ECLI:NL:PHR:2026:1051 Parket bij de Hoge Raad , 30-10-2026 / 25/03753

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Nummer 25/03753

Zitting 30 oktober 2026

CONCLUSIE

S.E. Bartels

In de zaak

[eiser]

tegen

[verweerster]

Partijen worden hierna verkort aangeduid als [eiser] respectievelijk [verweerster] .

1Inleiding en samenvatting

1.1 Deze zaak gaat over de financiële afwikkeling en de verdeling van verschillende registergoederen na de beëindiging van de affectieve relatie tussen partijen. Tijdens de relatie zijn, met het oog op verhuur, met het vermogen van [verweerster] 15 registergoederen aangekocht en verbouwd. Deze registergoederen staan op beider naam. [verweerster] is twee procedures gestart, één waarin zij de verdeling van de registergoederen heeft gevorderd en een andere waarin ze terugbetaling van de door haar voor [eiser] betaalde kosten heeft gevorderd. [eiser] heeft een reconventionele vordering ingesteld, waarin hij terugbetaling heeft gevorderd voor de door hem aan de 15 registergoederen verrichte verbouwingswerkzaamheden. De rechtbank heeft de zaken gevoegd behandeld. Het hof heeft vier arresten gewezen, waarin het alle registergoederen aan [verweerster] heeft toegedeeld, de vordering van [verweerster] heeft toegewezen en die van [eiser] heeft afgewezen. Het principaal cassatiemiddel komt op tegen de arresten van het hof met een reeks van rechts- en motiveringsklachten. Ik meen dat enkele subonderdelen slagen, waaronder die gericht tegen de toewijzing van de vordering van [verweerster] en de vaststelling van de overbedelingsvordering. Omdat het incidentele cassatieberoep is ingesteld onder de voorwaarde dat het principale cassatieberoep faalt, ben ik aan behandeling daarvan niet toegekomen.

2Feiten

In cassatie kan van de volgende feiten worden uitgegaan:

2.1 Partijen hebben gedurende vijf jaar - in de periode 2013 tot en met 2018 - een affectieve relatie gehad. De vermogensrechtelijke gevolgen van hun affectieve relatie hebben partijen niet vastgelegd in een schriftelijk samenlevingscontract. Er is sprake van een informele samenleving waarop de algemene regels van vermogensrecht van toepassing zijn (HR 10 mei 2019, ECLI:NL:HR:2019:707). Tijdens de affectieve relatie hebben [eiser] en [verweerster] 15 registergoederen verkregen met het oog op de verhuur ervan. Deze registergoederen behoren aan beide partijen toe voor 50%, ieder voor de onverdeelde helft. Er zijn dus 15 eenvoudige gemeenschappen. De aankoopprijzen en de kosten van de verbouwing van de registergoederen zijn ten tijde van de respectieve verkrijgingen geheel gefinancierd door [verweerster] . De kern van het geschil is relatief overzichtelijk: tussen partijen is, in hoofdzaak, in geschil de verdeling van de registergoederen en de financiële afwikkeling daarvan.

3Procesverloop

In eerste aanleg

3.1

[verweerster] heeft twee procedures aanhangig gemaakt. Deze procedures zijn bij de rechtbank Rotterdam (hierna: de rechtbank) bekend onder zaaknummers C/10/574436 / HA ZA 19-466 (hierna: 19-466) en C/10/574460 / HA ZA 19-470 (hierna: 19-470).

In de zaak 19-466

3.2

[verweerster] heeft bij inleidende dagvaarding van 8 mei 2019 [eiser] gedagvaard en – kort gezegd - verdeling gevorderd van de tussen haar en [eiser] bestaande gemeenschap in die zin dat 15 registergoederen aan haar worden toebedeeld.

3.3

De conclusie van antwoord van [eiser] strekt tot afwijzing van de vorderingen.

In de zaak 19-470

3.4

[verweerster] heeft bij inleidende dagvaarding van 8 mei 2019 [eiser] gedagvaard en gevorderd dat hij wordt veroordeeld tot betaling aan haar van diverse geldbedragen, met name uit hoofde van niet terugbetaalde leningen.

3.5

[eiser] heeft geconcludeerd tot afwijzing van de vorderingen van [verweerster] . In reconventie heeft hij gevorderd dat [verweerster] wordt veroordeeld tot betaling aan hem van diverse geldbedragen uit hoofde van door hem aan enkele registergoederen verrichte verbouwingen, niet ontvangen huurpenningen en onterechte bevoordeling van [verweerster] .

3.6 De rechtbank heeft beslist om de zaken 19-466 en 19-470 gevoegd te behandelen.

3.7

[verweerster] heeft gelijktijdig in de zaak 19-470 een conclusie van antwoord in reconventie ingediend en haar eis vermeerderd, en zij heeft in de zaak 19-466 gevorderd een voorlopige voorziening te treffen.

3.8 Op 14 november 2019 vond een mondelinge behandeling plaats. Daarvan is proces-verbaal opgemaakt.

3.9 De rechtbank heeft op 10 juni 2020 vonnis gewezen, waarin zij partijen in de gelegenheid heeft gesteld om zich bij akte nader uit te laten over verschillende punten. Verder heeft zij iedere beslissing aangehouden.

3.10 De rechtbank heeft op 18 november 2020 vonnis gewezen, waarin onder andere de verdeling aldus is vastgesteld dat vier registergoederen aan derden moeten worden verkocht en dat 11 registergoederen aan [verweerster] worden toegedeeld. Teneinde de waarde van de 11 aan [verweerster] toegedeelde registergoederen te bepalen, heeft de rechtbank een deskundigenonderzoek bevolen. Verder heeft de rechtbank nog enkele beslissingen genomen met betrekking tot de overige over en weer ingestelde vorderingen en een deel van de beslissingen aangehouden.

3.11 De deskundige heeft een deskundigenbericht gedeponeerd.

3.12

De rechtbank heeft op 21 juli 2021 vonnis gewezen, waarin zij de verdere behandeling van de procedure heeft aangehouden in afwachting van de uitkomst van het reeds door [eiser] ingestelde hoger beroep en waarin zij iedere nadere beslissing heeft aangehouden. Op 13 oktober 2021 heeft de rechtbank [eiser] verlof verleend om tussentijds in hoger beroep te komen van dit vonnis.

In hoger beroep

In de zaak 200 .290.506/01

3.13 Bij appeldagvaarding van 3 februari 2021 is [eiser] in hoger beroep gekomen van de vonnissen van 10 juni 2020 en 18 november 2020.

3.14 Bij memorie van grieven van 18 mei 2021 heeft [eiser] 14 grieven geformuleerd en gevorderd dat het hof de vonnissen waarvan beroep vernietigt.

3.15

[verweerster] heeft een memorie van antwoord in principaal appel, tevens memorie van eis in incidenteel appel ingediend die strekt tot het in overwegende mate bekrachtigen van de vonnissen waarvan beroep, met verbetering overeenkomstig de door haar aangebrachte grieven.

3.16

De memorie van antwoord in incidenteel appel van [eiser] strekt tot afwijzing van het incidenteel appel.

In de zaak 200 .299.323/01

3.17 Bij appeldagvaarding van 26 augustus 2021 is [eiser] in hoger beroep gekomen van het vonnis van 21 juli 2021.

3.18 Bij memorie van grieven van 7 september 2021 heeft [eiser] verzocht om het appel gevoegd te behandelen met het appel in de zaak 200 .290.506/01, zes grieven geformuleerd en gevorderd dat het hof het vonnis waarvan beroep vernietigt.

3.19

[verweerster] heeft een memorie van antwoord in principaal appel, tevens memorie van eis in (voorwaardelijk) incidenteel appel ingediend die strekt tot het in overwegende mate bekrachtigen van het vonnis waarvan beroep, met verbetering dienovereenkomstig de door haar aangebrachte grieven.

3.20 De memorie van antwoord van [eiser] strekt tot afwijzing van het (voorwaardelijk) incidenteel appel.

3.21 Het hof Den Haag (hierna: het hof) heeft beslist de appelprocedures gevoegd te behandelen.

3.22 Bij arrest van 23 mei 2023 (hierna: het eerste tussenarrest) heeft het hof in r.o. 19-22 de over en weer ingestelde vorderingen van partijen weergegeven. Het hof heeft ten aanzien van vrijwel alle geschilpunten eindbeslissingen genomen. Zo heeft het, voor zover in cassatie relevant, alle 15 registergoederen aan [verweerster] toegedeeld (r.o. 38), het tijdstip van de waardering (r.o. 40) en de waarderingsmaatstaf (r.o. 41-43) vastgesteld en overwogen dat het in het belang van partijen is om de waardering van alle registergoederen vast te stellen (r.o. 44), de vordering van [verweerster] met betrekking tot de verbouwingskosten toegewezen (r.o. 53) en de vordering van [eiser] met betrekking tot de verbouwingswerkzaamheden afgewezen (r.o. 59). Alvorens verder te beslissen, heeft het hof partijen in de gelegenheid gesteld om zich uit te laten over een te benoemen deskundige met betrekking tot de waardering van alle registergoederen die partijen in mede-eigendom toebehoren (dictum).

3.23 Bij arrest van 22 augustus 2023 (hierna: het tweede tussenarrest) heeft het hof een deskundigenonderzoek door D.F. van Kleef bevolen en bepaald dat [verweerster] het voorschot van € 12.500 moet voldoen.

3.24 Bij arrest van 26 maart 2024 heeft het hof bepaald dat [verweerster] het aanvullende voorschot van € 813,73 moet voldoen.

3.25 Op 28 mei 2024 heeft de deskundige zijn deskundigenbericht gedeponeerd.

3.26

Bij akte van 23 juli 2024 heeft [verweerster] haar eis vermeerderd. Het hof heeft uit deze eisvermeerdering begrepen:

1. dat bij de financiële afwikkeling van de verdeling van de registergoederen en overige vorderingen van [verweerster] op [eiser] wordt betrokken het memorandum van Londen & Van Holland van 21 juni 2024 gericht aan OG Beheer Rotterdam;

2. dat [eiser] moet meewerken aan de notariële akte ter verdeling van de registergoederen zoals opgesteld door [notaris] en dat als hij niet meewerkt aan het verlijden van de akte van verdeling van de registergoederen, [eiser] wordt vertegenwoordigd door een door het hof te benoemen onzijdig persoon met de bevoegdheid om ter zake de bij deze akte te verrichten rechtshandelingen op te treden als vertegenwoordiger van [eiser] . Het hof begrijpt dat [verweerster] een beroep doet op artikel 3:300 Burgerlijk Wetboek;

3. dat [eiser] aan [verweerster] afgeeft een tweetal horloges zoals vermeld in de Story van 24 april 2024.

3.27 Op 2 april 2025 vond een mondelinge behandeling plaats. Daarvan is proces-verbaal opgemaakt.

3.28

Bij arrest van 15 juli 2025 (hierna: het eindarrest) heeft het hof de eisvermeerdering van [verweerster] (zie hiervoor 3.26) met betrekking tot punt 1. en 2. toegestaan en met betrekking tot punt 3. niet. Het hof heeft het vonnis van 18 november 2020 vernietigd en, in zoverre opnieuw rechtdoende, aan [verweerster] de 15 registergoederen toegedeeld tegen een waarde van € 3.783.000, bepaald dat beide partijen gelijk gerechtigd zijn tot de overwaarde van € 2.097.411, bepaald dat [verweerster] in het kader van de verdeling van de registergoederen aan [eiser] verschuldigd is een bedrag van € 1.048.705, bepaald dat [eiser] aan [verweerster] verschuldigd is:

a) € 876.815;

b) de wettelijke rente over dit bedrag vanaf 22 mei 2019 tot aan het notariële transport van de registergoederen;

c) € 13.777,-, zijnde de helft van de door [verweerster] voorgeschoten kosten van de door de rechtbank en het hof benoemde deskundige;

d) de gebruiksvergoeding van [het pand] van € 356,50 per maand vanaf 1 januari 2019 tot aan het notariële transport;

en [eiser] veroordeeld om medewerking te verlenen aan de akte “verdeling registergoederen overeenkomstig rechterlijke beslissingen” zoals opgesteld door [notaris] . Verder heeft het hof de proceskosten in hoger beroep gecompenseerd in die zin dat iedere partij zijn eigen kosten draagt, het arrest uitvoerbaar bij voorraad verklaard en alle overige vorderingen afgewezen.

In cassatie

3.29

[eiser] heeft op 15 oktober 2025 tijdig cassatieberoep ingesteld.

3.30

[verweerster] heeft verweer gevoerd en voorwaardelijk incidenteel cassatieberoep ingesteld.

3.31

[eiser] heeft in het incidenteel cassatieberoep verweer gevoerd.

3.32 Partijen hebben hun standpunten schriftelijk doen toelichten. [eiser] heeft gerepliceerd en [verweerster] gedupliceerd.

4Bespreking van het principaal cassatiemiddel

4.1 De procesinleiding bevat de hoofdkopjes A t/m C, die respectievelijk getiteld zijn “Feiten en achtergrond”, “Stellingen van partijen waar in de klachten naar verwezen wordt” en “Klachten”. Onder A en B tref ik geen klachten aan. Kopje C bevat “Onderdeel I – Vaststelling en kwalificatie samenwerking” (randnummers I-I.9), “Onderdeel II – Toedeling en waarderingsdatum” (randnummers II-II.6), “Onderdeel III – Verbouwingskosten en bewijslast (rovv. 1, 35-16 [ik begrijp: 36], 47-53 ETA 9-13 EA)” (randnummers III-III.3), “Onderdeel IV – Arbeid en ongerechtvaardigde verrijking” (randnummers IV-IV.2), “Onderdeel V klachten tegen de waarderingsmaatstaf en de afwikkeling” (randnummers V.0-V7) en een voortbouwklacht.

4.2 Voorafgaand aan de bespreking van de verscheidene onderdelen maak ik enkele inleidende opmerkingen. De vrij uitvoerige onderdelen zijn vaak gebaseerd op dezelfde vertrekpunten, waardoor het mij wenselijk voorkomt daarover eerst iets te zeggen. Het gaat daarbij om de vertrekpunten dat er sprake is van een zakelijke samenwerking/overeenkomst (met een bepaalde kwalificatie) en dat [eiser] ten behoeve van de tijdens de affectieve relatie aangekochte 15 registergoederen substantiële werkzaamheden heeft verricht.

4.3 In de procesinleiding wordt onder kopje “B Stellingen van partijen waar in de klachten naar verwezen wordt” een groot aantal stellingen aangehaald. Onder randnummer 1 worden stellingen van [verweerster] uit haar inleidende dagvaarding in de zaak 19-470 aangehaald, onder randnummer 2 stellingen van [eiser] uit zijn conclusie van antwoord in de zaak 19-470 en zijn akte uitlaten van 27 januari 2021, onder randnummer 3 stellingen van [eiser] uit zijn memorie van grieven van 18 mei 2021, onder randnummer 4 stellingen van [eiser] uit zijn memorie van antwoord in incidenteel appel van 16 november 2021 en onder randnummer 5 stellingen uit zijn akte na deskundigenbericht van 25 juni 2024.

4.4 In subonderdeel I.1 wordt betoogd dat uit alle genoemde stellingen een (zakelijke) ‘samenwerking’ blijkt. Later in subonderdeel I.1 wordt het standpunt ingenomen dat het zou gaan om een samenwerkingsovereenkomst en in de overige subonderdelen van onderdeel 1 verder ook nog dat sprake zou zijn van een vennootschap onder firma of een maatschap.

4.5 Als ik de aangehaalde stellingen onder B, randnummers 1 tot en met 4, opsla, zie ik evenwel nergens de stelling dat de ‘samenwerking’ tevens zou hebben te gelden als een zakelijke samenwerking, een overeenkomst, een samenwerkingsovereenkomst dan wel een vennootschap onder firma of maatschap. De stellingen onder B, randnummer 5, dateren van ná wijzing van het eerste tussenarrest. Daarin tref ik in randnummer 4 van de akte na deskundigenbericht van 25 juni 2024 een stelling aan over het bestaan van een (informele) samenwerkingsovereenkomst en een vennootschap onder firma. Het woord ‘maatschap’ valt nergens.

4.6 Het vorenstaande betekent dat alle klachten – in ieder geval voor zover deze zijn gericht tegen het eerste tussenarrest – die zijn gebaseerd of voortbouwen op het standpunt dat het hof ten onrechte niet een overeenkomst heeft aangenomen, feitelijke grondslag missen. Uit de behandeling van de klachten zal verder blijken dat de in de akte na deskundigenbericht ingenomen stelling hierin geen verandering brengt. Kort gezegd was die stelling onvoldoende duidelijk (en bovendien laat ingenomen) en heeft het hof in het licht daarvan voldoende daarop gerespondeerd in het eindarrest. Het hof is er dus terecht van uitgegaan dat er geen overeenkomst bestond. Daarmee valt ook gelijk het doek voor de klachten die ervan uitgaan dat het hof ten onrechte niet de ‘tweetrapsraket’, waarmee bedoeld wordt de maatstaf uit arresten van de Hoge Raad uit 2019 en 2020, zou hebben toegepast. Aan de kwalificatie als een (bepaalde) benoemde overeenkomst komt men immers niet toe indien er geen overeenkomst is gesloten.

