Conseil d'État de Belgique — Raad van State — ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824 (2026-05-28)
Samenvatting (NL) :
Arrest nr 266.824 van 28 mei 2026 Ruimtelijke ordening, stedenbouw, leefmilieu
en aanverwante aangelegenheden - Bouwvergunningen en gemengde vergunningen
Beslissing : Verwerping
--- TEXTE INTÉGRAL DE L'ARRÊT ---
RAAD VAN STATE, AFDELING BESTUURSRECHTSPRAAK
VIIe KAMER
ARREST
nr. 266.824 van 28 mei 2026
in de zaak A. 244.209/VII-42.804
In zake :
- G.H.
- S.V.
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaat Michiel Deweirdt
kantoor houdend te 9000 Gent
Molenaarsstraat 111/1 A
bij wie woonplaats wordt gekozen
tegen :
de STAD GENT
bijgestaan en vertegenwoordigd door
advocaten Thomas Eyskens en Sebastiaan De Meue
kantoor houdend te 1000 Brussel
Bischoffsheimlaan 33
bij wie woonplaats wordt gekozen
-------------------------------------------------------------------------------------------------I. Voorwerp van het beroep
Het cassatieberoep, ingesteld op 14 februari 2025, strekt tot de
nietigverklaring van arrest nr. RvVb-A-2425-0386 van de Raad voor
Vergunningsbetwistingen van 9 januari 2025 in de zaak 2122-RvVb-0230-A.
II. Verloop van de rechtspleging
Het cassatieberoep is toelaatbaar verklaard bij beschikking van
28 maart 2025.
De verwerende partij heeft een memorie van antwoord ingediend
en de verzoekende partijen hebben een memorie van wederantwoord ingediend.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-1/9
Eerste auditeur Wouter De Cock heeft op 4 september 2025 een
verslag opgesteld, op grond van artikel 16 van het koninklijk besluit van
30 november 2006 ‘tot vaststelling van de cassatie-procedure bij de Raad van
State’ (hierna: cassatieprocedurebesluit).
De verzoekende partijen hebben een verzoek tot voortzetting van
de procedure ingediend.
De partijen zijn opgeroepen voor de terechtzitting, die heeft
plaatsgevonden op 7 mei 2026.
Staatsraad Francis Van Nuffel heeft verslag uitgebracht.
Advocaat Michiel Deweirdt, die verschijnt voor de verzoekende
partijen, en advocaat Maartje Jongbloet, die loco advocaten Thomas Eyskens en
Sebastiaan De Meue verschijnt voor de verwerende partij, zijn gehoord.
Eerste auditeur Wouter De Cock heeft een met dit arrest
eensluidend advies gegeven.
Er is toepassing gemaakt van de bepalingen op het gebruik der
talen, vervat in titel VI, hoofdstuk II, van de wetten op de Raad van State,
gecoördineerd op 12 januari 1973 (hierna: RvS-wet).
III. Regelmatigheid van de rechtspleging
De verwerende partij heeft de memorie van antwoord niet
ingediend binnen de termijn van dertig dagen die wordt voorgeschreven door
artikel 13 van het cassatieprocedurebesluit. Zij wijst op een verstoring van de
interne postbehandeling die ertoe heeft geleid dat de brief waarmee het
cassatieberoep haar ter kennis werd gebracht gedurende enkele weken niet werd
opgemerkt door haar juridische dienst. Dergelijke verstoring kan echter niet
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-2/9
worden beschouwd als een geval van overmacht. De laattijdig ingediende memorie
van antwoord wordt uit het debat geweerd (artikel 21, zesde lid, RvS-wet).
IV. Feiten
4.1.
Op 29 september 2020 gaat de gemeenteraad van de verwerende
partij over tot:
de voorlopige vaststelling van het ontwerp van gemeentelijk ruimtelijk
uitvoeringsplan ‘Thematisch RUP Groen’ (hierna: RUP Groen), en
de vaststelling van het voorlopig onteigeningsbesluit ter realisatie van het
RUP Groen voor de deelgebieden Afsnee - Rosdambeekvallei, SintAmandsberg - Oude Bareel en Oostakker - Slotendries.
4.2.
De verzoekende partijen zijn de eigenaars van een grond
waarvan de onteigening wordt voorzien op het plan. Tijdens het gezamenlijk
openbaar onderzoek over beide ontwerpen dienen zij een bezwaarschrift en een
verzoek tot zelfrealisatie in. Naar aanleiding van het verzoek tot zelfrealisatie deelt
de verwerende partij aan de verzoekende partijen mee dat zij over een termijn
beschikken tot 22 april 2021 om een ‘gestaafd verzoek tot zelfrealisatie’ in te
dienen overeenkomstig de bijgevoegde documenten. De verzoekende partijen
dienen dergelijk gestaafd verzoek niet in.
