van het evenement mits alle
opgelegde verplichtingen nageleefd worden. Indien er wordt vastgesteld
dat de bands of leden van de bands die optreden veroordeeld zijn voor
racisme, negationisme, deelname aan neonazistische of extremistische
organisaties of er zou worden vastgesteld dat er in hun optredens of in hun
liedjesteksten wordt aangezet tot discriminatie, haat, geweld of segregatie
of hierin denkbeelden worden verspreid over rassuperioriteit of rassenhaat
of indien er door het college van burgemeester en schepenen of bij
hoogdringendheid door de burgemeester op basis van de bevoegdheden
toegekend in de Nieuwe Gemeentewet wordt vastgesteld dat de veiligheid
en/of de fysieke of mentale integriteit op ‘Frontnacht’ niet kan
gegarandeerd worden, zal de vergunning per direct worden ingetrokken
zonder dat er hier in hoofde van de vergunningverlenende overheid enige
schadevergoeding kan opeisbaar zijn.”
3.2.
Blijkens een ‘intel rapport’ van de federale politie van 7 juli
2022 is in onder andere De Standaard en De Morgen al “de nodige aandacht”
besteed aan het festival, “waarbij er ook linken met fascisme en neo-nazisme bij
bepaalde groepen werden besproken”. Maar “[v]oorlopig kan de ingewonnen info
bij de verschillende inlichtingendiensten deze stellingen in de persartikels niet
bevestigen”.
In bijkomende informatie van 2 augustus 2022 deelt de federale
politie onder meer mee dat de aanhang van de groep Bronson uit 30 tot 40 personen
bestaat, “gelinkt aan de extreem rechtse scene in Rome”. Melding ervan wordt
gemaakt dat “links” een aanvraag zal doen voor een statische actie op de markt,
maar hoopt dat een actie niet nodig zal zijn omdat het evenement door de
bestuurlijke overheid verboden wordt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-3/12
In zijn verslag van 9 augustus 2022 bespreekt het OCAD
(Coördinatieorgaan voor de dreigingsanalyse) kort de muziekgroepen op grond
van een artikel in De Standaard van 25-26 mei 2022, “verrijkt met informatie
afkomstig van andere steundiensten of uit open bronnen”. Geconcludeerd wordt
dat de ontkenningen van verzoekster omtrent de neofascistische/neonazistische
ideologische oriëntatie van de muziekgroepen, niet stroken met de werkelijkheid.
Voorts evalueert het OCAD de dreiging als onwaarschijnlijk en
de ernst ervan als gemiddeld. Het niveau van de terroristische/extremistische
dreiging in verband met de organisatie van het festival en de acties van
links-extremistische en “antifa”-groeperingen in de omgeving, wordt bepaald als
“Gemiddeld (Niveau 2)”.
In een advies van 16 augustus 2022 signaleert de lokale politie
dat “[d]e beschikbare media” doen uitschijnen dat er een “link naar
neofascistische/neonazistische ideologische oriëntatie van de muziekgroepen” is,
“wat ook door het OCAD bevestigd wordt”. Gelet op de beschikbare info wordt
een confrontatie tijdens of rond het festival tussen personen of groeperingen uit de
meer extreme hoeken, zowel links als rechts, niet uitgesloten geacht. De politionele
inschatting heet heel moeilijk te zijn en de politionele beheersbaarheid
problematisch.
Nog dezelfde dag beslist het college van burgemeester en
schepenen de toelating van 16 augustus 2022 van het evenement Frontnacht in te
trekken. De motivering luidt in essentie:
“OCAD geeft […] in een veiligheidsanalyse aan dat, hoewel misschien niet
expliciet, er meerdere duidelijke banden en/of linken zijn met groeperingen
of de scene van neofascistische/neonazistische ideologische oriëntatie. De
mondelinge ontkenning door de organisatie strookt volgens OCAD in deze
niet met de werkelijkheid. Er zijn weldegelijk bands en/of leden van die
bands waar deze banden en/of linken nadrukkelijk merkbaar zijn. Eén van
de voorwaarden was dat er niet wordt aangezet tot discriminatie, haat,
geweld of segregatie of er denkbeelden worden verspreid over
rassuperioriteit of rassenhaat. Bijgevolg strookt dit niet met de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-4/12
voorwaarden die in […] het besluit van het college van burgemeester en
schepenen van 4 juli 2022 werden vastgelegd en duidelijk, expliciet en
mondeling toegelicht op 8 juli 2022.
Bovendien geeft de politie ondertussen ook mee dat er nogal wat beweegt
vooral via de sociale media en zien we ook in de media dat dit festival een
serieuze weerklank krijgt, waarbij de kans reëel wordt dat deze commotie
niet louter bij het uiten van ongenoegen blijft. Daarbij wordt ook
vastgesteld uit de vele reacties en in het advies van de politie dat de
veiligheid en/of de fysieke of mentale integriteit op ‘Frontnacht’ niet langer
kan gegarandeerd worden.
