Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973 (2024-10-10)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.973 van 10 oktober 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Varia (ruimtelijke ordening,
stedenbouw, leefmilieu) Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 260.973 van 10 oktober 2024
in de zaak A. 239.621/VII-42.132
In zake :
- de NV ANTWERPS SPORTPALEIS,
thans de NV BE-AT VENUES
- de NV GOLAZO SPORTS
- de BV WEAREONE.WORLD
- de BV THE FACTORY
- de NV LIVE NATION FESTIVALS
- de BV NIGHT NATION
- de VZW CONFEDERATION EVENTS
- de BV BEVERLY FOOD AND BEVERAGE
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Jan-Diederik Lindemans en Wietse Vanpoucke
kantoor houdend te 1000 Brussel
Joseph Stevensstraat 7
bij wie woonplaats wordt gekozen
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Nathalie Jonckheere
kantoor houdend te 2020 Antwerpen
Tentoonstellingslaan 23
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Johan Verbist, Joyce Van Caeyzeele
en Valerie Goyvaerts
kantoor houdend te 2000 Antwerpen
Amerikalei 187, bus 302
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 19 juli 2023, strekt tot de gedeeltelijke
nietigverklaring van artikel 6 van het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei
2023 ‘tot wijziging van het besluit van de Vlaamse regering van 17 februari 2012
tot vaststelling van het Vlaams reglement betreffende het duurzaam beheer van
materiaalkringlopen en afvalstoffen’.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-1/14
Blijkens het verzoekschrift is het voorwerp van het
vernietigingsberoep uitdrukkelijk beperkt tot de “uitzondering, vermeld in het
eerste lid, [die] vervalt vanaf 1 januari 2025”.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord
ingediend.
Auditeur Benny De Sutter heeft op 11 januari 2024 een verslag
opgesteld.
De verzoekende partijen hebben een verzoek tot voortzetting
van het geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij heeft een
laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 5 september 2024.
Staatsraad Peter Sourbron heeft verslag uitgebracht.
Advocaat
Wietse
Vanpoucke,
die
verschijnt
voor
de
verzoekende partijen en advocaten Johan Verbist en Valerie Goyvaerts, die
verschijnen voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Auditeur Benny De Sutter heeft een met dit arrest eensluidend
advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-2/14
III. Feiten en juridisch kader
3.1.
De verzoekende partijen zijn actief in de evenementensector.
3.2.
Met een besluit van de Vlaamse regering van 22 maart 2019
werd in het besluit van de Vlaamse regering van 17 februari 2012 ‘tot vaststelling
van
het
Vlaams
materiaalkringlopen
reglement
en
betreffende
afvalstoffen’
het
(hierna:
duurzaam
beheer
VLAREMA)
een
van
nieuwe
onderafdeling 5.3.12 ingevoegd waarvan de bepalingen betrekking hadden op de
“[v]oorwaarden voor het gebruik van cateringmateriaal”:
“Art. 5.3.12.1. Vanaf 1 januari 2020 is het serveren van drank in
recipiënten voor eenmalig gebruik bij evenementen verboden, tenzij de
eventorganisator een systeem voorziet dat garandeert dat minstens 90% van
de eenmalige recipiënten gescheiden wordt ingezameld voor recyclage.
Vanaf 1 januari 2022 is het serveren van drank in recipiënten voor eenmalig
gebruik bij evenementen verboden, tenzij de eventorganisator een systeem
voorziet dat garandeert dat minstens 95% van de eenmalige recipiënten
gescheiden wordt ingezameld voor recyclage.
Art. 5.3.12.2. Vanaf 1 januari 2020 is het voor Vlaamse overheden en
lokale besturen in hun eigen werking en door hen georganiseerde
evenementen verboden drank te serveren in recipiënten voor eenmalig
gebruik. Vanaf 1 januari 2022 is dit verbod ook van toepassing op het
aanbieden van bereide voedingsmiddelen in cateringmateriaal voor
eenmalig gebruik.
Art. 5.3.12.3. De minister kan uitzonderingen voorzien op artikel 5.3.12.1
en 5.3.12.2 als het verbod in kwestie voor bepaalde types cateringmateriaal
in bepaalde toepassingen niet zal leiden tot milieuwinst.”
