Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823 (2024-09-27)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.823 van 27 september 2024 Onderwijs en cultuur - Examens
(onderwijs) Beslissing : Bevolen Depersonalisatie
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VOORZITTER VAN DE IXe KAMER
ARREST
nr. 260.823 van 27 september 2024
in de zaak A. 242.961/IX-10.549
In zake:
XXXX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Christophe Vangeel
kantoor houdend te 2018 Antwerpen
Lange Lozanastraat 24
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen:
de VLAAMSE GEMEENSCHAP
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Sofie Logie
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Beneluxpark 27B
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van de vordering
De vordering, ingesteld op 14 september 2024, strekt tot de
schorsing bij uiterst dringende noodzakelijkheid van de tenuitvoerlegging van de
beslissing van de beroepsinstantie van het toelatingsexamen arts van 30 (versta:
27) augustus 2024, waarbij het beroep van verzoekster tegen de beslissing van de
examencommissie, ingevolge waarvan zij niet gunstig wordt gerangschikt voor het
toelatingsexamen arts, wordt verworpen.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een nota ingediend.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-1/32
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 24 september 2024, om 10.30 uur.
Staatsraad Jim Deridder heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Christophe
Vangeel, die
verschijnt
voor
de
verzoekende partij en advocaat Jade Leenaert, die loco advocaat Sofie Logie
verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Wendy Depester heeft een andersluidend advies
gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
De Vlaamse regering organiseert jaarlijks een toelatingsexamen
voor de opleiding tot arts (artikel II.187, § 6, 1° en 3°, van de Codex Hoger
Onderwijs en artikel 19 van het besluit van de Vlaamse regering van 27 januari
2023 ‘over de organisatie van het toelatingsexamen arts, het toelatingsexamen
tandarts en het toelatingsexamen dierenarts’ (“organisatiebesluit”)).
Dat toelatingsexamen beoogt het toetsen van de bekwaamheid
van de studenten om een geneeskundige opleiding met succes af te ronden. Een
gunstige rangschikking op grond van dit examen geldt als een “bijkomende
toelatingsvoorwaarde” voor inschrijving in een bacheloropleiding in het
studiegebied Geneeskunde (artikel II.187, § 1, van de Codex Hoger Onderwijs).
Het examen bestaat uit twee onderdelen: vooreerst een onderdeel
‘wetenschappelijke kennis en inzicht in de vakken biologie, fysica, chemie en
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-2/32
wis-kunde’ (“KIW”) en voorts een onderdeel ‘generieke competenties die
aansluiten bij themata uit de beroepspraktijk van artsen’ (“GC”) (artikel II.187, § 5,
eerste lid, van de Codex Hoger Onderwijs en artikel 22, eerste lid, van het
organisatiebesluit). Deze twee onderdelen van het examen hebben hetzelfde
gewicht (artikel 27, eerste lid, van het organisatiebesluit).
Het examen is vergelijkend van aard. De kandidaten die ten
minste de helft van de bepaalde punten behalen op alle onderdelen van het examen
zijn geslaagd. De geslaagde kandidaten worden gerangschikt in volgorde van de
behaalde numerieke score. De geslaagde kandidaten met de hoogste behaalde
scores worden gunstig gerangschikt, rekening houdend met het vooropgestelde
quotum, dat thans 1723 bedraagt (besluit van de Vlaamse regering van
22 december 2023 ‘tot vastlegging van het startquotum voor de opleiding
geneeskunde en voor de opleiding tandheelkunde’). Is het aantal geslaagde
kandidaten hoger dan het vooropgestelde quotum, dan wordt een cesuur getrokken.
Dit gebeurt principieel tussen de kandidaten met een verschillend examenresultaat,
waardoor het startquotum overschreden kan worden (artikel II.187, §§ 3 en 4, van
de Codex Hoger Onderwijs).
Alle vragen van het toelatingsexamen zijn meerkeuzevragen met
vier antwoordmogelijkheden per vraag. Slechts één antwoordmogelijkheid per
vraag is juist. Een juist antwoord levert positieve punten op, een fout antwoord
levert negatieve punten op en geen antwoord levert nul punten op (artikel 27,
vierde lid, 1° en 2°, van het organisatiebesluit).
3.2.
Nadere voorschriften met betrekking tot het toelatingsexamen
georganiseerd in 2024 zijn door de examencommissie vastgesteld in het
‘Werkingsreglement en examenreglement toelatingsexamens arts, tandarts en
dierenarts 2024’ (“WER”).
Luidens
artikel
52
van
dat
reglement
bestaat
het
examenonderdeel GC uit twee toetsen: CLEAR en VAARDIG.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-3/32
CLEAR staat voor “Conflicthantering, Luistervaardigheid,
Empathie,
Aandacht,
Reflectie
en
Respect”.
Deze
proef
toetst
“de
(inter)persoonlijke vaardigheden die voor een arts […] van belang zijn”. Voor elke
casusvraag duiden de deelnemers de reactie of houding aan die het meest gepast is
om een bepaalde uitkomst te bereiken. In andere examenvragen geven de
deel-nemers aan welke uitspraak of boodschap het best beantwoordt aan de
relationele stijl of gespreksstijl die in de opgave vermeld staat. Telkens is er slechts
één juist antwoord, namelijk het antwoord “dat het meest voldoet aan de
vraagstelling”.
VAARDIG staat voor “Verbinden, AnAlyseren, ReDeneren,
InteGreren”.
De
kandidaten
krijgen
“examenvragen
over
een
korte
weten-schappelijke tekst met bijhorende figuren over een gezondheidsthema”.
Voor sommige examenvragen kunnen de deelnemers het antwoord direct uit de
analyse van de tekst of figuren afleiden. Voor andere examenvragen moeten de
deelnemers diepgaander redeneren, nieuwe verbanden leggen of verschillende
delen integreren.
3.3.
Verzoekster neemt op 2 juli 2024 deel aan het toelatingsexamen
voor de opleiding tot arts. Zij behaalt 66 op 120 punten voor het examenonderdeel
KIW, 57 op 120 punten voor het examenonderdeel GC en 123 op 240 punten in het
totaal.
Aangezien verzoekster een onvoldoende behaalt voor het
onderdeel GC, waardoor zij ingevolge artikel 28, eerste lid, van het
organisatiebesluit niet slaagt, komt zij niet in aanmerking voor rangschikking.
Verzoekster stelt een verzoek tot heroverweging in bij de interne
beroepsinstantie.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-4/32
3.4.
Op 27 augustus 2023 beslist de interne beroepsinstantie van het
toelatingsexamen arts om het beroep van verzoekster ontvankelijk, doch
ongegrond te verklaren. Dat is de bestreden beslissing.
IV. Herinnering aan de schorsingsvoorwaarden
Krachtens artikel 17, §§ 1 en 4, van de gecoördineerde wetten op
de Raad van State kan tot schorsing van de tenuitvoerlegging bij uiterst dringende
noodzakelijkheid slechts worden besloten onder de dubbele voorwaarde dat
minstens één ernstig middel wordt aangevoerd dat de nietigverklaring van de akte
of het reglement prima facie kan verantwoorden en dat een uiterst dringende
noodzakelijkheid voorhanden is die onverenigbaar is met de behandelingstermijn
van de gewone vordering tot schorsing.
V. Uiterst dringende noodzakelijkheid
De verwerende partij betwist terecht niet het vervuld zijn van de
schorsingsvoorwaarde betreffende de uiterst dringende noodzakelijkheid.
VI. Ernst van de middelen
A. Eerste middel
Standpunt van de partijen
Verzoekster voert in een eerste middel de schending aan van de
artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke
motivering van de bestuurshandelingen’, “dan wel” een schending van de
materiëlemotiveringsplicht en het zorgvuldigheidsbeginsel.
