Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443 (2026-04-21)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 266.443 van 21 april 2026 Ruimtelijke ordening, stedenbouw,
leefmilieu en aanverwante aangelegenheden - Varia (ruimtelijke ordening,
stedenbouw, leefmilieu) Beslissing : Verwerping Inwilliging tussenkomst
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
XIIe KAMER
ARREST
nr. 266.443 van 21 april 2026
in de zaak A. 242.040 /XII-9964
In zake :
de INTERGEMEENTELIJKE VERENIGING VOOR BEHEER
VAN AFVALSTOFFEN VLAAMSE ARDENNEN (I.VL.A.)
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Carlos De Wolf
kantoor houdend te 9680 Maarkedal
Etikhovestraat 6
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
het VLAAMSE GEWEST
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Tom De Sutter
kantoor houdend te 9000 Gent
Koning Albertlaan 128
bij wie woonplaats wordt gekozen
Tussenkomende partijen:
- de INTERGEMEENTELIJKE MAATSCHAPPIJ VOOR
OPENBARE GEZONDHEID IN ZUID-WEST-VLAANDEREN
(IMOG)
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Dirk Van Heuven en Guillaume Vyncke
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Beneluxpark 27B
bij wie woonplaats wordt gekozen
- de GEMEENTE KRUISEM
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Dirk Van Heuven en Guillaume Vyncke
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
Beneluxpark 27B
bij wie woonplaats wordt gekozen
eveneens bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Elias Gits
kantoor houdend te 8500 Kortrijk
President Kennedypark 31A
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-1/22
I. Voorwerp van het beroep
Het beroep, ingesteld op 30 mei 2024, strekt tot de
nietigverklaring van het besluit van de Vlaamse regering van 22 maart 2024
waarbij aan de Intergemeentelijke Maatschappij voor Openbare Gezondheid in
Zuid-West-Vlaanderen (hierna: IMOG) een definitieve afwijking wordt toegestaan
van de principes van regioconform samenwerken.
II. Verloop van de rechtspleging
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend
en de verzoekende partij heeft een memorie van wederantwoord ingediend.
IMOG en de gemeente Kruisem hebben een verzoekschrift tot
tussenkomst ingediend.
Eerste auditeur Iris Verheven heeft een verslag opgesteld.
De verzoekende partij heeft een verzoek tot voortzetting van het
geding en een laatste memorie ingediend. De verwerende partij en de
tussenkomende partijen hebben een laatste memorie ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 22 januari 2026.
Staatsraad Peter Sourbron heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Carlos De Wolf, die verschijnt voor de verzoekende
partij, advocaat Tom De Sutter, die verschijnt voor de verwerende partij, en
advocaat Dirk Van Heuven, die eveneens loco advocaat Guillaume Vyncke
verschijnt voor de eerste tussenkomende partij, en die eveneens loco advocaten
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-2/22
Guillaume Vyncke en Elias Gits verschijnt voor de tweede tussenkomende partij,
zijn gehoord.
Eerste auditeur Iris Verheven heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973.
III. Regelgevend kader en feiten
3.1.
Met het decreet van 3 februari 2023 ‘over regiovorming en tot
wijziging van het decreet van 22 december 2017 over het lokaal bestuur’ (hierna:
Regiodecreet van 3 februari 2023) wordt het Vlaamse Gewest ingedeeld in
referentieregio’s
(artikel
5).
Een
referentieregio
is
volgens
de
begripsomschrijving van artikel 3, 4°, van het Regiodecreet van 3 februari 2023
“een gebiedsafbakening van verschillende gemeenten samen”. Elke gemeente
behoort tot één van de referentieregio’s.
Overeenkomstig artikel 6, § 1, van hetzelfde decreet dienen de
gemeenten hun intergemeentelijke samenwerkingsverbanden in beginsel te
organiseren binnen de grenzen van hun referentieregio. Artikel 6, § 2, van het
decreet laat echter toe om van dit basisprincipe af te wijken: de gemeenten kunnen
hun intergemeentelijke samenwerkingsverbanden immers ook organiseren via
supraregionale samenwerking.
Artikel 7 van het Regiodecreet van 3 februari 2023 luidt als
volgt:
Ҥ 1. In dit artikel wordt verstaan onder het bevoegde orgaan van het
intergemeentelijk samenwerkingsverband:
1° de algemene vergadering bij een dienstverlenende of opdrachthoudende
vereniging;
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-3/22
2° de raad van bestuur bij een projectvereniging.
§ 2. Bij de Vlaamse Regering kan een gemotiveerde aanvraag tot tijdelijke of
definitieve afwijking van de principes, vermeld in artikel 6, ingediend worden
door de volgende actoren:
1° een intergemeentelijk samenwerkingsverband;
2° de verschillende gemeenten die willen deelnemen aan een
intergemeentelijk samenwerkingsverband dat wordt opgericht.
De aanvraag, vermeld in het eerste lid, bevat minstens al de volgende
elementen:
1° in het geval, vermeld in het eerste lid, 1°, de beslissing van het bevoegde
orgaan van het intergemeentelijk samenwerkingsverband;
2° in het geval, vermeld in het eerste lid, 2°, de gemeenteraadsbeslissingen
van alle gemeenten die willen deelnemen aan het samenwerkingsverband;
3° een motivatie waarom het intergemeentelijk samenwerkingsverband
hetzelfde doel niet kan bereiken binnen een intergemeentelijk
samenwerkingsverband dat voldoet aan de principes, vermeld in artikel 6.
