Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692 (2024-09-20)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.692 van 20 september 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Stedenbouw en ruimtelijke
ordening - Reglementen Beslissing : Vernietiging bekendmaking
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
Xe KAMER
ARREST
nr. 260.692 van 20 september 2024
in de zaak A. 237.012/X-18.217
In zake :
- K.A.
- M.O.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Jacky D’Hoest
kantoor houdend te 8310 Brugge
Akkerstraat 17
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de GEMEENTE STADEN
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Wim Rasschaert
kantoor houdend te 9620 Zottegem
Gentse Steenweg 323
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partijen :
- de BV KERN DEVELOPMENT
- de BV HOF TER EIKE
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Pieter-Jan Defoort en Bram Van Den Berghe
kantoor houdend te 8020 Oostkamp
Hertsbergsestraat 4
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingediend op 11 augustus 2022, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad van de gemeente Staden van
27 januari 2022 houdende de definitieve vaststelling van het gemeentelijk
ruimtelijk uitvoeringsplan (hierna: RUP) ‘Gedeeltelijke herziening RUP
Blommenwijk’.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-1/12
II. Verloop van de rechtspleging
2.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord
ingediend.
De bv Kern Development en de bv Hof Ter Eike hebben een
verzoekschrift tot tussenkomst ingediend. De tussenkomst is toegestaan bij
beschikking van 19 oktober 2020. De tussenkomende partijen hebben een memorie
ingediend.
Eerste auditeur Tom De Waele heeft een verslag en een
aanvullend verslag ex artikel 14, derde lid, van het algemeen procedurereglement
opgesteld.
De verzoekende partijen hebben een laatste memorie ingediend.
De verwerende partij en de tussenkomende partijen hebben een laatste memorie
ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 21 juni 2024.
Staatsraad Jan Clement heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Neil Braeckevelt, die loco advocaat Wim Rasschaert
verschijnt voor de verwerende partij en advocaat Heleen Vandermeersch, die loco
advocaten Pieter-Jan Defoort en Bram Van Den Berghe verschijnt voor de
tussenkomende partijen, zijn gehoord.
Eerste auditeur Tom De Waele heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-2/12
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).
III. Feiten
3.1.
Aan
het
kruispunt
van
de
Hogeschuurstraat
en
de
Diksmuidestraat te Staden bevindt zich één ongeveer een hectare groot perceel
waarop in de jaren 1970 als bedrijfswoning de villa “Hof ter Eiken” is gebouwd,
met daarrond een parkachtige tuin (hierna: het perceel met de parktuin). Dit perceel
ligt krachtens het bij koninklijk besluit van 17 december 1979 vastgestelde
gewestplan Roeselare-Tielt in een gebied voor ambachtelijke bedrijven en kleine
en middelgrote ondernemingen (hierna: KMO-zone).
Het door de deputatie van de provincieraad van de provincie
West-Vlaanderen op 9 juli 2009 goedgekeurde gemeentelijk RUP ‘Blommenwijk’
(hierna: het RUP van 2009) bestemt het perceel met de parktuin tot “woonzone met
centrumfunctie” (zone 1a), met “meergezinswoningen” als een van de hoofdbestemmingen. Tevens wordt het “Hof ter Eiken” op het grafisch plan aangeduid
met een asterisk als “markant gebouw”, waaraan volgend voorschrift is gekoppeld:
“Voor de gebouwen en hun directe omgeving, gelegen binnen de zone
‘markant gebouw’, dient elke ingreep aan en rond het gebouw
(verbouwingen, toevoegingen, uitbreidingen, tuinaanleg, …) steeds te
gebeuren met respect voor de specifieke kenmerken van het gebouw en zijn
omgeving.
Er dient gestreefd naar het behoud van de bestaande verschijningsvorm en de
architecturale éénheid van het gebouw.
De inrichting van de buitenruimte is hierin een belangrijk onderdeel. De
buitenruimte moet het specifiek karakter en de uitstraling van het gebouw
ondersteunen.
Gebouw en omgeving vormen één geheel.”
3.2.
Het woonperceel van verzoekers paalt aan het perceel met de
parktuin. Het RUP van 2009 bestemt verzoekers’ woonperceel tot “woonzone
zonder
centrumfunctie”
(zone
1b),
met
als
enige
hoofdbestemming
“ééngezinswoningen”.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-3/12
3.3.