3.3.
Op 2 juli 2019 treedt Richtlijn (EU) 2019/904 van het Europees
Parlement en de Raad van 5 juni 2019 ‘betreffende de vermindering van de
effecten van bepaalde kunststofproducten op het milieu’ (hierna: Richtlijn
2019/904) in werking.
Overeenkomstig artikel 1 heeft Richtlijn 2019/904 tot doel “de
effecten van bepaalde kunststofproducten op het milieu, in het bijzonder op het
aquatisch milieu, en op de menselijke gezondheid te voorkomen en te
verminderen, en de overgang naar een circulaire economie met innovatieve en
duurzame bedrijfsmodellen, producten en materialen te bevorderen, en zo ook bij
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-3/14
te dragen aan de efficiënte werking van de interne markt”.
Richtlijn 2019/904 is onder meer van toepassing op
“kunststofproducten voor eenmalig gebruik”. Daartoe behoren onder meer
“drankverpakkingen”, meer bepaald “containers voor het houden van vloeistof
zoals
drankflessen,
doppen
en
deksels
inbegrepen,
en
samengestelde
drankverpakkingen, doppen en deksels inbegrepen”. Glazen en metalen
drankverpakkingen, zo verduidelijkt overweging 7 van Richtlijn 2019/904, vallen
niet onder het toepassingsgebied “[a]angezien ze niet tot de kunststofproducten
voor éénmalig gebruik behoren die het vaakst op de stranden van de Unie worden
aangetroffen”.
Artikel 4 van Richtlijn 2019/904 luidt als volgt:
“1. De lidstaten treffen de maatregelen die nodig zijn om tot een ambitieuze
en aanhoudende consumptievermindering te komen van de in deel A van de
bijlage opgenomen kunststofproducten voor eenmalig gebruik, in
overeenstemming met de algemene doelstellingen van het afvalbeleid van
de Unie, met name afvalpreventie, die de trend van toenemende
consumptie in aanzienlijke mate moet ombuigen. Met deze maatregelen
wordt op het grondgebied van de lidstaat in 2026 een meetbare
kwantitatieve consumptievermindering ten opzichte van 2022 bereikt van
de in deel A van de bijlage opgenomen kunststofproducten voor eenmalig
gebruik.
De lidstaten stellen uiterlijk op 3 juli 2021 een overzicht op van de
maatregelen die zij krachtens de eerste alinea hebben genomen, brengen dat
ter kennis van de Commissie en maken dat openbaar. De in het overzicht
vermelde maatregelen worden in de in artikel 11 bedoelde plannen of
programma’s verwerkt bij de eerste daaropvolgende actualisering van die
plannen of programma’s, overeenkomstig de desbetreffende
wetgevingshandelingen van de Unie die op deze plannen of programma’s
van toepassing zijn, of in enig programma dat speciaal voor dat doel is
opgesteld.
De maatregelen kunnen de vorm aannemen van nationale doelstellingen
voor consumptievermindering, maatregelen om ervoor te zorgen dat de
eindconsument bij verkooppunten herbruikbare alternatieven voor de in
deel A van de bijlage opgenomen kunststofproducten voor eenmalig
gebruik vindt, economische maatregelen zoals ervoor zorgen dat
verkooppunten kunststofproducten voor eenmalig gebruik niet gratis aan de
eindconsument aanbieden, of overeenkomsten als bedoeld in artikel 17,
lid 3. Om te voorkomen dat deze producten als zwerfafval eindigen door
ervoor te zorgen dat deze producten vervangen worden door alternatieven
die herbruikbaar zijn of geen kunststoffen bevatten, kunnen de lidstaten
marktbeperkingen opleggen in afwijking van artikel 18 van Richtlijn
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-4/14
94/62/EG. Welke maatregel wordt toegepast, hangt af van de effecten op
het milieu van die kunststofproducten voor eenmalig gebruik gedurende
hun levenscyclus, ook wanneer ze als zwerfafval eindigen.
De krachtens dit lid vastgestelde maatregelen zijn proportioneel en
niet-discriminerend. De lidstaten stellen overeenkomstig Richtlijn (EU)
2015/1535 van het Europees Parlement en de Raad, de Commissie van die
maatregelen in kennis, voor zover die richtlijn zulks voorschrijft.