De
gemeente
die
deelneemt
aan
een
intergemeentelijk
samenwerkingsverband, kan bij het bevoegde orgaan van dat
intergemeentelijk samenwerkingsverband een gemotiveerd verzoek indienen
om een aanvraag als vermeld in het eerste lid, 1°, in te dienen. Het bevoegde
orgaan van het intergemeentelijk samenwerkingsverband neemt een
gemotiveerde beslissing over het verzoek. Als het intergemeentelijk
samenwerkingsverband het verzoek steunt, dient het een aanvraag als
vermeld in het eerste lid, 1°, in.
§ 3. De Vlaamse Regering bepaalt of ze de afwijking toekent binnen negentig
dagen vanaf de dag na de dag waarop de aanvraag, vermeld in paragraaf 2, is
verzonden. Het besluit van de Vlaamse Regering bevat minstens al de
volgende elementen:
1° het al dan niet toestaan van de afwijking;
2° de motivering van de beslissing conform artikel 2 van de wet van 29 juli
1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen;
3° de tijdelijke of definitieve aard van de toegestane afwijking;
4° in geval van een tijdelijk toegestane afwijking: de termijn waarin het
intergemeentelijke samenwerkingsverband in overeenstemming wordt
gebracht met de principes, vermeld in artikel 6 van dit decreet, en de datum
waarop de afwijking eindigt.
§ 4. De Vlaamse Regering bepaalt op welke wijze de communicatie met de
aanvrager of aanvragers, vermeld in paragraaf 2, verloopt.”
3.2.
De verzoekende partij is een intercommunale vereniging die
instaat voor het inzamelen en verwerken van het afval van de gemeenten Lierde,
Oudenaarde, Ronse, Wortegem-Petegem, Maarkedal, Horebeke, Brakel en Zwalm.
Elk van deze gemeenten behoort tot de referentieregio Vlaamse Ardennen.
De eerste tussenkomende partij is een opdrachthoudende
vereniging die instaat voor de inzameling en verwerking van het afval van de
gemeenten Anzegem, Avelgem, Deerlijk, Harelbeke, Kortrijk, Kruisem, Kuurne,
Spiere-Helkijn, Waregem, Wielsbeke en Zwevegem. Alle gemeenten behoren tot
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-4/22
de referentieregio Zuid-West-Vlaanderen, behoudens de gemeenten Kruisem en
Wielsbeke die respectievelijk bij de referentieregio’s Vlaamse Ardennen en
Midwest zijn ingedeeld.
3.3.
Op 22 december 2023 dient de eerste tussenkomende partij bij
de Vlaamse regering een gemotiveerde aanvraag in, die ertoe strekt een definitieve
afwijking te verkrijgen van de principes van regioconform samenwerken. Concreet
vraagt zij dat haar activiteiten voortgezet zouden kunnen worden op het
grondgebied van twee niet-regioconforme vennoten, zijnde de gemeente
Wielsbeke die tot de referentieregio Midwest behoort en de gemeente Kruisem die
tot de referentieregio Vlaamse Ardennen behoort. Zij meent dat de indeling in
referentieregio’s overeenkomstig het Regiodecreet van 3 februari 2023 tot gevolg
zou
hebben
dat
“de
gehele
werking
van
het
intergemeentelijk
samenwerkingsverband volstrekt ontwricht wordt, uit elkaar wordt getrokken en
opgedeeld wordt in stukken”.
3.4.
Op 22 maart 2024 beslist de Vlaamse regering om aan de eerste
tussenkomende partij een definitieve afwijking toe te staan op het principe van
regioconform samenwerken, zoals opgelegd door artikel 6 van het Regiodecreet
van 3 februari 2023.
Dit is de bestreden beslissing.
IV. Verzoek tot uitstel
In het verzoekschrift tot tussenkomst nodigen de tussenkomende
partijen de verzoekende partij uit om “zich akkoord te verklaren met een
bemiddeling door een erkende bemiddelaar over de RENEWI-kwestie en bij
uitbreiding over het vernietigingsberoep”. Als op dat voorstel wordt ingegaan,
vragen zij dat de verdere behandeling van het beroep voor onbepaalde tijd wordt
uitgesteld.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-5/22
De Raad van State neemt akte van de formele afwijzing door de
verzoekende partij van het voorstel tot bemiddeling. Het verzoek tot uitstel is
doelloos.
V. Ontvankelijkheid van het beroep
A. Exceptie met betrekking tot de gemeente Wielsbeke
Standpunt van de partijen
De verwerende partij merkt op dat de gemeente Wielsbeke niet
aangesloten is bij de verzoekende afvalintercommunale zodat het belang bij de
gevorderde nietigverklaring zich niet uitstrekt tot voormelde gemeente.
In haar memorie van wederantwoord stelt de verzoekende partij
dat zij zich bij het standpunt van de verwerende partij kan aansluiten, indien wordt
aangenomen dat de bestreden beslissing deelbaar is. Tegelijk merkt zij echter op
dat het verlenen van de definitieve afwijking steunt op een “globale motivering”
waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen de gemeenten Wielsbeke en
Kruisem.
Beoordeling
De verwerende partij voert in wezen geen grond van niet-
ontvankelijkheid van de vordering aan, maar maakt voorbehoud bij de draagwijdte
van een gebeurlijk vernietigingsarrest ten aanzien van de gemeente Wielsbeke.