In het kader van dit middel betwist zij de geldigheid van vier
vragen van het examenonderdeel generieke competenties (GC) van het
toelatingsexamen arts van 3 juli 2024, namelijk de vragen 5, 8 en 11 van de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-5/32
CLEAR-toets en vraag 6 van VAARDIG, die door de examencommissie werd
geneutraliseerd. Verzoekster meent dat de beroepsinstantie niet in concreto
reageert op de bezwaren die zij in haar intern beroep heeft geformuleerd en in de
mate dat de beroepsinstantie wel een algemene motivering geeft waarom een
bepaald antwoord als enig juiste antwoord dient te worden bestempeld, is deze
motivering, althans volgens verzoekster, niet correct en onzorgvuldig.
Met betrekking tot vraag 5 zet verzoekster uiteen dat het door de
beroepscommissie als juist aangeduide antwoord door het gebruik van de term
‘goedmaken’ een impliciete schuldtoewijzing bevat en dat haar argumentatie ter
zake niet werd beantwoord, evenmin als de door verzoekster aangereikte
alternatieve interpretaties van de vraag. Verzoekster bekritiseert voorts dat het
‘VIEWS-model’ door de beroepscommissie wordt aangehaald ter verantwoording
van de bestreden beslissing, zonder dat dit model verder wordt uitgelegd in relatie
tot verzoeksters bezwaar of de aanduiding van het (enige) juiste antwoord.
Verzoekster leest in de bestreden beslissing ook geen antwoord op haar verwijzing
naar eerdere examenvragen en de arts-patiënt-context. Door vast te houden aan het
uitgangspunt dat er slechts één correct antwoord is, geeft de beroepscommissie
volgens verzoekster tot slot blijk van een gebrek aan objectiviteit.
Vraag 8 peilt naar de meest effectieve interventie om een
gegeven situatie te de-escaleren. Verzoekster betoogt dat de beroepscommissie
voorbijgaat aan het bezwaar dat het als juist beschouwde antwoord ongepast kan
zijn in een professionele context, omwille van mogelijke culturele en
gendernormen. De beroepscommissie legt in het licht van die bezwaren niet uit
waarom de vraag cultureel en genderneutraal is. De vaststelling dat uit de
itemanalyse geen significant verschil in antwoordpatronen tussen mannelijke en
vrouwelijke deelnemers blijkt, gaat aan het culturele aspect geheel voorbij. Ook
met betrekking tot deze vraag hekelt verzoekster de verwijzing naar het
‘VIEWS-model’ en het gemis aan antwoord op de alternatieve benaderingen die zij
heeft aangereikt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-6/32
Ook met betrekking tot vraag 11 doet verzoekster gelden dat de
beroepscommissie niet uitlegt waarom alternatieve antwoorden niet eveneens
correct kunnen zijn. In het bijzonder leest verzoekster geen antwoord op haar
kritiek dat het als juist aangemerkte antwoord een egoïstische connotatie heeft.
Daarnaast schendt de beroepscommissie het zorgvuldigheidsbeginsel in de
beoor-deling van de groepsdynamiek en biedt zij voor het vermelde Calgary
Cambridge-model geen nadere toelichting hoe dit van toepassing is op
verzoeksters bezwaren.
Vraag
6
van
de
VAARDIG-toets
werd
door
de
examen-commissie geneutraliseerd. Ten onrechte, zo zet verzoekster – te midden
van het middel met betrekking tot vraag 11 – uiteen, want het door haar gegeven
antwoord op deze vraag was correct en zij loopt nu vier punten mis (drie voor de
vraag, één voor de giscorrectie). Dat verzoekster de vraag correct beantwoordde
wordt volgens haar “door twee academische expert gevalideerd”.
In de nota met opmerkingen betwist de verwerende partij dat niet
is ingegaan op de argumenten van verzoekster. Bij elke betwiste vraag werd bij élk
antwoord vermeld waarom het juist of niet juist is. Bij elke betwiste vraag weet
verzoekster dus waarom de door haar gekozen optie niet de correcte is en waarom
de door de examencommissie als correct aangenomen optie weldegelijk de enige
juiste is. In de mate dat verzoekster het niet eens is met dit antwoord, betreft dit
hoogstens
een
schending
van
de
materiële-,
en
niet
van
de
formelemotiveringsplicht.
In het bijzonder wat vraag 5 betreft, stipt de verwerende partij
aan dat de beroepscommissie bij alle drie de niet-juiste antwoorden verduidelijkt
waarom ze als fout moeten worden beoordeeld. Daarmee is ook geantwoord op de
alternatieve interpretatie die verzoekster heeft voorgelegd. De verwerende partij
stelt voorts:
“De motiveringsplicht gaat niet zo ver. Nergens in de vraagstelling staat dat
de koffiebar geen schuld mag bekennen. Trouwens, de vraag ‘Hoe kan ik dit
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-7/32
goedmaken?’ impliceert helemaal niet dat de fout bij de ober of de barman
ligt. Integendeel, de ober vertrekt van de vaststelling dat er iets misgelopen is
‘Ik merk inderdaad dat er een vergissing is gebeurd’, maar wijst niemand met
de vinger aan. De ober doet met andere woorden geen uitspraak of de
vergissing bij de klant, de barman of de ober ligt. Door geen beschuldiging
jegens een specifieke persoon te uiten vermijdt de ober defensieve reacties
van anderen en vermijdt zo verdere escalatie van de zaak. Dit is precies
waarover de vraagstelling gaat die peilt naar de beste reactie ‘om deze
situatie niet te laten escaleren’. Deze elementen komen expliciet aan bod in
het antwoord van de beroepsinstantie.
Wat betreft het zgz. niet-reageren op de vergelijking met vorige
examenvragen, moet vastgesteld worden dat in de bestreden beslissing op
pg. 4 hier wel degelijk een antwoord op geboden wordt:
‘Hieruit volgt dat twee CLEAR-vragen slechts als identiek beschouwd
kunnen worden indien de drie bouwstenen van de vraag, met name stam,
vraagstelling en antwoordmogelijkheden, (nagenoeg) dezelfde zijn. Zo is het
dus mogelijk dat twee vragen met eenzelfde stam, maar met een andere
vraagstelling, een verschillend juist antwoord hebben omdat de vraagstelling
peilt naar een andere uitkomst (bv. bereiken van een consensus beslissing
versus duidelijk maken van eigen gevoelens) in de geschetste context of
omdat de reactie betrekking heeft op een andere persoon die in de beschreven
situatie betrokken is. Evenzeer is het mogelijk dat twee vragen met eenzelfde
stam en eenzelfde vraagstelling, maar met (deels) andere
antwoord-mogelijkheden, een ander juist antwoord hebben omdat één van de
andere antwoordmogelijkheden nu beter aan de vraagstelling beantwoordt.
Om de validiteit van een CLEAR-vraag in het toelatingsexamen van 2024 op
basis van een vraag uit vorige jaargangen te kunnen betwisten moet men dus
expliciet aantonen dat de drie wezenlijke elementen van de vraag (stam,
vraagstelling en antwoordmogelijkheden) identiek zijn. Zoniet gaat de
vergelijking tussen beide vragen niet op en vervalt het argument.
In het kader van transparantie stelt de examencommissie de vragen van de
voorbije toelatingsexamens inclusief de antwoorden publiek beschikbaar op
de website. Dit geeft toekomstige deelnemers een beeld van dit onderdeel
van het toelatingsexamen en stelt hen in staat zich voor te bereiden aan de
hand van deze vragen. Een mogelijke keerzijde van de publieke
beschikbaarheid is dat deelnemers aan ‘scenarioherkenning’ doen, d.w.z. dat
zij scenario’s en bijhorend juist antwoord van vorige jaargangen uit het
hoofd leren en dit als het ware blind toepassen op het examen op basis van
een vermeende identiteit tussen de vragen, zonder specifiek na te gaan of
stam, vraagstelling en antwoordmogelijkheden effectief identiek zijn. Het
spreekt voor zich dat de examencommissie niet verantwoordelijk kan gesteld
worden voor deze handelswijze. Integendeel, het behoort tot de essentie van
CLEAR dat de deelnemers voor elke vraag de specifieke context,
vraagstelling en antwoordmogelijkheden inhoudelijk beoordelen.’