4.7 Een ander vaak terugkomend punt is dat [eiser] substantiële werkzaamheden zou hebben verricht. Het ‘substantiële’ van die werkzaamheden zit, zo begrijp ik uit hetgeen staat onder punt 5 op p. 14 van de procesinleiding, in de door hem verrichte verbouwingswerkzaamheden. De door [eiser] gestelde verrichte verbouwingswerkzaamheden bespreekt het hof – vanwege de opbouw van de grieven en de volgordelijke behandeling daarvan – pas later in het eerste tussenarrest (r.o. 59). Die rechtsoverweging is onderdeel van de behandeling van grief 12, welke grief zich richtte tegen de afwijzing van de deelvordering van [eiser] van € 246.066. Die vordering bestond uit kosten voor werkzaamheden die [eiser] zou hebben verricht aan de 15 registergoederen en aan privépanden van [verweerster] . Het hof heeft de grief om twee redenen verworpen: ten eerste omdat [eiser] niet aan zijn stelplicht heeft voldaan en ten tweede omdat de door [eiser] in dat verbandingenomen stellingen ongeloofwaardig worden geacht. Volgens het hof heeft [eiser] dus geen verbouwingswerkzaamheden verricht. Dat wat [eiser] wel heeft gedaan, is volgens het hof niet noemenswaardig, zo begrijp ik het eerste tussenarrest. Bovendien (en misschien ook wel (mede) daarom) mocht [verweerster] erop vertrouwen dat de door [eiser] wél verrichte werkzaamheden gedaan zijn uit hoofde van de affectieve relatie. Dat het hof er zo tegenaan kijkt, kunnen we afleiden uit r.o. 40 van het eerste tussenarrest waar het hof met betrekking tot de werkzaamheden van [eiser] heeft overwogen dat het gaat om “het vinden van de registergoederen en het mogelijk verrichten van enige werkzaamheden”. Het zojuist geciteerde wijst geenszins in de richting dat het hof van oordeel is dat sprake was van substantiële door [eiser] verrichte werkzaamheden.

4.8 Nu [eiser] kennelijk zelf meent dat het substantiële van zijn werkzaamheden bestond uit het verrichten van de verbouwingswerkzaamheden, zal hij met succes moeten opkomen tegen r.o. 59 van het eerste tussenarrest, bij gebreke waarvan zijn vertrekpunt dat hij substantiële werkzaamheden heeft verricht geen standhoudt. De procesinleiding komt pas met onderdeel IV op tegen r.o. 59 van het eerste tussenarrest, terwijl in de voorgaande onderdelen al vaak een beroep wordt gedaan op de omvang van de door [eiser] verrichte werkzaamheden. Mijns inziens falen de klachten uit dat onderdeel, waaruit dus ook volgt dat de andere onderdelen, voor zover zij gebaseerd zijn of voortbouwen op het vertrekpunt dat [eiser] substantiële werkzaamheden heeft verricht, eveneens falen bij gebrek aan feitelijke grondslag.

4.9

Met dit in het achterhoofd kom ik nu tot een uitvoeriger behandeling van de klachten. De opbouw van die behandeling is veelal in grote lijnen hetzelfde. Eerst geef ik de klacht weer, waarbij ik grote delen van de procesinleiding citeer. Daarna geef ik in een tussenzin weer of het subonderdeel slaagt of faalt om vervolgens tot een behandeling te komen.

Onderdeel I

4.10 Onder randnummer I staat dat onderdeel I zich richt tegen r.o. 1, 3, 34-38, 40, 52 en 53 van het eerste tussenarrest, het (naar ik begrijp: gehele) tweede tussenarrest, en r.o. 6-29 en het dictum van het eindarrest. Verder staat er dat het in het bijzonder bepaalde oordelen uit de zojuist genoemde rechtsoverwegingen betreft, waarbij deels wordt geciteerd uit rechtsoverwegingen van het hof en deels wordt samengevat dan wel geparafraseerd. Ik lees daarin geen klachten.

4.11

Subonderdeel I.1 bevat meerdere klachten. Er wordt een aanzienlijk aantal rechtsoverwegingen aangevallen. Daarbij wordt opgemerkt dat miskenning van het hof ‘in het bijzonder’ kan worden gevonden in de overwegingen die zijn weergegeven onder (a) tot en met (f). Die zeven letters verwijzen naar in totaal negen rechtsoverwegingen (1, 3, 34, 36-38, 40 van het eerste tussenarrest en 9 en 13 van het eindarrest). Vervolgens stelt het subonderdeel dat het hof in die in het bijzonder aangevallen rechtsoverwegingen een aantal overwegingen maakt. Het subonderdeel maakt niet duidelijk waar in die negen in het bijzonder aangevallen rechtsoverwegingen het hof die overwegingen precies maakt en of dit expliciet of impliciet gebeurt. Enkel ten aanzien van het derde gedachtestreepje merkt het subonderdeel op dat deze overweging gevonden kan worden onder (a) en (d), die op hun beurt naar vier rechtsoverwegingen verwijzen (1, 3, 34 en 37 van het eerste tussenarrest).

4.12

Ik ontwaar de volgende klachten:

a. in de aangevallen overwegingen, in het bijzonder die zoals weergegeven onder (a) tot en met (f) alwaar wordt overwogen dat:

• de afwikkeling van de 15 onroerende zaken moet worden beoordeeld in het kader van de afwikkeling van de (ongeregelde) informele samenleving,

• hetgeen [eiser] heeft ingebracht moet worden beschouwd in het kader van die affectieve relatie,

• de sub (a) en (d) door het hof genoemde ‘rechtssfeer’ (affectieve relatie) van invloed zou kunnen zijn op de financiële afwikkeling,

heeft het hof miskend dat het enkele feit dat partijen een affectieve relatie hebben gehad en/of ongehuwd hebben samengewoond onverlet laat dat partijen mondeling kunnen afspreken dat zij (daarnaast) een (zakelijke) samenwerking aangaan met daarin een bepaalde rolverdeling, zodat de ‘rechtssfeer’ dan niet betreft de afwikkeling van een ongehuwde samenwoning, maar afwikkeling van die (zakelijke) samenwerking.

b. Het hof miskent dat in een verhouding met een zakelijk oogmerk een familiesfeer c.q. een affectieve relatiesfeer er niet toe doet.

c. Als het hof ‘dit alles’ niet heeft miskend, heeft het zijn oordeel onvoldoende gemotiveerd.

4.13 Ik begin met de klacht onder a.

4.14 Deze klacht slaagt niet.

4.15 Mij is onduidelijk waarom uit de door het subonderdeel in de gedachtestreepjes opgeschreven overwegingen een miskenning zou blijken als door het onderdeel betoogd. In r.o. 1 van het eerste tussenarrest heeft het hof immers – in cassatie onbestreden - vastgesteld dat partijen gedurende vijf jaar – in de periode 2013 tot en met 2018 – een affectieve relatie hebben gehad, dat er sprake is van informele samenleving en dat alle 15 registergoederen tijdens de affectieve relatie verworven zijn. Dat het hof de verdeling en financiële afwikkeling tegen die achtergrond heeft verricht, lijkt mij, in ieder geval als uitgangspunt, terecht en begrijpelijk. Daaruit kan niet afgeleid worden dat het hof het onmogelijk zou achten dat partijen die een affectieve relatie hebben, mondeling kunnen afspreken dat zij daarnaast een zakelijke samenwerking aangaan met daarin een bepaalde rolverdeling die in een andere rechtssfeer plaatsvindt. De vraag of het hof daarmee rekening had behoren te houden, is afhankelijk van wat partijen in dat verband hebben aangevoerd.

4.16 Wat zou het oordeel van het hof onjuist of onbegrijpelijk maken? In de laatste hele alinea op p. 9 van de procesinleiding wordt betoogd dat het “hier niet gaat om de verdeling van een ‘echtelijke’ woning, kleding en huisraad (wie krijgt de frituurpan), maar om de afwikkeling van een samenwerking waarin voor beide partijen met elk een eigen inbreng en winst werd beoogd (die ook is gerealiseerd)”. Volgens het subonderdeel blijkt die samenwerking “alleen al uit de stellingen van [verweerster] , zoals hierboven weergegeven onder B 1 sub (1) t/m (9), maar ook uit de stellingen zoals weergegeven in B 2 t/m 5”. Volgens het onderdeel volgt daaruit dat “de bijdragen die [eiser] aan die samenwerking heeft gegeven substantieel waren en het niet begrijpelijk is dat die onder de affectieve relatie als ‘gratis’ kunnen worden geschaard. Dit klemt temeer nu de bijdrage van [verweerster] aan de inleg en verbouwing (bouwmaterialen) wèl moet worden afgerekend”.

4.17 In de aangehaalde randnummers voorafgaand aan het wijzen van het eerste tussenarrest tref ik inderdaad stellingen aan die erop zien dat sprake zou zijn van een samenwerking met een bepaalde taakverdeling, maar niet dat het zou gaan om een zakelijke samenwerking (laat staan dat duidelijk is welke gevolgen aan dat zakelijke karakter zouden moeten worden verbonden). Bij partijen die een affectieve relatie hebben, acht ik het niet onbegrijpelijk dat het hof stellingen over een ‘samenwerking’ niet heeft begrepen als stellingen over dat een ‘zakelijke’ samenwerking zou bestaan, laat staan dat die ‘zakelijke’ samenwerking dan ook begrepen zou moeten worden als een overeenkomst tussen partijen. Bovendien lees ik in de feitelijke stukken voorafgaand aan het eerste tussenarrest ook nergens de stelling dat partijen een en ander mondelingzouden zijn overeengekomen. De klachten missen dan ook feitelijke grondslag voor zover deze het eerste tussenarrest aanvallen.

4.18

Met betrekking tot de na het eerste tussenarrest aangevoerde stellingen wordt onder andere randnummer 4 van zijn akte na deskundigenbericht van 25 juni 2024 aangehaald. Daarin heeft [eiser] onder meer gesteld:

“Voorts, door uitsluitend en als enige de financiering als uitgangspunt te nemen, ziet het hof aan de feitelijke gang van zaken voorbij.

Anders dan het hof overweegt is er geen sprake van een eenvoudige en simpele verdeling van een gemeenschap. Er is sprake van een verdeling van de gemeenschap en van een separate financiering.

Daarnaast is er feitelijk sprake (geweest) van een samenwerkingsovereenkomst tussen partijen met als bijzonderheid dat partijen ook nog een affectieve relatie hebben gehad. Aan de hand van die informele samenwerkingsovereenkomst dient de afwikkeling plaats te vinden. Er is niet zozeer sprake van een ontbinding en verdeling van een gemeenschap (bovendien zijn er door [verweerster] 2 separate procedures ingesteld) alswel van een ontvlechting van een vennootschap onder firma. Ook op die informele samenwerking zijn de algemene regels van het vermogensrecht van toepassing. Het vorenstaande geldt zowel ten aanzien van (het besluit tot) de uitsluitende toedeling van de registergoederen aan [verweerster] als het waarde-vaststellingstijdstip van 1 januari 2019. Beiden worden doorbroken en gemotiveerd met het onjuiste redelijkheids- en billijkheidsargument van de nagenoeg uitsluitende financiering door [verweerster] .”

4.19 Volgens [eiser] is er dus sprake van de verdeling van een gemeenschap en van een separate financiering en dáárnaast is er feitelijk sprake (geweest) van een samenwerkingsovereenkomst tussen partijen met als bijzonderheid dat partijen ook nog een affectieve relatie hebben gehad. Volgens [eiser] dient de afwikkeling aan de hand van die informele samenwerkingsovereenkomst plaats te vinden. Vervolgens heeft [eiser] het over ‘een ontvlechting van een vennootschap onder firma’, die dan dus kennelijk hetzelfde is als de ‘informele samenwerkingsovereenkomst’.

4.20 Tijdens de mondelinge behandeling van 2 april 2025 heeft [eiser] gesteld waar de ‘samenwerkingsafspraak in het kader van de portefeuilleopbouw’ op zag (zie r.o. 7, onder 1, van het eindarrest). [verweerster] zou het vermogen ter beschikking stellen voor de aankoop van de registergoederen en voor de aankoop van de materialen voor de verbouwingen. [eiser] zou zorgdragen voor het aantrekken van de investeringen, de aankopen en zou de ontwerpen vervaardigen ten behoeve van de verbouwingen, de verbouwingen uitvoeren, overleggen met de gemeente en de VvE’s en zorgdragen voor de verhuur en het beheer van de woningen, inclusief contacten met en de vergaderingen van de 15 VvE’s. Kennelijk was de financiering nu dus niet meer separaat maar onderdeel van de ‘samenwerkingsafspraak’.

4.21 Mijns inziens zijn bovenstaande stellingen dermate onduidelijk dat van het hof niet verwacht kon worden dat het hier zinvol op respondeerde.

4.22

In het eindarrest heeft het hof in r.o. 8 (slot) eerst overwogen dat het het handelen en niet handelen van [verweerster] in het perspectief stelt van de affectieve relatie. Vervolgens heeft het hof in r.o. 9 het volgende overwogen:

“Op basis van de door partijen gestelde feiten kan er niet worden vastgesteld dat [verweerster] aan [eiser] een geldlening heeft verstrekt, waarna [eiser] de door hem ter leen ontvangen gelden heeft geïnvesteerd in zijn aandeel van de registergoederen. De vordering van [verweerster] op [eiser] is ontstaan doordat [verweerster] de aankoop en verbouwing van de registergoederen voor het geheel financierde, terwijl zij samen met [eiser] , ieder voor de onverdeelde helft in de registergoederen was gerechtigd. Gezien de gemotiveerde betwisting door [verweerster] is het hof eveneens van oordeel dat er geen (samenwerkings)overeenkomst tussen [verweerster] en [eiser] tot stand is gekomen zoals door [eiser] gesteld. Gezien de affectieve relatie die er tussen partijen bestond, kon [eiser] over de gelden van [verweerster] beschikken en heeft hij met gelden van [verweerster] investeringen gedaan in de onroerend goed portefeuille die op beider naam van partijen is gesteld. Uit de rechtsbetrekking tussen partijen volgt niet dat [eiser] erop mocht vertrouwen dat hij de gelden die hij van [verweerster] gebruikte voor de investeringen niet aan haar behoefde terug te betalen.”

4.23 Hieruit volgt dus dat het hof de stelling van [eiser] dat een (samenwerkings)overeenkomst zou zijn ontstaan heeft besproken (en de mogelijkheid daarvan heeft onderkend), maar verworpen. Een miskenning zoals het onderdeel betoogt, blijkt ook daaruit niet.

4.24 Dan nu klacht b.

4.25 Deze klacht slaagt niet.

4.26 Deze is immers gebaseerd op de onjuiste gedachte dat als partijen die in een affectieve verhouding tot elkaar staan een zakelijk oogmerk hebben (waarmee ik aanneem dat bedoeld wordt: het oogmerk tot het gezamenlijk behalen van inkomsten), dat op zichzelf al meebrengt dat de affectieve relatiesfeer ‘er niet meer toe doet’. Ik zie niet in waarom dat zo zou zijn. Ook als een zakelijk oogmerk wordt nagestreefd, kan de rechtsverhouding wel degelijk worden gekleurd door de affectieve relatie.

4.27 Verder naar klacht c.

4.28 Ook deze algemene klacht faalt.

4.29 Niet wordt toegelicht waarom de motivering van het hof tekort zou schieten. Dat deze tekortschiet, is mij niet gebleken.

4.30

Subonderdeel I.2 klaagt dat het hof in de in dit onderdeel aangevallen overwegingen, in het bijzonder in die onder (a) t/m (f), miskent dat het samenstel van feitelijke gedragingen waar het hof van spreekt in overweging sub (d) (dat het hof ten onrechte koppelt aan het ongehuwd samenwonen), niet (uitsluitend) moet worden vastgesteld aan de hand van het algemene vermogensrecht, maar (eerst en vooral) aan de hand van het Haviltexcriterium, alsmede aan de artikelen 3:33 en 3:35 BW. Voordat er getoetst wordt aan het algemene vermogensrecht moet eerst worden vastgesteld wat aan dat algemene vermogensrecht moet worden getoetst. Eerst moet dus worden vastgesteld wat partijen nu exact zijn overeengekomen.

4.31 Het subonderdeel slaagt niet.

4.32 De hier ontwikkelde gedachtegang is voor mij onnavolgbaar. Voor zover het subonderdeel suggereert dat de Haviltexmaatstaf zich buiten het ‘algemene vermogensrecht’ bevindt, is die gedachte onjuist. De Haviltexmaatstaf wordt toegepast bij de beantwoording van de vraag of een overeenkomst tot stand is gekomen en met welke inhoud en is een uitvloeisel van (de wilsvertrouwensleer, zoals vervat in) art. 3:33 en 3:35 BW en behoort tot ‘het algemene vermogensrecht’. Als het hof dus in r.o. 37 van het eerste tussenarrest zegt dat het ‘op basis van het algemene vermogensrecht’ dient vast te stellen wat de rechtsverhouding tussen partijen inhoudt, dan sluit het hof daarmee de Haviltexmaatstaf niet uit. Dezelfde kwalificatie – onnavolgbaar – zou ik willen toekennen aan de stelling dat, om te kunnen toetsen aan het ‘algemene vermogensrecht’, altijd eerst moet worden vastgesteld wat aan dat algemene vermogensrecht moet worden getoetst en dat daarom eerst moet worden vastgesteld wat partijen nu exact zijn overeengekomen. Hierop strandt de klacht.

4.33

Subonderdeel I.3 klaagt dat het hof in de in dit onderdeel aangevallen rechtsoverwegingen, in het bijzonder in die overwegingen zoals weergegeven in de aanhef onder (a) t/m (f), in het bijzonder sub (a), (d), (e) en (f) dat de in het vorige subonderdeel genoemde kwalificatie een tweetrapsraket is, waarbij eerst aan de hand van ‘Haviltex’ moet worden vastgesteld wat partijen ter zake hebben afgesproken, om dit vervolgens langs de lat van een bijzondere overeenkomst te leggen. Daarbij is een aanwijzing voor wat partijen voor ogen hebben gestaan hoe partijen feitelijk met elkaar aan de slag zijn gegaan. Het hof heeft dit hetzij nagelaten, hetzij heeft het zijn oordeel niet toereikend gemotiveerd.