Aangezien hierna besloten wordt tot de verwerping van het
beroep, behoeft het voorbehoud van de verwerende partij geen verder onderzoek.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-6/22
B. Exceptie afgeleid uit “het berusten in de voorbeslissingen van 13 mei 2019,
6 november 2023 en 19 december 2023”
Standpunt van de partijen
De tussenkomende partijen wijzen erop dat de verzoekende
partij verscheidene beslissingen, die genomen zijn ter voorbereiding van de
bestreden beslissing, niet heeft aangevochten. Meer in het bijzonder refereren zij
aan de beslissing van de gemeenteraad van Kruisem van 13 mei 2019 waarbij werd
gekozen voor “een volledige beheersoverdracht naar IMOG”, de beslissing van het
college van burgemeester en schepenen van de gemeente Kruisem van 6 november
2023 houdende goedkeuring voor “een aanvraag tot definitieve afwijking van de
referentieregio’s zoals voorzien in het regiodecreet (Kruisem ingedeeld onder regio
Vlaamse Ardennen) voor de intergemeentelijke samenwerking inzake afvalbeleid
waarbij Kruisem aangesloten blijft bij IMOG”, op 11 december 2023 bekrachtigd
door de gemeenteraad, en de beslissing van de bijzondere algemene vergadering
der aandeelhouders van IMOG van 19 december 2023 waarbij wordt beslist tot het
indienen van een “Afwijkingsaanvraag tot definitieve afwijking regiovorming
conform art. 7 Regiodecreet”. Voorts merken de tussenkomende partijen op dat de
mogelijke nadelige gevolgen van een afwijkingsbeslissing op 18 april 2024 door
de raad van bestuur van de verzoekende partij werden besproken, maar op datzelfde
ogenblik niet werd beslist om een beroep tot nietigverklaring bij de Raad van State
in te dienen. De tussenkomende partijen besluiten dat de verzoekende partij
“rechtens
en
redelijkerwijze niet
[kan] berusten
in
alle beslissingen
voorafgaandelijk aan de bestreden beslissing om dan totaal onverwacht en in
afwezigheid van de vertegenwoordiger van Kruisem [een] vernietigingsberoep
[…] aan te tekenen”.
In haar memorie van wederantwoord werpt de verzoekende
partij vooreerst tegen dat het Regiodecreet van 3 februari 2023 pas in werking is
getreden na de beslissing van de gemeenteraad van Kruisem van 13 mei 2019. Met
betrekking tot de beslissing van het college van burgemeester en schepenen van de
gemeente Kruisem van 6 november 2023 en de beslissing van de bijzondere
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-7/22
algemene vergadering der aandeelhouders van IMOG van 19 december 2023
benadrukt de verzoekende partij dat zij door deze beslissingen niet werd benadeeld,
zodat het niet gaat over aanvechtbare voorbeslissingen.
De tussenkomende partijen voegen in hun laatste memorie nog
toe dat uit het niet aanvechten van de voorafgaande beslissingen blijkt dat de
verzoekende partij “moedwillig [heeft] getalmd” en dat zij “niet geloofwaardig op
haar vertrouwenwekkende handelen – lees: haar impliciete goedkeuring – [kan]
terugkeren”.
Beoordeling
Samen met de verzoekende partij wordt vastgesteld dat het
besluit van de gemeenteraad van Kruisem van 13 mei 2019 genomen werd voor de
inwerkingtreding van het Regiodecreet van 3 februari 2023, zodat dit besluit niet
beschouwd kan worden als een bestuurshandeling die voorbereidend is ten
opzichte van een beslissing van de verwerende partij waarbij een definitieve
afwijking wordt toegestaan op het principe van het regioconform samenwerken,
zoals voorgestaan door het latere decreet.
In de regel zijn voorbereidende bestuurshandelingen geen
aanvechtbare administratieve rechtshandelingen. Dit is anders wanneer de
voorbereidende handeling voor de belanghebbende een dadelijk grievende
beslissing is.
Te dezen heeft de beslissing van het college van burgemeester
en schepenen van de gemeente Kruisem van 6 november 2023, noch de beslissing
van de bijzondere algemene vergadering der aandeelhouders van IMOG van
19 december 2023, een direct nadeel toegebracht aan de verzoekende partij. Aan
die beslissingen, die volledig kaderen in de administratieve voorbereiding van een
gemotiveerde aanvraag in de zin van artikel 7, § 2, van het Regiodecreet van
3 februari 2023, is immers niet het rechtsgevolg verbonden dat de Vlaamse
regering die aanvraag ook daadwerkelijk zal inwilligen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-8/22
De exceptie wordt verworpen.