Inderdaad moet vastgesteld worden dat verzoekende partij enkel verwijst
naar vorige examenvragen, zonder dit concreet terug te koppelen naar deze
examenvragen, noch betrekking tot de stam, vraagstelling en
antwoordmogelijkheden. Verzoekende partij licht ook niet concreet toe over
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-8/32
welke ‘vorige examenvragen’ zij het heeft. De vergelijking kan zodoende
moeilijk gemaakt worden. De interne beroepsgrief is op dit vlak vaag en
onvoldoende concreet, zodat ook de interne beroepscommissie kon volstaan
met een algemeen antwoord.
Verzoekende partij stelt bovendien ook ten onrechte dat in het door de
examencommissie weerhouden antwoord een ‘neutrale tweede zin’
ontbreekt. De tweede zin luidt: ‘hoe kan ik het goed maken ?’
In de mate dat verzoekende partij verwijst naar het ‘VIEWS-model’ en stelt
dat dit model toegelicht wordt, moet opgemerkt worden dat dit nieuw is,
aangezien dit repliceert op een overweging van de bestreden beslissing. De
motiveringsplicht reikt niet zo ver dat het gebruik van het model
gemotiveerd moet worden (‘motieven van de motieven’).
Verwerende partij ziet ook niet in wat verzoekende partij aan repliek verlangt
op haar opmerking dat ‘zowel antwoord 2 als antwoord 3 strategieën zijn die
de situatie niet laten escaleren’. Zij duidde immers antwoord 4 aan. De vraag
is juist ‘de-escaleren’. Uit het antwoord van de beroepsinstantie blijkt
duidelijk dat antwoord 2 het meest de-escalerend werkt (cf supra) en ook dat
antwoord 3 het risico van escaleren in zich draagt wegens de beschuldiging
ten aanzien van de klant. De beroepsinstantie heeft dus wel degelijk
geargumenteerd waarom er een onderscheid tussen antwoorden 2 en 3 kan
gemaakt worden in de context van de specifieke vraagstelling.”
Inzake vraag 8, die betrekking heeft op conflicthantering in
professionele context, verwijst de verwerende partij naar de overwegingen van de
beroepscommissie. Het juiste antwoord wordt geduid door de toelichting dat de
interventie de emotie bij Charles benoemt en de situatie de-escaleert door diens
aandacht af te leiden van Julie. De beroepscommissie heeft uit de itemanalyse
kunnen opmaken dat er van genderbias geen sprake is. Wat betreft verzoeksters
grieven omtrent de culturele context verwijst de verwerende partij naar de
beoordeling van de beroepscommissie in antwoord op verzoeksters algemene
kritiek op de CLEAR-test:
“Verder argumenteert het verzoekschrift dat CLEAR voorbijgaat aan de
‘contextuele en culturele verschillen’, de ‘complexiteit van menselijke
interacties’ en ‘individuele verschillen en persoonlijkheid’. Het is inderdaad
zo dat communicatie gekleurd is door context en cultuur, specifiek dan de
context en cultuur waarin onze gezondheidszorg zich afspeelt. Studenten en
zorgverleners worden opgeleid in cultuursensitief zorgen en communiceren.
Ze behoren met andere woorden oog te hebben voor gewoonten en
gedragingen die ingegeven zijn door culturele, etnische, religieuze of
persoonlijke invloeden. Deze sensitiviteit houdt evenwel niet in dat er
naargelang de culturele, etnische, religieuze of persoonlijke context andere
of specifieke antwoorden zouden zijn. Uitgaande van de generieke en
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-9/32
wetenschappelijk onderbouwde CLEAR dimensies wordt van de deelnemer
aan het toelatingsexamen verwacht om gedragingen, gevoelens en uitspraken
te observeren, te benoemen en te exploreren in de gegeven context van de
vraag. In tegenstelling tot wat beweerd wordt, vereist dit geen specifieke
benadering of aanpak.”
Aldus heeft de beroepscommissie volgens de verwerende partij
duidelijk gemotiveerd waarom het ene antwoord correct is en de andere foutief en
waarom verzoeksters opmerkingen inzake gender niet overtuigen. Voorts merkt de
verwerende partij op dat de test niet peilt naar hoe de respondent zélf zou handelen
in de gegeven situatie, maar wel naar welk antwoord het best past, waarbij moet
worden uitgegaan van een “Belgische context”. Overigens, zo stipt de verwerende
partij nog aan, toont verzoekster niet aan dat zij tot een andere cultuur behoort,
zodat zij “weinig belang” heeft bij haar argumenten. In de mate dat verzoekster
ook met betrekking tot deze vraag opmerkt dat het VIEWS-model onvoldoende
antwoord zou bieden, herhaalt de verwerende partij dat dergelijke kritiek
impliceert dat naar de ‘motieven van de motieven’ wordt gepeild wordt.
Met betrekking tot vraag 11 stelt de verwerende partij dat de
beroepscommissie verzoeksters grieven, minstens de meest essentiële, heeft
beantwoord.
Tot slot argumenteert de verwerende partij, wat vraag 6 van de
VAARDIG-test betreft, dat de beroepscommissie uitvoerig heeft uiteengezet wat
de gevolgen voor de deelnemers zijn bij een geneutraliseerde vraag en dat daaruit
blijkt dat verzoekster door die neutralisatie niet kan zijn benadeeld. Verzoeksters
verwijzing naar het oordeel van artsen omtrent de juistheid van haar antwoord gaat
voorbij aan het gegeven dat het niet aan de Raad van State toevalt om dit af te
wegen tegen het standpunt van de beroepscommissie. Voorts wijst de verwerende
partij erop dat verzoekster enkel herneemt wat zij in de interne beroepsprocedure
heeft uiteengezet.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-10/32
Beoordeling
a. algemeen
Er dient aan te worden herinnerd dat de Raad van State als
wettigheidsrechter niet in de plaats mag treden van de beroepsinstantie. Zo mag hij
onder meer niet, als ware hij zelf een examencommissie, oordelen dat bepaalde
vragen al dan niet in het examen mogen worden opgenomen, noch mag hij de
verbetering van het examen overdoen, laat staan op zicht van de behaalde
resultaten zich een eigen oordeel vormen over het al dan niet slagen en de
daaropvolgende – gunstige of ongunstige – rangschikking van een kandidaat. De
Raad van State mag met andere woorden zijn eigen opvattingen daarover niet
substitueren aan deze van de examencommissie of de beroepsinstantie. Hij mag
enkel nagaan of de beroeps-instantie, binnen de grenzen van haar ruime
discretionaire beoordelings-bevoegdheid, op al die vlakken regelmatig en binnen
de grenzen van de redelijkheid heeft beslist.
Voorts lijkt vooralsnog te moeten worden uitgegaan van het
vermoeden van deskundigheid van de examencommissie. Dit impliceert op het
eerste gezicht, onder meer, dat tot bewijs van het tegendeel moet worden
aangenomen dat de examenvragen door de examencommissie op een zorgvuldige
wijze zijn opgesteld, niet alleen doordat ze betrekking hebben op de te kennen
leerstof of relevant zijn voor de doelstelling van het toelatingsexamen, maar ook
doordat de vragen zelf ondubbelzinnig zijn en, zoals bepaald in het besluit van de
Vlaamse regering van 27 januari 2023 en in het werkings- en examenreglement,
slechts één correct antwoord kunnen krijgen.
In dat verband mag niet onvermeld blijven, dat de
examen-commissie de examenvragen na de examensessie nog aan een
itemresponsanalyse onderwerpt. Wat ingevolge de frequentie van de antwoorden
en ingevolge feedback van de deelnemers geïdentificeerd kan worden als
“mogelijke probleem-vragen”, wordt bijkomend inhoudelijk geanalyseerd. De
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-11/32
examencommissie stelt het verslag van haar bevindingen openbaar ter beschikking
op haar website.
