Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977 (2024-10-10)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 260.977 van 10 oktober 2024 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde
vergunningen Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 260.977 van 10 oktober 2024
in de zaak A. 239.860/VII-42.174
In zake :
de NV VAMIX
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Steve Ronse en Thomas Quintens
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Beneluxpark 27B
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de STAD GENT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Thomas Eyskens en Maartje Jongbloet
kantoor houdend te 1000 Brussel
Bischoffsheimlaan 33
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het cassatieberoep, ingesteld op 18 augustus 2023, strekt tot de
nietigverklaring van arrest nr. RvVb-A-2223-1067 van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen van 13 juli 2023 in de zaak 2223-RvVb-0303-A.
II. Verloop van de rechtspleging
Het cassatieberoep is toelaatbaar verklaard bij beschikking van
22 september 2023.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord
ingediend en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord
ingediend.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-1/11
Eerste auditeur Tom De Waele heeft op 7 februari 2024 een
verslag opgesteld, op grond van artikel 16 van het koninklijk besluit van
30 november 2006 ‘tot vaststelling van de cassatie-procedure bij de Raad van
State’.
De verzoekende partij heeft een verzoek tot voortzetting van de
procedure teneinde te worden gehoord ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 5 september 2024.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Thomas Quintens, die verschijnt voor de verzoekende
partij en advocaat Sebastiaan De Meue, die loco advocaat Thomas Eyskens
verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Tom De Waele heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Feiten
3.1.
De gemeenteraad van de verwerende partij stelt op 27 juni 2022
voorlopig een rooilijnenplan vast met het oog op de realisatie van een
“Ontsluitingsweg
Bedrijventerrein
Gent
Zuid
I”,
die
aansluit
op
de
Ottergemsesteenweg Zuid. Op dezelfde dag stelt de gemeenteraad van de
verwerende partij ook voorlopig een plan vast tot onteigening van terreinen waarop
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-2/11
de nieuwe weg zou worden aangelegd. De verzoekende partij is eigenaar van een
op het onteigeningsplan aangeduide inneming.
3.2.
Over het ontwerp wordt een openbaar onderzoek gehouden, in
het kader waarvan de verzoekende partij een bezwaarschrift indient. De
gemeenteraad van de verwerende partij stelt op 24 oktober 2022 zowel het
rooilijnenplan als het onteigeningsplan definitief vast.
3.3.
De verzoekende partij stelt tegen het besluit tot vaststelling van
het rooilijnenplan bestuurlijk beroep in, dat door de Vlaamse minister bevoegd
voor Omgeving wordt verworpen op 29 maart 2023. Dat besluit maakt het
voorwerp uit van een vernietigingsberoep bij de Raad van State dat nog aanhangig
is (A. 239.350/X-18.416).
3.4.
Het bestreden arrest verwerpt het beroep van de verzoekende
partij tot nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad dat het
onteigeningsplan definitief vaststelt.
IV. Onderzoek van de middelen
A. Eerste middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij voert de schending aan van artikel 149
van de Grondwet, van artikel 3 van het decreet van 24 februari 2017 ‘betreffende
onteigening voor het algemeen nut’ (hierna: onteigeningsdecreet), en van het
voorschrift
2.9
van
“het
ruimtelijk
uitvoeringsplan
60
Akkerhage
Ottergemsesteenweg”.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-3/11
Het middel komt op tegen volgende beoordeling van het
bestreden arrest waarmee het eerste middel tot nietigverklaring dat de verzoekende
partij had opgeworpen tegen het onteigeningsbesluit, wordt verworpen:
“2.
[…]
Het zal toekomen aan de vergunningverlenende overheid die een
vergunningsaanvraag voor de ontsluitingsweg zal moeten beoordelen, om te
beslissen of de aanleg van die ontsluitingsweg kan ingepast worden in de
mogelijkheid die in de hiervoor aangehaalde bepaling wordt gelaten om de
bouwvrije strook te bestemmen als ‘zone voor wegenis’.