De eerste tussenkomende partij wil de villa op het perceel met de
parktuin slopen en er meergezinswoningen met drie bouwlagen realiseren. In het
kader van dit project heeft de tweede tussenkomende partij dat perceel aangekocht.
4.
In 2021 beslist de gemeente Staden om voor het perceel met de
parktuin gebruik te maken van de in artikel 7.4.4/1 van de Vlaamse Codex
Ruimtelijke Ordening (hierna: VCRO) bedoelde vereenvoudigde procedure om
planvoorschriften te herzien. Meer bepaald is het de bedoeling om de aanduiding
van het “Hof ter Eiken” als markant gebouw te schrappen.
5.
Over de voorgenomen planwijziging wordt een openbaar onder-
zoek georganiseerd, gedurende hetwelk vier bezwaarschriften worden ingediend.
6.1.
Met een besluit van 27 januari 2022 stelt de gemeenteraad van
Staden het RUP ‘Gedeeltelijke herziening RUP Blommenwijk’ definitief vast.
Van dit besluit wordt melding gemaakt in het Belgisch Staatsblad van 14 juni
2022.
6.2.
Het definitief vastgestelde gemeentelijk RUP onderwerpt het
perceel met de parktuin aan het volgende stedenbouwkundig voorschrift:
VERORDENEND
stedenbouwkundige voorschriften
- bestemmingsvoorschriften
1.1 hoofdgebouw
Hoofdbestemming:
● ééngezinswoningen en meergezinswoningen
● handel, diensten en horeca
Nevenbestemming:
● functies die complementair zijn met de hoofdfunctie
De nevenbestemming is enkel mogelijk wanneer er een
hoofdbestemming (woonfunctie, handel, diensten of horeca)
aanwezig is en moet ondergeschikt zijn aan deze hoofdfunctie.
Hoofdfunctie en nevenfunctie moeten steeds op schaal zijn van de
omgeving. Functies die de woonomgeving te sterk verstoren, die
de draagkracht van de omgeving overstijgen, kunnen niet
toegelaten worden. […]
1.2 bijgebouw
Bijgebouwen kunnen enkel opgericht worden in functie van de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
TOELICHTEND
toelichting en visie
Gebiedsaandui-din
g categorie
‘wonen’
X-18.217-4/12
hoofdbestemming en/of nevenbestemming zoals vermeld in 1.1.
1.3 niet-bebouwde perceeldelen
De niet-bebouwde perceeldelen zijn bestemd als een zone voor
groenaanleg (tuinzone), voor de toegang tot de gebouwen en voor
het stapelen van goederen in functie van de hoofd- en/of
nevenbestemming.
[…]
2.3 markante gebouwen
Voor de gebouwen en hun directe omgeving, gelegen binnen de
zone ‘markant gebouw’, dient elke ingreep aan en rond het
gebouw (verbouwingen, toevoegingen, uitbreidingen, tuinaanleg,
…) steeds te gebeuren met respect voor de specifieke kenmerken
van het gebouw en zijn omgeving.
Er dient gestreefd naar het behoud van de bestaande
verschijningsvorm en de architecturale éénheid van het gebouw.
De inrichting van de buitenruimte is hierin een belangrijk
onderdeel. De buitenruimte moet het specifiek karakter en de
uitstraling van het gebouw ondersteunen.
Gebouw en omgeving vormen één geheel.
[…]
6.3.
De gedeeltelijke
herziening van het
RUP
Blommenwijk
beperkt zich tot het
opheffen
/
schrappen van de
bepaling ‘markante
gebouwen’ binnen
zone
1A:
woonzone
met
centrumfunctie.
In de toelichtingsnota bij het definitief vastgestelde gemeentelijk
RUP wordt het volgende gesteld:
“[…] reden tot opmaak
[…] De villa [op het perceel met de parktuin] is op heden leegstaand en werd
enkele jaren terug aangekocht door een ontwikkelaar. Deze wenst op het
perceel van ca. 1,05 ha […] een inbreidingsgericht project te realiseren. Het
perceel is binnen het RUP Blommenwijk gelegen binnen de ‘zone 1A:
woonzone met centrumfunctie’, bijkomend aangeduid als ‘markante
gebouwen’. De bestemmings- en inrichtingsvoorschriften van de ‘zone 1A
woonzone met centrumfunctie’ laten verdichting d.m.v. meergezinswoningen toe. […] De aanduiding als ‘markante gebouwen’ binnen het RUP
vormt een juridische belemmering en verhindert de realisatie van
inbreidingsgericht ontwikkelen.