Wil een verzoekende partij het voormelde vermoeden van
deskundigheid weerleggen, dan moet zij heel precieze en concrete gegevens en
argumenten aanbrengen die van aard zijn de deugdelijkheid van de vragen – en dus
ook van de toegekende punten – te ontkrachten. Zoals de beroepsinstantie het ook
schrijft in de bestreden beslissing:
“De interne beroepsinstantie wijst vooreerst op het gegeven dat de
examencommissie een ruime autonomie heeft bij het opstellen van het
examen, gelet op haar specifieke deskundigheid ter zake. Het is aan de
deelnemer om het tegenbewijs te leveren ten aanzien van dit vermoeden
van deskundigheid. Als een deelnemer de validiteit van bepaalde vragen
betwist, dient dit te gebeuren aan de hand van concreet onderbouwde
argumenten en elementen.”
Hierbij wordt bedacht dat de Raad van State – en, in beginsel,
ook de verzoekende partij – niet beschikt over de deskundigheid en expertise die
aanwezig zijn bij de examencommissie.
De beroepsinstantie herinnert in de bestreden beslissing aan
artikel 52 WER waarin aangegeven wordt wat in CLEAR bedoeld wordt met een
juist antwoord:
“Voor elke casus duiden de deelnemers de reactie of houding aan die het
meest gepast is om een bepaalde uitkomst te bereiken. In andere vragen
geven de deelnemers aan welke uitspraak of boodschap het best
beantwoordt aan de relationele stijl of gespreksstijl die in de opgave
vermeld staat. Telkens is er slechts één juist antwoord, met name het
antwoord dat het meest voldoet aan de vraagstelling.”
De beroepsinstantie stelt vervolgens dat “[v]oor elke vraag […]
dus specifiek [wordt] aangegeven binnen welke contouren het antwoord moet
passen, bv ‘meest constructief’, ‘meest oplossingsgericht’, ‘best passen binnen…’,
‘het meest kans op…’ enz.”:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-12/32
“Voor elke vraag is er slechts één antwoordmogelijkheid die het best
aansluit bij deze contouren. Dit sluit niet uit dat andere
antwoordmogelijkheden enigszins of deels kunnen aansluiten bij de
contouren van de vraag, maar zij doen dit niet ‘het best’ of ‘het meest’ en
zijn daarom fout. Ook is het zo dat sommige van de foute
antwoordmogelijkheden – in een weliswaar andere context dan de vraag –
toch plausibel kunnen zijn, maar dat verleent hen nog niet de status van ‘het
juiste antwoord’ in de context van de vraagstelling. In toetstechnische
termen en methodieken kunnen zulke antwoordopties als ‘confounders’
fungeren, dit wil zeggen antwoordopties die plausibel lijken maar niet
correct zijn in de gegeven context. Deze confounders dragen bij aan het
discriminatieve vermogen van een toets.”
De
beroepsinstantie
voegt
daaraan
toe
dat
het
“de
examencommissie er niet om te doen [is] om vast te stellen hoe de deelnemer in
hun dagelijks leven zelf op een bepaalde situatie reageert”:
“Wel peilt de CLEAR-toets naar het intrinsiek basaal vermogen van de
deelnemer om specifieke situaties te kunnen analyseren en te oordelen in
welke mate de gepresenteerde antwoordmogelijkheden aansluiten bij de
onderliggende principes van heldere, empathische en oplossingsgerichte
communicatie. Deze principes zijn vervat in het acroniem van CLEAR. Zij
staan op de website van het toelatingsexamen vermeld zodat deelnemers
zich hiermee vooraf kunnen vertrouwd maken. Of een antwoord juist of
fout is, heeft dus een objectieve grondslag, met name of het al dan niet het
meest conform is aan de CLEAR-principes. De onderliggende basis voor
deze principes zijn wetenschappelijke kaders die onder meer in klassieke
handboeken over communicatie aan bod komen. De experten die de
CLEAR-toets opstellen, zijn vanuit hun professionele activiteiten
vertrouwd met deze wetenschappelijke kaders. Dit alles maakt dat de
CLEAR-toets wetenschappelijk onderbouwd en objectiveerbaar is.”
Daarnaast benadrukt de beroepsinstantie in de bestreden
beslissing dat de meeste vragen in CLEAR “een specifiek format” hebben:
“In de stam van de vraag wordt eerst een welbepaalde situatie geschetst, bv.
een voorval in familie- of vriendenkring. Dan volgt de specifieke
vraagstelling die peilt naar de meest geschikte uitspraak of reactie om een
bepaalde uitkomst binnen de eerder geschetste context te bereiken. Tot slot
worden vier antwoordmogelijkheden opgelijst. Het juiste antwoord wordt
gedefinieerd als de uitspraak of reactie die het best beantwoordt aan de
specifieke vraagstelling binnen de context (stam) van de vraag.
Hieruit volgt dat twee CLEAR-vragen slechts als identiek beschouwd
kunnen worden indien de drie bouwstenen van de vraag, met name stam,
vraagstelling en antwoordmogelijkheden, (nagenoeg) dezelfde zijn. Zo is
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-13/32
het dus mogelijk dat twee vragen met eenzelfde stam, maar met een andere
vraagstelling, een verschillend juist antwoord hebben omdat de
vraagstelling peilt naar een andere uitkomst (bv. bereiken van een
consensus beslissing versus duidelijk maken van eigen gevoelens) in de
geschetste context of omdat de reactie betrekking heeft op een andere
persoon die in de beschreven situatie betrokken is. Evenzeer is het mogelijk
dat twee vragen met eenzelfde stam en eenzelfde vraagstelling, maar met
(deels) andere antwoordmogelijkheden, een ander juist antwoord hebben
omdat één van de andere antwoordmogelijkheden nu beter aan de
vraagstelling beantwoordt.”
De beroepsinstantie wijst er voorts nog op dat “[e]en mogelijke
keerzijde van de publieke beschikbaarheid [van de vragen van de voorbije
toelatingsexamens] is dat deelnemers aan ‘scenarioherkenning’ doen, d.w.z. dat zij
scenario’s en bijhorend juist antwoord van vorige jaargangen uit het hoofd leren en
dit als het ware blind toepassen op het examen op basis van een vermeende
identiteit tussen de vragen, zonder specifiek na te gaan of stam, vraagstelling en
antwoordmogelijkheden effectief identiek zijn”.
b. Het VIEWS-model en het Calgary Cambridge model
Verzoekster stelt dat de beroepscommissie het VIEWS-model
(bij vragen 5 en 8) en het Calgary Cambridge model (bij vraag 11) aanhaalt, maar
geen gedetailleerde uitleg biedt over hoe dit model specifiek van toepassing is op
haar bezwaren.
De verwijzing door de beroepsinstantie bij de bespreking van de
door verzoekster bekritiseerde vragen 5, 8 en 11 van de CLEAR-toets naar het
VIEWS-model, respectievelijk het Calgary Cambridge model of naar een
welbepaald thema uit dat model – te dezen: ‘conflicthantering’ en
‘groepsdynamieken handhaven’ – lijkt niet méér te zijn dan een referentie. De
beroepsinstantie doet dit, zo lijkt, om aan te tonen dat voor de vraagstelling en de
motivering van het juiste antwoord een wetenschappelijke en objectieve grondslag
bestaat. De motivering van de bestreden beslissing valt niet te herleiden tot wat
louter een aanvullende, informatieve voetnoot lijkt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-14/32
Evenmin overtuigt verzoekster er in de huidige stand van de
procedure
van
dat
de
beroepscommissie
met
deze
verwijzingen
het
zorgvuldigheidsbeginsel heeft geschonden.
In dat opzicht is het eerste middel niet ernstig.
c. vraag 5
Vraag 5 van de CLEAR-toets luidt als volgt (de Raad herneemt
hier en bij de volgende vragen de weergave uit de bestreden beslissing):
“Je werkt als jobstudent in een koffiebar. Het is jouw taak om bestellingen op
te nemen en klanten te bedienen. Je komt aan een tafel met de bestelling en
één van de klanten merkt op dat hij een cappuccino heeft gekregen in plaats
van de bestelde latte. Je bent er zeker van dat hij wel degelijk een cappuccino
bestelde en het staat ook zo op jouw bestelbon. Vermoedelijk werd dit fout
afgeleverd door de barman.