4.34 Verder klaagt het onderdeel dat het hof dan ook miskent dat kwalificatie van dit ‘feitelijke samenstel van gedragingen’, waarvan het hof in r.o. 37 van het eerste tussenarrest spreekt, door [eiser] aangehaald als samenwerkingsovereenkomst, bepaalt hoe de afwikkeling moet plaatsvinden en wie op welke betaling uit dien hoofde recht heeft. Ook miskent het hof dat die kwalificatie bepaalt hoe de verdeling van de 15 registergoederen dient plaats te vinden en wat in dat kader door de redelijkheid en billijkheid wordt ingegeven. Dát is ook de in subonderdeel I.1 bedoelde ‘rechtssfeer’. Indien het hof dit niet heeft miskend is zijn oordeel onbegrijpelijk, althans niet toereikend gemotiveerd.

4.35 Het subonderdeel slaagt niet.

4.36 De hiervoor in 4.33 weergegeven klacht miskent dat [eiser] voorafgaand aan het eerste tussenarrest niet en daarna onvoldoende duidelijk heeft gesteld dat tussen partijen een overeenkomst tot stand is gekomen, bij gebreke waarvan het hof dus ook niet aan de hand van de Haviltexmaatstaf hoefde te onderzoeken of die bestond.

4.37 Met betrekking tot de hiervoor in 4.34 weergegeven klacht: ook hier wordt miskend dat een rechter niet zelfstandig een samenstel van gedragingen mag kwalificeren als overeenkomst als partijen daar geen beroep op hebben gedaan. Ten tijde van het wijzen van het eerste tussenarrest had [eiser] het samenstel van gedragingen in ieder geval nog niet ‘aangehaald als samenwerkingsovereenkomst’. Van de daarop voortbouwende miskenning, dat ‘de kwalificatie bepaalt hoe de verdeling van de 15 registergoederen plaats dient te vinden’, is logischerwijs dus ook geen sprake. De ‘aanhaling’ van [eiser] ná het eerste tussenarrest was dusdanig (zie hiervoor 4.19-4.21), dat het hof die stelling kon afdoen op de wijze zoals het heeft gedaan in het eindarrest.

4.38

Subonderdeel I.4 klaagt dat het hof weliswaar heeft geoordeeld dat een overeenkomst mondeling of stilzwijgend tot stand kan komen, maar in zijn overwegingen sub (a) t/m (f) geen blijk geeft van de toepassing van die regel op de onderhavige zaak. Zonder nadere toelichting valt niet in te zien, indien we uitgaan van de eigen stellingen van [verweerster] in de hierboven in subonderdeel B onder 1 aangehaalde stellingen, dat een dergelijke samenwerkingsovereenkomst niet tot stand is gekomen, zoals het hof in r.o. 9 van het eindarrest oordeelt.

4.39 Volgens het subonderdeel wordt ‘dat oordeel’ nog onjuister en onbegrijpelijker indien de vaststaande feiten van de feitelijke samenwerking, zoals door [eiser] zijn gesteld in de procesinleiding in onderdeel B, randnummers 2 tot en met 5, daarbij worden betrokken, nu die op zichzelf genomen niet door [verweerster] zijn ontkend. Sterker nog, zoals hierboven al aangevoerd, heeft [verweerster] gezegd dat zij er geen verstand van had, waarin besloten ligt dat de rol van [eiser] essentieel was voor het uiteindelijk bereikte resultaat. Uit het feitelijke verloop volgt dat de gehele gang van zaken ook de kennelijke instemming had van [verweerster] . Het feitelijke verloop kan dan ook niet anders worden geduid dan als een overeenkomst tussen partijen. Het hof noemt dus wel de juiste rechtsregel, maar past die vervolgens in zijn overwegingen sub (a) t/m (f) niet, of niet kenbaar, toe, zodat het oordeel onjuist dan wel onbegrijpelijk is.

4.40 Het subonderdeel treft geen doel.

4.41 De stellingen van [verweerster] noch die van [eiser] maakten dat het hof zich ten tijde van het wijzen van het eerste tussenarrest diende de buigen over de vraag of een overeenkomst mondeling of stilzwijgend tot stand is gekomen, waardoor de klacht feitelijke grondslag mist.

4.42 Mij is verder onduidelijk waarom de specifieke punten waar het subonderdeel zich op beroept, dat [verweerster] ‘er geen verstand van had’ en dat ‘de gehele gang van zaken ook de kennelijke instemming van [verweerster] had’, ’s hofs oordeel onjuist of onbegrijpelijk zouden maken. Met betrekking tot de stelling dat [verweerster] ‘er geen verstand van heeft’ verwijst het subonderdeel naar de mondelinge behandeling van 2 april 2025, die plaatsvond na het wijzen van het eerste tussenarrest en het hof dus niet heeft kunnen betrekken bij dat tussenarrest. De stelling dat de gehele gang van zaken de kennelijke instemming van [verweerster] had, wordt niet onderbouwd met een vindplaats, maar zelfs al zou dat zo zijn, dan maakt dat niet dat daarom sprake zou moeten zijn van een overeenkomst. Het is dan nog steeds de vraag waar [verweerster] mee heeft ingestemd, althans waar zij gerechtvaardigd op mocht vertrouwen mee in te stemmen. Als zij gerechtvaardigd erop mocht vertrouwen ermee in te stemmen dat [eiser] de werkzaamheden zou verrichten uit hoofde van de affectieve relatie dan betreft dat geen instemming om de werkzaamheden uit te voeren uit hoofde van een overeenkomst. Uit r.o. 40 van het eerste tussenarrest blijkt dat het hof van oordeel is dat [verweerster] erop mocht vertrouwen dat [eiser] bepaalde handelingen verrichte uit hoofde van hun affectieve relatie. Voor zover er sprake zou zijn van instemming, zal het hof ook die instemming tegen die achtergrond hebben gezien.

4.43 Het beroep op het arrest van de Hoge Raad van 2 september 2011 maakt een en ander niet anders. Nergens blijkt immers uit dat het hof het bestaan van een overeenkomst (van maatschap) niet heeft aangenomen omdat een schriftelijk contract ontbrak.

4.44

Subonderdeel I.5 klaagt dat het hof in de overwegingen zoals weergegeven in de aanhef onder (a) tot en met (f) miskent dat de samenwerking, zoals blijkt uit de in onderdeel B onder 1 aangehaalde (tussen partijen vaststaande) feiten en omstandigheden, alle kenmerken vertoont van een vennootschap onder firma althans in elk geval van een maatschap, welke laatste overeenkomst vormvrij is. Beide partijen hebben immers een inbreng ( [verweerster] kapitaal en [eiser] arbeid en expertise) en er was sprake van een gezamenlijk afgescheiden vermogen (de 15 panden).

4.45 Dit geldt temeer, aldus het subonderdeel, indien daarbij ook de in onderdeel B onder 1 tot en met 5 aangehaalde stellingen van [eiser] worden betrokken, waaruit volgt dat er sprake is van een perfecte en gelijkwaardige samenwerking, waarbij [eiser] zich behoorlijk van zijn inbreng heeft gekweten. Bovendien staat vast dat uit zijn deel van de (huur)opbrengst een aanzienlijk deel van zijn aandeel in de koopsom is terugbetaald. Aldus kan niet worden gezegd en is onbegrijpelijk, althans niet toereikend gemotiveerd, dat het hof oordeelt dat [verweerster] nagenoeg alles heeft gefinancierd.

4.46 Vervolgens bespreekt het subonderdeel art. 7A:1655 BW en het onderscheid tussen een openbare en stille maatschap.

4.47 Daarna betoogt het subonderdeel dat uit de in onderdeel B sub 1 tot en met 5 weergegeven stellingen, zoals ook in r.o. 7 van het eindarrest onvolledig is samengevat, volgt dat [verweerster] de aankoopsom fourneerde, [eiser] voor een voordelige aankoop van de panden zorgde, vervolgens die zo nodig stripte en verbouwde tot hoogwaardig te verhuren woonruimte en vervolgens ook het beheer daarvan deed. Bovendien fourneerde [verweerster] slechts (een deel van) de materiaalkosten. Naar de aard komen die materialen niet uit zichzelf op zijn plaats: [eiser] heeft dat als aannemer met bevriende collega’s verricht, hetgeen eveneens onderdeel uitmaakte van de inbreng van [eiser] .

4.48 Deze feiten kunnen tot geen andere conclusie leiden dan dat er sprake was van een overeenkomst van samenwerking waarbij ieder een eigen inbreng had, gericht op het gezamenlijk behalen van financieel voordeel (huuropbrengsten, belegging, waardevermeerdering), zo concludeert het subonderdeel.

4.49 Het subonderdeel treft geen doel.

4.50

In het slot van het subonderdeel wordt betoogd dat het hof had behoren aan te nemen dat er sprake is van een ‘overeenkomst van samenwerking’, hetgeen de klacht gelijk lijkt te stellen aan een vennootschap onder firma of een maatschap. Uit de door het subonderdeel aangehaalde stellingen volgt niet dat [eiser] zich ooit op het bestaan van een maatschap heeft beroepen. Verder heeft [eiser] zich eerst in zijn akte na deskundigenbericht in hoger beroep zijdelings op het bestaan van een vennootschap onder firma beroepen. Gegeven dit alles faalt het subonderdeel bij gebrek aan feitelijke grondslag voor zover het zich richt tegen het eerste tussenarrest. Als we vervolgens kijken naar wat [eiser] in zijn akte na deskundigenbericht in hoger beroep naar voren heeft gebracht in het kader van het bestaan van een vennootschap onder firma, dan treffen we weer de reeds in 4.18-4.19 behandelde passage aan, die ik gemakshalve hier herhaal:

“Anders dan het hof overweegt is er geen sprake van een eenvoudige en simpele verdeling van een gemeenschap. Er is sprake van een verdeling van de gemeenschap en van een separate financiering.

Daarnaast is er feitelijk sprake (geweest) van een samenwerkingsovereenkomst tussen partijen met als bijzonderheid dat partijen ook nog een affectieve relatie hebben gehad. Aan de hand van die informele samenwerkingsovereenkomst dient de afwikkeling plaats te vinden. Er is niet zozeer sprake van een ontbinding en verdeling van een gemeenschap (bovendien zijn er door [verweerster] 2 separate procedures ingesteld) alswel van een ontvlechting van een vennootschap onder firma. Ook op die informele samenwerking zijn de algemene regels van het vermogensrecht van toepassing.”

4.51

[eiser] heeft het hier in zeven regels over een “samenwerkingsovereenkomst tussen partijen met als bijzonderheid dat partijen ook nog een affectieve relatie hebben gehad”, een “informele samenwerkingsovereenkomst”, een ontvlechting van “een vennootschap onder firma” en een “informele samenwerking”. Dit alles zou kennelijk bestaan naast (“Daarnaast”) de gemeenschap en de separate financiering. Wat precies waar onderdeel van is, is mij onduidelijk.

4.52 Die duidelijkheid is wel nodig. Niet iedere samenwerkingsovereenkomst is immers een vennootschap onder firma, maar iedere vennootschap onder firma vereist wel een overeenkomst. Op zijn minst moet dus een overeenkomst kunnen worden vastgesteld. Als besproken behoefde het hof zich over die vraag bij het eerste tussenarrest niet te buigen. Met betrekking tot de door het subonderdeel genoemde omstandigheden geldt dat het hof met betrekking tot de door [eiser] gestelde verbouwingswerkzaamheden heeft geoordeeld dat hij niet aan zijn stelplicht heeft voldaan en dat het die stellingen ongeloofwaardig acht (zie r.o. 59 van het eerste tussenarrest) en dus dat die gestelde werkzaamheden niet konden worden vastgesteld (en dus ook onderdeel konden zijn van een overeenkomst). Met betrekking tot het restant aan gestelde werkzaamheden heeft het hof geoordeeld dat deze wortelen in de affectieve relatie (en dus daarom ook niet tot een overeenkomst hebben kunnen leiden: dat konden zij immers redelijkerwijs niet verwachten). Het subonderdeel wijst niet op stellingen waaruit andere werkzaamheden/feitelijke gedragingen blijken die ’s hofs eerdere oordeel dat geen sprake is van een overeenkomst anders zouden moeten maken. [eiser] heeft dus ook niets nieuws aangevoerd waarop het hof (gemotiveerd) behoorde in te gaan. Het hof kon daarom ook volstaan met zijn verwerping zoals gedaan in r.o. 9 van het eindarrest.

4.53

Subonderdeel I.6 klaagt dat het hof in de overwegingen zoals weergegeven in de aanhef onder (a) t/m (f) miskent dat, uitgaande van een vof, (stille) maatschap, althans onbenoemde samenwerking, er dus geen sprake is van een louter verdeling van 15 onroerende zaken dus geen ‘gewone 3:185 BW verdeling’, maar een afwikkeling van een maatschap, althans onbenoemde samenwerking.

4.54 De rest van het subonderdeel bouwt voort op deze gedachte.

4.55 Het subonderdeel faalt omdat het voortbouwt op de onjuiste gedachte dat het hof had behoren aan te nemen dat sprake is van een overeenkomst van maatschap.

4.56

Subonderdeel I.7 richt zich tegen r.o. 40 van het eerste tussenarrest en r.o. 9 en 13 van het eindarrest. Mijns inziens kan het subonderdeel kernachtig worden weergegeven op de wijze zoals gedaan in randnummer 4.57. Heeft de lezer toch behoefte aan de uitgebreide weergave, dan vindt men deze in randnummers 4.58-4.64.

4.57 In de kern klaagt het subonderdeel dat het onbegrijpelijk is dat het hof heeft geoordeeld dat de door [eiser] uitgevoerde werkzaamheden, gegeven de aard en omvang daarvan, wortelen in de affectieve relatie en daarom niet voor vergoeding in aanmerking komen, terwijl [verweerster] wel recht heeft op terugbetaling van de door haar voor [eiser] voorgeschoten verbouwingskosten. Volgens [eiser] hadden partijen afgesproken dat beide kostenposten tegen elkaar zouden worden weggestreept (‘vestzak/broekzak’). Bovendien is het hof ten onrechte uitgegaan van de gedachte dat [verweerster] ten tijde van het einde van de samenleving nog steeds nagenoeg alles had gefinancierd. Niet alleen had [eiser] een aanzienlijk deel terugbetaald, maar ook heeft hij substantiële verbouwingswerkzaamheden uitgevoerd.

4.58

Het subonderdeel klaagt dat het hof ook ‘het voorgaande’ bij zijn oordeel in r.o. 40 van het eerste tussenarrest miskent, te weten dat:

(i) het hof niet van doorslaggevend belang acht dat [eiser] werkzaamheden heeft verricht met betrekking tot het vinden van de registergoederen en het mogelijk verrichten van enige werkzaamheden;

(ii) het hof, nu vanwege de affectieve relatie die [eiser] had met [verweerster] zij erop mocht vertrouwen dat hij deze handelingen verrichte uit hoofde van zijn affectieve relatie met haar;

(iii) [eiser] bovendien ook niet gesteld heeft anderszins aan [verweerster] te hebben aangegeven voorafgaand aan of tijdens het verrichten van de betreffende handelingen;

(iv) [eiser] ook niet op basis van het gedrag van [verweerster] erop kon vertrouwen dat er stilzwijgend een overeenkomst tot stand is gekomen met betrekking tot de mogelijke werkzaamheden die [eiser] heeft verricht ten behoeve van het onroerend goed.

Alsmede r.o. 9 van het eindarrest dat:

(v) Gezien de affectieve relatie die er tussen partijen bestond [eiser] over de gelden van [verweerster] kon beschikken en hij met gelden van [verweerster] investeringen heeft gedaan in de onroerend goed portefeuille die op beider naam van partijen is gesteld. Uit de rechtsbetrekking tussen partijen volgt niet dat [eiser] erop mocht vertrouwen dat hij de gelden die hij van [verweerster] gebruikte voor de investeringen niet aan haar behoefde terug te betalen. [verweerster] heeft dus een vordering op [eiser] zoals geformuleerd in het arrest van dit hof van 23 mei 2023.

(vi) En in r.o. 13 van het eindarrest dat het hof van oordeel is dat [eiser] geen nadere feiten en omstandigheden naar voren heeft gebracht waaruit volgt dat de eindbeslissingen zijn gebaseerd op onjuiste feitelijke gegevens of dat sprake is van een juridische misslag en dat het hof niet is gebonden aan wat [eiser] zelf als redelijk en billijk ervaart. Ook [verweerster] is gebonden aan de eindbeslissingen die het hof in het tussenarrest van 23 mei 2023 heeft gegeven. In r.o. 68 heeft het hof expliciet geoordeeld dat zij slechts recht heeft op de helft van de huurpenningen.

4.59

Aldus is hof kennelijk van oordeel dat alles wat [verweerster] in de samenwerking heeft geïnvesteerd moet worden verrekend, terwijl alles wat [eiser] in dat kader heeft gedaan in het kader van de affectieve relatie gratis zou zijn gedaan. Dit oordeel getuigt van een onjuiste rechtsopvatting omdat het hof miskent dat het hier gaat om de afwikkeling van een samenwerking en van de inbreng van beide partijen. Daarnaast is het oordeel om verschillende redenen onbegrijpelijk, althans niet toereikend gemotiveerd, hetgeen het onderdeel vervolgens toelicht als volgt.