De Raad kan enkel vaststellen dat de aanleg van een rotonde ‘conform de
opties van de streefbeeldstudie R4 - West’ wordt gegeven als voorbeeld van
het invullen van die mogelijkheid. In die omstandigheden is het alleszins niet
ondenkbaar dat de aanleg van een ontsluitingsweg als gevolg van een optie
die eveneens in dezelfde streefbeeldstudie is vastgelegd, als verenigbaar
wordt beschouwd met de hiervoor aangehaalde bepaling. Het is bovendien
ook een feit dat de gemeentelijke overheid de aanleg van de ontsluitingsweg
in de bestreden beslissing heeft beschouwd als van algemeen belang, hetgeen
veronderstelt dat andere oplossingen niet of minder te verkiezen zijn.
In elk geval overtuigt de verzoekende partij niet dat artikel 2.9.1 van het RUP
een legaliteitsbelemmering vormt om de geplande ontsluitingsweg aan te
leggen. Bovendien is het RUP een ruimtelijk uitvoeringsplan van de
gemeentelijke overheid en is het dezelfde gemeentelijke overheid die het
initiatief neemt om de strook te bestemmen tot ‘zone voor wegenis’. Voor
zover de bepaling een belemmering zou kunnen vormen voor het aanleggen
van de ontsluitingsweg belet niets dat de gemeentelijke overheid daarvoor
ook planningsinitiatieven neemt.
3.
De verzoekende partij overtuigt ook niet dat de verwerende partij in de
bestreden beslissing motieven had moeten opnemen over de verenigbaarheid
van
de
geplande
ontsluitingsweg
met
de
bestaande
bestemmingsvoorschriften.
Het bestreden besluit is een besluit tot vaststelling van het definitief
onteigeningsbesluit ter uitvoering van het rooilijnplan Ontsluitingsweg
Bedrijventerrein Gent Zuid I. De Motiveringswet gebiedt dat daarin de
redenen worden opgenomen die de onteigening verantwoorden. De
verzoekende partij overtuigt niet in het minst dat er, in de concrete
omstandigheden van de zaak, en mede gelet op de bespreking in het vorig
randnummer, ook hadden moeten motieven worden opgenomen waaruit
blijkt dat er (nog) stappen (en welke) moeten ondernomen worden om de
onteigening uiteindelijk te realiseren.”
De verzoekende partij formuleert hiertegen volgende grieven:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-4/11
“In het bestreden arrest wordt verkeerdelijk geoordeeld dat de
bestemmingsstrijdigheid van het onteigeningsdoel irrelevant is voor de
wettigheid van het definitief onteigeningsbesluit.
[...] Volgens het vigerende RUP kunnen enkel de diensten van het Vlaamse
Gewest in de zone non aedificandi infrastructuur, kunstwerken of gebouwen
oprichten die noodzakelijk zijn voor het onderhoud en beheer van de E17 en
de R4. Het mag duidelijk zijn dat de gewenste ontsluitingsweg die functie
niet dient.
Nog volgens het RUP kan, slechts in uitzonderlijke situaties, deze strook een
gedeeltelijke bestemming ‘zone voor wegenis’ krijgen. Deze uitzonderlijke
[situatie] doet [zich] bovendien slechts voor indien geen andere oplossing
mogelijk is.
Verzoekende partij heeft opgeworpen dat noch in de definitieve
vaststellingsbeslissing van het rooilijnplan, noch in het definitieve
onteigeningsbesluit op enige wijze wordt gemotiveerd waarom wordt
afgeweken van de hoofdbestemming ‘reserve- en veiligheidsstrook langs een
belangrijke lijninfrastructuur’. Evenmin wordt gemotiveerd dat er een
uitzonderlijke situatie van toepassing zou zijn, waarbij geen enkele andere
oplossing mogelijk is, die rechtvaardigt dat de strook de bestemming ‘zone
voor wegenis’ verkrijgt.
[...] In het bestreden arrest wordt in wezen gemotiveerd dat bovenstaande in
wezen niet ter zake doet daar het niet aan de onteigenende overheid toekomt
om de bestemmingsconformiteit van het onteigeningsdoel na te gaan, maar
dat zulks pas dient te gebeuren op het ogenblik van de
omgevingsvergunningsprocedure van de ontsluitingsweg.
Die stelling is niet correct.
Immers werd het definitief onteigeningsbesluit van 24 oktober 2022
aangenomen ter uitvoering van de definitieve vaststelling van de rooilijn
voor de nieuwe ontsluitingsweg binnen bedrijventerrein Gent Zuid I.