Hoe reageer je het best op deze opmerking om deze situatie niet te laten
escaleren?
- ‘Ik merk inderdaad dat er een vergissing is gebeurd. Hoe kan ik dit
goedmaken?’
- ‘Sorry, mijn collega heeft het zeer druk en zal een fout gemaakt
hebben. Ik los het op.’
- ‘Je had nochtans duidelijk een cappuccino besteld hoor. Ik zie het hier
nog staan op mijn bestelbon.’
- ‘Je vergist je. Je had een cappuccino besteld hoor. Als je wil kan ik je
bestelling aanpassen en een latte laten maken.’”
Verzoekster heeft op haar examen reactie 4 ingevuld als het
juiste antwoord.
De examencommissie heeft antwoord 1 als enig juiste antwoord
aangemerkt.
De beroepscommissie zet in de bestreden beslissing uiteen
waarom reactie 1 het enige juiste antwoord is. Die reactie “[e]rkent dat er een
vergissing is gebeurd vanuit de eigen persoon zonder te beschuldigen. Hierdoor
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-15/32
vermijd je dat de andere een defensieve houding aanneemt. Vervolgens wordt
geprobeerd om tot een oplossing te komen.”
Met betrekking tot het door verzoekster gegeven antwoord, duidt
de beroepscommissie dat dit “opnieuw een beschuldiging [bevat], maar dan ten
aanzien van de klant. Riskeert eerder te escaleren dan te de-escaleren.”
Waarom de andere twee opties niet zijn aangewezen, wordt
eveneens toegelicht. Reactie 2 “[g]aat ervan uit dat er een fout is gemaakt, terwijl
dit een vermoeden is, geen zekerheid. Bovendien beschuldig je je collega, terwijl je
in een professionele context best neutraal blijft en niemand beschuldigt ten aanzien
van derden” en reactie 3 om dezelfde reden waarom verzoeksters antwoord niet
correct is.
Anders dan verzoekster het voorstelt, wordt op het eerste gezicht
dus wel degelijk aangegeven waarom net dat ene antwoord als het meest passend
binnen de vraagstelling moet worden beschouwd.
De Raad herinnert eraan dat gepeild wordt naar het meest
plausibele antwoord of het antwoord dat het gewenste resultaat het best benadert.
Dat sluit dus niet uit, eensdeels, dat naast de vier antwoordmogelijkheden nog
andere reacties denkbaar zijn die nog beter inspelen op de gegeven casus of,
anderdeels, dat meer dan één geboden antwoord een eindweegs de richting uitgaat
van de gewenste uitkomst. De kandidaat moet nu eenmaal kiezen tussen de vier
voorgestelde mogelijkheden – geen andere – en daartussen het “beste” antwoord
kiezen: dat is, in de definities van het examen, het enige “juiste” antwoord.
Dat het gebruik van het woord ‘goedmaken’ impliceert dat de
ober “schuld toegeeft”, wat volgens verzoekster “niet de bedoeling zou moeten zijn
in een professionele situatie”, moge dan een inschatting van verzoekster zijn, dit
neemt – daargelaten de bedenking dat die schuld prima facie niet uitdrukkelijk bij
de barman dan wel de ober wordt gelegd – niet weg dat de beroepscommissie
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-16/32
uitdrukkelijk lijkt te hebben aangegeven dat verzoeksters optie de schuld bij de
klant legt – en dus het risico op escalatie inhoudt – terwijl het als correct
aangewezen antwoord een dergelijk risico niét inhoudt.
Op het eerste gezicht komt verzoekster niet verder, wat haar
kritiek op de beoordeling van vraag 5 betreft, dan het stellen van een eigen oordeel
tegenover het oordeel van de beroepsinstantie.
Voorts geeft verzoekster aan de formelemotiveringswet een
verkeerde draagwijdte, zo lijkt, als zij van de beroepsinstantie verlangt
“gedetailleerd in te gaan” op verzoeksters redenering. Evenmin lijkt de opgelegde
formelemotiveringsplicht zo ver te strekken dat uitdrukkelijk moet worden
geantwoord op elke grief. Het volstaat, zo lijkt, dat de beroepsinstantie aangeeft
waarom zij een bepaalde keuzemogelijkheid als de juiste beschouwt. Welnu, bij
elke vraag zet de beroepsinstantie uiteen waarom één antwoord het meest
geschikte antwoord is in de context van de vraagstelling en waarom de drie andere
antwoorden – waaronder dus ook het antwoord van verzoekster – mogelijk ook
geschikt, maar niet het méést geschikt zijn.
Ook in die mate is het middel niet ernstig.
d. vraag 8
Vraag 8 van de CLEAR-toets luidde:
“In de cafetaria van je school zie je twee personen die ruzie hebben. Julie,
een klasgenote, was wat te uitbundig geweest en botste hierdoor tegen het
dienblad van Charles waardoor zijn drankje omviel op zijn broek. Charles is
boos en schreeuwt tegen Julie, die duidelijk geschrokken reageert.
Welke van de onderstaande interventies is de meest effectieve om dit conflict
te de-escaleren?
- Je gaat tussen Charles en Julie in staan en zegt tegen Charles: ‘Julie
heeft dit niet zo bedoeld. Er is geen reden om je zo kwaad te maken.’
- Je gaat tussen Julie en Charles in staan en zegt tegen beiden: ‘Dit was
een gewoon ongeluk. Laat ons alles opruimen.’
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-17/32
- Je neemt Julie bij de arm en zegt tegen Charles: ‘Zie je niet dat je haar
bang maakt. Het is niet dat ze dit met opzet deed.’
- Je neemt Charles bij de arm en zegt tegen hem: ‘Ik merk dat je boos
bent omdat Julie je drankje heeft omgegooid. Zullen we samen even
naar de wc gaan om dit proberen proper te maken?’”
Verzoekster heeft op haar examen reactie 2 ingevuld als het
juiste antwoord.
De examencommissie heeft antwoord 4 als enig juiste antwoord
aangemerkt.
De beroepscommissie motiveert waarom reactie 4 het enige
juiste antwoord is:
“Deze interventie benoemt de emotie bij Charles en de-escaleert de situatie
door de aandacht van Charles af te leiden van Julie. Het ontmijnt de situatie
door de persoon die boos is, aan te spreken en af te leiden. Het zorgt ervoor
dat de situatie niet verder ontspoort.”
Het antwoord dat door verzoekster werd gegeven is volgens de
beroepscommissie niet correct omdat die interventie de beleving van de situatie
door Charles en Julie minimaliseert en er niet wordt ingegaan op hun beider
gevoelens (boos dan wel geschrokken). De situatie wordt aldus, volgens de
beroepscommissie, afgedaan als een ‘gewoon ongeluk’ terwijl het in de ogen van
Charles duidelijk meer is dan dat. De niet-erkenning daarvan vermindert de kans
om het conflict tussen beiden te reduceren.
De beroepscommissie zet voorts uiteen waarom ook de opties 1
en 3 niet de meest aangewezen antwoorden zijn.
Verzoekster werpt aan de beroepscommissie twee grieven tegen,
namelijk (i) een ontoereikend antwoord op verzoeksters grieven in het algemeen en
wat de keuze voor optie 4 betreft in het bijzonder (formelemotiveringsplicht) en
(ii) een schending van het zorgvuldigheidsbeginsel.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-18/32
De Raad van State merkt op dat het niet op zijn weg ligt, al zeker
niet in een schorsingsprocedure bij uiterst dringende noodzakelijkheid, om in het
verzoekschrift op zoek te gaan naar mogelijke andere, door de verzoekende partij
niet uitdrukkelijk benoemde grieven. In dat opzicht stelt de Raad op het eerste
gezicht vast dat verzoekster, anders dan het geval is bij de vragen 5 en 11, ten
overstaan van de beroepscommissie de validiteit van vraag 8 zelf niet ter discussie
heeft gesteld en zulks ook in haar schorsingsverzoek niet doet.