De lokale politie geeft in zijn finaal advies van 16 augustus 2022 dan ook
duidelijk mee dat de handhaving van de openbare orde van voornoemd
evenement redelijkerwijze onhaalbaar is geworden.”
IV. Belang – Nadere omschrijving van het voorwerp
Exceptie
Volgens de verwerende partij beschikt verzoekster niet over een
rechtmatig, legitiem belang. Naar de mening van de verwerende partij heeft
verzoekster haar “trachten te verschalken door een aanvraagdossier in te dienen dat
niet strookt met de realiteit”. Anders immers dan verzoekster aangaf bij het
indienen van het aanvraagdossier en naderhand bij het overleg, zetten, blijkens de
adviezen, de groepen in hun optredens of hun liedjesteksten wel degelijk aan tot
discriminatie, haat, geweld of segregatie, of worden er denkbeelden verspreid over
rassuperioriteit of rassenhaat. Dit wordt “niet as such betwist”, minstens wordt niet
aangetoond dat het foutief is. De bestreden beslissing werd “schragend
gemotiveerd op het motief dat de verklaringen van de verzoekende partij niet
sporen met de realiteit en dat er mogelijks een bedrieglijke aanvraag werd
ingediend”. Verzoekster toont niet aan “dat niet kon worden vastgesteld dat de
voorwaarde uit de beslissing van 4 juli 2022 geschonden zou zijn”.
Beoordeling
Op 4 juli 2022 heeft het college van burgemeester en schepenen
aan verzoekster onder welbepaalde voorwaarden de toelating gegeven voor het
organiseren van het evenement Frontnacht op 27 augustus 2022. In de bestreden
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-5/12
beslissing stelt het college vast dat die voorwaarden niet vervuld zijn en trekt zij
daarom de toelating in.
Hoe de verwerende partij zich ook inspant om het anders uit te
leggen, de bestreden beslissing heeft onmiskenbaar de draagwijdte van een verbod
om het evenement te organiseren om reden dat “er meerdere duidelijke banden
en/of linken zijn met groeperingen of de scene van neofascistische/neonazistische
ideologische oriëntatie” en omdat de lokale politie de handhaving van de openbare
orde onhaalbaar acht.
Mocht de bestreden beslissing louter als een intrekking van de
toelating van 4 juli 2022 te beschouwen zijn, dan zou dit impliceren dat het college
verzoeksters aanvraag van 30 mei 2022, waarover geen verdere beslissing meer is
genomen, blijkbaar zonder antwoord heeft gelaten. Dat is niet het geval. De
bestreden beslissing is op te vatten als de ultieme weigering van de aanvraag, als
een verbod tot organisatie van het evenement Frontnacht.
Verzoekster heeft een belang dit verbod dat haar belet heeft het
aangevraagde evenement te organiseren, vernietigd te zien worden.
niet
Of de verwerende partij voor de aangevochten weigering al dan
terecht
steun
zoekt
in
het
feit
“dat
de
voorwaarden
uit
de
vergunningsbeslissing [van 4 juli 2022] met de voeten werden getreden”, betreft
niet de ontvankelijkheid van het beroep maar de gegrondheid ervan.
De exceptie wordt verworpen.
V. Verzoek om vertrouwelijke behandeling
Standpunt van de partijen
De verwerende partij vraagt de vertrouwelijke behandeling van
het advies van OCAD van 9 augustus 2022.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-6/12
Verzoekster van haar kant dringt aan op de opheffing van de
vertrouwelijkheid en op de toelating om met betrekking tot dit stuk standpunt in te
nemen, zo niet “zal verzoekende partij in haar recht op een eerlijk proces, zoals
vervat in artikel 6 EVRM [Europees Verdrag voor de bescherming van de Rechten
van de Mens], geschaad worden”.
Beoordeling
De inhoud van het advies van het OCAD wordt goeddeels in de
bestreden beslissing gereproduceerd. Verzoekster heeft er tegenspraak tegen
kunnen voeren – zoals hierna zal blijken met succes.
De vraag tot opheffing van de vertrouwelijkheid wordt
afgewezen.
VI. Onderzoek van het derde middel
Standpunt van de partijen
Verzoekster voert in een derde middel onder meer de schending
aan van het materiëlemotiveringsbeginsel.
Toegelicht wordt dat het advies van de lokale politie van
17 (lees: 16) augustus 2022 waarop de verwerende partij voor de intrekking steunt,
gebrekkig gemotiveerd is. Er wordt geen concrete dreiging aannemelijk gemaakt
die niet door extra politie-inzet kan worden afgewend. Het advies neemt
simpelweg genoegen met de stelling dat er onvoldoende politie beschikbaar is.