Vaste rechtspraak van [de Raad van State] stelt dat bij de bepaling van een
nieuwe rooilijn rekening dient gehouden te worden met de inpasbaarheid
ervan in de bestemmingsgebieden van de ruimtelijke uitvoeringsplannen.[…]
Het spreekt voor zich dat een definitief onteigeningsbesluit dat louter wordt
aangenomen ter uitvoering van een rooilijnplan, dergelijke
bestemmingstoets eveneens dient plaats te vinden en ook dient
veruitwendigd te worden in het definitief onteigeningsbesluit.
[...] Het bestreden arrest dat uitgaat van het tegendeel, is gebrekkig
gemotiveerd, strijdig met artikel 3 van het onteigeningsdecreet
(onteigeningsnoodzaak) en met het voorschrift 2.9 van het RUP 60
Akkerhage - Ottergemsesteenweg.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-5/11
Beoordeling
De in artikel 149 van de Grondwet ingeschreven rechterlijke
motiveringsverplichting heeft het karakter van een vormvereiste met beperkte
draagwijdte. Een uitspraak voldoet aan deze motiveringsplicht wanneer de rechter
duidelijk en ondubbelzinnig de redenen uiteenzet - al waren ze verkeerd of
onwettig - die hem ertoe brengen zijn beslissing te nemen. Alleen een gemis aan
motivering of daarmee gelijkgestelde gevallen, zoals tegenstrijdigheid in de
motieven, maken een schending uit van artikel 149 van de Grondwet.
In het middel wordt aangevoerd dat het bestreden arrest
gebrekkig is gemotiveerd omdat het uitgaat van het tegendeel van een juiste
toepassing van de wet. In zoverre hieruit de schending wordt afgeleid van
artikel 149 van de Grondwet, berust het middel op een verkeerde rechtsopvatting
en is de kritiek ongegrond.
Artikel 3 van het onteigeningsdecreet luidt als volgt:
Ҥ 1. Onteigening is, overeenkomstig artikel 16 van de Grondwet, slechts
mogelijk ten algemenen nutte. Indien zij ook een privaat belang dient, kan
dat slechts in zoverre het algemeen nut primeert.
§ 2. Onteigening is, overeenkomstig artikel 16 van de Grondwet, slechts
mogelijk indien daartoe een uitdrukkelijke wettelijke of decretale
rechtsgrond is voorzien.
§ 3. Onteigening is, overeenkomstig artikel 1 van het Eerste Aanvullend
Protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, slechts
mogelijk als dit noodzakelijk is. Deze onteigeningsnoodzaak heeft op
cumulatieve wijze betrekking op de volgende drie elementen:
1° het doel van de onteigening;
2° de onteigening als middel;
3° het voorwerp van de onteigening.
§ 4. Onteigening is slechts mogelijk nadat daartoe de volgens dit decreet
bepaalde procedures werden gevolgd.
§ 5. Onteigening is, overeenkomstig artikel 16 van de Grondwet, slechts
mogelijk tegen een billijke en voorafgaandelijke schadeloosstelling.”
De onteigeningsnoodzaak bedoeld in artikel 3, § 3, van het
onteigeningsdecreet houdt met name in dat slechts tot onteigening van een bepaald
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-6/11
onroerend goed kan worden overgegaan ter verwezenlijking van een doel dat een
dwingende reden van algemeen belang uitmaakt.
Wanneer uit de concrete omstandigheden van de zaak blijkt dat
het onteigeningsdoel slechts kan verwezenlijkt worden met schending van
dwingende wettelijke of verordenende bepalingen, wordt niet voldaan aan deze
vereiste. Het onteigeningsdoel kan in dergelijk geval immers geen dwingende
reden van algemeen belang uitmaken.
Het besluit dat een goed onteigent ter verwezenlijking van een
doel waarvoor onmogelijk een vergunning kan worden verleend omdat dit doel
indruist tegen de planologische bestemming die door een toepasselijk ruimtelijk
uitvoeringsplan werd vastgesteld, schendt dan ook artikel 3, § 3, van het
onteigeningsdecreet. Wanneer die planologische bestemming echter de
verwezenlijking van het onteigeningsdoel niet a priori uitsluit zodat het onzeker is
of voor de verwezenlijking van het onteigeningsdoel een vergunning zal worden
verkregen, volgt hieruit niet dat het onteigeningsdoel geen dwingende reden van
algemeen belang kan uitmaken, en leidt die enkele omstandigheid niet tot de
onwettigheid van het onteigeningsbesluit.