Verzoeksters eerste middel wordt bijgevolg, ook wat vraag 8
betreft, beoordeeld binnen de contouren die zij in haar verzoekschrift heeft
aangegeven.
Ten overstaan van de beroepscommissie heeft verzoekster
vooreerst uiteengezet dat optie 4 problematisch is vanuit een genderperspectief,
namelijk eensdeels omdat er voor wie zich als vrouw identificeert vanuit sociale
gedragspatronen enige schroom is om met een jongen naar de toiletten te gaan en
anderdeels omdat wie zich als man identificeert mogelijk niet meteen de reactie
zou hebben om het kledingstuk van een andere man “proper te maken”.
Daarop heeft de beroepscommissie geantwoord wat volgt:
“Uit de itemanalyse van deze vraag blijkt ook niet dat er een genderbias zou
zijn. Er wordt geopperd dat vrouwen niet voor het juiste antwoord zouden
kiezen omdat er in dit antwoord sprake is van ‘samen even naar de wc om dit
proberen proper te maken’. De antwoordpatronen voor deze vraag in functie
van man/vrouw zijn (N = 4811; alle mannelijke of vrouwelijke deelnemers)
CLEAR vraag 8
totaal A
M
1412
129
V
3399
124
B
788
1719
C
19
15
D
424
1353
open
52
188
%B
56%
51%
%D
30%
40%
Deze cijfers staven niet de stelling dat vrouwen zouden afgeschrikt zijn door
de vermelding van samen naar de wc gaan in het juiste antwoord (4). Het
vermoeden van genderbias ten nadele van vrouwen kan dus niet hard
gemaakt worden.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-19/32
Verzoekster lijkt in de uiteenzetting van de grieven in de huidige
procedure op een mogelijke genderbias met betrekking tot de mannelijke
kandidaten niet meer terug te komen, zodat in de huidige stand van de procedure
wordt aangenomen dat verzoekster ter zake genoegen neemt met de door de
beroepscommissie verstrekte cijfers.
Wat de genderbias in het algemeen betreft, heeft de
beroepscommissie op het eerste gezicht geantwoord op verzoeksters grieven. Voor
zover verzoekster méér verlangt, kan in deze stand van de procedure worden
verwezen naar wat sub 18 is overwogen.
Daarnaast heeft verzoekster opgemerkt dat optie 4 ook vanuit
cultureel aspect problematisch is. Met een verwijzing naar wetenschappelijke
literatuur zet zij in haar intern beroep onder meer uiteen dat cultuur een significante
invloed heeft op communicatie en conflicthantering, dat er in bepaalde culturen
strikte normen en waarden zijn bij interacties tussen mannen en vrouwen – een
moslima zal, zo stelt verzoekster, niet zomaar met een man naar het toilet gaan – en
dat deze gedragsnormen diep geworteld zijn in religieuze overtuigingen en
culturele praktijken die de persoonlijke en sociale grenzen tussen de geslachten
waarborgen. Met die culturele gevoeligheden moet volgens verzoekster rekening
worden gehouden bij het voorstellen van oplossingen in conflictde-escalatie.
Verzoekster noemt de vraag ook discriminatoir. Over de voorgestelde oplossing
besluit zij dat die in strijd is met principes van gelijke genderbehandeling en
respect voor culturele diversiteit.
De beroepscommissie gaat bij de beoordeling van verzoeksters
grieven met betrekking tot vraag 8 niet in op de aangevoerde culturele of religieuze
bias. In haar nota met opmerkingen stelt de verwerende partij dat dat aspect van het
antwoord kan worden gelezen in de weerlegging van een meer algemene kritiek
met betrekking tot de CLEAR-toets, namelijk waar de beroepscommissie het
volgende overweegt:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-20/32
“Verder argumenteert het verzoekschrift dat CLEAR voorbijgaat aan de
‘contextuele en culturele verschillen’, de ‘complexiteit van menselijke
interacties’ en ‘individuele verschillen en persoonlijkheid’. Het is inderdaad
zo dat communicatie gekleurd is door context en cultuur, specifiek dan de
context en cultuur waarin onze gezondheidszorg zich afspeelt. Studenten en
zorgverleners worden opgeleid in cultuursensitief zorgen en communiceren.
Ze behoren met andere woorden oog te hebben voor gewoonten en
gedragingen die ingegeven zijn door culturele, etnische, religieuze of
persoonlijke invloeden. Deze sensitiviteit houdt evenwel niet in dat er
naargelang de culturele, etnische, religieuze of persoonlijke context andere
of specifieke antwoorden zouden zijn. Uitgaande van de generieke en
wetenschappelijk onderbouwde CLEAR dimensies wordt van de deelnemer
aan het toelatingsexamen verwacht om gedragingen, gevoelens en uitspraken
te observeren, te benoemen en te exploreren in de gegeven context van de
vraag. In tegenstelling tot wat beweerd wordt, vereist dit geen specifieke
benadering of aanpak.”
Daarmee heeft de beroepscommissie, zo lijkt, geantwoord op
verzoeksters voorafgaande algemene kritiek dat CLEAR an sich geen valabele
testmethode is omdat het – onder meer – door subjectiviteit en bias onmogelijk is
om te meten wat men beoogt.
De beroepscommissie gaat daarbij evenwel prima facie niet in op
de grief die verzoekster inzake culturele en bias zeer concreet met betrekking tot
vraag 8 heeft geformuleerd, namelijk dat de specifieke context van optie 4
ongepast kan zijn en cultureel of religieus geenszins neutraal is.
Het valt de Raad niet toe hierin een inhoudelijk standpunt te
nemen. In de mate evenwel dat verzoekster aan de beroepsinstantie verwijt dat uit
de bestreden beslissing zelfs niet blijkt dat die kritiek is onderzocht, moet zij prima
facie worden bijgevallen.
Door het lezen in hun onderlinge samenhang van (de
particulariteiten van) de vraag en optie 4 als antwoord lijkt verzoekster prima facie
niet geheel zonder grond te kunnen betogen dat een context wordt geschetst die
voor sommige deelnemers aan het toelatingsexamen vanuit hun culturele
achtergrond kan leiden tot een afwijzing van optie 4 op andere gronden dan de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-21/32
inzichten die de vraag beoogt te toetsen, zodat zij van de beroepscommissie op
deze grief een uitdrukkelijk antwoord mag verwachten.
Ook vanuit dat oogpunt derhalve, lijkt verzoekster met de door
haar geuite concrete kritiek aanspraak te kunnen maken op een uitdrukkelijk onder
woorden gebrachte beoordeling door de beroepscommissie, die prima facie
vooralsnog ontbreekt.
In zoverre het eerste middel met betrekking tot vraag 8 steunt op
de formelemotiveringsplicht, is het ernstig.
Verzoekster
betrekt
het
door
haar
aangevoerde
zorgvuldigheids-beginsel enerzijds op een gemis aan beoordeling van haar
argumenten en anderzijds op het ontbreken van een specifieke uitleg over hoe het
VIEWS-model met haar bezorgdheden rekening houdt.
In de eerste betekenis valt de grief samen met verzoeksters
beroep op de formelemotiveringsplicht, dat hiervóór ernstig is bevonden, en
behoeft hij geen bijkomend onderzoek. Wat het VIEWS-model op zich betreft,
verwijst de Raad naar wat sub 13 is overwogen.
Het eerste middel is in de aangegeven mate ernstig.
e. vraag 11
Vraag 11 van de CLEAR-toets luidde:
“Je bent aanvoerder van een voetbalploeg en je speelt de finale van een
lokaal toernooi. Jouw ploeg staat achter met één doelpunt, maar in de laatste
minuten van de wedstrijd wordt er een strafschop gefloten waardoor jouw
ploeg nog op gelijke stand kan komen. De spits van jouw team staat erop om
de strafschop te nemen, maar hij trapt de bal naast het doel. Je ploeg verliest
de match.