C. Exceptie afgeleid uit de onwettigheid van de beslissing tot inrechtetreding
Standpunt van de partijen
De tussenkomende partijen werpen op dat de beslissing van de
raad van bestuur van de verzoekende partij van 23 mei 2024, waarin is beslist tot
het instellen van voorliggend vernietigingsberoep, onwettig is. Uiteengezet wordt
dat de eerste tussenkomende partij aandeelhouder is van de verzoekende partij en
dat ten aanzien van haar niet op een transparante manier is gecommuniceerd over
het voornemen om een annulatieberoep in te stellen. In dit verband wordt de
verzoekende partij een “[t]otaal deficit aan communicatie, transparantie en
informatie” verweten. Ook zou uit verscheidene documenten blijken dat de
verzoekende partij zich niet zou verzetten tegen een afwijking van de principes van
regioconform samenwerken. Daarenboven wordt de verzoekende partij ook een
“[t]otaal deficit aan communicatie, transparantie en informatie” verweten ten
aanzien van de tweede tussenkomende partij. De vertegenwoordiger van de
gemeente Kruisem op de vergadering van de raad van bestuur van de verzoekende
partij de dato 18 april 2024, kon immers niet veronderstellen dat tegen het besluit
van de Vlaamse regering van 22 maart 2024 een vernietigingsberoep zou worden
ingesteld, of zelfs maar zou worden overwogen. De gemeente Kruisem werd tevens
verschalkt door de niet nader geduide intentie om bijkomend juridisch advies in te
winnen. Vervolgens werd dit juridisch advies geagendeerd op de vergadering van
de raad van bestuur van de verzoekende partij van 23 mei 2024, terwijl de
vertegenwoordiger van de gemeente Kruisem niet expliciet werd ingelicht over het
“reële belang” van het betrokken agendapunt. De tweede tussenkomende partij
meent dat uit de gegeven feitelijke omstandigheden moet worden afgeleid dat zij
werd misleid omtrent de werkelijke redenen die aan de basis liggen van het verzet
tegen de afwijking van het principe tot regioconform samenwerken.
De verzoekende partij stelt daar tegenover dat zij na de
kennisgeving van de bestreden beslissing onmiddellijk juridisch advies heeft
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-9/22
ingewonnen over de wettigheid en de potentiële (rechts)gevolgen ervan, dat dit
advies vervolgens werd besproken op de vergadering van haar raad van bestuur
van 23 mei 2024, dat niet wordt betwist dat de vertegenwoordiger van de gemeente
Kruisem regelmatig werd opgeroepen voor deze vergadering en dat de beslissing
om in rechte te treden van 23 mei 2024 dan ook “rechtsgeldig en tijdig” is. Voor
het overige voeren de tussenkomende partijen wettigheidskritieken aan die
aansluiten bij de klacht die zij bij het agentschap Binnenlands Bestuur hebben
ingediend.
De tussenkomende partijen grijpen de laatste memorie aan om
hun standpunten samenvattend te herhalen.
Beoordeling
In de mate dat de eerste tussenkomende partij zich als
aandeelhouder van de verzoekende partij beklaagt over een “[t]otaal deficit aan
communicatie, transparantie en informatie” over de intentie om tegen de
afwijkingsbeslissing van 22 maart 2024 een vernietigingsberoep bij de Raad van
State in stellen, en die houding door haar wordt gekwalificeerd als
“onaanvaardbaar en flagrant onwettig”, wordt met die kritiek geen onwettigheid
aangetoond van de beslissing van de raad van bestuur van de verzoekende partij
van 23 mei 2024 om tegen de bestreden beslissing in rechte op te komen.
Uit de gegevens van de zaak blijkt voorts dat de
vertegenwoordiger van de tweede tussenkomende partij op regelmatige wijze werd
uitgenodigd voor de vergadering van de raad van bestuur van de verzoekende partij
van 23 mei 2024, alsook dat hij door de bij de uitnodiging gevoegde stukken met
betrekking tot het agendapunt 1758 ‘Kruisem – advies Mr. Dewolf’ met voldoende
kennis van zaken kon deelnemen aan deze vergadering. De omstandigheid dat het
belang van het betrokken agendapunt bij de vertegenwoordiger van de tweede
tussenkomende partij niet zou zijn doorgedrongen, te meer omdat de verzoekende
partij heeft nagelaten om hem expliciet te wijzen op het belang ervan voor de
gemeente Kruisem, valt volledig voor rekening van de tweede tussenkomende
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-10/22
partij. In zoverre ook de tweede tussenkomende partij meent het slachtoffer te zijn
van een “[t]otaal deficit aan communicatie, transparantie en informatie”, geeft zij
slechts uiting aan een subjectief onbehagen over de werking van de raad van
bestuur van de verzoekende partij. Daarmee wordt echter de onwettigheid van de
beslissing van 23 mei 2024 om in rechte treden niet aangetoond.
De exceptie wordt verworpen.
D. Exceptie nopens het belang van de verzoekende partij
Standpunt van de partijen
Tot slot betwisten de tussenkomende partijen het persoonlijk
belang van de verzoekende partij bij de gevorderde nietigverklaring. In het
verzoekschrift tot nietigverklaring wordt niet geconcretiseerd welke nadelen de
verzoekende partij op organisatorisch of financieel vlak zou lijden. De bewering
dat haar werking in de toekomst onmogelijk zou worden, is volgens de
tussenkomende partijen ongeloofwaardig. In zoverre de verzoekende partij wenst
dat de wet wordt nageleefd, volstaat zulks niet als een voldoende
geïndividualiseerd belang. Zij is immers niet de hoeder van het Regiodecreet van
3 februari 2023. Waar de verzoekende partij stelt dat zij door de
afwijkingsbeslissing de doelstelling van het Regiodecreet niet meer kan vervullen,
wordt volgens de tussenkomende partijen geen kritiek geleverd op de bestreden
beslissing, maar op de in het decreet voorziene afwijkingsmogelijkheid.
In haar memorie van wederantwoord brengt de verzoekende
partij
vooreerst
in
herinnering
dat
zij
geen
kritiek
levert
op
de
afwijkingsmogelijkheid die voorzien is in artikel 7, § 2, van het Regiodecreet van
3
februari
2023,
maar
wel
op
de
concrete
toepassing
van
deze
afwijkingsmogelijkheid in dit specifieke geval. Voorts meent zij dat haar belang
voldoende duidelijk wordt omschreven in het inleidend verzoekschrift, met name
“het verzekeren van haar werking en continuïteit uitgaande van de bepalingen van
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-11/22
het Regiodecreet […] en de daarin door de decreetgever gedefinieerde
doelstellingen inzonderheid wat betreft de Vlaamse afvalintercommunales”.