Ter naleving van de eerste alinea van dit lid monitort elke lidstaat de in deel
A van de bijlage opgenomen kunststofproducten voor eenmalig gebruik die
in de handel worden gebracht en de maatregelen ter vermindering van die
producten, en brengt hij overeenkomstig lid 2 van dit artikel en artikel 13,
lid 1, verslag uit aan de Commissie over de voortgang, met het oog op het
vaststellen
van
bindende
kwantitatieve
doelstellingen
voor
consumptievermindering op EU-niveau.
2. De Commissie stelt uiterlijk op 3 januari 2021 een uitvoeringshandeling
vast met de methode voor de berekening en de verificatie van de ambitieuze
en aanhoudende consumptievermindering van de in deel A van de bijlage
opgenomen kunststofproducten voor eenmalig gebruik. Die
uitvoeringshandeling wordt volgens de in artikel 16, lid 2, bedoelde
onderzoeksprocedure vastgesteld.”
Naar luid van artikel 17 van Richtlijn 2019/904 dienen lidstaten
“de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking [te doen] treden
om uiterlijk op 3 juli 2021 aan deze richtlijn te voldoen”.
3.4.
Met een besluit van 12 mei 2023 ‘tot wijziging van het besluit
van de Vlaamse regering van 17 februari 2012 tot vaststelling van het Vlaams
reglement betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en
afvalstoffen’ (hierna: het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023)
voorziet de Vlaamse regering in de gedeeltelijke omzetting van Richtlijn
2019/904.
In het verslag aan de Vlaamse regering wordt op algemene wijze
toegelicht:
“De Europese richtlijn betreffende de vermindering van de effecten van
bepaalde kunststofproducten op het milieu, kortweg SUP-richtlijn,
verplicht lidstaten maatregelen te nemen om de consumptie te verminderen
van een aantal eenmalige kunststofproducten. De SUP-richtlijn legt een
daling op (tussen 2022 en 2026) in het gebruik van eenmalige plastic bekers
en eenmalige plastic verpakkingen van voeding voor consumptie ter plaatse
en om mee te nemen.
Verder richt de Vlaamse beleidslijn zich op afvalpreventie met een
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-5/14
versterking van maatregelen vooraan in de keten om een daling van het
materialengebruik -en verlies en zo ook de overgang naar een meer
circulaire economie te stimuleren. Voorliggend ontwerpbesluit bevat een
voorstel dat tegemoet komt aan deze verplichtingen en beleidsvisie.
Als antwoord op deze doelstelling uit de SUP richtlijn verbiedt de federale
overheid in een KB het op de markt brengen van eenmalige kunststof
drinkbekers, uitgezonderd van kartonnen drinkbekers met coating met
ingang vanaf 17 januari 2023.
Een verbod op het ene wegwerpmateriaal mag echter geen aanleiding geeft
tot een verschuiving naar andere wegwerpverpakkingen. We willen dus
vermijden dat dit verbod leidt tot een verschuiving van eenmalige plastic
bekers naar andere wegwerpdrankverpakkingen.
Daarom wordt de regelgeving voor het gebruik van herbruikbare
recipiënten op evenementen verduidelijkt en aangescherpt zodat ze
bijdraagt tot een effectieve vermindering van het gebruik van eenmalige
drankrecipiënten ; en een toename van het hergebruik van herbruikbare
alternatieven.
Volgens de afvalhiërarchie, ook gekend als de ladder van Lansink, is het
vermijden en hergebruiken van grondstoffen op milieuvlak te verkiezen,
pas daarna volgt recyclage. Elke recyclagecyclus gaat namelijk gepaard
met een groot verlies aan kostbare materialen. Voor producten met een
korte levensduur, zoals drank -en voedselverpakkingen, betekent dit een
groot gecumuleerd verlies aan grondstoffen.