1. Allereerst borduurt het hof hier kennelijk voort op het - onjuiste - oordeel dat [verweerster] ook ten tijde van het einde van de samenleving nog ‘nagenoeg alles had gefinancierd’ (r.o. 38 van het eerste tussenarrest). Niet alleen had [eiser] inmiddels met de opbrengsten een aanzienlijk bedrag terugbetaald (zie B 5 sub h: in de visie van [eiser] was dat aanzienlijk meer dan [verweerster] in haar inleidende dagvaarding schreef), maar ook staat vast dat [eiser] als aannemer de meeste van de 15 panden grondig heeft verbouwd, hetgeen een dagtaak voor hem betrof (eerst gestript en vervolgens opnieuw weer opgebouwd). Dat kan in redelijkheid, gelet op de aard en omvang niet worden geschaard onder de affectieve relatie en dat een dergelijke omvang ‘om niet’ zou gebeuren en dat [verweerster] dat zou mogen verwachten. Dat oordeel is onbegrijpelijk, althans niet toereikend gemotiveerd.

2. Op grond van het Haviltexcriterium moet worden vastgesteld wat partijen bij het aangaan van de overeenkomst voor ogen heeft gestaan. Een aanwijzing daarvoor is hoe partijen vervolgens invulling aan die overeenkomst hebben gegeven. [eiser] heeft onweersproken gesteld, zoals het hof in r.o. 50 van het eerste tussenarrest ook aanhaalt, dat [verweerster] hem op geen enkel moment in 2015, 2016, 2017 en 2018 heeft verzocht om de helft van de door haar ontvangen en betaalde facturen te voldoen. In de memorie van grieven van 18 mei 2021, randnummer 34 heeft [eiser] naast het voorgaande ook gesteld dat, nu hij de uitvoering van de verbouwingswerkzaamheden als aannemer voor zijn rekening zou brengen dit vestzak/broekzak zou zijn. Het een en ander is ook zo met de accountant afgewikkeld.

Kennelijk stond het partijen voor ogen dat zij (in elk geval gedurende de looptijd van de samenwerking) elkaar geen rekeningen zouden sturen voor wat elk van de partijen in de samenwerking investeerde en had men wel afgesproken dat het aandeel dat [verweerster] voor [eiser] ter zake van de koopprijs had voorgeschoten uit de verhuuropbrengst van panden zou worden terugbetaald. Uit hetgeen [verweerster] daarover zelf in de inleidende dagvaarding stelt, is daar ook (ruim) invulling aan gegeven.

Daaruit volgt ook dat wanneer de samenwerking wordt beëindigd en moet worden vereffend, al dan niet met de aanvullende werking van de redelijkheid en billijkheid, moet worden vastgesteld wie wat heeft betaald en wat er dus nog verrekend en vereffend moet worden. Indien [verweerster] zich vervolgens op het standpunt stelt dat zij recht heeft op door haar betaalde verbouwingskosten (lees: materiaalkosten), dan valt niet in te zien dat en waarom het door [eiser] ingebrachte aandeel (lees: kennis, expertise en arbeid), dan niet ook op geld moet worden gewaardeerd en dient te worden verrekend en vereffend.

1. Bovendien valt zonder nadere toelichting niet in te zien dat en waarom de door [verweerster] gestelde investeringen in die verbouwingen wèl voor verdeling in aanmerking komen en [verweerster] die wel met succes kan vorderen, en dat en waarom de werkzaamheden van [eiser] niet, en [verweerster] ervan uit mocht gaan dat bij het einde van de samenwerking die kosten voor rekening van [eiser] zouden blijven vanwege de affectieve relatie. Nogmaals: beide partijen zijn een zakelijke samenwerking aangegaan en hebben daarbij beiden een inleg gedaan. Het getuigt dan van een onjuiste rechtsopvatting en is naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar, althans onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd dat [verweerster] wel haar inleg terugkrijgt, maar [eiser] niet.

2. In de MvG van 18 mei 2021, randnummer 34 heeft [eiser] onweersproken gesteld dat [verweerster] voor die kosten aan [eiser] nooit rekeningen heeft gestuurd. [eiser] heeft daarbij ook gesteld dat dit was omdat het ‘vestzak/broekzak’ was: beide partijen droegen relatief even veel bij aan de samenwerking. Het is dan ook zonder nadere toelichting onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd dat waar [verweerster] kennelijk wel van mening is dat zij de door haar gesteld voorgeschoten c.q. betaalde kosten bij einde samenwerking vergoed krijgt, zij er volgens het hof in r.o. 40 van het eerste tussenarrest en r.o. 9 van het eindarrest op mocht vertrouwen dat hetgeen [eiser] heeft geïnvesteerd niet voor vergoeding in aanmerking kwam.

3. In de MvG van 18 mei 2021, randnummer 53 heeft [eiser] gesteld dat ook gelet op de aard en omvang van de werkzaamheden van hem en van derden, [verweerster] er niet op mocht vertrouwen dat die werkzaamheden door [eiser] om niet werden verleend en dus niet in rekening gebracht zouden worden wanneer het tot een afwikkeling zou komen. Hij verwijst dan naar hetgeen hij daarvoor in randnummers 51 en 52 heeft gesteld, waaruit volgt dat dit om langdurige totale verbouwingen gaat van een zodanige omvang dat geen weldenkend mens dat gratis doet en geen weldenkend mens dat van de ander kan en mag verwachten. Ook in dit licht is het oordeel van het hof onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd.

Anders gezegd: gezien de aard en omvang van de verrichtte werkzaamheden (en het effect dat die werkzaamheden op de waarde van de panden heeft gehad) kan en mag in redelijkheid niet verwacht worden, en mocht [verweerster] er in redelijkheid ook niet van uitgaan, dat die werkzaamheden om niet werden verricht en niet zouden behoeven te worden vergoed. Nogmaals, het gaat hier om werkzaamheden van [eiser] als aannemer met zijn medewerkers van het aannemingsbedrijf uitgevoerd en verricht, aldus de MvG randnummer 53. Als foto’s die in het dossier zitten nader worden beschouwd, bijvoorbeeld aangehecht aan het deskundigenrapport, dan zijn totaal gestripte ruimtes zichtbaar. Die werden daarna op hoog niveau en state of the art opnieuw opgebouwd, zodat goede huren konden worden gerealiseerd. Het is onbestaanbaar en onbegrijpelijk dat het hof oordeelt dat [verweerster] bij beëindiging van de samenwerking, waarbij zij wel aanspraak maakt op betaling van haar investeringen en inleg, er vanuit mocht gaan en erop mocht vertrouwen dat er over wat [eiser] heeft ingebracht (met alle waardestijgingen van dien) niets behoefde te worden afgerekend en dat die verbouwing van 14 panden allemaal ‘om niet’ in het kader van de affectieve relatie zou worden gedaan.

4.60 Aldus getuigt het oordeel van het hof sub (i) t/m (vi) hetzij van een onjuiste rechtsopvatting (miskenning Haviltex en art. 3:33 en 3:35 BW) en is het zonder nadere toelichting onbegrijpelijk, dan wel niet ontoereikend gemotiveerd, alleen al gelet op hetgeen hierboven in subonderdeel B sub 1 onder (1) t/m (9) is aangehaald. Daaruit kan in redelijkheid geen andere conclusie worden getrokken dan dat partijen een samenwerking hebben afgesproken waarbij panden werden aangeschaft, verhuurd en van de opbrengsten eerst de kosten werden voldaan en de opbrengst vervolgens werd verdeeld. [eiser] heeft vervolgens zijn schuld (lening) ter zake van de koopprijs deels met die opbrengst afgelost.

4.61 Aldus getuigt het oordeel sub (i) t/m (v) van het hof dat [verweerster] dit allemaal niet hoefde te verwachten en ervan uit mocht gaan dat [eiser] het een en ander ‘gratis’ op grond van de affectieve relatie zou doen, hetzij van een onjuiste rechtsopvatting, hetzij is het een en ander onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd.

4.62 Immers waar partijen kennelijk, al dan niet stilzwijgend, hebben afgesproken dat er ook ten aanzien van de verbouwing een rolverdeling was ( [verweerster] betaalde de materialen en [eiser] zorgde ervoor dat de oude materialen werden gesloopt en de nieuwe professioneel werden aangebracht) en partijen voor gezamenlijke rekening en risico vervolgens de panden exploiteerden, betreft het hier dus een maatschap, althans een vorm van samenwerking die na het beëindigen daarvan moet worden afgewikkeld.

4.63 Indien dan [verweerster] vordert dat haar inbreng moet worden vergoed of verrekend, dan geldt dat evenzeer voor de inbreng van [eiser] . Dat partijen ook daarnaast nog een affectieve relatie hebben gehad, doet daaraan niet af. Ook hier miskent het hof dat het niet gaat om de ‘echtelijke’ woning waarin de heer des huizes een nieuwe wasbak aanbrengt, maar om de aankoop en renovatie van 15 beleggingspanden, waarbij tussen partijen in confesso is dat velen daarvan totaal zijn gestript en opnieuw zijn opgebouwd. Het is ten zeerste onbegrijpelijk dat het hof wel betaalde bouwmaterialen (die [verweerster] niet specificeert, waarover een aparte klacht) toewijst, maar niet die werkzaamheden die [eiser] in dat kader heeft verricht. Indien het hof consequent zou zijn geweest dan had het die verbouwingskosten ook als vallend onder de affectieve relatie moeten afwijzen.

4.64 In dat kader en dan in het bijzonder gelet op hetgeen [eiser] in zijn akte na deskundigenbericht in hoger beroep in randnummers 3-5, zoals weergegeven onder B 5 a t/m e op hetgeen [eiser] heeft bijgedragen en (terug)betaald is het oordeel van het hof in r.o. 13 van het eindarrest dat [eiser] niets heeft aangevoerd dat duidt op een feitelijke misslag onbegrijpelijk: evident heeft [verweerster] niet ‘nagenoeg alles gefinancierd’. Niet alleen heeft [eiser] substantiële kosten (het uitvoeren van de verbouwingen) voor zijn rekening genomen, maar ook heeft hij een substantieel deel van de door [verweerster] voorgeschoten aankoopsom aan haar terugbetaald. Het gehele ‘billijkheidsoordeel’ van het hof is dus op onjuiste feiten gebaseerd.

4.65 Het subonderdeel treft geen doel.

4.66 Met betrekking tot de klacht op p. 13 (halverwege) van de procesinleiding dat het hof heeft miskend dat het hier gaat om een afwikkeling van een samenwerking en van de inbreng van beide partijen, faalt deze omdat zij uitgaat van de onjuiste gedachte dat sprake is van een afwikkeling van een samenwerking en sprake is van (dezelfde) inbreng van beide partijen, zoals zal blijken uit de nadere uitwerking van de rest van de klachten van het subonderdeel

4.67

Met betrekking tot hetgeen is betoogd onder 1. geldt dat het zich richt tegen r.o. 38 van het eerste tussenarrest. Aldaar overweegt het hof onder meer:

“Economisch gezien zijn de registergoederen gefinancierd door [verweerster] en niet door [eiser] . Door het aanwenden van het vermogen van [verweerster] konden de investeringen in de registergoederen worden verricht. Gezien het feit dat de registergoederen nog steeds nagenoeg volledig door [verweerster] zijn gefinancierd, acht het hof het redelijk en billijk dat het aandeel van [eiser] in de registergoederen aan [verweerster] wordt toegedeeld.”

4.68 Dit in het eerste tussenarrest gegeven oordeel kan niet onbegrijpelijk zijn op grond van een stelling die is ingenomen ná wijzing van dit arrest (het onderdeel verwijst naar een stelling uit de akte na deskundigenbericht in hoger beroep). Verder heeft het hof wel degelijk onderkend dat [eiser] een deel heeft afgelost: om die reden heeft het hof het erover dat [verweerster] nog steeds ‘nagenoeg’ alles heeft gefinancierd. In het betoog dat ook de verbouwingswerkzaamheden van invloed zouden zijn op de mate van financiering waar ten tijde van het einde van de samenleving nog sprake van was, is het hof niet meegegaan, omdat in de ogen van het hof van door [eiser] uitgevoerde verbouwingswerkzaamheden geen sprake is. Ik ga daar iets verder op in.

4.69

In eerste aanleg heeft [eiser] in zijn conclusie van antwoord in conventie, tevens conclusie van eis in reconventie onder kopje “II. VERBOUWINGEN” een toelichting gegeven op de door [verweerster] gevorderde verbouwingskosten en de door hem verrichte werkzaamheden aan de gezamenlijke registergoederen en de privépanden van [verweerster] . Ook heeft hij gesteld dat derden aan de privépanden van [verweerster] werkzaamheden hebben verricht. Onder het kopje “IV. AANSPRAAK/VORDERING [eiser]” leidt dit tot de volgende passage:

“21. De werkzaamheden/inspanningen van [eiser] zijn werkzaamheden die in redelijkheid voor vergoeding in aanmerking komen, althans voor 50 %. Die werkzaamheden hebben betrekking op de (waardevermeerdering van de) gezamenlijke registergoederen. [verweerster] is akkoord gegaan met de uitvoering van die werkzaamheden, heeft daarvan geprofiteerd en is als gevolg daarvan verrijkt. Naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid dienen de hierna vermelde bedragen ook met [eiser] te worden verrekend.

Recapitulerend gaat het daarbij om de navolgende bedragen:

a. Verbouwingen registergoederen (50% v/h € 691.668,27- € 508.361) (randnr. 12) € 91.653,64

b. verbouwingen [a-straat] [plaats 2] (randnr. 17) € 149.549,95

c. autokosten (randnr. 15) € 4.864,00

totaal € 246 067,59”

4.70

Eén van de door [eiser] ingestelde reconventionele vorderingen ziet ook op de hier genoemde bedragen, zo volgt uit randnummer 41. De rechtbank heeft deze vordering afgewezen. In het vonnis van 10 juni 2020 heeft zij eerst in r.o. 4.20 overwogen dat:

“De man stelt dat hij zelf ook verbouwingskosten heeft gemaakt in de vorm van regie/toezicht op/ meewerken aan de verbouwingen van de twee voormelde woningen van de vrouw (hierna ook te noemen: inzet man, te beoordelen in reconventie). De man wil deze kosten met de vrouw verrekenen.”

4.71

En vervolgens bij de behandeling in reconventie in r.o. 4.36:

“De gevorderde € 246.066 betreft de post inzet man. Deze deelvordering zal worden afgewezen. De man vordert een bedrag van de vrouw omdat hij gesteld heeft meegeholpen aan de verbouwing van twee woningen van de vrouw. De man stelt niet dat hij tijdens de relatie de vrouw gewaarschuwd heeft dat aan zijn hulp een prijskaartje hing. De vrouw heeft daarom stilzwijgend mogen begrijpen dat de man zijn assistentie gratis verleende, vanwege het bestaan van de affectieve relatie. Het is niet zonder meer gerechtvaardigd om schijnbaar jarenlang gratis de partner te steunen maar alsnog te mogen afrekenen als de relatie voorbij is.”

4.72 De rechtbank lijkt het betoog van [eiser] dus zo te hebben begrepen dat hij slechts werkzaamheden heeft verricht aan twee woningen die eigendom zijn van [verweerster] . Volgens de rechtbank mocht [verweerster] erop vertrouwen dat hij deze werkzaamheden gratis verleende.

4.73

In het vonnis van 18 november 2020 staat in r.o. 2.44:

“Deze deelvordering ligt voor afwijzing gereed.”

4.74 Tegen die oordelen is [eiser] opgekomen met grief 12. Daarnaast zien ook grieven 7 tot en met 9 op deze materie.

4.75 In grief 7 stelt [eiser] onder andere dat “[t]ussen partijen de afspraak [bestond] dat [verweerster] de kosten van verbouwingen voor haar rekening zou nemen en [eiser] de uitvoering van de verbouwingswerkzaamheden (als aannemer) voor zijn rekening zou nemen” en dat beide kosten feitelijk ’vestzak/broekzak’ waren. Grieven 8 en 9 gaan in op de door de rechtbank in het vonnis van 18 november 2020 aan [eiser] gegeven verplichting om de facturen voor de verbouwingskosten aan de deskundige te overleggen. De rechtbank had vastgesteld dat [eiser] de facturen van de verbouwingen onder zich heeft (zie r.o. 2.34 van het vonnis van 18 november 2020).

4.76 Het hof heeft grief 7 tot en met 9 in r.o. 47-53 van het eerste tussenarrest behandeld. Daarin is het tot de conclusie gekomen dat de vordering van [verweerster] met betrekking tot de verbouwingskosten voor toewijzing gereedligt. Het hof achtte de stelling van [eiser] dat de door [verweerster] opgevoerde verbouwingskosten betrekking hebben op haar privé onroerend goed mede bezien het betoog van [eiser] zelf met betrekking tot de kosten van de verbouwingen van de registergoederen die partijen in mede-eigendom toebehoren, ongeloofwaardig.

4.77

In grief 12 heeft [eiser] in randnummer 51 het volgende onderscheid gemaakt:

a) de door [eiser] (als uitvoerend werknemer van zijn aannemingsbedrijf) uren/verrichte werkzaam[heden, toev. A-G] ten aanzien van de 15 registergoederen nader geadstrueerd en inzichtelijk gemaakt in randnr. 12 cva/cve jo. Prod. A.

b) de door [eiser] en zijn werknemers verrichte werkzaamheden met betrekking tot de eigen panden van [verweerster] staande en gelegen [plaats 2] , te vermeerderen aan de [a-straat 1] , [a-straat 2] en [a-straat 3] , te vermeerderen met de autokosten nader geadstrueerd en inzichtelijk gemaakt in randnr. 15 cva/cve jo. Prod. B. Uit het overgelegde overzicht en de in rekening gebrachte werktijden blijkt dat die werkzaamheden en geleverde materialen uitsluitend en alleen betrekking hebben op het eigen vastgoed van [verweerster] te [plaats 2] (de vastgoedportefeuille had betrekking op [plaats 1] )

4.78 In r.o. 57-61 van het eerste tussenarrest heeft het hof grief 12 behandeld. In r.o. 59 heeft het hof overwogen dat [eiser] niet aan zijn stelplicht heeft voldaan met betrekking tot zijn stelling dat hij op basis van een overeenkomst werkzaamheden heeft verricht voor de gezamenlijke investeringen en het privé onroerend goed van [verweerster] , dus zowel ten aanzien van het hiervoor gestelde onder a) als onder b). In het slot van die rechtsoverweging staat verder nog: “[h]etgeen [eiser] in zijn toelichting op grief 12 stelt acht het hof ongeloofwaardig”.