Wat de motieven in verband met de groepen en hun liedjes
betreft, wordt “een soort associatietechniek [gehanteerd] waarbij een link van een
groep met een moreel afkeurenswaardige aanhang of omgeving volstaat opdat zij
een neonazistische of neofascistische boodschap brengen, [terwijl] de betreffende
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-7/12
groepen niet werden verboden of zich schuldig hebben gemaakt aan strafbare
feiten die in rekening worden gebracht”.
De motivering is bijgevolg onvoldoende draagkrachtig op
verschillende punten: “Er wordt niet aannemelijk gemaakt waarom extra-inzet niet
mogelijk is en er wordt niet verklaard waarom de groepen die op 4 juli 2022 geacht
werden te liggen de lijn van het toelaatbare, door de bestreden beslissing opeens
voorwerp […] worden van preventieve censuur.”
De verwerende partij repliceert in de memorie van antwoord dat
verzoekster er niet in slaagt de vaststellingen in het advies van het OCAD,
aangevuld door de federale politie, te doen wankelen. Er is geen sprake van enige
preventieve censuur. Er werd “louter vastgesteld, na grondige analyse door de ter
zake
bevoegde
diensten,
dat
de
groepen
er
wel
degelijk
een
neofascistische/neonazistische ideologische oriëntatie op nahouden én dat de
verklaringen van de verantwoordelijken van verzoekende partij niet stroken met de
werkelijkheid”.
Waar verzoekster het verslag van de politie viseert, “kan worden
volstaan met de vaststelling dat zulks een overtollig motief van de bestreden
beslissing betreft en zulks geen aanleiding kan geven tot de onwettigheid van de
bestreden beslissing”.
In de memorie van wederantwoord verklaart verzoekster onder
meer dat zij erbij blijft dat noch de liedjesteksten noch de bandleden te linken zijn
aan misdrijven of onafwendbare aantastingen van de materiële openbare orde, van
aard om preventief te mogen oordelen “dat deze groepen niet konden worden
toegestaan, of met een zeer grote waarschijnlijkheid een niet te handhaven
verstoring van de openbare orde zouden veroorzaken”.
In de laatste memorie reageert de verwerende partij dat
verzoekster zich de facto tegen het advies van het OCAD richt, hoewel zij niet kan
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-8/12
ontkennen dat het OCAD “in deze het enige geijkte orgaan is om te oordelen over
de graad van bedreiging voor de openbare orde en veiligheid”.
Verwijzend naar wat zij met betrekking tot een ander middel
uiteenzet, doet de verwerende partij onder meer nog gelden:
“Van een beoordeling die blijkt uit willekeur of associaties is […]
werkelijk geen sprake. Er wordt effectief vastgesteld dat groepen of hun
leden lid zijn van een fascistische of nazistische organisatie of in hun
optreden oproepen tot haat, geweld of rassenscheiding.
Verzoekende partij kan ook niet voorhouden dat deze associatie enkel komt
uit de link van het milieu waarin deze groepen vertoeven.
De voorwaarde die werd opgelegd was net expliciet dat niet wordt aangezet
tot discriminatie, haat, geweld of segregatie of er denkbeelden worden
verspreid over rassuperioriteit of rassenhaat. Het lidmaatschap van
dergelijke organisaties staat hier evident haaks op.
Overigens, de stelling van verzoekende partij aanhouden en haar
argumentatie effectief aftoetsen, maakt dat op slinkse wijze alsnog een
toets zou worden doorgevoerd van de opname van de voorwaarden in de
collegebeslissing van 4 juli 2022.
Dit kan niet.”
Beoordeling
De essentiële reden voor het bestreden verbod van het
aangevraagde concert of muziekfestival Frontnacht bestaat hierin dat er op het
evenement bands of leden van bands geprogrammeerd zijn die banden of linken
hebben met groeperingen of de scene van neofascistische en neonazistische
ideologische oriëntatie, terwijl één van de voorwaarden voor een toelating is dat zij
niet mogen aanzetten tot discriminatie, haat, geweld of segregatie of denkbeelden
verspreiden over rassuperioriteit of rassenhaat.
Wil de voorwaarde niet de door verzoekster gehekelde,
verboden “preventieve censuur” uitmaken, dan is het, om ze vervuld te achten, niet
voldoende dat de artiesten louter ideeën, theorieën of kritiek ventileren. Er moet bij
hen de specifieke wil aanwezig zijn om discriminatie, haat of geweld aan te
wakkeren of te veroorzaken, of om een discriminerend of op segregatie gericht
beleid tot stand te doen komen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-9/12
Dat volgens de verwerende partij het gevaar daarvoor reëel was,
staaft zij met de vaststellingen van OCAD en de politie, van respectievelijk 9 en 16
augustus 2022.