Ook willen we vermijden dat herbruikbare alternatieven worden ingezet als
wegwerp. Herbruikbaar cateringmateriaal blijkt uit onderzoek (OVAM,
2020; CE Delft, 2020; Zero Waste Europe, 2020; United Nations
Environment Programme, 2021) altijd de beste optie, op voorwaarde dat
een voldoende aantal hergebruikscycli gerealiseerd wordt. In de wetgeving
scheppen we daarom een kader voor hergebruik met een retoursysteem en
een minimaal terugbrengpercentage.
Sinds de VLAREMA-maatregel rond recipiënten voor eenmalig gebruik op
evenementen in 2020 hebben we de bekercapaciteit, het wasvolume en de
terugbrenglogistiek enorm zien toenemen en professionaliseren. In elke
provincie is er momenteel wascapaciteit. We stellen vast dat het aanbod de
vraag, die onder andere door wetgeving verzekerd wordt, volgt. Ook blijkt
dat op evenementen waar er volledig wordt overgeschakeld op
herbruikbare recipiënten, de netheid van het terrein enorm toeneemt, en
daar tegenover de totale afvalberg en het zwerfvuil drastisch dalen.”
3.5.
Met het gedeeltelijk bestreden artikel 6 van het besluit van de
Vlaamse regering van 12 mei 2023 wordt artikel 5.3.12.1 van het VLAREMA
vervangen door de volgende bepalingen:
“Vanaf 15 juni 2023 is het serveren van drank in recipiënten voor eenmalig
gebruik bij evenementen verboden, met uitzondering van petflessen en
blikjes als de eventorganisator daarvoor in een systeem voorziet dat
garandeert dat minstens 95% van die eenmalige recipiënten gescheiden
wordt ingezameld voor recyclage.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-6/14
Voor evenementen, vermeld in het eerste lid, georganiseerd in 2023 kan de
minister uitzonderingen voorzien als de eventorganisator kan aantonen dat
ondanks tijdige en behoorlijke inspanningen voor een bepaald evenement
er onvoldoende capaciteit aan herbruikbare recipiënten en/of
wasfaciliteiten beschikbaar is.
De uitzondering, vermeld in het eerste lid, vervalt vanaf 1 januari 2025.”
In het verslag aan de Vlaamse regering wordt de door te voeren
wijziging van de regelgeving als volgt toegelicht:
“De aanpassingen in art. 5.3.12.1 ondersteunen de beleidsvisie omtrent
afvalpreventie. Deze richt zich op maatregelen vooraan in de keten,
versterkt het Vlaamse materialenbeleid met minder materialengebruik en
minder materialenverlies en stimuleert zo de overgang naar een meer
circulaire economie. Met de maatregelen op evenementen wordt dus
bewust gekozen voor afvalpreventie en het stimuleren van hergebruik en
niet voor het stimuleren van de inzameling van drankrecipiënten voor
eenmalig gebruik.
Daarnaast legt de Europese SUP-richtlijn de verplichting op het gebruik
van eenmalige plastic bekers en voedselverpakkingen af te bouwen. Een
nieuw koninklijk besluit betreffende producten voor eenmalig gebruik en
ter bevordering van herbruikbare producten geeft uitvoering aan de richtlijn
en verbiedt vanaf 17 januari 2023 het op de markt brengen van kunststof
wegwerpdrinkbekers (met uitzondering van kartonnen bekers met een
laagje coating). Uit onderzoek (CE Delft, 2020) blijkt dat eenmalige
alternatieven voor kunststoffen cateringmateriaal qua milieu-impact
vergelijkbaar of zelfs beperkt slechter scoren. We willen dus absoluut
vermijden dat dit verbod leidt tot een verschuiving van eenmalige plastic
bekers naar andere wegwerpdrankverpakkingen.
Bovendien blijkt de regel dat op evenementen het gebruik van eenmalige
recipiënten voor het serveren van drank is toegestaan, als ze voor meer dan
95% worden ingezameld, in de praktijk niet handhaafbaar is. De
95%-maatregel veronderstelt een weging van de aangekochte
verpakkingen en de verpakkingen die als afval het terrein verlaten. Aan de
consumptiezijde moeten alle drankverpakkingen eveneens gemonitord
worden. Dit blijkt in de praktijk niet realiseerbaar voor organisatoren en
niet te controleren voor handhavers, waardoor het de toepassing van de
wetgeving ondermijnt.