Op welke wijze kun je na de match het best het groepsgevoel van de ploeg
aanwakkeren?
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-22/32
- ‘Iedereen heeft goed gespeeld. Hadden we die penalty niet gemist, dan
hadden we misschien wel gewonnen!’
- ‘Iedereen heeft goed gespeeld. De tegenstander was simpelweg
sterker. Volgende keer winnen we zeker!’
- ‘We hebben als ploeg alles gegeven. We mogen trots zijn op dit
resultaat. Volgende keer winnen we zeker!’
- ‘We hebben als ploeg alles gegeven. Jammer genoeg was dit niet
genoeg om vandaag te winnen. Ik ben er trots op dat ik aanvoerder mag
zijn van dit prachtige team!’”
Verzoekster heeft op haar examen reactie 3 ingevuld als het
juiste antwoord.
De examencommissie heeft antwoord 4 als enig juiste antwoord
aangemerkt.
De beroepscommissie motiveert waarom reactie 4 het enige
juiste antwoord is: “[b]enoemt duidelijk het collectief en legt geen nadruk op
individuele acties. Het benoemt ook de trots om deel uit te maken van het
collectief.”
Het antwoord dat door verzoekster werd gegeven is volgens de
beroepscommissie niet correct omdat “[d]e groepsdynamiek wordt verstoord door
de nadruk te leggen op een volgende keer te winnen en [voorbijgaat] aan de
geleverde prestatie van het eigen team.”
De beroepscommissie zet voorts uiteen waarom ook de opties 1
en 2 niet de meest aangewezen antwoorden zijn.
Ook wat deze vraag betreft, is de Raad van State prima facie van
oordeel dat de beroepscommissie aangeeft waarom het door haar als correct
aangegeven antwoord, en enkel dát antwoord, als het meest passend binnen de
vraagstelling moet worden beschouwd.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-23/32
Wat hiervóór sub 17 (er wordt gepeild naar het meest plausibele
antwoord) en 18 (de formelemotiveringsplicht noopt niet ertoe “gedetailleerd in te
gaan” op verzoeksters redenering) is overwogen, geldt voorts mutatis mutandis
ook hier.
Verzoeksters betoog dat optie 4 een egoïstische connotatie heeft
en dat dit antwoord daardoor net niét aansluit bij het groepsgevoel, lijkt geen
afbreuk te doen aan het motief dat de door verzoekster gekozen optie 3 de
groeps-dynamiek verstoort om een andere reden, namelijk dat de huidige
teamprestatie onder druk komt door een overwinning in de volgende wedstrijd
voorop te stellen.
Op het eerste gezicht komt verzoekster ook hier niet verder, wat
haar kritiek op de beoordeling van vraag 11 betreft, dan het stellen van een eigen
oordeel tegenover het oordeel van de beroepsinstantie.
In dat opzicht is het eerste middel, betrokken op vraag 11, niet
ernstig.
Verzoekster doet voorts gelden dat de beroepscommissie het
Calgary Cambridge model aanhaalt, maar geen gedetailleerde uitleg biedt over hoe
dit model specifiek van toepassing is op haar bezwaren.
De verwijzing door de beroepsinstantie bij de bespreking van de
door verzoekster bekritiseerde vraag 11 van de CLEAR-toets naar het Calgary
Cambridge model of naar een welbepaald thema uit dat model – te dezen:
groepsdynamieken handhaven – lijkt, zoals hiervóór met betrekking tot het
aanstippen van het VIEWS-model is overwogen, niet méér te zijn dan een
referentie. De beroepsinstantie doet dit, zo lijkt, ook hier om aan te tonen dat voor
de vraagstelling en de motivering van het juiste antwoord een wetenschappelijke
en objectieve grondslag bestaat. De motivering van de bestreden beslissing valt
niet te herleiden tot wat louter een aanvullende, informatieve voetnoot lijkt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-24/32
Ook in dat opzicht is het middel niet ernstig.
f. vraag 6 van de VAARDIG-test
In het midden van haar betoog over vraag 11 van de
CLEAR-toets, kopieert verzoekster de grief die zij omtrent vraag 6 van de
VAARDIG-test aan de beroepscommissie heeft voorgelegd.
Het zij opgemerkt dat van een verzoekende partij in een
schorsingsprocedure bij uiterst dringende noodzakelijkheid bij uitstek mag worden
verwacht dat zij haar middelen voldoende duidelijk en concreet uiteenzet, opdat zij
voor een prima facie-beoordeling – dat wil zeggen: op het eerste gezicht, en zonder
indringende tekstanalyse – in aanmerking komen. Daarmee verstaat zich niet dat
de Raad van State in een paaseierenzoektocht in het ene middel, welhaast terloops,
een ander middel moet ontwaren.
Dat
gezegd
hebbende,
stelt
de
Raad
vast
dat
de
beroeps-commissie verzoeksters grief als volgt heeft beantwoord:
“U stelt dat indien vraag 6 van VAARDIG niet geneutraliseerd was, u vier
extra punten zou hebben. Deze stelling klopt niet.
Artikels 17 en 18 van het Werkings- en examenreglement 2024 (WER), dat
bij de inschrijving aan elke deelnemer ter kennis werd gebracht, bepaalt dat
de examencommissie op de beraadslagingsvergadering kan beslissen om de
vragen na inhoudelijke analyse te neutraliseren door aan iedere deelnemer
het maximum te behalen aantal punten op die vragen toe te kennen.
Datzelfde artikel bepaalt verder wat de gevolgen zijn van de neutralisatie
voor de deelnemers:
Wie de vraag juist heeft beantwoord volgens de vooropgestelde
correctiesleutel, behoudt de punten voor die vraag.
Wie de vraag niet heeft beantwoord volgens de vooropgestelde
correctiesleutel, krijgt drie punten voor die vraag.
Wie de vraag fout heeft beantwoord volgens de vooropgestelde
correctiesleutel, krijgt drie punten voor die vraag en het negatieve punt
voor die vraag vervalt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-25/32
Iedereen krijgt dus de positieve punten op die vraag, alsook de deelnemers
die het vooropgestelde antwoord hebben gegeven. Het is dus niet correct om
te stellen dat u zonder neutralisatie extra punten zou hebben gekregen.
Deze werkwijze van neutralisatie is voorzien door de Vlaamse Regering en
uitgewerkt in artikel 17 van het werkingsreglement. Na het examen kan de
examencommissie op basis van de itemresponsanalyse of opmerkingen van
deelnemers of commissieleden én na inhoudelijke analyse besluiten dat een
vraag niet-valide is. Een niet-valide vraag heeft ook geen juiste of foutieve
antwoorden. Het enige dat de examencommissie dan kan doen, is de vraag
neutraliseren. Zoals hoger vermeld krijgt iedereen bij een neutralisatie de
positieve punten op die vraag. De examencommissie kan bij een
geneutraliseerde vraag ook nooit een onderscheid maken tussen wie de vraag
wel of niet heeft beantwoord. Ook deelnemers die de vraag niet hebben
beantwoord, kunnen tijd gestoken hebben in de vraag, maar toch gekozen
hebben om de vraag niet te beantwoorden.”
Op het eerste gezicht oefent verzoekster op de materiële
grondslag of de pertinentie van dat antwoord niet de minste kritiek uit en zet zij
evenmin uiteen waarom de bestreden beslissing op dit punt onzorgvuldig tot stand
zou zijn gekomen.
In dat opzicht mist het eerste middel ernst.
g. conclusie
Het eerste middel is ernstig voor wat vraag 8 betreft en in de
aangegeven mate, en is voor het overige niet ernstig.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
In een tweede middel beroept verzoekster zich op een schending
van de materiëlemotiveringsplicht.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-26/32
Niettegenstaande het antwoord dat de beroepsinstantie gaf op
haar kritiek op het CLEAR-gedeelte, blijven er volgens verzoekster “nog uiterst
problematische elementen” in dit antwoord.