[…] In functie van een verhoging van het ruimtelijk rendement […] is een
wijziging wenselijk teneinde [de] sloop van de villa mogelijk te maken. De
wijziging wordt beperkt tot het verwijderen van de aanduiding ‘markant
gebouw’ voor het betreffende perceel. Ingeval geen planinitiatief genomen
wordt betekent dit dat de villa niet gesloopt kan worden; de specifieke
aanduiding als ‘markante gebouwen’ en de erbij horende
inrichtingsvoorschriften verhinderen dit. Bijgevolg zou er dan geen
ruimtelijk samenhangend en duurzaam bouwconcept, dat kernversterkend
georiënteerd en hedendaags inzake architecturale vormgeving is,
gerealiseerd kunnen worden binnen bestaand ruimtebeslag.”
IV. Ontvankelijkheid
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-5/12
Standpunt van de partijen
7.
Verzoekers zetten in het verzoekschrift uiteen dat zij zich al
herhaaldelijk met succes hebben verzet tegen het bouwproject van de
eerste tussenkomende partij. In hun in het verleden ingediende beroepsschriften
hebben zij zich beroepen op de aanduiding van het “Hof ter Eiken” als “markant
gebouw”.
8.
In haar memorie van antwoord voert de verwerende partij als
exceptie aan dat verzoekers niet doen blijken van een toereikend belang daar zij
nergens duidelijk maken welke benadeling het bestreden gemeentelijk RUP voor
hen meebrengt. Volgens de verwerende partij bouwen verzoekers hun vermeende
belang op aan de hand van een woonproject dat op de site zou worden gerealiseerd.
Wanneer verzoekers gekant zouden zijn tegen een specifiek project, dan dienen zij
zich daartegen te verzetten overeenkomstig de geëigende bestuursrechtelijke
procedures op vergunningenniveau. De beslissing betreffende een omgevingsvergunningsaanvraag genomen in laatste bestuurlijke aanleg kan worden bestreden
bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen. De verwerende partij vervolgt dat
verzoekers er niet in slagen aan te tonen dat hun vermeend belang persoonlijk zou
zijn. Zij zijn van oordeel dat het inrichtingsvoorschrift inzake het “markant
gebouw” behouden moet blijven, maar dit voorschrift uit het RUP van 2009 heeft
voor hen geen verworven rechten doen ontstaan. In casu heeft de plannende
overheid in 2022 het woonbeleid laten prevaleren op de gedateerde onroerend
erfgoedvisie uit 2009. Verzoekers kunnen zich niet in de plaats stellen van de
bevoegde plannende overheid. De loutere vaststelling dat zij er een andere visie op
nahouden dan de plannende overheid, voldoet niet aan het belangvereiste om een
beroepschrift in te dienen.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-6/12
In hun memorie van toelichting sluiten de tussenkomende
partijen zich aan bij de door de verwerende partij aangevoerde exceptie. Zij voegen
eraan toe dat verzoekers met de uiteenzetting in het verzoekschrift de grenzen van
hun belang hebben bepaald. Het omschreven belang is puur hypothetisch en heeft
een indirect karakter.
Beoordeling
10.
Uit de gegevens van de zaak blijkt dat verzoekers’ woonperceel
paalt aan het perceel met de parktuin en dat het bestreden gemeentelijk RUP ertoe
strekt om op dit perceel – met de woorden van de toelichtingsnota – de “juridische
belemmering” weg te nemen voor de realisatie van een “kernversterkend” en
“inbreidingsgericht” bouwproject dat onder meer de sloop van de bestaande villa
omvat.
Door op te komen voor het behoud van de bestaande toestand op
het perceel met de parktuin, doen verzoekers blijken van een voldoende zeker en
geïndividualiseerd belang bij hun beroep.
11.
De exceptie wordt verworpen.
V. Onderzoek van het eerste middel
Standpunt van de partijen
12.
In het eerste middel voeren verzoekers onder meer de schending
aan van de bindende bepalingen van het bij ministerieel besluit van 29 januari 1999
goedgekeurde gemeentelijk ruimtelijk structuurplan van de gemeente Staden
(hierna: het GRS).