4.3.
Op 28 september 2021 gaat de gemeenteraad van de verwerende
partij over tot:
de definitieve vaststelling van het RUP Groen, en
de goedkeuring van het definitief onteigeningsbesluit ter realisatie van het
RUP Groen voor de deelgebieden Afsnee - Rosdambeekvallei, SintAmandsberg - Oude Bareel en Oostakker - Slotendries.
4.4.
Het bestreden arrest verwerpt het beroep van de verzoekende
partijen tot nietigverklaring van het besluit van de gemeenteraad dat het
onteigeningsplan definitief vaststelt.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-3/9
V. Onderzoek van het middel tot nietigverklaring
Uiteenzetting van het middel
De verzoekende partijen voeren de schending aan van artikel 16
van de Grondwet, artikel 1 van het Eerste Aanvullend Protocol bij het Europees
Verdrag voor de Rechten van de Mens (hierna: EVRM), de artikelen 3 en 28 van
het decreet van 24 februari 2017 ‘betreffende onteigening voor het algemeen nut’
(hierna: onteigeningsdecreet), artikel 2.4.3 van de Vlaamse Codex Ruimtelijke
Ordening (hierna: VCRO), artikel 3 van de wet van 29 juli 1991 ‘betreffende de
uitdrukkelijke motivering van de bestuurshandelingen’ (hierna: motiveringswet),
in samenhang met artikel 149 van de Grondwet en artikel 32 van het decreet van
4 april 2014 ‘betreffende de organisatie en de rechtspleging van sommige Vlaamse
bestuursrechtscolleges’ (hierna: DBRC).
De verzoekende partijen verwijten de RvVb vooreerst dat hij de
wettigheid van de onteigeningsnoodzaak enkel aftoetst aan de bespreking van de
bezwaren zoals opgenomen in het verslag van het openbaar onderzoek, en hierbij
de motieven van het bestreden onteigeningsbesluit zelf niet beoordeelt. Uit artikel
28, § 1, 5°, van het onteigeningsdecreet en artikel 3 van de motiveringswet blijkt
dat de motivering van de onteigeningsnoodzaak in het onteigeningsbesluit zelf
moet worden uiteengezet, zodat volgens de verzoekende partijen enkel met die
motivering rekening kan worden gehouden, en de RvVb geen motieven in andere
stukken of documenten mocht onderzoeken.
Vervolgens brengen de verzoekende partijen (ondergeschikt)
kritiek uit op het oordeel van de RvVb dat de onteigeningsnoodzaak voldoende
werd aangetoond door de verwerende partij. Zij wijzen erop dat een onteigening
overeenkomstig artikel 16 van de Grondwet en artikel 1 van het Eerste Aanvullend
Protocol bij het EVRM slechts mogelijk is indien zij noodzakelijk is, en dat deze
onteigeningsnoodzaak cumulatief betrekking heeft op de drie elementen die
worden opgesomd in artikel 3, § 3, van het onteigeningsdecreet: 1° het doel van de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-4/9
onteigening; 2° de onteigening als middel; 3° het voorwerp van de onteigening. Uit
artikel 2.4.3, § 1, VCRO volgt volgens de verzoekende partijen dat pas tot
onteigening kan worden overgegaan indien blijkt dat de realisatie van de
planbestemming niet via privaat initiatief zal of zal kunnen worden bewerkstelligd.
Het vereiste van de onteigeningsnoodzaak is volgens de
verzoekende partijen dubbel. Enerzijds moet worden aangetoond dat de
nagestreefde doelstelling inderdaad door het algemeen nut vereist wordt daar niet
alleen het beoogde project maar ook de onteigening zelf door het openbaar nut
moeten worden opgelegd. Daarnaast moet worden aangetoond dat de
eigendomsverwerving door de overheid van de beoogde percelen noodzakelijk is
om de noodzakelijke doelstelling te realiseren; wanneer de doelstelling op een
andere wijze kan worden gerealiseerd, is er geen sprake meer van een
onteigeningsnoodzaak.