De vraag blijft of vijftien CLEAR-vragen voldoende zijn om alle
beoogde competenties te meten, ongeacht het succespercentage van de opleiding.
De bewering dat er altijd één juist antwoord is dat het beste
voldoet aan de vraagstelling is te simplistisch.
De bestreden beslissing negeert de mogelijkheid dat de
beschikbare vragen en antwoorden op de website deelnemers kunnen aanzetten tot
strategisch leren zonder de vraagcontext te begrijpen, wat een invloed kan hebben
op de validiteit van de toetsresultaten.
Het argument dat de frequentie van foutieve antwoorden niet de
wetenschappelijke basis van de toets invalideert, houdt geen rekening met het feit
dat frequente foutieve antwoorden kunnen wijzen op problemen met de vraag of de
interpretatie ervan.
Het argument dat culturele en contextuele variaties niet leiden tot
verschillende correcte antwoorden is te vaag en algemeen. Zonder onderbouwing
of onderzoek naar hoe culturele variaties daadwerkelijk invloed hebben gehad op
communicatie in de praktijk en hoe dit in de toets is geïntegreerd of niet, is de
stelling van de beroepsinstantie slechts een hypothese.
Ten slotte overloopt verzoekster de bladzijden 2 tot 6 van de
bestreden beslissing en formuleert zij opmerkingen bij vijf overwegingen van de
beroepsinstantie. Zij merkt op, vooral, dat de tijdsgeest is veranderd, dat haar
generatie de eerste “geglobaliseerde generatie” is, waardoor de gehanteerde
handboeken of modellen of uitgangspunten van de examencommissie achterhaald
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-27/32
zijn. Met gender of culturele achtergrond wordt volgens verzoekster niet afdoende
rekening gehouden.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-28/32
Beoordeling
Voor zover verzoekster in haar kritiek op wat op pagina 2 van de
bestreden beslissing aan bod zou komen, doet gelden dat “vermelding [wordt]
gemaakt van het feit dat verzoeker-kandidaat ook geen goede score had op
VAARDIG”, moet de Raad van State vaststellen dat die passage prima facie in de
bestreden beslissing niet voorkomt, zodat het tweede middel in dat opzicht
feitelijke grondslag lijkt te missen.
Wat de verkeerde opvatting van verzoekster betreft over de
draagwijdte van de formelemotiveringsplicht, mag worden verwezen naar hetgeen
hiervóór is overwogen. De verwerende partij heeft op de bladzijden 2 tot 6 van de
bestreden beslissing in genere geantwoord op de algemene opmerkingen van
verzoekster over de validiteit van de CLEAR-toets en de plaats van die toets in het
geheel van het toelatingsexamen. Zij heeft vervolgens vraag per vraag de kritiek
van verzoekster ontmoet. Zij is niet verplicht, zo lijkt, om nóg uitvoeriger de
wetenschappelijke onderbouwing van het toelatingsexamen aan te tonen aan
verzoekster om de enkele reden dat hij er enkele vraagtekens bij plaatst en minder
nog om de zogenaamde “motieven van de motieven” neer te schrijven. Vooralsnog
lijkt het antwoord van de beroepsinstantie te volstaan.
Dat ontzegt verzoekster niet het recht om te pogen het
wetenschappelijke karakter van de CLEAR-toets als zodanig te ontkrachten. De
bewijslast lijkt evenwel bij verzoekster te liggen: het volstaat niet om iets louter in
vraag te stellen of louter te wijzen op de veranderde tijdsgeest of grotere aandacht
voor gender en culturele verscheidenheid, om vervolgens van de Raad van State
een antwoord te mogen verwachten.
De (nog overblijvende) kritieken die verzoekster in de
voorliggende vordering herhaalt omdat ze zogezegd door de beroepsinstantie niet
zouden zijn behandeld of niet afdoende beantwoord zouden zijn, hangen deels
samen met haar uiteenzetting van het eerste middel of kunnen deels worden
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-29/32
beschouwd als loutere eigen beweringen en veronderstellingen die geenszins
afdoende concreet onderbouwd zijn, waardoor ze dan ook op het eerste gezicht
geen aanleiding kunnen geven tot het schorsen van de bestreden beslissing. In dat
verband is het nog nuttig op te merken dat de motivering in zijn geheel moet
worden bekeken; het gaat immers niet op dat verzoekster onderdelen van deze
motivering apart bespreekt en zodoende volledig uit hun context haalt.
Verzoekster gaat eraan voorbij, zo lijkt, dat de verwerende partij
wel degelijk rekening houdt met de mogelijkheid dat vragen dubbelzinnig,
subjectief of anderszins niet valide kunnen zijn. Net daarom wordt de
voorbereiding van de vragen niet overgelaten aan één enkele specialist en wordt
naderhand door middel van de itemresponsanalyse nog een controle doorgevoerd,
waarbij ook de eventuele opmerkingen van kandidaten tijdens of na het examen
worden onderzocht.
Voor zover verzoekster kritiek geeft op vraag 8 en het erin
opgenomen fysieke contact (“de aanraking (niet-verbaal) van Charles’ arm wordt
meermaals vermeld”), stelt de Raad vooreerst vast dat verzoekster het aspect van
de fysieke aanraking van Charles’ arm niet in haar intern beroep voor de
beroepscommissie heeft vermeld – verzoekster lijkt wel een mysterieus inzicht te
hebben in wat ándere kandidaten van het toelatingsexamen in hún beroep hebben
doen gelden – en dat zij dat aspect voorts ook niet heeft betrokken in de grieven die
zij in het eerste middel tegen vraag 8 heeft gericht – ofschoon zij wel de culturele
context in het algemeen heeft ingeroepen. Hoe dan ook is het eerste middel met
betrekking tot die vraag hiervóór reeds in de aangegeven mate ernstig bevonden en
kan wat verzoekster in het tweede middel geheel terloops aanvoert niet tot een
ruimere strekking van die schorsing leiden. In dat opzicht mist verzoeksters betoog
feitelijke grondslag en ernst.
Voor het overige lijkt de beweerd onbeantwoord gebleven
algemene kritiek onvoldoende draagkrachtig om thans de validiteit van het examen
te ontkrachten. Overigens rijst de vraag naar het belang dat verzoekster heeft bij dit
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-30/32
middel in de schorsingsprocedure. Deze procedure is er voor verzoekster op
gericht haar een kans te geven haar studies arts zo spoedig mogelijk te kunnen
aanvangen. Mocht zij kunnen aantonen dat de CLEAR-toets niét de goede methode
is om de in de Codex Hoger Onderwijs opgenomen doelstelling ‘generieke
competenties die aansluiten bij themata uit de beroepspraktijk van artsen’ te
beoordelen, dan zou het examen fundamenteel anders moeten worden uitgewerkt
en het werkings- en examenreglement moeten worden aangepast. De vraag rijst of
dit mogelijk is op de korte termijn die het met een vordering bij uiterst dringende
noodzakelijkheid nagestreefde rechtsherstel impliceert.
Het tweede middel is niet ernstig.
VII. Besluit
Uit wat voorafgaat blijkt dat de beide schorsingsvoorwaarden zijn
vervuld.
BESLISSING
-
De Raad van State beveelt de schorsing van de tenuitvoerlegging bij uiterst
dringende noodzakelijkheid van de beslissing van de beroepsinstantie van het
toelatingsexamen arts van 27 augustus 2024, waarbij het beroep van XXXX
tegen de beslissing van de examencommissie, ingevolge waarvan zij niet
gunstig wordt gerangschikt voor het toelatingsexamen arts, wordt
verworpen.
-
Bij de publicatie van dit arrest door de Raad van State wordt de identiteit
van de verzoekende partij niet bekendgemaakt.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-31/32
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op zevenentwintig september tweeduizend
vierentwintig, door de Raad van State, IXe kamer, samengesteld uit:
Jim Deridder,
staatsraad, waarnemend voorzitter,
bijgestaan door
Frank Bontinck,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Frank Bontinck
Jim Deridder
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.823
IX-10.549-32/32