4.79 Hieruit volgt dat, anders dan het subonderdeel betoogt, niet vaststaat dat ‘ [eiser] als aannemer de meeste van de 15 panden grondig heeft verbouwd, hetgeen een dagtaak voor hem betrof’. Integendeel: ik lees het arrest van het hof zo dat het van oordeel is dat [eiser] geen (substantiële) verbouwingswerkzaamheden heeft verricht/voor zijn rekening heeft genomen. Uitgaande van die lezing van het arrest is de ‘aard en omvang’ van de wél door [eiser] verrichte (verbouwings)werkzaamheden dus niet zo substantieel als het subonderdeel ons voorspiegelt en kan het niet om die reden onbegrijpelijk zijn dat het hof de wel door [eiser] verrichte werkzaamheden heeft geschaard onder de affectieve relatie en dus ‘om niet’.

4.80 Met betrekking tot hetgeen is betoogd onder 2. geldt dat deze klacht gebaseerd is op de lezing dat [eiser] een aanzienlijke investering heeft gedaan, die op geld moet worden gewaardeerd. Uit het voorgaande volgt dat het hof van oordeel is dat [eiser] een dergelijke investering niet heeft verricht. Daarop strandt de klacht.

4.81 Met betrekking tot hetgeen is betoogd onder 3. geldt dat het hof in r.o. 53 en 59 van het eerste tussenarrest uitvoerig heeft toegelicht waarom de door [verweerster] betaalde verbouwingskosten wel voor vergoeding in aanmerking komen en de door [eiser] verrichte werkzaamheden niet. Uit r.o. 53 van het eerste tussenarrest volgt, kort gezegd, dat partijen het erover eens zijn dat de registergoederen zijn verbouwd, dat deze verbouwingen substantieel zijn geweest en de kosten hiervan aanzienlijk, en dat [verweerster] deze bedragen heeft betaald. Uit r.o. 59 van het eerste tussenarrest volgt, kort gezegd, dat [eiser] niet heeft voldaan aan zijn stelplicht met betrekking tot de door hem gestelde uitgevoerde verbouwingswerkzaamheden en dat het hof de door [eiser] in dit kader ingenomen stellingen ongeloofwaardig acht. Het hof heeft dus wel degelijk toegelicht waarom het de vordering van [verweerster] wel heeft toegewezen en die van [eiser] niet. Er zijn naar het oordeel van het hof wel substantiële verbouwingen geweest die door [verweerster] zijn betaald, maar [eiser] was daarbij niet betrokken, althans niet in zodanige mate dat dit voor hem een vergoedingsrecht rechtvaardigt. Verder veronderstelt de klacht ten onrechte dat tussen partijen een zakelijke samenwerking bestond.

4.82 Met betrekking tot hetgeen is betoogd onder 4. geldt dat ook hier r.o. 59 van het eerste tussenarrest het antwoord geeft. Daaruit volgt immers dat het hof van oordeel is dat [eiser] geen verbouwingswerkzaamheden heeft verricht. Daarin ligt ook besloten dat het hof de stelling van [eiser] heeft verworpen dat beide kostenposten ‘vestzak/broekzak’ zouden zijn. Niet uitgevoerde werkzaamheden kunnen niet weggestreept worden tegen wel verrichte betalingen. Dat behoefde geen nadere toelichting om begrijpelijk te zijn.

4.83 Met betrekking tot hetgeen is betoogd onder 5. geldt dat daarbij wordt verwezen naar randnummers 50 tot en met 53 van de memorie van grieven van 18 mei 2021 van [eiser] . Dat betreft een deel van de randnummers van grief 12. Over de toelichting op grief 12 heeft het hof in r.o. 59 van het eerste tussenarrest geoordeeld dat [eiser] niet aan zijn stelplicht heeft voldaan met betrekking tot de stelling dat hij op basis van een overeenkomst werkzaamheden heeft verricht voor de gezamenlijke investeringen en het privé onroerend goed van [verweerster] en dat het hetgeen in de toelichting op grief 12 staat niet geloofwaardig acht. Aldus heeft het hof die stellingen verworpen. Gegeven die verwerping wordt aldus miskend dat de werkzaamheden waarover het hof in r.o. 40 van het eerste tussenarrest heeft geoordeeld dat deze ‘om niet’ (uit hoofde van de affectieve relatie) zijn gedaan, van een totaal andere aard en omvang zijn dan door het subonderdeel wordt verondersteld.

4.84 Wat het subonderdeel vervolgens onder de alinea’s beginnend met “Aldus”, “Immers” en “Indien” betoogt, betreft een herhaling en faalt dus eveneens.

4.85 Met betrekking tot hetgeen is betoogd in de laatste alinea van het subonderdeel, beginnend met “In dat kader”, geldt dat deze klacht niet aan de daaraan te stellen eisen voldoet. Het verwijzen naar vijf pagina’s aan stellingen en op grond daarvan betogen dat onbegrijpelijk is het oordeel van het hof dat [eiser] niets heeft aangevoerd dat duidt op een feitelijke misslag, ontbeert de benodigde bepaaldheid en precisie.

4.86

Subonderdeel I.8 klaagt dat het oordeel in r.o. 9 van het eindarrest getuigt van een onjuiste rechtsopvatting met betrekking tot art. 149 en 150 Rv, waar het heeft overwogen:

a. Gezien de gemotiveerde betwisting door [verweerster] is het hof eveneens van oordeel dat er geen (samenwerkings)overeenkomst tussen [verweerster] en [eiser] tot stand is gekomen zoals door [eiser] gesteld.

b. Gezien de affectieve relatie die er tussen partijen bestond, kon [eiser] over de gelden van [verweerster] beschikken en heeft hij met gelden van [verweerster] investeringen gedaan in de onroerend goed portefeuille die op beider naam van partijen is gesteld.

c. Uit de rechtsbetrekking tussen partijen volgt niet dat [eiser] erop mocht vertrouwen dat hij de gelden die hij van [verweerster] gebruikte voor de investeringen niet aan haar behoefde terug te betalen.

d. [verweerster] heeft dus een vordering op [eiser] zoals geformuleerd in het arrest van dit hof van 23 mei 2023.

e. Nu partijen geen afspraak hebben gemaakt over de opeisbaarheid van de vordering is de vordering direct opeisbaar.

f. [verweerster] heeft de rente op haar vordering op [eiser] aangezegd op 22 mei 2019. Nu de relatie van partijen op dat moment was beëindigd, is de vordering vanaf die datum dus rentedragend.

4.87 Volgens het subonderdeel slaan de overwegingen zoals hiervoor vermeld onder a en b terug op r.o. 8 van het eindarrest.

4.88

Het subonderdeel vervolgt: “het hof miskent daarbij ook in de overwegingen a t/m f en ook overigens in rovv. 7 t/m 9 EA heeft overwogen, dat een simpele ontkenning ter zitting van het bestaan van die overeenkomst een onvoldoende betwisting oplevert als bedoeld in art. 149 Rv”, in het licht van de stellingen zoals aangehaald in B 1 t/m 5, en in het bijzonder de eigen stellingen van [verweerster] zoals weergegeven onder B 1. Dat licht het onderdeel aan de hand van vier punten toe:

1. [verweerster] stelt hier – voor het eerst – een soort lastgevingsconstructie. Nog los van het feit dat hier sprake is van strijd met de tweeconclusieregel en de goede procesorde, levert dit een zelfstandig verweer op, waarvan [verweerster] de stelplicht en bewijslast heeft. [verweerster] voldoet daar niet aan.

2. Het hof miskent voorts, althans laat onbesproken de stellingen van [eiser] dat hij niet over de machtigingen van de bankrekening van [verweerster] beschikte. De facturen zijn geadresseerd aan en staan op naam van [verweerster] en die heeft zij vanaf haar privérekening voldaan. Ook de stellingen met betrekking tot het beheer over gelden en betalingen van [verweerster] snijden geen hout. [eiser] beschikt (logischerwijs) niet over die facturen omdat die tot de administratie van [verweerster] behoren. Ook overigens is ten aanzien van het door [eiser] gevoerde beheer nooit iets gebleken van enige toe-eigening. Integendeel: [eiser] heeft vele jaren als aannemer voor de 15 gezamenlijke panden alsook voor de privépanden van [verweerster] gewerkt zonder ook maar één factuur te hebben gestuurd. Pas toen [verweerster] de samenwerking wilde beëindigen en afwikkeling van haar inbreng in de samenwerking verlangde, heeft [eiser] aangegeven dat hij dan ook afwikkeling van zijn aandeel daarin wenste.

3. Het hof laat hier in dat kader onbesproken het verweer bij “MvA Inc d.d. 16 november 2021, rnr. 1 p.3”. Nu het hof deze stellingen in het midden heeft gelaten, hebben deze stellingen in cassatie hypothetische feitelijke grondslag. In dat kader is het onbegrijpelijk dat het hof in r.o. 9 van het eindarrest de stellingen uit r.o. 8 van het eindarrest volgt, nu deze in strijd zijn met voormelde stellingen, inhoudende een zuivere betwisting van de stellingen van [verweerster] . Het hof miskent dan dus ook dat het ingevolge art. 149 Rv die stellingen niet als vaststaand mag aannemen.

4. Voorts is het oordeel in r.o. 9 van het eindarrest in strijd met de eigen stellingen in de dagvaarding van [verweerster] , zoals onder B sub 1 aangehaald. Het hof miskent dat een betwisting die in strijd is met eigen (eerdere) stellingen en met de wijze waarop partijen feitelijk aan de slag zijn gegaan, rechtens niet als een voldoende betwisting in de zin van art. 149 Rv heeft te gelden, omdat die zonder nadere onderbouwing en toelichting dat en waarom de eerdere stellingen niet langer worden gehandhaafd, ontbreekt. Ook maakt dat wanneer een verklaring haaks staat op hoe partijen met elkaar aan de slag zijn gegaan en jaren hebben gehandeld deze verklaring zonder verdere onderbouwing niet geloofwaardig is. Het hof heeft dan ook hetzij de maatstaf van art. 149 Rv miskend, hetzij is het oordeel van het hof onbegrijpelijk dan wel ontoereikend gemotiveerd. Om die reden is ook onjuist en ongeloofwaardig dat [verweerster] stelt, zoals het hof in r.o. 8 van het eindarrest optekent en in r.o. 9 van het eindarrest ook lijkt over te nemen, dat ‘zij er met open ogen zou zijn ingestonken’, naïef zou zijn en nergens verstand van zou hebben.

4.89 Kortom, de stellingen over de betalingen van [verweerster] zijn volgens het subonderdeel gemotiveerd betwist, zodat het hof hetgeen [verweerster] ter mondelinge behandeling heeft gezegd en het hof in r.o. 8 van het eindarrest optekent, niet in r.o. 9 van het eindarrest onder a en b als vaststaand had mogen aannemen. Het hof miskent daarmee art. 149 Rv, althans is het oordeel van het hof zonder nadere toelichting in het licht van deze betwisting onbegrijpelijk, althans niet toereikend gemotiveerd.

4.90 Het subonderdeel slaagt niet. Ik werk de klachten stapsgewijs uit.

4.91 Volgens het subonderdeel zou het hof miskend hebben dat een simpele ontkenning ter zitting van het bestaan van ‘die overeenkomst’, een onvoldoende betwisting oplevert als bedoeld in art. 149 Rv. Hiermee heeft het onderdeel kennelijk de bestreden overweging onder a. (zie hiervoor 4.86) op het oog, inhoudende dat het hof heeft geoordeeld dat gezien de gemotiveerde betwisting van [verweerster] geen (samenwerkings)overeenkomst bestaat. Volgens het subonderdeel zou het hof het oordeel dat [verweerster] die stelling voldoende gemotiveerd betwist heeft, uitsluitend hebben gebaseerd op hetgeen [verweerster] tijdens de mondelinge behandeling heeft verklaard.

4.92 De klacht mist mijns inziens feitelijke grondslag, zo volgt uit r.o. 8 en 9 van het eindarrest. In r.o. 8 heeft het hof overwogen: “[d]at er tussen partijen een affectieve relatie was heeft [verweerster] reeds in haar eerdere processtukken naar voren gebracht. In haar slotwoord op de mondelinge behandeling heeft zij dit nog eens bevestigd”. En r.o. 9 van het eindarrest begint met de zinssnede dat: “[u]it de mondelinge behandeling en de door partijen overgelegde stukken volgt naar het oordeel van het hof (…)”. Beide overwegingen verwijzen naar ‘eerdere processtukken’. De lezing dat ‘s hofs oordeel over de gemotiveerde betwisting van [verweerster] uitsluitend zou zijn gebaseerd op hetgeen tijdens de mondelinge behandeling is verklaard, is derhalve onjuist. Daarop strandt de klacht. Ik werk de vier punten zekerheidshalve nog kort uit.

4.93 Met betrekking tot punt 1 bedoelt het subonderdeel met ‘hier’ kennelijk hetgeen tijdens de mondelinge behandeling is verklaard. Dat hierin een beroep op een lastgevingsconstructie kan worden gelezen, zie ik niet in. Zo heeft het hof het ook niet begrepen, getuige r.o. 8 van het eindarrest.

4.94 Met betrekking tot punt 2 geldt dat de klacht geen zelfstandige betekenis heeft. Uit r.o. 9 van het eindarrest volgt immers dat het hof van oordeel is dat de vordering van [verweerster] op [eiser] is ontstaan doordat [verweerster] de aankoop en verbouwing van de registergoederen voor het geheel financierde terwijl zij samen met [eiser] , ieder voor de onverdeelde helft, in de registergoederen gerechtigd werd. In de opvatting van het hof ging het er dus om dát de kosten uit het vermogen van [verweerster] zijn gefinancierd en niet wie de betaling feitelijk heeft verricht of kon verrichten.

4.95 Met betrekking tot punt 3 geldt eveneens het hiervoor vermelde.

4.96 Met betrekking tot punt 4 geldt dat het mij niet duidelijk is wat ‘het oordeel uit r.o. 9 van het eindarrest’ is dat in strijd zou zijn met de stellingen van [verweerster] zelf. Voor zover het subonderdeel weer doelt op het oordeel over de samenwerkingsovereenkomst, geldt dat ‘de betwisting’ van [verweerster] niet in strijd is met haar eerdere stellingen. [verweerster] ontkent immers niet dát de registergoederen op een bepaalde wijze zijn verworven, verbouwd en verhuurd, maar zij betoogt dat dit niet is gedaan vanuit een (samenwerkings)overeenkomst. Haar verklaring tijdens de mondelinge behandeling is daarmee in lijn.

4.97 Met betrekking tot hetgeen het onderdeel betoogd vanaf “[k]ortom” geldt dat dit voortbouwt op het voorgaande en om die reden ook faalt.

4.98

Subonderdeel I.9 bevat een voortbouwklacht die in het verlengde van het voorgaande ook geen doel treft.

Onderdeel II

4.99 Onderdeel II begint met de stelling dat het hof alle 15 registergoederen aan [verweerster] toedeelt met als peildatum 1 januari 2019 met als reden dat [verweerster] nagenoeg alles zou hebben gefinancierd en dat dit ‘nog steeds’ het geval zou zijn. Vervolgens worden (delen van) r.o. 1, 3, 35, 38 en 40 van het eerste tussenarrest en r.o. 9 en 13 van het eindarrest geparafraseerd en geciteerd. Op die parafrasering en citering bouwt het hof in het tweede tussenarrest en r.o. 24 tot en met 29 voort, aldus het middel. Afgesloten wordt met de opmerking dat het onderdeel onder meer tegen die oordelen is gericht. Ik lees hierin geen klachten.

4.100 Subonderdeel II.1 stelt dat het hof in r.o. 1, 35, 38, 40, 53 (verbouwingskosten) van het eerste tussenarrest en r.o. 9, 24, 25 van het eindarrest en in het bijzonder in r.o. 1, 35, 38 en 40 van het eerste tussenarrest en r.o. 9 van het eindarrest heeft geoordeeld dat (1) uit het dossier volgt dat [verweerster] met name de financier van de affectieve relatie is geweest, (2) uit het procesdossier volgt dat in economische zin de registergoederen ten tijde van de verkrijgingen volledig en thans nog immer nagenoeg volledig gefinancierd zijn door [verweerster] en (3) het hof het feit dat [eiser] werkzaamheden heeft verricht met betrekking tot het vinden van de registergoederen en het mogelijk verrichten van enige werkzaamheden, niet van doorslaggevend belang acht vanwege de affectieve relatie die [eiser] had met [verweerster] en zij er op mocht vertrouwen dat hij deze handelingen verrichte uit hoofde van die relatie. Daarmee miskent het hof dat:

i. Beide partijen een inbreng in de samenwerking hebben gehad, waarbij het fourneren van de aankoopbedragen en wat bouwmaterialen het aandeel c.q. de inbreng van [verweerster] betrof en de aankoop, due dilligence, verbouwingen en beheer het aandeel c.q. de inbreng van [eiser] betrof;

ii. Daarbij en daarnaast vaststaat dat [eiser] volgens [verweerster] op de datum van de inleidende dagvaarding 19-470 al € 327.980 van zijn aandeel in de koopprijs had terugbetaald en volgens [eiser] nog meer, namelijk € 520.107. Dit terwijl de vordering die [verweerster] stelt op [eiser] te hebben ter zake van die aankoop van de 15 panden vóór aftrek aflossingen € 845.007 was. Hieruit volgt dus dat ten tijde van het eerste tussenarrest het geenszins zo was dat [verweerster] ‘nog steeds’ (nagenoeg) alles gefinancierd had.

iii. [eiser] onbetwist heeft gesteld dat hij zijn 50% van de aankoopprijzen zelf kon (laten) financieren. [verweerster] wilde echter geen externe financiering. Om die reden is dus afgeweken van het in r.o. 35 van het eerste tussenarrest genoemde beginsel dat iedere deelgenoot zijn eigen aandeel in het goed dient te financieren.