Volgens de verzoekende partijen zou de onteigeningsnoodzaak
in dit dossier niet zijn aangetoond en niet aanwezig zijn. Zij herhalen wat zij voor
de RvVb hebben uiteengezet aangaande de motieven van het onteigeningsbesluit
en voeren aan dat de RvVb die motieven niet heeft onderzocht hoewel hun kritiek
hierop uitdrukkelijk was gesteund. Hierdoor zou het bestreden arrest artikel 149
van de Grondwet en artikel 32 DBRC schenden. De RvVb zou met betrekking tot
de onteigeningsnoodzaak enkel verwijzen naar het verslag van het openbaar
onderzoek, dat echter volgens de verzoekende partijen eigenlijk geen andere of
nieuwe motivering inzake de onteigeningsnoodzaak omvat. Bij de behandeling van
de bezwaren zou nergens worden geoordeeld waarom de verzoekende partijen niet
zelf een bebossing conform het RUP zouden kunnen realiseren. Het gaat hierbij
volgens de verzoekende partijen niet over een zelfrealisatieverzoek, maar over het
principe dat eerst en vooral de onteigeningsnoodzaak moet worden onderzocht,
namelijk de vraag of het onteigeningsdoel enkel kan bereikt worden door
onteigening. De RvVb kan volgens de verzoekende partijen dan ook het bestaan
van een verzoek tot zelfrealisatie niet gebruiken als motief om de
onteigeningsnoodzaak te bepalen. De onteigeningsnoodzaak moet volgens de
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-5/9
verzoekende partijen immers reeds aanwezig zijn bij de aanvang van de
onteigeningsprocedure en een verzoek tot zelfrealisatie kan geen voorwaarde zijn
om het onteigeningsdoel te betwisten.
De verzoekende partijen vervolgen hun uiteenzetting met een
herhaling van argumenten die zij voor de RvVb hebben aangevoerd ter betwisting
van de wettigheid van het onteigeningsbesluit, en voegen hieraan nog toe dat de
verzoekende partijen het bos inmiddels hebben aangeplant. Zij besluiten dat de
huidige feiten bewijzen dat er geen onteigeningsnoodzaak is en was.
Beoordeling
De verzoekende partijen hebben voor de RvVb niet aangevoerd
dat het onteigeningsbesluit artikel 28, § 1, 5°, van het onteigeningsdecreet schendt.
Zij kunnen die grief niet voor het eerst in graad van cassatie aanvoeren. Het middel
is in zoverre niet ontvankelijk.
Artikel 3 van de motiveringswet bepaalt dat de juridische en
feitelijke overwegingen die aan de beslissing ten grondslag liggen, in de akte zelf
moeten worden vermeld, en dat deze motivering afdoende moet zijn. Met deze
regels heeft de wetgever willen verzekeren dat de bestuurde in de beslissing zelf
de motieven kan vinden die hem toelaten om met kennis van zaken te oordelen of
het zinvol is haar aan te vechten.
De RvVb wijst op artikel 28, § 2, 3°, van het onteigeningsdecreet
dat bepaalt dat het onteigeningsbesluit altijd, op straffe van nietigheid, het verslag
van het openbaar onderzoek als bijlage bevat. Hij stelt vervolgens vast dat het
verslag van het openbaar onderzoek als bijlage bij het onteigeningsbesluit werd
gevoegd.
Het bestreden arrest miskent niet artikel 3 van de motiveringswet
door in de beoordeling of het onteigeningsbesluit afdoende gemotiveerd is op het
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-6/9
punt van de onteigeningsnoodzaak, ook de motieven te betrekken die zich bevinden
in het verslag van het openbaar onderzoek dat als bijlage bij het onteigeningsbesluit
werd gevoegd.
De in artikel 149 van de Grondwet ingeschreven rechterlijke
motiveringsverplichting heeft het karakter van een vormvereiste met beperkte
draagwijdte. Een uitspraak voldoet aan deze motiveringsplicht wanneer de rechter
duidelijk en ondubbelzinnig de redenen uiteenzet - al waren ze verkeerd of
onwettig - die hem ertoe brengen zijn beslissing te nemen. Alleen een gemis aan
motivering of daarmee gelijkgestelde gevallen, zoals tegenstrijdigheid in de
motieven, maken een schending uit van artikel 149 van de Grondwet. Wanneer de
motivering een verkeerde gevolgtrekking in rechte maakt, kan dit een schending
van de wet uitmaken, maar is er nog geen sprake van een motiveringsgebrek.