Het bestreden arrest stelt vast dat:
- de onteigening tot doel heeft een ontsluitingsweg te realiseren;
- artikel 2.9.1 van het ter plaatse toepasselijke ruimtelijk uitvoeringsplan “60
Akkerhage - Ottergemsesteenweg” het onteigende goed bestemt tot “bouwvrije
strook”, doch toelaat dat deze strook “in uitzonderlijke gevallen (indien geen
andere oplossing mogelijk is)” de bestemming “zone voor wegenis” kan krijgen.
Het bestreden arrest miskent niet de draagwijdte van artikel 3
van het onteigeningsdecreet, noch van artikel 2.9 van het voormelde ruimtelijk
uitvoeringsplan wanneer het oordeelt dat:
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-7/11
- het aan de vergunningverlenende overheid zal toekomen om te beslissen of de
aanleg van de ontsluitingsweg kan ingepast worden in de mogelijkheid om de
bouwvrije strook te bestemmen als “zone voor wegenis”;
- de verzoekende partij niet overtuigt dat artikel 2.9.1 een legaliteitsbelemmering
vormt om de ontsluitingsweg aan te leggen;
- de verzoekende partij niet overtuigt dat de verwerende partij in het
onteigeningsbesluit motieven had moeten opnemen over de verenigbaarheid
van de geplande ontsluitingsweg met de bestaande bestemmingsvoorschriften,
en op grond van die beoordelingen het middel afwijst waarin de verzoekende partij
had aangevoerd dat het doel van de onteigening niet kan gerealiseerd worden
omwille van de bestemmingsvoorschriften van het ruimtelijk uitvoeringsplan,
minstens dat dat niet afdoende wordt gemotiveerd.
Het middel is ongegrond.
B. Tweede middel
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partij voert de schending aan van artikel 149
van de Grondwet, van artikel 32 van het decreet van 4 april 2014 ‘betreffende de
organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse bestuursrechtscolleges’ en
van artikel 3 van het onteigeningsdecreet.
Het middel komt op tegen de beoordeling van het bestreden
arrest waarmee het tweede middel tot nietigverklaring wordt verworpen dat de
verzoekende partij had opgeworpen tegen het definitief onteigeningsbesluit. De
verzoekende partij formuleert hiertegen volgende grieven:
“[...] In haar verzoekschrift tot vernietiging van 22 december 2022 heeft
verzoekende partij op uitvoerige wijze aangetoond dat de ontsluitingsweg
- het doel van de onteigening - met zich meebrengt dat een bestaande
verkeersproblematiek verlegd wordt, waardoor de ontsluiting van [V.],
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-8/11
alsook de verkeersveiligheid in de omgeving van de rotonde in het gedrang
komt.
Door verzoekende partij werd aangehaald dat het definitief
onteigeningsbesluit uitgaat van loutere aannames zonder dat de concrete
situatie op betrouwbare wijze werd onderzocht.
Verzoekende partij benadrukte ook dat bij de behandeling van de bezwaren
voorbijgegaan werd aan het aspect verkeersveiligheid ter hoogte van de
rotonde en omgeving, terwijl zulks wel uitdrukkelijk in de bezwaren naar
voren kwam.
Conclusie was dan ook dat de onteigeningsnoodzaak, overeenkomstig de
voorgeschreven cumulatieve principes ex artikel 3, § 2 van het
onteigeningsdecreet, niet aanwezig is, minstens niet werd aangetoond in het
definitief onteigeningsbesluit.
[...] In het bestreden arrest wordt deze opgeworpen legaliteitskritiek niet
ontmoet op basis van de bestreden beslissing - met name het definitief
onteigeningsbesluit van 24 oktober 2022 - maar wordt stelselmatig verwezen
naar de beslissing van de minister van 29 maart 2023 betreffende het beroep
tegen het besluit van de gemeenteraad van de stad Gent van 24 oktober 2022
houdende de definitieve vaststelling van de rooilijn voor de nieuwe
ontsluitingsweg binnen bedrijventerrein Gent Zuid I […].