De tussenkomende partijen herhalen in hun laatste memorie dat
de verzoekende partij geen nadelige impact op haar werking aantoont en dat een
louter hypothetische invloed van de bestreden beslissing niet het rechtens vereiste
belang oplevert.
Beoordeling
Overeenkomstig artikel 19, eerste lid, van de gecoördineerde
wetten op de Raad van State kunnen de beroepen tot nietigverklaring voor de Raad
van State worden gebracht door elke partij welke doet blijken van een benadeling
of van een belang.
Volgens de bijlage bij het Regiodecreet van 3 februari 2023
behoort de gemeente Kruisem tot de referentieregio Vlaamse Ardennen, zodat de
gemeente haar intergemeentelijk samenwerkingsverband voor de afvalinzameling
en -verwerking, in principe dient te organiseren binnen deze referentieregio waar
de verzoekende partij actief is als afvalintercommunale. Aangezien de bestreden
beslissing een afwijking op het principe van regioconform samenwerken toestaat
waardoor de gemeente Kruisem voortaan volledig beroep kan doen op de diensten
van de eerste tussenkomende partij die als afvalintercommunale actief is in de
referentieregio Zuid-West-Vlaanderen, wordt de werking van de verzoekende
partij wel degelijk nadelig beïnvloed door die afwijkingsbeslissing.
De exceptie wordt verworpen.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-12/22
VI. Onderzoek van het enig middel
Uiteenzetting van het middel
In een enig middel wordt de schending aangevoerd van de
artikelen 6 en 7 van het regiodecreet van 3 februari 2023, de artikelen 2 en 3 van
de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen’ (hierna: wet van 29 juli 1991), het rechtszekerheidsbeginsel,
het vertrouwensbeginsel en het zorgvuldigheidsbeginsel.
In het middel brengt de verzoekende partij kritiek uit op de
volgende in de bestreden beslissing uitdrukkelijk opgegeven motieven:
i)
“Het
werkingsgebied
van
Imog
bestrijkt
vandaag
11 gemeenten, waarvan er 9 gelegen zijn in referentieregio Zuid-West-Vlaanderen.
Kruisem maakt deel uit van regio Vlaamse Ardennen, terwijl Wielsbeke deel
uitmaakt van regio Midwest. Bij de stap naar regioconformiteit zou Wielsbeke
toetreding kunnen zoeken tot IVIO en Kruisem tot IVLA. Imog zelf zou binnen de
eigen referentieregio toenadering kunnen zoeken tot Lendelede.” (hierna: het eerste
motief)
De verzoekende partij stelt dat de aangehaalde overwegingen
“de consequentie en correcte uitvoering” zijn van de bepalingen van het
Regiodecreet van 3 februari 2023. Ook wijst ze erop dat deze overwegingen
onvolledig zijn aangezien de eerste tussenkomende partij ook toenadering zou
kunnen zoeken tot Mirom, het intergemeentelijk samenwerkingsverband inzake
afvalophaling en -verwerking tussen de gemeenten Wervik, Menen en Wevelgem
die ook tot de referentieregio Zuid-West-Vlaanderen behoren. Met deze
overwegingen wordt dan ook niet aangetoond dat de eerste tussenkomende partij
haar doelstellingen niet kan verwezenlijken binnen een regioconform
samenwerkingsverband.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-13/22
ii) “Imog wordt gekenmerkt door haar uniforme werking en de
totale ontzorging van de inwoners van de gemeente-vennoten. Hiertoe neemt ze
ook taken op in publiek domein en handhaving.” (hierna: het tweede motief)
De verzoekende partij merkt op dat de beschouwingen in kwestie
gelden voor alle intergemeentelijke samenwerkingsverbanden en dat de nietlogische samenstelling van de bestaande afvalintercommunales, die inefficiënt is
en nadelig voor het milieu, wordt bevestigd in de parlementaire voorbereiding van
het Regiodecreet van 3 februari 2023.
iii) “Imog zet via regionale overslagstations op de sites van Moen
en Harelbeke in op centralisatie van haar activiteiten. Deze HUB’s dragen
significant bij aan een effectiever afvalbeleid, een vermindering van de
afvalstromen en een verduurzaming van de deelnemende gemeenten.” (hierna: het
derde motief)
Volgens de verzoekende partij vormen deze motieven geen
aanvaardbare verantwoording voor het verlenen van een definitieve afwijking. De
doelstelling van het Regiodecreet van 3 februari 2023 bestaat er immers in om door
het geleidelijk inkantelen van de afvalintercommunales binnen de afgebakende
referentieregio’s op termijn een betere en meer efficiënte dienstverlening te
realiseren, waarbij een overgangsperiode die eindigt op 31 december 2036 tegelijk
garandeert dat rekening wordt gehouden met de reeds aangegane verbintenissen.