4.101 Hoofdklacht is dus, aldus het subonderdeel, dat het hof van onjuiste gegevens is uitgegaan bij de verdeling van de 15 panden, alsook ten aanzien van het bepalen van een afwijkende peildatum, zodat het oordeel hetzij onjuist, hetzij onbegrijpelijk is, dan wel niet toereikend is gemotiveerd.

4.101 Vervolgens werkt het subonderdeel dat verder uit in subsubonderdelen II.1a-II.1c.

4.101 Subsubonderdeel II.1a betoogt dat het hof in r.o. 1, 35, 38 en 40 van het eerste tussenarrest en r.o. 9 van het eindarrest zowel de onder i genoemde inbreng van [eiser] in de samenwerking (die het hof ten onrechte afdoet als vallend onder de affectieve relatie), alsook de betalingen onder ii, zodat er geen sprake is van een nagenoeg gehele financiering door [verweerster] per 1 januari 2019, miskent. Daarnaast miskent het hof stelling iii, dat het de eigen wens van [verweerster] was om niet naar een bank te gaan maar het zelfstandig (en dus ook het aandeel van [eiser] ) te financieren. Het hof laat die – essentiële - stelling onbesproken, terwijl het juist zijn beslissing om alle 15 panden aan [verweerster] toe te delen, baseert op het feit dat zij het een en ander zou hebben gefinancierd. Het oordeel is dus ook om die reden onbegrijpelijk en niet toereikend gemotiveerd.

4.101 Subsubonderdeel II.1b betoogt dat voorts onjuist en onbegrijpelijk is, zo blijkt uit hetgeen onder ii is weergegeven, dat ook ten tijde van de verbreking van de samenleving de verkrijgingsprijzen en de kosten van de verbouwing van de registergoederen nagenoeg geheel zijn gefinancierd uit het vermogen van [verweerster] . Niet alleen heeft [eiser] zelf veel kosten gemaakt en werk verricht met de verbouwingen, maar ook heeft hij van de koopprijs al een substantieel deel afgelost. Van een ‘nagenoeg geheel financieren’ is dus in elk geval geen sprake (meer) in 2019 en al helemaal niet ten tijde van het wijzen van het eerste tussenarrest in 2023. Het een en ander betekent dat het hof zowel wat betreft de wijze van verdeling als van de peildatum uitgaan van een onjuist vertrekpunt, hetgeen mede, maar niet uitsluitend, wordt bepaald doordat het hof alles beoordeelt onder de vigeur van de ongehuwd samenwonenden en de samenwerkingsovereenkomst volledig negeert en ook niet kwalificeert.

4.101 Subsubonderdeel II.1c betoogt dat daarbij en daarnaast ook rechtens onjuist en onbegrijpelijk is dat het hof in r.o. 13 van het eindarrest oordeelt dat [eiser] geen nadere feiten en omstandigheden naar voren heeft gebracht waaruit volgt dat de eindbeslissingen zijn gebaseerd op onjuiste feitelijke gegevens of dat sprake is van een juridische misslag met als motivering dat het hof niet gebonden is aan hetgeen [eiser] zelf als redelijk en billijk ervaart. Blijkens de akte na deskundigenbericht heeft [eiser] nogmaals in extenso aangegeven dat en waarom het hof van onjuiste uitgangspunten uitgaat (zoals hierboven sub i t/m iii weergegeven). Er is dus wel degelijk sprake van een of meer juridische en feitelijke misslagen, zodat het zeer wel mogelijk was geweest om op bindende eindbeslissingen terug te komen. Dat het hof dat niet heeft gedaan is onjuist en voorts onbegrijpelijk en niet toereikend gemotiveerd.

Immers, zo vervolgt het subsubonderdeel, heeft [eiser] in randnummers 3-5 van de akte na deskundigenbericht in hoger beroep in extenso aangeven dat en waarom het hof van een onjuist vertrekpunt is uitgegaan door [verweerster] als ‘economisch eigenaar’ te beschouwen (sub a), haar om die reden een voorrangspositie ten aanzien van toedeling te geven (sub a en b) en haar dan ook nog in afwijking van de rechtspraak een waarderingstijdstip “toe te kennen” waarbij haar alle waardestijgingen alleen toekomt (sub b), onder het negeren van de onderlinge basisafspraak ter zake van de samenwerking, waarbij [eiser] een substantiële bijdrage leverde (sub c en d), terwijl [eiser] voor de financiering ook naar een bank had kunnen gaan, maar [verweerster] dat vanwege haar BN-erschap niet wilde, [verweerster] uitsluitend de aanschaf van bouwmaterialen heeft gefinancierd, maar niet alle bij die verbouwing aan de orde komende werkzaamheden en de daarmee gemoeide kosten (sub d en e). De bouwmaterialen waarvoor [verweerster] vergoeding vordert, hebben ook betrekking op de aanschaf van materialen voor privé-panden van [verweerster] (sub d) waarvoor zij weigert facturen over te leggen (sub d). Gelet op hetgeen [eiser] allemaal gedaan en (terug)betaald heeft is het resultaat buitengewoon onredelijk en onbillijk (sub i t/m l).

Het gaat er daarbij niet om of het hof gebonden is aan wat [eiser] als redelijk en billijk ervaart, maar of het hof is uitgegaan van de juiste feiten, rechtsverhouding en of de oordelen in het licht van die stellingen begrijpelijk en deugdelijk gemotiveerd zijn. Dat is geenszins het geval: het hof laat na de samenwerking te kwalificeren, gaat er ten onrechte van uit dat [verweerster] ‘nagenoeg alles betaald heeft’ en schaart de bijdrage van [eiser] onder de ‘affectieve relatie’. Vervolgens is dat aanleiding voor het hof om ‘op grond van de redelijkheid en billijkheid’ af te wijken van de hoofdregel dat voor de waardering als peildatum de datum van verdeling geldt, met als gevolg dat ruim 6 jaar waardestijging alleen aan [verweerster] toevalt. Dat ervaart [eiser] niet alleen als uiterst onbillijk, maar dat is het objectief ook, zodat het oordeel dat het hof daar niet op terugkomt zonder nadere toelichting die ontbreekt onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd is.

4.106 Ik behandel de klachten gezamenlijk. Deze slagen niet.

4.106 Dat het hof zou zijn uitgegaan van onjuiste gegevens, zie ik niet in. Het subonderdeel is grotendeels gebaseerd op eerder behandelde punten. Zo lijkt punt i erop te zijn gebaseerd dat partijen een gelijke inbreng zouden hebben gehad met betrekking tot de verwerving en verbouwing van de registergoederen. Het hof heeft dat standpunt evenwel onjuist geacht, nu het ervan uitgaat dat [verweerster] de aankoop en verbouwingskosten volledig heeft gefinancierd, (ten tijde van het wijzen van het eerste tussenarrest) nagenoeg nog steeds volledig financierde (in de zin dat het door [verweerster] voor [eiser] voorgeschoten deel nog niet was terugbetaald) en [eiser] geen verbouwingswerkzaamheden heeft verricht en dat wat [eiser] wel aan werkzaamheden heeft verricht gedaan was uit hoofde van de affectieve relatie. Het hof heeft dus niet gemeend dat sprake is van een ‘gelijke inbreng’. Punt ii berust op de gedachte dat het hof ten onrechte niet alle door [eiser] gedane aflossingen zou hebben betrokken. Het hof heeft die aflossingen echter wel betrokken, reden dat het hof heeft geoordeeld dat [verweerster] nog steeds/thans nagenoeg alles financierde. In het woord ‘nagenoeg’ ligt besloten dat het hof heeft onderkend dat aflossingen hebben plaatsgevonden. Punt iii stelt dat [eiser] onbetwist heeft gesteld dat hij zijn 50% van de aankoopsom zelf kon laten financieren. [verweerster] heeft hier in haar akte na deskundigenbericht, tevens akte overlegging producties, tevens akte vermeerdering van eis van 23 juli 2024 op gerespondeerd met de opmerking dat haar de relevantie van die stelling ontgaat. Ik sluit mij daarbij aan. Ook als [eiser] de aankoop zelf kon financieren – hetgeen het hof in het midden laat – laat dat onverlet dat [verweerster] feitelijk alles heeft gefinancierd. In subsubonderdeel II.1a wordt verder ook niet toegelicht waarom dit een essentiële stelling zou zijn.

4.108 De rest van het subonderdeel is in feite een herhaling van (reeds behandelde) zetten.

4.108 Onderdeel II.2 stelt dat, uitgaande van het onder i t/m iii van het vorige subonderdeel gestelde, en dus van een meer dan gelijkwaardige inbreng van [eiser] in de samenwerking, althans van de onjuistheid van de stelling dat ook op de door het hof gekozen peildatum vrijwel alles nog was betaald door [verweerster] , het hof in r.o. 1, 35, 38 en 40 van het eerste tussenarrest en 9 en 13 van het eindarrest bovendien miskent hetgeen [eiser] verder heeft aangevoerd in grief 7, dat ‘ [verweerster] de kosten van de verbouwing voor haar rekening zou nemen en dat hij (als aannemer) de uitvoering van de verbouwing voor zijn rekening zou nemen’. Wat het hof ten onrechte niet overneemt in r.o. 50 van het eerste tussenarrest is dat [eiser] óók heeft gesteld dat beide kostenposten (de door [verweerster] betaalde verbouwingskosten, lees: materiaalkosten, en de werkzaamheden van [eiser] ) feitelijk ook vestzak/broekzak waren. Om die reden zijn, zoals het hof in r.o. 50 van het eerste tussenarrest overneemt, door [verweerster] geen facturen gestuurd gedurende de samenwerking en door [eiser] uiteraard evenmin. Dit is ook met de belastingadviseur van [verweerster] , H.J. van der Horst, afgestemd en zakelijk/financieel afgewikkeld, aldus de memorie van grieven van 18 mei 2021, randnummer 34. In grief 12 van de memorie van grieven van 18 mei 2021 (randnummers 50 t/m 55) komt [eiser] op tegen de afwijzing van zijn vordering van € 246.066 ter zake. Zoals al in de conclusie van antwoord in eerste aanleg uiteen is gezet, gaat het om substantiële werkzaamheden van 8,5 uur per dag, 5 dagen per week gedurende 40 weken per jaar.

4.110 Aldus is rechtens onjuist (onjuiste redelijkheidsmaatstaf) en volstrekt onbegrijpelijk het oordeel in r.o. 1, 35, 38 en 40 van het eerste tussenarrest en 9 en 13 van het eindarrest dat en waarom alle 15 panden door het hof aan [verweerster] worden toebedeeld en dan ook nog tegen een zodanig vroege (peil)datum van verdeling dat zij ook nog als enige profiteert van ruim zes jaar waardestijgingen, die naar een feit van algemene bekendheid is, elk jaar aanzienlijk zijn. In dat verband krijgt [eiser] dus niet eens de inflatiecorrectie. Ook objectief beschouwd valt niet uit te leggen dat dit redelijk en billijk is, gelet op de inspanningen van [eiser] en de terugbetaling van een deel van de aankoopsom.

4.111 In het billijkheidsoordeel miskent het hof aldus ook (1) de in onderdeel I aan de orde gestelde samenwerking, (2) dat de werkzaamheden en betalingen van [eiser] in dat kader substantieel waren, en (3) dat die niet de ‘echtelijke’ woning betroffen, maar 15 beleggingspanden waarvan partijen elk voor 50% eigenaar werden en waarbij de werkzaamheden van [eiser] van dien aard waren dat die met geen mogelijkheid (gratis?) onder de vlag van de affectieve relatie kunnen worden geschoven. Aldus is het oordeel ook onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd.

4.111 Het subonderdeel treft geen doel.

4.111 Het subonderdeel lijkt voorop te stellen dat het voortbouwt op eerdere, niet slagende, klachten. Voor zover dit subonderdeel daarop voortbouwt, faalt het dus eveneens. Verder brengt het subonderdeel weinig nieuws. Het stelt nog dat het hof ten onrechte niet betrokken heeft de stelling dat beide kostenposten feitelijk vestzak/broekzak waren. Uit ’s hofs oordeel in r.o. 59 van het eerste tussenarrest blijkt echter dat het hof besliste dat [eiser] niet aan zijn stelplicht heeft voldaan met betrekking tot de door hem gestelde verbouwingswerkzaamheden. Volgens het hof zijn er dus geen substantiële door [eiser] uitgevoerde verbouwingswerkzaamheden, die logischerwijs dus ook niet afgezet konden worden tegen de door [verweerster] betaalde verbouwingskosten (en waarvoor ook geen facturen zijn verstuurd): dus geen vestzak/broekzak. De werkzaamheden die [eiser] wel heeft verricht, vallen naar het oordeel van het hof, in de woorden van de procesinleiding, ‘onder de vlag van de affectieve relatie’. Kort gezegd heeft volgens het hof [verweerster] zowel de aankoop als de verbouwing van de registergoederen gefinancierd, terwijl [eiser] vrijwel niets heeft gedaan, wel 50% eigenaar is geworden en slechts gedeeltelijk (uit de hem toekomende huurpenningen) aflossingen heeft verricht. Daarvan uitgaande is ’s hofs oordeel over de verdeling, erop neerkomend dat [eiser] na de beëindiging van de relatie niet nog langer profijt trekt van het vermogen dat economisch gezien afkomstig is van [verweerster], onjuist noch onbegrijpelijk.

4.114 Subonderdeel II.3 betoogt dat in dat kader dat het eens temeer rechtens onjuist (onjuiste maatstaf wat de redelijkheid en billijkheid in het onderhavige geval zouden meebrengen) en onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd is dat de redelijkheid en billijkheid in dit geval zouden moeten meebrengen dat moet worden afgeweken van de hoofdregel van het tijdstip van verdeling.

4.115 Voor een dergelijke afwijking moet een gegronde reden zijn, die zonneklaar is, op juiste feiten is gebaseerd en aan eenieder helder is uit te leggen. In casu hadden partijen naar een bank kunnen gaan (sub iii), maar hebben dat niet gedaan, heeft [eiser] bovendien terugbetaald (sub ii) en heeft hij aanzienlijke verbouwingen gepleegd waarvan [verweerster] alleen de materialen heeft betaald (sub i). [eiser] zou zijn aandeel dus zelf (extern) gefinancierd hebben indien [verweerster] daar niet uitdrukkelijk voor was gaan liggen (zie sub iii). De enige reden waarom [eiser] niet naar een bank is gegaan, is omdat [verweerster] daar een veto op gaf.

4.116 Het hof miskent dat de vrijheid die de rechter op grond van artikel 3:185 BW heeft bij de afwijking van een peildatum op grond van de redelijkheid en billijkheid niet zover gaat dat hij dat oordeel kan baseren op onjuiste en onvolledige feiten. Het oordeel moet aan de hand van alle feiten en omstandigheden van het geval begrijpelijk en narekenbaar zijn.

4.116 Volgens het subonderdeel is daarvan in casu, de werkzaamheden van [eiser] weggedacht, al geen sprake, laat staan als die worden betrokken. Onjuist is dat de panden ‘nog steeds nagenoeg volledig door [verweerster] zijn gefinancierd’, maar ook miskent het hof dat niet alleen door het aanwenden van het vermogen de investeringen konden worden gedaan, maar ook door de expertise en inspanningen van [eiser] . Randnummers 4 en 5 zijn van ondergeschikt belang, waarbij het hof bovendien buiten het debat van partijen treedt. Gesteld noch gebleken is dat [eiser] dit niet zou kunnen financieren op een redelijke termijn en al helemaal niet valt in te zien waarom dat in het belang van de huurders is.

4.118 Worden de werkzaamheden van [eiser] erbij betrokken, dan valt werkelijk niet in te zien dat en waarom alle waardevermeerdering gedurende zes jaar een afwijking naar redelijkheid en billijkheid van de peildatum is. Deze motivering van het hof is dan ook niet toereikend en onbegrijpelijk. Het is een feit van algemene bekendheid dat in de afgelopen jaren de waarde van vastgoed explosief is toegenomen.

4.118 Bovendien miskent het hof dat hoe langer de periode is die ligt tussen de datum van verdeling en de afwijkende peildatum, hoe hoger de eisen zijn die aan de motivering moeten worden gesteld.

4.118 Het subonderdeel treft geen doel.

4.118 Ik begrijp het subonderdeel als gericht tegen ’s hofs oordeel over het tijdstip van de waardering. Dat baseer ik op de eerste twee alinea’s van het subonderdeel (zie hiervoor 4.114-4.115). Het oordeel van het hof over het tijdstip van de waardering is opgenomen in r.o. 39 en 40 van het eerste tussenarrest, waarvan het subonderdeel uitsluitend r.o. 40 aanvalt. Weliswaar valt het subonderdeel ook r.o. 38 aan, waarin het hof oordeelt over de vraag aan wie wordt toegedeeld, met het betoog dat het hof buiten de grenzen van de rechtsstrijd is getreden, maar r.o. 38 ligt niet ten grondslag aan het oordeel van het hof over het tijdstip van de waardering, waardoor ik het belang daarvan in dit verband niet zie.