De rechterlijke motiveringsverplichting houdt niet in dat de
rechter moet antwoorden op elk argument dat tot staving of weerlegging van een
middel is aangevoerd. Uit het geheel van de motieven moet blijken waarom het
middel wordt aangenomen of verworpen. Argumenten van een partij kunnen op
die wijze ook impliciet worden verworpen, met name wanneer die argumenten
strijden met de motieven van het arrest. Het bestuursrechtscollege voldoet aan de
motiveringsplicht wanneer de motieven de partijen en de Raad van State toelaten
te begrijpen waarom de ermee strijdige argumenten niet worden aangenomen.
Het bestreden arrest haalt onder meer passages aan uit het
verslag van het openbaar onderzoek en leidt hieruit af dat “de verwerende partij de
onteigening […] noodzakelijk acht voor het vervullen van de plandoelstelling,
zijnde de realisatie van een samenhangend, aaneengesloten zuur eikenbos”,
waarbij de verwerende partij aangeeft “dat de versnipperde eigendomsstructuur de
realisatie van één aaneengesloten bos en een coherent bosbeheer onmogelijk
maakt”. Het arrest vervolgt:
“De verzoekende partijen tonen niet aan dat deze beoordeling berust op
foutieve gegevens, dan wel dat deze kennelijk onredelijk, onzorgvuldig of
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-7/9
niet afdoende zou zijn. Ze stellen daar enkel tegenover dat het onnodig is om
gemeenschaps- of belastinggeld te verspillen aan onteigeningen als de
betrokken eigenaar wil meewerken aan de realisatie van het inrichtingsplan.
De [RvVb] moet echter samen met de verwerende partij vaststellen dat deze
wil om mee te werken aan de realisatie van de plandoelstelling niets meer
dan een gratuite bewering is aangezien de verzoekende partijen hebben
nagelaten om, ongeacht wat de reden daarvoor is, een gestaafd verzoek tot
zelfrealisatie in te dienen.
Het schrijven van de verzoekende partijen van 6 maart 2024, waarbij ze de
[RvVb] in kennis hebben gesteld van het gegeven dat ze intussen zelf tot
bebossing van hun perceel zijn overgegaan, doet aan het voorgaande geen
afbreuk. Dit schrijven en deze bebossing dateren immers van na de bestreden
beslissing zodat de verwerende partij er geen rekening mee kon of moest
houden.”
Deze motieven bevatten de weerlegging van de kritiek die de
verzoekende partijen hebben uitgebracht op bepaalde motieven van het bestreden
onteigeningsbesluit en waaruit zij hebben afgeleid dat de onteigeningsnoodzaak
door de verwerende partij niet werd aangetoond. Zij laten toe te begrijpen waarom
die kritiek niet wordt aangenomen. De aangevoerde schending van artikel 149 van
de Grondwet en artikel 32 DBRC is ongegrond.
Met deze motieven heeft het bestreden arrest het verzoek tot
zelfrealisatie niet gebruikt als motief om de onteigeningsnoodzaak te bepalen, maar
enkel geantwoord op de kritiek van de verzoekende partijen dat zij ook zelf het
onteigeningsdoel konden realiseren. In zoverre de verzoekende partijen in het
middel het tegendeel beweren, gaan zij uit van een verkeerde lezing van het arrest.
Met de overige kritiek - die niet meer is dan de herhaling van de
argumenten die voor de RvVb werden aangevoerd - nodigen de verzoekende
partijen de Raad van State uit om opnieuw de wettigheid te beoordelen van het
onteigeningsbesluit. Als cassatierechter kan de Raad van State echter niet in de
beoordeling van de zaak zelf treden (artikel 14, § 2, RvS-wet). Het middel is in
zoverre niet ontvankelijk.
In zoverre het ontvankelijk is, is het middel ongegrond.
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-8/9
BESLISSING
-
De Raad van State verwerpt het cassatieberoep.
-
De verzoekende partijen worden verwezen in de kosten van het
cassatieberoep, begroot op een rolrecht van 400 euro, elk voor de helft, en een
bijdrage van 24 euro.
Dit
arrest
is
uitgesproken
te
Brussel,
op
achtentwintig
mei
tweeduizend zesentwintig, door de Raad van State, VIIe kamer, samengesteld uit:
Carlo Adams,
kamervoorzitter,
Francis Van Nuffel,
staatsraad,
Frédéric Vanneste,
staatsraad,
bijgestaan door
Elisabeth Impens,
griffier.
De griffier
De voorzitter
Elisabeth Impens
Carlo Adams
ECLI:BE:RVSCE:2026:ARR.266.824
VII-42.804-9/9