iv) “Een mogelijke uittreding van Kruisem en Wielsbeke zou een
ernstige verstoring betekenen van de huidige uniforme en gecentraliseerde werking
en schaalgrootte. Bovendien zou dit resulteren in een verlies van inzichten en
expertise die deze gemeenten momenteel bijdragen aan de geïntegreerde
activiteiten in de HUB's in Moen en Harelbeke. Deze verandering zou een
negatieve impact hebben op het vermogen van Imog om effectief en efficiënt te
opereren en haar missie te vervullen.” (hierna: het vierde motief)
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-14/22
De verzoekende partij meent dat deze motieven getuigen van een
gebrekkig en onvolledig onderzoek van de afwijkingsaanvraag. Er wordt immers
niet op basis van concrete elementen aangetoond dat het uittreden van de gemeente
Kruisem de werking van de eerste tussenkomende partij diepgaand zou
ontwrichten. Het betreft een niet-gestaafde bewering die elke geloofwaardigheid
mist. De motieven in kwestie zijn volgens de verzoekende partij ook niet pertinent
aangezien voor het toestaan van een afwijking op grond van artikel 7, § 2, van het
Regiodecreet van 3 februari 2023 moet worden aangetoond dat het
samenwerkingsverband van de eerste tussenkomende partij haar doel niet kan
bereiken in geval van een regioconforme samenwerking van alle gemeenten van
de referentieregio Zuid-West-Vlaanderen tegen uiterlijk 31 december 2036.
v) “Imog plant aanzienlijke investeringen in hun installaties, met
een geschatte totale investering van 18,80 miljoen euro. De grootste investering
hier is de herinvulling van de activiteiten in de sorteerhal PMD en papier en karton.
Een eventuele uittreding van 2 gemeenten maakt die investeringen hoogst
onzeker.” (hierna: het vijfde motief)
Opnieuw is de verzoekende partij van mening dat de opgegeven
motieven met betrekking tot strategische keuzes omtrent dienstverlening,
infrastructuur en toekomstige investeringen, ingaan tegen het basisprincipe van het
Regiodecreet van 3 februari 2023 dat een regioconforme samenwerking
vooropstelt. In de bestreden beslissing wordt tevens volledig voorbijgegaan aan het
feit dat vier nieuwe gemeenten dienen in te kantelen in de eerste tussenkomende
partij.
De verzoekende partij besluit dat de ratio legis van het
Regiodecreet van 3 februari 2023 op de helling wordt gezet. Langs de ene kant
wordt een gemeente die gedeeltelijk lid is van de eerste tussenkomende partij, maar
tot een andere referentieregio behoort, via een definitieve afwijking volledig
binnen de bestaande opdrachthoudende vereniging gebracht. Anderzijds worden
gemeenten, die tot de referentieregio behoren waarin de eerste tussenkomende
partij actief is maar die tot op heden lid zijn van een andere opdrachthoudende
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-15/22
vereniging, ingekanteld met verwijzing naar de bepalingen van het Regiodecreet.
Daardoor worden de bestaande niet-logische samenwerkingsverbanden bestendigd
zonder deugdelijke motivering. Via een definitieve afwijking wordt beoogd voor
de afvalintercommunales een uitzondering op de bepalingen van het Regiodecreet
van 3 februari 2023 te realiseren. Een definitieve afwijking dient echter
verantwoord te worden op grond van motieven die aantonen dat het betrokken
intergemeentelijk samenwerkingsverband haar doelstellingen niet kan bereiken
door een werking conform de basisprincipes van het Regiodecreet van 3 februari
2023.
In de memorie van wederantwoord benadrukt de verzoekende
partij dat de eerste tussenkomende partij niet toelicht waarom zij haar doel niet kan
bereiken in een regioconforme samenwerking. Tot op heden bereikt deze
intercommunale haar doelstellingen en zal zij haar activiteiten zelfs uitbreiden tot
de gemeenten Lendelede, Menen, Wervik en Wevelgem. Voorts is de verwijzing
naar eerdere beslissingen van de gemeente Kruisem niet relevant nu het
Regiodecreet pas op 19 maart 2023 in werking is getreden. Daarnaast verwijst de
verzoekende partij naar de afspraken gemaakt in het kader van de fusie van de
gemeenten Zingem en Kuishoutem waarbij er de facto werd voorzien dat de nieuwe
fusiegemeente
Kruisem
afvalintercommunales.
gelijktijdig
Gelet
op
deel
de
zou
uitmaken
bijzondere
situatie
van
van
twee
de
afvalintercommunales, wordt ook in een zeer ruime overgangsperiode voorzien.
Tevens herinnert de verzoekende partij eraan dat de regioconformiteit er niet aan
in de weg staat dat de eerste tussenkomende partij haar investeringsprojecten
inzake afvalophaling en -verwerking in de toekomst verder zou optimaliseren.
Volledigheidshalve merkt de verzoekende partij aangaande het aspect
schaalgrootte nog op dat de referentieregio Zuid-West-Vlaanderen bestaat uit
312.202 inwoners, terwijl in de referentieregio Vlaamse Ardennen slechts 194.569
inwoners bediend kunnen worden.
In haar laatste memorie voegt de verzoekende partij nog toe dat:
- de decreetgever duidelijk voor ogen had dat van het basisprincipe van het
Regiodecreet van 3 februari 2023 slechts kan worden afgeweken indien “het
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-16/22
samenwerkingsverband zijn doel niet kan bereiken in een regioconforme
samenwerking”;
- artikel 6 van het Regiodecreet van 3 februari 2023 geen “principiële
doelstelling” vooropstelt, maar wel “een decretale verplichting voor de
gemeenten
om
hun
intergemeentelijke
samenwerkingsverbanden
[te
organiseren] binnen de grenzen van hun referentieregio […] desgevallend na
een aanzienlijke overgangsperiode”;
- het verlenen van een absolute vrijgeleide aan bestaande afvalintercommunales
om van de verplichting tot regioconform samenwerken af te wijken, ertoe leidt
dat het Regiodecreet van 3 februari 2023 de facto buiten werking wordt gesteld.