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-7/12
Zij lichten toe dat een bindende bepaling van het GRS een
limitatieve opsomming bevat van de percelen waarop er “stapelbouw” (dit zijn
meergezinswoningen) mag worden toegelaten. Het perceel met de parktuin is daar
evenwel niet bij.
13.1.
In haar memorie van antwoord voert de verwerende partij als
exceptie aan dat verzoekers geen belang hebben bij het middel omdat “bij een
onwettigheid van het RUP [van 2009] het inrichtingsvoorschrift van markant
gebouw [zal] verdwijnen waardoor de sloop van het gebouw mogelijk wordt”.
13.2.
Ten gronde wijst de verwerende partij er in haar memorie van
antwoord op dat het bindend gedeelte van het GRS de bestaande dorpskern van
Staden selecteert als verder te ontwikkelen kern voor het wonen in ruime zin.
Staden, als hoofddorp, wordt verder uitgebouwd als grootste kern. Om te voldoen
in de eigen woonbehoeften en de open ruimte te behouden, wordt reeds in het GRS
een beleid van verdichting van de woonkernen vooropgesteld.
Dit streven naar verdichting vertaalt zich als volgt:
- het bebouwen van vrije bouwrijpe percelen in de kernen,
- inbreiding op de niet-bouwrijpe gronden binnen de kernen,
- het toelaten van stapelbouw onder voorwaarden en
- het stimuleren van grotere bebouwingsdichtheden.
De verwerende partij stelt dat de voor het perceel met de
parktuin geldende voorschriften overeenstemmen met het GRS. De toepasselijke
inrichtingsvoorschriften inzake de inplanting, dimensionering en vormgeving van
de gebouwen en de inrichting van de niet-bebouwde ruimte moeten steeds in
overeenstemming zijn met de goede ruimtelijke ordening. Bij het beoordelen van
de goede ruimtelijke ordening worden meerdere criteria steeds in overweging
genomen:
- op welke manier wordt het gebouw ingepast in het straatbeeld?
- hoe wordt de eventuele aansluiting op aanpalende gebouwen opgevat?
- op welke manier worden de niet bebouwde perceelsdelen ingericht?
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-8/12
- hoe wordt de privacy van omwonenden gegarandeerd?
- gebruik van duurzame en esthetisch verantwoorde materialen.
Volgens de verwerende partij is verzoekers’ stelling dat het
perceel met de parktuin niet in aanmerking zou komen voor stapelbouw ingegeven
door een grief die op vergunningenniveau dient te worden aangebracht. De
bestemmings- en inrichtingsvoorschriften voorzien afdoende in duurzaamheidscriteria opdat op een kwaliteitsvolle manier kan worden verdicht en zijn in
overeenstemming met de planopties inzake verdichtingsmogelijkheden van de
kern van Staden zoals deze zijn bepaald in het GRS.
In haar memorie van toelichting herneemt de tussenkomende
partij de hiervoor weergegeven argumenten van de verwerende partij. Zij voegt er
aan toe dat het middel onterecht de weerlegging van de bezwaarschriften in het
gemeenteraadsbesluit van 27 januari 2022 onbesproken laat. Meer bepaald is in dit
besluit het volgende overwogen:
“De verwijzing naar zones voor stapelwoningen in het bindend gedeelte van
het GRS is […] gerelateerd aan de opvang van de woonbehoeften voor
Staden bij de opmaak van het structuurplan. Omtrent de principiële
toelaatbaarheid van stapelwoningen los van die woonbehoefteregeling stelt
het richtinggevend gedeelte […] dat het karakter als landelijke dorpskern van
de drie kernen behouden moet blijven zonder verdichting uit te sluiten,
waarbij in de kernen gebieden afgebakend kunnen worden waar stapelbouw
is toegelaten.”
15.
In haar laatste memorie voegt de verwerende partij toe dat er
uiteraard ook bouwmogelijkheden voor meergezinswoningen te concipiëren zijn
die niet hetzelfde zijn als “stapelbouw” en die op schaal van de omgeving kunnen
worden ingeplant.
16.