Daarnaast blijkt dat op evenementen waar er volledig wordt
overgeschakeld op herbruikbare recipiënten, de netheid van het terrein
enorm toeneemt, en daar tegenover de totale afvalberg en het zwerfvuil
drastisch daalt. De bedoeling is dus om bij te dragen tot een effectieve
vermindering van het gebruik van eenmalige recipiënten, en, in lijn met de
verplichtingen voor overheden, ook voor niet-overheden een verschuiving
te veroorzaken van wegwerpverpakkingen naar recipiënten voor
hergebruik. Vandaar wordt hier een traject opgenomen richting een
algemeen verbod op het gebruik van drankverpakkingen voor eenmalig
gebruik op evenementen. We stellen een gefaseerde aanpak voor zodat de
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-7/14
sector en het aanbod op de markt voldoende tijd krijgen om zich aan te
passen.
In de beslissingsbomen is bepaald dat in geval er handelaren of horeca in
een bepaalde evenementenzone gelegen zijn, er moet bekeken worden of
deze deel uitmaken van het evenement. Een handelaar of horeca-uitbater
maakt deel uit van het evenement wanneer hij aangeeft er effectief deel van
uit te maken door bijvoorbeeld een buitentoog te plaatsen. De
beslissingsboom bepaalt ook dat de lokale overheid dit anders kan bepalen.
Maatregelen op maat van de context van een gemeente of stad worden op
die manier aangemoedigd.”
IV. Ontvankelijkheid van het beroep
Ambtshalve exceptie
In zijn verslag werpt de auditeur-verslaggever ambtshalve op dat
het beroep niet ontvankelijk is omdat de bestreden reglementaire bepaling
onlosmakelijk verbonden is met de overige verordenende bepalingen van artikel 6
van het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023.
De verzoekende partijen repliceren in hun laatste memorie dat
het eerste middel de openbare orde raakt zodat “de beweerde onontvankelijkheid
van het annulatieberoep irrelevant is”. Voorts argumenteren zij enkel belang te
hebben bij een gedeeltelijke vernietiging van artikel 6 van het besluit van de
Vlaamse regering van 12 mei 2023 aangezien zij zich niet kanten tegen de
invoering van de herbruikbare beker als dusdanig en dat zij evenmin de
voorwaarde in verband met het vooropgestelde percentage van inzameling van
petflessen en blikjes voor recyclage wensen aan te vechten. Volgens de
verzoekende partijen is de bestreden bepaling wel degelijk afsplitsbaar van de
overige bepalingen van artikel 6 van het besluit van de Vlaamse regering van 12
mei 2023. De artikelen 5, 9, § 1, en 21 van het decreet van 23 december 2011
‘betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen’
(hierna: materialendecreet) noch Richtlijn 2019/904 voorzien immers in een
verplichte koppeling tussen de invoering van de herbruikbare beker en het verbod
van het gebruik van blik en petflessen. Bovendien steunt het verbod op blik- en
petverpakkingen in de evenementensector op “specifieke motieven” die niet
noodzakelijk verband houden met de andere bepalingen van artikel 6 van het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-8/14
besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023. Vervolgens benadrukken de
verzoekende partijen dat met zekerheid aangenomen moet worden dat “de
overheid ook afgezien van het afgesplitste gedeelte voor het overige dezelfde
beslissing zou hebben genomen” waarbij zowel de “invoering van de herbruikbare
beker als de 95%-uitzonderingsmaatregel […] noodzakelijkerwijze gehandhaafd
[zouden] blijven”.
Beoordeling
De verzoekende partijen vorderen enkel de nietigverklaring van
het derde lid van artikel 5.3.12.1 van het VLAREMA, zoals vervangen door artikel
6 van het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023. Daarbij kanten zij zich
in het bijzonder tegen “het veralgemeend verbod op petflessen en blikjes dat in de
evenementensector wordt ingevoerd met ingang van 1 januari 2025”. Het voordeel
dat de verzoekende partijen met het beroep tot nietigverklaring nastreven, komt er
in wezen op neer dat zij de uitzonderingsbepaling voor het aanbieden van
petflessen en blikverpakkingen bij evenementen behouden wensen te zien als
voorzien wordt in een systeem van gescheiden inzameling voor recyclage van
minstens 95% van de gebruikte eenmalige recipiënten.