Beoordeling
Naar luid van artikel 6, § 1, van het Regiodecreet van 3 februari
2023 moeten de gemeenten hun intergemeentelijke samenwerkingsverbanden
organiseren
binnen
samenwerkingsverbanden
de
grenzen
moeten
van
passen
hun
binnen
de
referentieregio.
De
grenzen
een
van
referentieregio of ermee samenvallen.
Op grond van artikel 7, § 2, eerste lid, van hetzelfde decreet kan
een intergemeentelijk samenwerkingsverband bij de Vlaamse regering een
gemotiveerde aanvraag indienen tot tijdelijke of definitieve afwijking van de in
artikel 6 vermelde principes. Dergelijke aanvraag moet onder meer “een motivatie
[bevatten] waarom het intergemeentelijk samenwerkingsverband hetzelfde doel
niet kan bereiken binnen een intergemeentelijk samenwerkingsverband dat voldoet
aan de principes, vermeld in artikel 6” (artikel 7, § 2, tweede lid, 3°).
Artikel 7, § 3, van het Regiodecreet van 3 februari 2023 bepaalt
dat het besluit van de Vlaamse regering over een gemotiveerde afwijkingsaanvraag
minstens de volgende elementen moet bevatten:
“1° het al dan niet toestaan van de afwijking;
2° de motivering van de beslissing conform artikel 2 van de wet van 29 juli
1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen;
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-17/22
3° de tijdelijke of definitieve aard van de toegestane afwijking;
4° in geval van een tijdelijk toegestane afwijking: de termijn waarin het
intergemeentelijke samenwerkingsverband in overeenstemming wordt
gebracht met de principes, vermeld in artikel 6 van dit decreet, en de datum
waarop de afwijking eindigt.”
Uit voormelde bepalingen volgt dat, hoewel de decreetgever met
artikel 6, § 1, van het Regiodecreet van 3 februari 2023 de gemeenten de
rechtsplicht heeft opgelegd om hun intergemeentelijke samenwerkingsverbanden
regioconform te organiseren, hij tegelijk in de mogelijkheid heeft voorzien dat de
gemeenten tijdelijk of definitief van deze rechtsplicht kunnen worden ontslagen
door een besluit van de Vlaamse regering.
De artikelen 2 en 3 van de wet van 29 juli 1991 verplichten het
bestuur in de akte de juridische en feitelijke overwegingen op te nemen die aan de
beslissing ten grondslag liggen, en dat op “afdoende” wijze. Het afdoend karakter
van de motivering betekent dat de motivering pertinent moet zijn, dit wil zeggen
dat ze duidelijk met de beslissing te maken moet hebben, en dat ze draagkrachtig
moet zijn, dit wil zeggen dat de aangehaalde redenen moeten volstaan om de
beslissing te dragen.
De belangrijkste bestaansreden van de motiveringsplicht, zoals
die wordt opgelegd door de voormelde wet van 29 juli 1991, bestaat erin dat de
betrokkene in de hem aanbelangende beslissing zelf de motieven moet kunnen
aantreffen op grond waarvan ze werd genomen, opdat de betrokkene met kennis
van zaken zou kunnen uitmaken of het aangewezen is de beslissing met een
annulatieberoep te bestrijden.
Bij het onderzoek naar het afdoende karakter van de
formelemotiveringsplicht moet voorts worden rekening gehouden met het geheel
van de formele motivering en niet met een of meerdere onderdelen van de
motivering op zich. De motivering in haar geheel moet immers afdoende zijn.
In de eerste plaats wordt vastgesteld dat de bestreden beslissing
alle elementen bevat die door artikel 7, § 3, van het Regiodecreet van 3 februari
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-18/22
2023 minimaal zijn voorgeschreven, met name dat aan de afvalintercommunale
IMOG een afwijking van de principes van regioconform samenwerken wordt
toegestaan, deze afwijking van definitieve aard is en de beslissing over de
afwijkingsaanvraag formeel wordt gemotiveerd.
In zoverre de verzoekende partij de in de bestreden beslissing
opgegeven motieven afzonderlijk betwist, wordt herhaald dat, om te beoordelen of
er al dan niet sprake is van een afdoende motivering, zoals vereist door de wet van
29 juli 1991, rekening moet worden gehouden met de volledige motivering.
In het eerste motief van de bestreden beslissing beschrijft de
verwerende partij het werkingsgebied van de eerste tussenkomende partij in het
licht van de betrokken referentieregio’s. Met het enkele feit dat de verzoekende
partij het niet eens is met deze omschrijving en deze omschrijving bovendien
onvolledig zou zijn omdat de eerste tussenkomende partij ook toenadering zou
kunnen zoeken tot een aantal andere gemeenten van de referentieregio Zuid-WestVlaanderen, wordt de onwettigheid van het betrokken motief niet aangetoond.
De kritiek van de verzoekende partij op het tweede motief betreft
het
algemeen
geldend
karakter
ervan
voor
alle
intergemeentelijke
samenwerkingsverbanden die een afvalintercommunale vormen. Ook deze kritiek
kan, zonder acht te slaan op de overige motieven, niet tot de nietigverklaring van
de bestreden beslissing leiden.