4.118 Het hof is bij de beantwoording van de vraag wat het tijdstip van de waardering is, van de juiste maatstaf uitgegaan. Zo heeft de Hoge Raad in 2023 bepaald:

“3.3 Als de rechter op de voet van art. 3:185 BW de verdeling heeft vastgesteld, geldt de datum van de uitspraak als de datum van de verdeling. Als peilmoment voor de waardering van tot een gemeenschap behorende goederen geldt de datum van de verdeling, tenzij partijen een andere datum zijn overeengekomen, of als op grond van redelijkheid en billijkheid een andere datum moet worden aanvaard.

3.4 Als de vaststelling van de verdeling door de rechter in eerste aanleg in hoger beroep opnieuw aan de orde is gesteld en daarover in hoger beroep opnieuw is beslist, geldt de datum van de uitspraak in hoger beroep als de datum van de verdeling. Als peilmoment voor de waardering van de tot de gemeenschap behorende goederen geldt dan de datum van de uitspraak in hoger beroep, tenzij partijen een andere datum zijn overeengekomen, of als op grond van redelijkheid en billijkheid een andere datum moet worden aanvaard.

3.5 Heeft de rechter in eerste aanleg de verdeling vastgesteld en hebben partijen in hoger beroep deze verdeling niet aan de orde gesteld, dan heeft de datum van de uitspraak in eerste aanleg te gelden als de datum van de verdeling.

3.6 Indien in hoger beroep een grief is gericht tegen het oordeel van het door de rechter in eerste aanleg gehanteerde peilmoment voor de waardering van tot een gemeenschap behorende goederen maar niet tegen de door de rechter in eerste aanleg vastgestelde verdeling, heeft de datum van de uitspraak in eerste aanleg dus te gelden als de datum van de verdeling.”

4.123 Uitgangspunt is dus dat de datum van de uitspraak het peilmoment voor de waardering is. Van dit uitgangspunt kan worden afgeweken als op grond van de redelijkheid en billijkheid een andere datum moet worden aanvaard. Dit kader heeft het hof in r.o. 40 van het eerste tussenarrest ook expliciet onderkend. Het hof is op grond van de redelijkheid en billijkheid tot een afwijkend tijdstip gekomen. Voor de beantwoording van de vraag of de redelijkheid en billijkheid tot het aanhouden van een andere datum dan die van de verdeling leiden, zijn de omstandigheden van het geval bepalend. Het hof heeft in r.o. 40 van het eerste tussenarrest de omstandigheden besproken die volgens hem maken dat een andere datum moet worden aanvaard. Deze omstandigheden zijn:

(i) [verweerster] is met name de financier van de affectieve relatie geweest;

(ii) in economische zin zijn de registergoederen ten tijde van de verkrijgingen volledig en thans nog nimmer nagenoeg volledig gefinancierd door [verweerster] (terwijl partijen goederenrechtelijk een gelijk aandeel hebben);

(iii) dat [eiser] werkzaamheden heeft verricht met betrekking tot het vinden van de registergoederen en het mogelijk verrichten van enige werkzaamheden, is niet van doorslaggevend belang. [verweerster] mocht erop vertrouwen dat deze werkzaamheden wortelden in de affectieve relatie en [eiser] mocht er niet op vertrouwen dat hier een overeenkomst aan ten grondslag lag;

(iv) Na het einde van de affectieve relatie ontstond een situatie waarin [verweerster] aan [eiser] nog immer het grootste deel van het door hem als deelgenoot te financieren aandeel in de verwervings- en verbouwingskosten ter beschikking stelde;

4.124 Op grond van deze omstandigheden is het volgens het hof in strijd met de eisen van redelijkheid en billijkheid dat [eiser] nog langer profijt trekt van het vermogen (registergoederen die partijen in mede-eigendom hebben) dat economisch gezien afkomstig is van [verweerster] .

4.124 Het subonderdeel betoogt opnieuw dat de omstandigheden waarvan het hof is uitgegaan onjuist zijn. Daarop ben ik al eerder op ingegaan en het subonderdeel brengt daarin vrijwel niets nieuws. Het betoog dat hoe langer de periode is die is gelegen tussen de datum van verdeling en de afwijkende peildatum, hoe hoger de eisen zijn die aan de motivering dienen te worden gesteld, vindt bij mijn weten geen steun in het recht en het subonderdeel verwijst ook niet bronnen waaruit dat zou volgen. Dat het een feit van algemene bekendheid zou zijn dat de waarde van woningen in de afgelopen jaren is gestegen, lijkt mij voorts ook geen reden op grond waarvan het oordeel van het hof onbegrijpelijk is, nu het hof de waardestijgingen duidelijk in zijn oordeel heeft betrokken: juist die maken dat het hof het redelijk en billijk vindt om de waardepeildatum op een ander moment te bepalen. Het hof vindt het immers niet redelijk en billijk dat [eiser] ‘nog langer profijt trekt’ van het vermogen van [verweerster] , waarmee het hof het oog heeft op de waardestijgingen van de registergoederen. Van een onbegrijpelijk oordeel is geen sprake.

4.126 Subonderdeel II.4 klaagt dat het hof in r.o. 1, 35, 38 en 40 van het eerste tussenarrest en 9 en 13 van het eindarrest, in het bijzonder r.o. 38 en 40 van het eerste tussenarrest, het volgende miskent.

4.126 Gelet op de waardestijgingen die zich de afgelopen jaren hebben gemanifesteerd in het vastgoed bepaalt de peildatum voor welke waarde een goed in de verdeling wordt betrokken.

4.128 Dat betekent dat voor de vraag wat in casu een redelijke en billijke verdeling is de vraag wie welke panden toebedeeld krijgt en tegen welke peildatum met elkaar verband houden. Volgens het onderdeel leidt dit tot een driedubbel onbillijk resultaat nu [verweerster] alle panden toebedeeld krijgt, tegen een datum meer dan zes jaar voor de datum van feitelijke verdeling door het hof en gelet op de inflatiecorrectie. Hetzelfde geldt voor hetgeen [eiser] aan verbouwing erin heeft gestopt, niet alleen in arbeid, maar ook in datgene wat hij aan bouwmaterialen volgens het hof nog aan [verweerster] moet betalen. Dit nog los van de samenwerking waar [eiser] zich op beroept.

4.128 Aldus valt ook vanuit dit perspectief, zonder nadere toelichting die ontbreekt, niet in te zien dat en waarom de redelijkheid meebrengt dat alle 15 panden naar [verweerster] zouden moeten en dan ook tegen een sterk van de hoofdregel afwijkende datum van verdeling van 1 januari 2019, met als gevolg dat [eiser] met nagenoeg lege handen achterblijft. De motivering die het hof daarvoor geeft, onder meer in r.o. 38 en 40 van het eerste tussenarrest en r.o. 9 van het eindarrest, is daartoe onvoldoende. In het bijzonder geldt dit voor het oordeel dat nu [verweerster] de aankoop en verbouwing voor het geheel financierde, terwijl zij samen met [eiser] ieder voor de onverdeelde helft gerechtigd was in de registergoederen, [eiser] geen voordeel mag trekken uit de waardestijging van door [verweerster] geïnvesteerd vermogen. Het is een feit van algemene bekendheid dat de afgelopen jaren de waarde van het vastgoed aanmerkelijk is gestegen, terwijl vaststaat dat [eiser] heeft bijgedragen aan de samenwerking (en daarmee ook aan de waardestijging) en bovendien een substantieel deel van de aankoopprijs heeft terugbetaald. Het hof negeert het aandeel van [eiser] in de samenwerking eerst volledig en oordeelt vervolgens dat het dus niet redelijk zou zijn dat hij zou ‘meeprofiteren’ van de waardestijgingen. Indien echter het aandeel van [eiser] wel wordt betrokken in de afwikkeling, dan blijkt wel dat de verdeling onbillijk en daarmee onbegrijpelijk is.

4.128 Daarbij en los daarvan miskent het hof in r.o. 9 en 13 van het eindarrest dat [eiser] heeft gesteld dat een bank die een lening geeft ook geen economisch eigenaar van een pand wordt en daarom geen voorrangspositie bij de verdeling krijgt.

4.131 In dit verband krijgt dus [verweerster] niet alleen alle 15 panden toegedeeld, maar ook nog tegen een historisch lage prijs, te weten tegen de peildatum van 1 januari 2019. Daarmee pakt het dus uiterst ongunstig uit voor [eiser] . Het hof miskent ook dat wat redelijk en billijk is mede wordt bepaald hoe er wordt afgewikkeld. Indien de 15 panden bij helfte worden verdeeld in die zin dat beide partijen ongeveer evenveel panden krijgen toebedeeld, zal een eerdere peildatum dan die van de feitelijke verdeling er minder toe doen, dan wanneer één van beide partijen alle 15 panden toebedeeld krijgt.

4.131 Indien en voor zover het hof dit baseert op de rechtssfeer dan valt dit, anders dan het hof kennelijk voor ogen heeft in r.o. 34 van het eerste tussenarrest, niet te rijmen of te verdedigen met het oordeel dat het hier gaat om een andere rechtssfeer dan om zakelijke investeerders die met elkaar een zakelijke transactie aangaan. Partijen hadden immers, zoals blijkt uit de aangehaalde stellingen uit de inleidende dagvaarding van [verweerster] weldegelijk een zakelijk oogmerk en aldus miskent het hof ook hier de inbreng van [eiser] in de samenwerking. Voorts is daarbij onbegrijpelijk dat [eiser] bij een peildatum 1 januari 2019 wel tot vele jaren de lasten en het risico bij helfte zou hebben gedragen, maar niet de lusten. Het hof motiveert ook niet waarom dat billijk zou zijn, anders dan de onjuiste aanname dat [verweerster] ‘nagenoeg alles zou hebben gefinancierd’.

4.131 Ook dit subonderdeel faalt.

4.131 Het subonderdeel lijkt zowel het oordeel dat alle registergoederen aan [verweerster] worden toegedeeld als het oordeel over het tijdstip van de waardebepaling aan te vallen met dezelfde klachten. Dit is niet geheel logisch, omdat het hof aan beide oordelen een deels andere motivering ten grondslag legt.

4.135 Wat daar al van zij: de klachten betreffen grotendeels herhalingen. Dat [verweerster] alles heeft gefinancierd en nog steeds nagenoeg alles financierde (ten tijde van het eerste tussenarrest), is onder andere de reden dat het hof de registergoederen heeft toegedeeld aan [verweerster] . De hiervoor genoemde financieringsomstandigheden en meer (zie hiervoor 4.123) zijn de redenen dat het hof de peildatum op 1 januari 2019 heeft bepaald, hetgeen het hof ook samenvat in het slot van r.o. 40 van het eerste tussenarrest. Dat de verdeling (toedeling van de registergoederen en waardepeildatum van 1 januari 2019) in de ogen van [eiser] ‘uiterst ongunstig’ voor hem uitpakt, kan zo zijn, maar dat maakt het oordeel niet onjuist of onbegrijpelijk. Bovendien redeneert het subonderdeel vanuit een ander vertrekpunt, namelijk dat sprake zou zijn van een samenwerking en dat hij substantiële werkzaamheden zou hebben verricht. Uit de motivering van het hof blijkt dat hij zijn oordeel heeft gebaseerd op de relevante omstandigheden van het geval. Nergens blijkt uit dat het hof zich er niet bewust van zou zijn geweest dat de vaststelling van een waardepeildatum op 1 januari 2019 voor alle registergoederen financieel gunstig zou zijn voor haar. Uit de motivering van het hof blijkt juist het tegendeel. Het hof achtte het, gegeven de omstandigheden van het geval (kort gezegd: [verweerster] heeft alles betaald en [eiser] heeft vrijwel niets gedaan), niet redelijk en billijk dat [eiser] langer dan na het beëindigen van de affectieve relatie nog ‘profijt’ trekt van het vermogen van [verweerster] . Dat oordeel is onjuist, noch onbegrijpelijk, mede gezien de - in cassatie onbestreden – grote mate van discretionaire bevoegdheid van de rechter bij de verdeling (zie r.o. 34 van het eerste tussenarrest).

4.136 Tot slot geldt dat de klacht dat het hof in r.o. 9 en 13 van het eindarrest zou hebben miskend hetgeen [eiser] in zijn akte na deskundigenbericht in hoger beroep zou hebben gesteld niet voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

4.136 Subonderdeel II.5 klaagt dat ook de overige gronden in r.o. 38 van het eerste tussenarrest om verscheidene redenen niet in redelijkheid een drastische afwijking kunnen rechtvaardigen.

4.138 De klacht mist belang, nu de andere, tevergeefs bestreden gronden zelfdragend waren voor dat oordeel.

4.139 Subonderdeel II.6 stelt dat het slagen van één of meer van de klachten van dit onderdeel ook r.o. 41 tot en met 46 van het eerste tussenarrest, het tweede tussenarrest en r.o. 9 tot en met 29 en het dictum van het eindarrest vitieert.

4.139 Deze voortbouwklacht slaagt in het verlengde van het falen van de overige klachten van onderdeel II niet.

Onderdeel III

4.141 Onder randnummer III worden r.o. 1, 35, 36, 47, 49, 50, 51, 52 en 53 van het eerste tussenarrest besproken en r.o. 9 en 13 van het eindarrest. In de slotalinea staat dat “[d]it oordeel getuigt van een onjuiste rechtsopvatting gelet op het bepaalde in artt 21, 149 en 150 Rv, dan wel (…) zonder nadere toelichting onbegrijpelijk [is], dan wel niet toereikend gemotiveerd. Dit om navolgende, ook in onderling verband te lezen, redenen”. In het randnummer lees ik geen zelfstandige klachten.

4.141 Subonderdeel III.1 betoogt als volgt. De stelplicht en bewijslast rusten op [verweerster] , nu zij (de helft van) € 744.416 vordert en stelt dit bedrag te hebben betaald aan verbouwingskosten voor de 15 te verdelen registergoederen. [eiser] heeft een zuivere betwisting aangevoerd, te weten dat in dat bedrag kosten zitten die door [verweerster] zijn besteed aan haar eigen privépanden en daarom gesteld dat [verweerster] de onderliggende facturen in het geding moet brengen. Gelet op die gemotiveerde betwisting had [verweerster] ingevolge art. 149 Rv (en art. 21 Rv) haar vordering naar behoren dienen te onderbouwen. [eiser] heeft gesteld dat hij niet over de bewuste facturen beschikt omdat die zijn betaald door [verweerster] en ook in haar boekhouding terecht zijn gekomen.

4.143 [eiser] heeft daarom verzocht om overlegging van die facturen, temeer ook omdat hij gemotiveerd heeft betwist dat de kosten zoals deze door [verweerster] zijn opgevoerd uitsluitend de gezamenlijke panden betroffen. Zo heeft hij gesteld dat twee posten op productie 6 sowieso niets met de verbouwingen van de 15 panden te maken hebben omdat het hier gaat om aannemers die exclusief voor [verweerster] hebben gewerkt. Het hof miskent dat [verweerster] , door niet met die facturen te komen maar uitsluitend met een overzicht van door haar overgeboekte bedragen, gelet op de betwisting van [eiser] , onvoldoende heeft gesteld voor toewijzing van haar vordering.

4.144 Daar doet volgens het subonderdeel niet aan af dat [eiser] heeft gesteld dat door [verweerster] als uitgangspunt, en daarmee als investeringsnorm is genomen een gemiddelde aan verbouwingskosten van € 75.000 à € 80.000 per registergoed. Het hof mocht daar geen conclusies aan verbinden, nu [eiser] de door [verweerster] gevorderde verbouwingskosten heeft betwist en heeft gesteld dat [verweerster] materiaalkosten betaalde en de aannemingswerkzaamheden werden verricht door [eiser] en zijn collega’s.

4.145 Het hof gaat aldus uit van een onjuiste rechtsopvatting van art. 149 Rv met betrekking tot de mate van betwisting die noodzakelijk is in de onderhavige situatie. Immers, het gaat om stukken die tot het domein van [verweerster] behoren: het betreffen nota’s van derden aan [verweerster] in hoofdzaak voor het leveren van bouwmaterialen waarvan het dan de bedoeling was dat [eiser] met zijn aannemingsbedrijf die materialen zou verwerken. Naar de aard is het voor [eiser] niet mogelijk om te beschikken over facturen uit de boekhouding van [verweerster] . Reeds hierom kunnen aan de betwisting van [eiser] geen hoge eisen worden gesteld. Die betwisting is wel behoorlijk concreet: [eiser] heeft gesteld dat hij aan drie panden die privé-eigendom van [verweerster] zijn in 2017 en 2018 ingrijpende verbouwingen heeft gedaan. Gelet op deze betwisting lag het op de weg van [verweerster] om haar vordering nader te onderbouwen. Uit het feit dat zij dat niet doet, concludeert [eiser] dat [verweerster] inderdaad ook posten opvoert die niets met de 15 gezamenlijke panden te maken hebben. Nu dat een volkomen logische conclusie is, is ook zonder nadere toelichting onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd dat het hof het verweer van [eiser] ‘ongeloofwaardig’ noemt.