De aangevochten bepaling is een onderdeel van een ruimer
verordenend besluit. Een reglementair besluit is in beginsel één en ondeelbaar en
kan in principe niet op ontvankelijke wijze gedeeltelijk met een annulatieberoep
worden bestreden. Van dit beginsel kan slechts worden afgeweken onder een
dubbele voorwaarde. In de eerste plaats moet blijken dat de gedeeltelijke
vernietiging aan de verzoekende partijen volledige genoegdoening schenkt in het
licht van hun aangevoerde belang. Daarnaast moet komen vast te staan dat het
vernietigde gedeelte kan worden afgesplitst van de rest van de bestreden akte en
dat de overheid ook afgezien van het afgesplitste gedeelte voor het overige
dezelfde beslissing zou hebben genomen. Er anders over oordelen zou immers tot
gevolg hebben dat de Raad van State zich op het domein van de beleidsuitoefening
van de betrokken overheid zou begeven en zou overgaan tot hervorming of
wijziging van het reglementair besluit, vermits dat besluit voor het overige hoe dan
ook zou blijven bestaan.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-9/14
Luidens de rubriek “Rechtsgronden” in de aanhef vindt het
besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023 rechtsgrond in de artikelen 5, 9, §
1, en 21 van het materialendecreet. Artikel 5 van het materialendecreet bepaalt
onder meer dat de Vlaamse regering met het oog op het bereiken van de
doelstellingen, vermeld in artikel 4 van dat decreet, materialen kan aanduiden en
voorwaarden kan bepalen voor het gebruik of verbruik ervan. Tot die
doelstellingen behoort onder andere het vaststellen van maatregelen om een
circulaire economie te bevorderen en om materiaalkringlopen tot stand te brengen
waarbij de gezondheid van de mens en het milieu beschermd worden door
“afvalproductie en de negatieve gevolgen van afvalproductie en -beheer te
voorkomen of te verminderen”, alsook het vaststellen van maatregelen waarbij
steeds gestreefd wordt naar het beste resultaat voor milieu en gezondheid, rekening
houdend met de effecten die optreden tijdens de volledige levenscyclus, en waarbij
als prioriteitsvolgorde een hiërarchie wordt bepaald, waarin “de preventie van
afvalstoffen en een efficiënter en minder milieubelastend gebruik en verbruik van
materialen via aangepaste productie- en consumptiepatronen” voorop staat.
Artikel 9, § 1, van het materialendecreet bepaalt dat de Vlaamse regering de nodige
passende maatregelen neemt om, onder meer, ervoor te zorgen dat “het hergebruik
van voorwerpen en componenten van voorwerpen en activiteiten ter voorbereiding
van hergebruik worden bevorderd”. Op grond van artikel 21 van het
materialendecreet kan de Vlaamse regering, om onder meer preventie van
afvalstoffen te stimuleren, maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat eenieder
die
beroepsmatig
producten
verkoopt
een
uitgebreide
producentenverantwoordelijkheid draagt.
In het verslag aan de Vlaamse regering over het ontwerp dat het
besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023 is geworden, wordt gesteld dat de
overheid “bewust [heeft] gekozen voor afvalpreventie en het stimuleren van
hergebruik en niet voor het stimuleren van de inzameling van drankrecipiënten
voor eenmalig gebruik”, dat zij “absoluut [wil] vermijden dat dit verbod [tot het op
de markt brengen van kunststof wegwerpdrinkbekers] leidt tot een verschuiving
van eenmalige plastic bekers naar andere wegwerpdrankverpakkingen” en dat het
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-10/14
haar bedoeling is “om bij te dragen tot een effectieve vermindering van het gebruik
van eenmalige recipiënten, en, in lijn met de verplichtingen voor overheden, ook
voor niet-overheden een verschuiving te veroorzaken van wegwerpverpakkingen
naar recipiënten voor hergebruik”. Bovendien wordt uitdrukkelijk aangegeven dat
de bestaande inzamelingsmaatregel, bedoeld in artikel 5.3.12.1 van het
VLAREMA “in de praktijk niet realiseerbaar [is] voor organisatoren en niet te
controleren [valt] voor handhavers, waardoor het de toepassing van de wetgeving
ondermijnt”. Daarom wordt voorzien in een “traject […] richting een algemeen
verbod op het gebruik van drankverpakkingen voor eenmalig gebruik op
evenementen” en wordt een “gefaseerde aanpak voor[gesteld] zodat de sector en
het aanbod op de markt voldoende tijd krijgen om zich aan te passen”. Voorts blijkt
uit hetzelfde verslag dat de bestreden bepaling niet alleen steun vindt in (de
omzetting van) Richtlijn 2019/904, maar ook dat de “aanpassingen in art. 5.3.12.1
[…] de beleidsvisie omtrent afvalpreventie [ondersteunen]. Deze richt zich op
maatregelen vooraan in de keten, versterkt het Vlaamse materialenbeleid met
minder materialengebruik en minder materialenverlies en stimuleert zo de
overgang naar een meer circulaire economie”.