Wat de in randnummer 13.1 bedoelde exceptie betreft, voegen
de tussenkomende partijen in hun laatste memorie toe dat wanneer het RUP van
2009 onwettig zou worden bevonden zij zich genoodzaakt zullen zien het perceel
met de parktuin te ontwikkelen in functie van nieuwe industriële of ambachtelijke
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-9/12
bedrijven die uit hun aard meer hinderlijk zijn voor de omgeving en dus ook voor
verzoekers.
Beoordeling
17.
Nog los van het feit dat het de Raad van State niet toekomt om
vooruit te lopen op omgevingsvergunningsaanvragen die in de toekomst zouden
kunnen worden ingediend, laat staan op het gevolg dat de vergunningverlenende
overheid daaraan zal verlenen, dient de exceptie te worden verworpen daar een
vernietiging op grond van het hier besproken middelonderdeel het voorschrift uit
het RUP van 2009 in verband met het “markant gebouw” op het perceel met de
parktuin zal doen herleven en niet – zoals in de exceptie wordt aangenomen – zal
doen “verdwijnen”.
18.
Het wordt niet betwist dat het bestreden gemeentelijk RUP dient
overeen te stemmen met de bindende bepalingen van het GRS.
19.
De in randnummer 6.2 aangehaalde stedenbouwkundige
voorschriften laten op het perceel met de parktuin meergezinswoningen met
meerdere bouwlagen toe. Dergelijke meergezinswoningen zijn te beschouwen als
“stapelbouw” in de zin van het GRS.
Met verzoekers moet worden vastgesteld dat een bindende
bepaling van het GRS een lijst bevat van de percelen die geselecteerd zijn als
gebieden waarin er “stapelbouw” mag worden toegelaten. Deze bindende bepaling
stelt uitdrukkelijk dat “[d]eze selectie […] limitatief is”.
Aan de laatstgenoemde vaststelling wordt geen afbreuk gedaan
door de door de verwerende en de tussenkomende partijen ingeroepen elementen,
zoals het gegeven dat de richtinggevende bepalingen van het GRS stellen dat er in
de kern van Staden gebieden afgebakend kunnen worden waar stapelbouw is
toegelaten.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-10/12
Door op het – niet in de laatstgenoemde lijst opgenomen –
perceel met de parktuin meergezinswoningen met meerdere bouwlagen toe te laten
gaat het bestreden gemeentelijk RUP in tegen de voornoemde bindende bepaling
van het GRS.
20.
Het middel is in de aangegeven mate gegrond.
VI. Verzoeken tot handhaving van de gevolgen
21.
In hun laatste memories vragen de verwerende en de tussen-
komende partijen om toepassing te maken van artikel 14ter van de RvS-wet, dat de
Raad van State toelaat de gevolgen van een door hem vernietigde akte te
handhaven. Zij verzoeken meer bepaald om 93 vergunningen die in het verleden
zijn afgegeven op basis van het RUP van 2009 als definitief te beschouwen.
Het blijkt evenwel niet dat een van deze 93 vergunningen
betrekking zou hebben op het perceel met de parktuin. Daar ze zijn afgegeven voor
percelen buiten het plangebied van het bestreden gemeentelijk RUP, zijn zij geen
gevolgen van de vernietigde akte in de zin van het voornoemde artikel 14ter, zodat
er geen reden is om in te gaan op de verzoeken tot toepassing van deze bepaling.
BESLISSING
-
De Raad van State vernietigt het besluit van de gemeenteraad van de
gemeente Staden van 27 januari 2022 houdende de definitieve vaststelling van
het gemeentelijk ruimtelijk uitvoeringsplan ‘Gedeeltelijke herziening RUP
Blommenwijk’.
-
Dit arrest dient bij uittreksel te worden bekendgemaakt op dezelfde wijze
als het vernietigde besluit.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-11/12
- De verwerende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 400 euro, een bijdrage van
22 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is
aan de verzoekende partijen gezamenlijk.
De tussenkomende partijen worden, elk voor een tweede, verwezen in de
kosten van de tussenkomst, begroot op 300 euro.
Dit
arrest
is
uitgesproken
te
Brussel,
op
twintig
september
tweeduizend vierentwintig, door de Raad van State, Xe kamer, samengesteld uit:
Johan Lust,
kamervoorzitter,
Jan Clement,
staatsraad,
David D’Hooghe,
staatsraad,
bijgestaan door
Silvan De Clercq,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Silvan De Clercq
Johan Lust
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.692
X-18.217-12/12