In het derde, het vierde en het vijfde motief worden de
doorslaggevende redenen opgegeven waarom de afwijkingsaanvraag volgens de
verwerende partij kan worden toegestaan. Zoals vereist door artikel 7, § 2,
tweede lid, 3°, van het Regiodecreet van 3 februari 2023 wordt in deze motieven
immers uitgedrukt “waarom het intergemeentelijk samenwerkingsverband
hetzelfde
doel
niet
kan
bereiken
binnen
een
intergemeentelijk
samenwerkingsverband dat voldoet aan de principes, vermeld in artikel 6”. Bondig
samengevat, wordt in deze motieven gewezen op de voordelen die centralisatie en
schaalgrootte bieden voor een efficiënt en duurzaam afvalbeleid en op de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-19/22
aanzienlijke investeringen die kaderen in de uitrol van een langetermijnstrategie.
Deze motieven gaan terug op de “gemotiveerde afwijkingsaanvraag” die de eerste
tussenkomende partij bij de Vlaamse regering heeft ingediend.
In zoverre de verzoekende partij erop wijst dat overeenkomstig
artikel 30, § 3, tweede lid, van het Regiodecreet van 3 februari 2023
afvalintercommunales hun werking pas tegen 31 december 2036 regioconform
moeten maken, gaat zij eraan voorbij dat de eerste tussenkomende partij in haar
afwijkingsaanvraag uitdrukkelijk heeft gewezen op een aantal lopende
engagementen die de voormelde termijn overschrijden. Ondanks de langdurige
overgangsperiode, die loopt tot 31 december 2036, heeft de decreetgever
afvalintercommunales bovendien niet uitgesloten van de mogelijkheid om een
definitieve afwijking van het regioconform samenwerken te verkrijgen. De
verzoekende partij gaat er dan ook onterecht van uit dat de principes van het
Regiodecreet van 3 februari 2023 zich ertegen verzetten dat afvalintercommunales
een definitieve afwijking zouden kunnen verkrijgen. Ook met de bedenking dat het
de eerste tussenkomende partij vrijstaat om bijkomende activiteiten te ontwikkelen
op het grondgebied van gemeenten die niet bij haar zijn aangesloten, toont de
verzoekende partij niet aan dat de in de bestreden beslissing opgegeven motieven
onjuist of niet pertinent zijn.
In haar afwijkingaanvraag is de eerste tussenkomende partij
omstandig ingegaan op de centralisatie van haar activiteiten in de hub’s van Moen
en Harelbeke, heeft zij gewezen op de cruciale rol en het belang van deze hub’s en
heeft zij de negatieve gevolgen beschreven die gepaard zouden gaan met een
mogelijke uittreding van de gemeenten Wielsbeke en Kruisem. Door de “ernstige
verstoring […] van de huidige uniforme en gecentraliseerde werking en
schaalgrootte”, waarvan gewag wordt gemaakt in de motivering van de bestreden
beslissing, af te doen als een “loutere niet-gestaafde of onderbouwde bewering”,
toont de verzoekende partij zelf niet op onderbouwde wijze aan dat de verwerende
partij haar beoordeling heeft gesteund op foutieve gegevens. Hetzelfde geldt voor
de kritiek op het vijfde motief waarin wordt gewezen op de door de eerste
tussenkomende partij geplande investeringen voor een totaalbedrag van
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-20/22
18,8 miljoen euro. In de mate dat de verzoekende partij er meermaals op wijst dat
tegenover de uittreding van de gemeente Kruisem staat dat vier nieuwe gemeenten
op termijn dienen in te kantelen in de eerste tussenkomende partij, wordt
vastgesteld dat deze mogelijke evolutie volledig los staat van de gevraagde
afwijking.
Besloten wordt dat uit de motieven van de bestreden beslissing
blijkt dat de verwerende partij rekening heeft gehouden met de specifieke situatie
van de eerste tussenkomende partij, inzonderheid met haar werking en
schaalgrootte, de verworven expertise, de reeds gedane en toekomstige
investeringen en de negatieve weerslag van de mogelijke uittredingen. Die
motieven vormen een afdoende verantwoording voor het toestaan van de
gevraagde afwijking. De verzoekende partij maakt niet aannemelijk dat de
bestreden beslissing zou zijn gesteund op onjuiste feitelijke gegevens of dat de
keuze om een definitieve afwijking toe te staan de grenzen van de redelijkheid te
buiten gaat.
Het enig middel is niet gegrond.
BESLISSING
-
De verzoeken tot tussenkomst van de Intergemeentelijke Maatschappij voor
Openbare Gezondheid in Zuid-West-Vlaanderen en de gemeente Kruisem
worden ingewilligd.
De Raad van State verwerpt het beroep.
De verzoekende partij wordt verwezen in de kosten van het beroep tot
nietigverklaring, begroot op een rolrecht van 200 euro, een bijdrage van
24 euro, en een rechtsplegingsvergoeding van 770 euro, die verschuldigd is
aan de verwerende partij.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-21/22
De tussenkomende partijen worden verwezen in de kosten van de
tussenkomsten, begroot op 300 euro, elk voor de helft.
Dit arrest is uitgesproken te Brussel, op eenentwintig april tweeduizend
zesentwintig, door de Raad van State, XIIe kamer, samengesteld uit:
Chantal Bamps,
kamervoorzitter,
Peter Sourbron,
staatsraad,
Ann Coolsaet,
staatsraad,
bijgestaan door
Greta Scheveneels,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Greta Scheveneels
Chantal Bamps
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.443
XII-9964-22/22