Dergelijke motivering door loutere verwijzing naar het ministerieel besluit
van 29 maart 2023 door de Raad voor Vergunningsbetwistingen is omwille
van verschillende redenen problematisch:
- De beslissing van de minister van 29 maart 2023 kadert niet binnen de
onteigeningsprocedure, maar wel binnen de procedure tot definitieve
vaststelling van de rooilijn. Nochtans was de bestreden beslissing voor de
Raad voor Vergunningsbetwistingen wel degelijk het definitieve
onteigeningsbesluit, en niet de definitieve vaststelling van het
rooilijnplan;
- De beslissing van de minister van 29 maart 2023 dateert van 5 maanden
nà het geviseerde onteigeningsbesluit van 24 oktober 2022. Een besluit
van latere datum kan uiteraard niet aangegrepen worden om a posteriori
motiveringsgebreken in een geviseerd onteigeningsbesluit te remediëren.
- De beslissing van de minister van 29 maart 2023 is bijzonder precair, daar
deze het voorwerp uitmaakt van een verzoek tot nietigverklaring bij [de
Raad van State.]
- In het arrest wordt de opgeworpen wettigheidskritiek t.a.v. het definitief
onteigeningsbesluit in wezen niet behandeld. Het arrest beperkt zich tot
een louter bijtreden van de beslissing van de minister van 29 maart 2023
[...] In het licht van bovenstaande dient vastgesteld te worden dat het
bestreden arrest ondeugdelijk en tegenstrijdig gemotiveerd is.
Minstens is het bestreden arrest in strijd met artikel 3 van het
onteigeningsdecreet, daar verkeerdelijk wordt besloten dat de
onteigeningsnoodzaak
blijkt
uit
het
bestreden
definitief
onteigeningsbesluit.”
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-9/11
Beoordeling
Artikel 32, tweede lid, van het decreet van 4 april 2014
‘betreffende de organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse
bestuursrechtscolleges’
bepaalt
dat
de
arresten
van
een
Vlaams
bestuursrechtscollege met redenen moeten worden omkleed. Deze bepaling voegt
niets toe aan de draagwijdte van de jurisdisctionele motiveringsplicht van
artikel 149 van de Grondwet zoals uiteengezet in de beoordeling van het eerste
middel.
Ter weerlegging van bepaalde kritiek die de verzoekende partij
in haar tweede middel tot nietigverklaring van het onteigeningsbesluit had
opgeworpen, haalt het bestreden arrest uitvoerig overwegingen aan van het
ministerieel besluit van 29 maart 2023, die het arrest vervolgens uitdrukkelijk
bijtreedt. Door de aangehaalde overwegingen bij te treden heeft de Raad voor
Vergunningsbetwistingen ondubbelzinnig aangeduid dat die overwegingen van de
minister gelden als motieven van zijn beslissing.
De verzoekende partij maakt niet duidelijk hoe deze motivering
tegenstrijdig zou zijn. In zoverre de verzoekende partij aanvoert dat het om een
ondeugdelijke motivering gaat, kan die kritiek niet leiden tot een schending van de
rechterlijke motiveringsplicht.
Als cassatierechter treedt de Raad van State niet in de
beoordeling van de zaak zelf. De Raad voor Vergunningsbetwistingen oordeelt op
onaantastbare wijze of het voor hem bestreden onteigeningsbesluit en het
voorgelegde
administratief
dossier
toelaten
om
te
besluiten
dat
de
onteigeningsnoodzaak voldoende werd aangetoond. Met de aangevoerde
schending van artikel 3 van het onteigeningsdecreet nodigt de verzoekende partij
de Raad van State uit om de feitelijke beoordeling van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen over te doen, wat hem niet is toegelaten. In zoverre is het
middel niet ontvankelijk.
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-10/11
In zoverre het ontvankelijk is, is het middel ongegrond.
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het cassatieberoep.
-
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van het cassatieberoep,
begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van 24 euro en een
rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is aan de
verwerende partij.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op tien oktober tweeduizend vierentwintig,
door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Peter Sourbron,
staatsraad,
Francis Van Nuffel,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2024:ARR.260.977
VII-42.174-11/11