De beperking van het voorwerp van het vernietigingsberoep
tegen artikel 6 van het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023 tot de
“uitzondering, vermeld in het eerste lid, [die] vervalt vanaf 1 januari 2025”,
impliceert dat de Raad van State door de uitoefening van zijn wettigheidstoezicht
zich zou inmengen in de regelgevende bevoegdheid en de beleidsvrijheid van de
verwerende partij.
Een gedeeltelijke vernietiging van artikel 6 van het besluit van de
Vlaamse regering van 12 mei 2023 zou immers tot gevolg hebben dat artikel
5.3.12.1 van het VLAREMA in die zin wordt hervormd dat de in het eerste lid
gemaakte uitzondering voor het eenmalig gebruik van petflessen en blikjes bij
evenementen op voorwaarde dat de organisator maatregelen neemt die waarborgen
dat 95% van de petflessen en blikjes wordt ingezameld voor recyclage, die bij de
totstandkoming van het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei 2023 louter
bedoeld was als overgangsmaatregel om de sector in staat te stellen zich voor te
bereiden op een totaalverbod vanaf 1 januari 2025, een definitief karakter zou
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-11/14
krijgen. In het verslag aan de Vlaamse regering wordt nochtans in duidelijke
bewoordingen aangegeven dat de stellers van het besluit van oordeel waren dat de
te nemen maatregelen met het oog op de recyclage van 95% van de eenmalig
gebruikte petflessen en blikjes, bedoeld in het eerste lid van artikel 5.3.12.1 van het
VLAREMA, de “wetgeving ondermijnt” omdat ze in de praktijk niet realiseerbaar
en niet controleerbaar zijn. Het komt aan de Vlaamse regering toe om dat
standpunt op grond van nieuwe inzichten of ontwikkelingen mogelijk te
heroverwegen.
Er kan dan ook niet worden aangenomen dat de verwerende
partij, ook zonder het aangevochten derde lid van artikel 5.3.12.1 van het
VLAREMA, zoals vervangen door het besluit van de Vlaamse regering van 12 mei
2023, met zekerheid dezelfde bepalingen met betrekking tot het gebruik van
petflessen en blikjes bij evenementen zou hebben uitgevaardigd.
In dit geval brengt de conclusie dat het beroep niet ontvankelijk
is mee dat de aangevoerde middelen niet moeten worden onderzocht, zodat de
bewering dat het eerste middel de openbare orde raakt niet ter zake doet. Hetzelfde
geldt voor de opmerking van de verzoekende partijen dat het materialendecreet
noch Richtlijn 2019/904 voorzien in een koppeling tussen de invoering van de
herbruikbare beker en het verbod van het gebruik van blik en petflessen bij
evenenmenten. De beoordeling van de ontvankelijkheid van het beroep, zoals
uiteengezet in randnummer 9, steunt immers niet op een dergelijke koppeling.
Het beroep is niet ontvankelijk.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het beroep.
-
De verzoekende partijen worden verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 1.600 euro, elk voor een achtste,
een bijdrage van 24 euro en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die
verschuldigd is aan de verwerende partij.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-12/14
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-13/14
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op tien oktober tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Peter Sourbron,
staatsraad,
Francis Van Nuffel,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.973
VII-42.132-14/14