De vaststellingen van OCAD worden nagenoeg integraal in de
bestreden beslissing gereproduceerd. Basis ervan blijkt een artikel uit De
Standaard te zijn van 25-26 mei 2022 – dit is nota bene van meer dan een week
vóór de toelating van 4 juli 2022 die door de bestreden beslissing wordt
ingetrokken.
De vaststellingen
wijzen
op
“banden”
van
verschillende
muziekgroepen met de rechts-extremistische scene. Bronson “is ontstaan binnen
de gelederen” van een neofascistische beweging. Phil van Flak “stond […] op de
affiche” van het festival van de Hammerskins, een neonazistische skinheadgroep,
brengt zijn muziek uit bij “een neonazistische platenlabel”, en droeg een T-shirt
met een verwijzing naar het logo van de Hammerskins. Sacha Korn was “lange tijd
nauw verbonden” met de Nationaldemokratische Partei Deutschlands, een
neonazipartij die “ooit vertegenwoordigd was in regionale parlementen in
Duitsland en in het Europees Parlement”, en deed “controversiële uitlatingen” in
2011 na de aanslagen van Anders Breivik. “Achter” Flatliners zit de voormalige
leider van Blood and Honour Divisie Noordland, die gitarist was bij een band “die
deel uitmaakt van het universum van de Hammerskins”. DJ Dré, ten slotte, is al
jarenlang lid van Schild en Vrienden.
De politie voegt in dit verband in haar advies niets wezenlijks
toe.
Inderdaad wijzen de vaststellingen op “banden” van de
geprogrammeerde muzikanten met het neonazistische milieu, maar veel licht op de
precieze aard en draagwijdte van die banden werpen ze niet. Tonen de aangevoerde
banden, hoe abject ze ook kunnen voorkomen, aan dat de betrokkenen er
bedenkelijke, zelfs kwetsende, ideeën op nahouden, ze laten niet toe er bovendien
uit te concluderen dat die betrokkenen met hun songs en uitspraken de wil of
intentie hebben (gehad) dat het publiek tot daden overgaat.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-10/12
Als zodanig kan uit de vaststellingen in verband met de
“banden” niet redelijkerwijze worden besloten tot het bestaan van een voldoende
aangetoond, concreet risico dat de muzikanten hun optreden op verzoeksters
muziekfestival intentioneel zullen gebruiken om bijvoorbeeld aan te sporen en op
te hitsen tot haat jegens een categorie van personen of het in ere herstellen van een
misdadige en de democratie vijandig gezinde ideologie.
Dat wordt ook niet geconcludeerd door het OCAD.
Het OCAD besluit alleen dat de ontkenning van de organisatoren van de
neofascistische/neonazistische “oriëntatie” van de muziekgroepen, niet strookt met
de werkelijkheid. En het is vervolgens op die grond – omdat het OCAD aangeeft
“dat, hoewel misschien niet expliciet, er meerdere duidelijke banden en/of linken
zijn met groeperingen of de scene van neofascistische/neonazistische ideologische
oriëntatie” – dat het muziekfestival verboden wordt omdat niet wordt voldaan aan
de voorwaarde “dat er niet wordt aangezet tot discriminatie, haat, geweld of
segregatie of er denkbeelden worden verspreid over rassuperioriteit of rassenhaat”.
In die omstandigheden heeft de verwerende partij, in de
bestreden beslissing, de besproken voorwaarde niet op goede grond voor
geschonden gehouden. De neofascistische of neonazistische “oriëntatie” van de
geprogrammeerde groepen volstaat niet om hun de in randnummer 18 bedoelde wil
toe te schrijven.
In zoverre de bestreden beslissing ook vermeldt dat blijkens het
advies van de politie de handhaving van de openbare orde redelijkerwijze
onhaalbaar is, gaat het volgens de memorie van antwoord om een overtollige
toevoeging.
Wat er van de juistheid van die toevoeging ook zij, het betrokken
motief kan niet doen afzien van de nietigverklaring van de bestreden beslissing nu
hoe dan ook blijkt dat de decisieve reden ervoor niet deugdelijk is.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-11/12
Het middel is gegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State vernietigt de beslissing van het college van
burgemeester en schepenen van de stad Ieper van 16 augustus 2022 om de
eerder gegeven toelating voor het organiseren van het evenement Frontnacht
op 27 augustus 2022 in te trekken en om bijgevolg de aanvraag voor het
initiatief af te wijzen.
-
De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, op een bijdrage van
24 euro en op een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is
aan verzoekster.
Dit
arrest
is
uitgesproken
te
Brussel,
op
zestien september
tweeduizend vierentwintig, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
David D’Hooghe,
staatsraad,
bijgestaan door
Silvan De Clercq,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.627
X-18.257-12/12