4.146 Het subonderdeel slaagt.

4.146 Het subonderdeel richt zich tegen de toewijzing van de vordering van [verweerster] met betrekking tot de verbouwingskosten en daarmee tegen ’s hofs oordelen in r.o. 47-53. Met name r.o. 53 is in dit verband relevant. Ten behoeve van lezerscomfort citeer ik de passage:

“53. De hoofdregel is dat de bewijslast rust op degene die stelt een vordering te hebben op een ander. Als tegen een vordering geen gemotiveerd verweer wordt gevoerd wordt de vordering als vaststaand aangemerkt tussen partijen. In de inleidende dagvaarding met betrekking tot de financiële afwikkeling tussen partijen ( 200 .290.506/01) heeft [verweerster] onder randnummer 15 een opsomming gegeven met betrekking tot de aankoopkosten, de kosten van de verbouwingen alsmede het aandeel voor [eiser] in deze kosten. Uit het betoog van [eiser] volgt eveneens dat de registergoederen zijn verbouwd. In zijn conclusie van antwoord in conventie tevens eis in reconventie stelt [eiser] in randnummer 5: “De rolverdeling ter zake de beleggingen was in hoofdlijnen als volgt. [verweerster] zou zorgdragen voor de voor de aankoop benodigde gelden/financiën ten behoeve van de aankoop en de renovatie respectievelijk high level verbouwingen. De aan te kopen registergoederen zouden voor 50% op naam van [verweerster] en voor 50% op naam van [eiser] worden gesteld. Het ten behoeve van [eiser] betaalde gedeelte zou - in ieder geval - met het te behalen resultaat (lees: de ontvangen huurpenningen) worden terugbetaald. Vanzelfsprekend was [eiser] ook gerechtigd tussentijds anderszins terug te betalen. [eiser] zou zorg dragen voor (a) de aankoop van de registergoederen en (b) het administratieve en technische beheer van de aan te kopen registergoederen.” In randnummer 10 van voormelde conclusie stelt [eiser] verder: “Na aankoop van de registergoederen moesten de veelal “oude” registergoederen appartementen worden gerenoveerd en high level verbouwd. De gedateerde beleggingsobjecten moesten worden gerefreshed en geoptimaliseerd (lees: optimalisatie beleggingswaarde). Door [verweerster] werd als uitgangspunt, en daarmee investeringsnorm, voor de verbouwingen genomen een gemiddelde aan verbouwingskosten van € 75.000,- a € 80.000,- per registergoed. Korte tijd na de respectieve data van aankoop van de registergoederen zijn deze door [eiser] ook daadwerkelijk tot casco niveau gestript en vervolgens gerenoveerd en high level verbouwd. Ook de ontwerpen voor de verbouwingen werden door [eiser] gemaakt. De verbouwingen zijn zeer substantieel geweest.”

Uit het betoog van [eiser] zelf volgt dat de verbouwingen van de registergoederen zeer substantieel zijn geweest en dat hij zeer nauw betrokken is geweest bij de verbouwingen. Hij heeft volgens zijn eigen zeggen zelfs de verbouwingstekeningen gemaakt. Uit zijn betoog volgt eveneens dat [verweerster] als uitgangspunt voor de kosten van de verbouwingen is uitgegaan van een gemiddelde van € 75.000,- a € 80.000,-, per registergoed. De kosten voor de verbouwingen die [verweerster] als uitgangspunt heeft genomen worden niet door [eiser] weerlegd, sterker nog [eiser] beaamt zelf met zijn betoog dat de kosten van de verbouwingen aanzienlijk zijn geweest. Het is ook een algemeen bekend feit dat als je een appartement volledig stript en vervolgens opnieuw opbouwt, de kosten aanzienlijk zijn, dit geldt ook in de periodes 2015 tot en met 2018.

De verbouwingskosten die [verweerster] in haar dagvaarding opsomt bedragen € 744.416,-; als deze kosten worden verdeeld over 15 appartementen komt dat neer op € 49.627,- per appartement. Gezien hetgeen [verweerster] heeft gesteld met betrekking tot de kosten van de verbouwing alsmede het eigen betoog van [eiser] , heeft [eiser] onvoldoende betwist dat de door [verweerster] opgevoerde verbouwingskosten niet juist zijn. Het hof is derhalve van oordeel dat deze vordering voor toewijzing gereed ligt en dat het niet noodzakelijk is dat een accountant een onderzoek gaat verrichten.

Niet is door [eiser] betwist dat [verweerster] de bedragen heeft betaald. Voorts acht het hof de stelling van [eiser] niet geloofwaardig, dat de door [verweerster] opgevoerde verbouwingskosten betrekking hebben op haar privé onroerend goed mede bezien het betoog van [eiser] zelf met betrekking tot de kosten van de verbouwingen van de registergoederen die partijen in mede-eigendom toebehoren.”

4.148 ’ ’s Hofs oordeel komt erop neer dat “[g]ezien hetgeen [verweerster] heeft gesteld met betrekking tot de kosten van de verbouwing alsmede het eigen betoog van [eiser] , (…) [eiser] onvoldoende [heeft] betwist dat de door [verweerster] opgevoerde verbouwingskosten niet juist zijn.” Maar wat heeft [verweerster] dan gesteld en wat behoort tot het ‘het eigen betoog van [eiser] ’? Voor de stelling van [verweerster] verwijst het hof naar randnummer 15 van de inleidende dagvaarding voor de zaak met zaaknummer 200 .290.506/01 van [verweerster] , waar zij volgens het hof een opsomming heeft gegeven met betrekking tot de aankoopkosten, de kosten van de verbouwingen alsmede het aandeel voor [eiser] in deze kosten. Sla ik dat randnummer op, dan staat daar de zin “De vorderingen laten zich als volgt specificeren (alle bedragen in euro’s):” met daarna een tabel. Relevant voor de verbouwingskosten is dit deel van de tabel:

4.149 Verder staat er niets in het randnummer behalve dan dat als productie 5 een specificatie wordt overgelegd die is opgesteld door de belastingadviseur van [verweerster] en als productie 6 een specificatie van de verbouwingskosten naar leverancier. Productie 6 bestaat uit één A4, die voor circa de helft is ingevuld als volgt:

4.150 Linksboven staat “Kosten bouwwerkzaamheden afgeboekt van ING (…)”. Daaronder staat een lijst van namen, naar zeggen van [verweerster] dus “leveranciers”, met daarachter per jaar (2015 tot en met 2019) een bedrag vermeld. De totale bedragen worden per jaar opgeteld. Verder staat ongeveer halverwege de lijst “verwerkt 12 maart 2019”, met daaronder weer een lijst met namen en bedragen. De onderste regel betreft naar ik aanneem weer de totale bedragen over dat jaar, maar dan opgeteld vanaf het moment van verwerking van 12 maart 2019.

4.150 Dit is, voor zover ik heb kunnen nagaan, alle onderbouwing die [verweerster] heeft gegeven met betrekking tot haar vordering van (de helft van) € 744.416,27.

4.150 Wat heeft [eiser] daartegenover gesteld, althans waar beroept hij zich in cassatie op? Er worden zowel stellingen aangehaald uit eerste aanleg als hoger beroep. Onder andere wordt verwezen naar randnummer 11 van de conclusie van antwoord, tevens conclusie van eis in de zaak 19-470. Daarin heeft [eiser] de juistheid van de opgevoerde verbouwingskosten betwist, waarbij hij de volgende toelichting heeft gegeven:

“Onduidelijk is waarop de bedragen die op prod. 6 dagvaarding worden opgevoerd betrekking hebben. De “opgave van de verbouwingkosten” is gebaseerd op betalingen die van de ING rekening (…) zijn ontleend. Op geen enkele wijze blijkt waarop die “ING-bedragen” betrekking hebben. Betalingen zijn geen deugdelijke specificatie van de geclaimde verbouwingskosten.

[eiser] verzoekt [verweerster] om de facturen waarop de gevorderde bedragen betrekking hebben inclusief de daarbij behorende betalingsbewijzen per factuur, in het geding te brengen, zodat kan worden nagegaan of het om daadwerkelijke verbouwingskosten gaat. Zo is in prod. 6 dagvaarding om maar en voorbeeld te geven een post Zara Home vermeld die niets met de verbouwingen te maken kan hebben en ook niet heeft gehad. Ook heeft [A] N.M.S. Home Renovatie werkzaamheden verricht in de exclusief aan [verweerster] toebehorende appartementen in de [a-straat] te [plaats 2] ; die werkzaamheden hebben geen betrekking op de gezamenlijke investeringen.”

4.153 [eiser] heeft dus gesteld dat hij niet weet waarop de opgevoerde bedragen betrekking hebben. Verder heeft hij de posten ‘Zara Home’ en ‘ [A] N.M.S. Home Renovatie’ betwist, omdat de door deze partijen uitgevoerde werkzaamheden geen betrekking hebben op de gezamenlijke registergoederen, maar uitsluitend op de eigen panden van [verweerster] . Hierin lees ik geen verweer tegen het bestaan van de vordering, maar zowel een algemeen als een meer specifiek verweer tegen de hoogte van de vordering (op hem).

4.154 Vervolgens heeft [verweerster] gesteld dat zij in bewijsnood zou verkeren omdat [eiser] haar administratie zou achterhouden. Dit heeft tot het volgende oordeel in het vonnis van 10 juni 2020 geleid:

“Lening verbouwingen

4.24. De rechtbank onderschrijft het verweer van de man dat deze deelvordering weinig onderbouwing bevat. De vrouw beroept zich in dit verband op haar productie 6. Dit is niets anders dan een eigenhandig opgesteld overzicht houdende een aantal bedragen met daarbij vermeld de namen van een aantal aannemers, schilders en elektriciens e.d. (de oorspronkelijke vordering van de vrouw ad € 373.074,30 is overigens niet exact de helft van de in deze productie opgevoerde totale kosten ad € 744.416,27). De vrouw heeft vervolgens gesteld dat zij in totaal € 756.604,56 aan verbouwingskosten heeft betaald (in plaats van € 744.416,27), onder verwijzing naar haar producties 13 en 14. Ook deze producties zijn niet meer dan twee lijstjes met bedragen. De vrouw stelt dat zij in bewijsnood verkeert, omdat de man de betreffende administratie heeft meegenomen. Indien deze stelling juist is, dan rijst de vraag hoe de vrouw toch een berekening tot op de komma nauwkeurig heeft kunnen maken. En ook hoe de man precies heeft kunnen uitrekenen welk deel van de verbouwingskosten (gesteld) ziet op de eigen twee woningen van de vrouw. Het kunnen maken van dat onderscheid veronderstelt dat de man precies kan zien waar de verbouwingskosten betrekking op hebben.”

4.155 De rechtbank heeft daarbij ook geoordeeld dat als partijen er niet in slagen gezamenlijk tot een oplossing te komen, zij een deskundige zal gaan benoemen om de geldstromen in kaart te brengen. Naar aanleiding van deze overweging hebben partijen nadere stellingen ingenomen. Deze stellingen heeft de rechtbank in r.o. 2.32-2.33 van haar vonnis van 18 november 2020 besproken. Volgens haar staat vast dat [eiser] de facturen van de verbouwingen onder zich heeft. Hij wordt verplicht deze aan de deskundige te overleggen. De rechtbank heeft voorts beslist dat zij een deskundige zal benoemen (r.o. 2.34-2.35). Na dit vonnis heeft [eiser] op 27 januari 2021 nog een akte uitlating vonnis 18 november 2020 genomen, waarin hij onder het kopje “FACTUREN VERBOUWINGEN” uitvoerig is ingegaan op de verbouwingskosten. In randnummer 10 van die akte stelt hij:

“Ten aanzien van dat overzicht heeft [eiser] met naam en toenaam (concreet aangegeven) dat een aantal van de op het overzicht vermelde bedragen/ partijen die gefactureerd hadden, geen betrekking konden hebben op de 15 registergoederen. [eiser] heeft dat concreet met naam en toenaam aangegeven. Het ging daarbij om Zara Home, [A] NMS Home Renovatie. [eiser] wist dat omdat met name die partijen werkzaamheden verrichten ten behoeve van de verbouwingen [a-straat 1] , [a-straat 2] en [a-straat 3] , en de [b-straat] te [plaats 3] , met welke verbouwingen [eiser] door [verweerster] was aangesteld. Uit dien hoofde kende [eiser] die partijen.”

En iets verder:

“(i) De verbouwingen van de vrouw betroffen 4 privé-woningen van haar: [a-straat 1] , [a-straat 2] en [a-straat 3] en [b-straat] [plaats 3] .

(ii) De man was heeft nimmer gesteld precies uitgerekend te hebben welk de verbouwingskosten exact zien op de privé woningen van [verweerster] . De man was bij alle verbouwingen betrokken en wist welke partijen in alle registergoederen en waar hebben gewerkt. (…)”

En in randnummers 12 en 13:

“12. Als er één partij is die belang heeft bij het niet overleggen van de facturen (en de betalingsbewijzen) is het [verweerster] .

Als [verweerster] de facturen overlegt (en die heeft zij in haar bezit), zal blijken dat een (groot) deel van de onterecht gevorderde verbouwingskosten betrekking hebben op de privé- registergoederen van [verweerster] .

[eiser] weet dat omdat [eiser] betrokken was bij de verbouwingen van zowel de 15 registergoederen als de privé registergoederen van [verweerster] . In 2018 en 2019 werden in hoofdzaak werkzaamheden aan de privé registergoederen van [verweerster] uitgevoerd.

Verwezen wordt ook naar de prod. B en C [conclusie van antwoord in conventie /eis in reconventie (randnr 12) zaak-/rolnummer C/10/574460/19-470].

Om een voorbeeld te geven: Zara Home (zie prod. 6 dagvaarding) is een woninginrichtingsbedrijf (en geen aannemer/verbouwer) gevestigd aan de van Baerlestraat, te Amsterdam, direct om de de hoek van de [a-straat] , op ca.100 meter afstand van de registergoederen van [verweerster] [a-straat 1] , [a-straat 2] en [a-straat 3] te [plaats 2] .

[verweerster] heeft er dus juist groot belang bij om die facturen niet te overleggen. Daaruit zal immers blijken dat zeker niet alle gevorderde verbouwingskosten betrekking hebben op de 15 registergoederen.

[eiser] is ook niet in staat om onderzoek naar die op naam van [verweerster] gestelde en uitgeschreven facturen te doen. Indien [eiser] bij een leverancier/aannemer om overlegging van de op naam van [verweerster] gestelde facturen vraagt, is het standaard antwoord: Daarvoor moet u bij [verweerster] zijn. Dat is onze contractspartij/factuurpartij.

Privacy overwegingen verzetten zich tegen de terbeschikkingstelling van facturen aan een derde partij als [eiser] .

1. Het gaat hier om primaire zaken/uitgangpunten (facturen en betalingsbewijzen) die aan de onderbouwing van verbouwingsvorderingen ten grondslag moeten worden gelegd.

Procedureel is het de verplichting van [verweerster] om haar vordering te substa[n]tiëren, te onderbouwen en te bewijzen. De oplegging van de verplichting tot overlegging van de facturen staat op gespannen voet met het basis-rechtsuitgangspunt ex 150 BRv.

[eiser] verwijst ook uitdrukkelijk naar randnr. 27 inleidende dagvaarding [verweerster] : Met betrekking tot de bewijsmiddelen verwijst [verweerster] naar de door haar overgelegde producties (geen facturen en betalingsbewijzen). Zij biedt - voorzover op grond van art. 150 Rv en volgens de rechtbank bewijs op haar rust - bewijs van haar stellingen aan door alle middelen rechtens, waaronder nadere bescheiden en ook getuigen. Er is geen enkele reden om van vorenstaand uitgangspunt af te wijken.”

4.156 Vervolgens is [eiser] in hoger beroep gekomen en heeft hij tegen de hiervoor genoemde rechtsoverwegingen van de rechtbank grieven gericht (grieven 7 tot en met 9). In zijn memorie van grieven heeft [eiser] zijn algemene betwisting herhaald en gesteld dat de beoordeling van de facturen te meer van belang is omdat in de periode van de affectieve relatie in opdracht van [verweerster] substantiële werkzaamheden door aannemers/opdrachtnemers en leveranciers zijn verricht met betrekking tot vastgoed dat voor 100% op naam van [verweerster] stond. Dit heeft [eiser] verder uitgewerkt in zijn grieven 7 tot en met 9. In randnummer 38 heeft [eiser] verzocht om het door hem gestelde in zijn akte uitlating vonnis 18 november 2020 als hier herhaald en ingelast te beschouwen. Verder heeft hij in randnummer 40 (nogmaals) het volgende gesteld:

“Het is om vorenstaande reden dan ook dat [eiser] van meet af aan in de procedure heeft verzocht om [verweerster] te gelasten om de facturen die betrekking hebben op de door haar gepretendeerde bedragen, in het geding te brengen zodat per factuur kan worden beoordeeld of die betrekking hebben op eigen verbouwingen van [verweerster] danwel betrekking hebben op de 15 registergoederen. In randnr. 12 Akte Uitlating heeft [eiser] concreet aangegeven dat in 2018 en 2019 in hoofdzaak werkzaamheden werden uitgevoerd aan eigen vastgoed van [verweerster] (met concrete voorbeelden).”

4.157 In reactie daarop heeft [verweerster] niets nieuws gesteld. In het eerste tussenarrest heeft het hof in r.o. 52 de beslissing van de rechtbank om over te gaan tot benoeming van een deskundige besproken. Het hof heeft echter geen aanleiding voor benoeming van een deskundige gezien en heeft gelijk een beslissing genomen, die het in r.o. 53 van het eerste tussenarrest heeft toegelicht.

4.158 Volgens het hof heeft [eiser] , gezien hetgeen [verweerster] heeft gesteld alsmede het eigen betoog van [eiser] , onvoldoende betwist dat de door [verweerster] opgevoerde verbouwingskosten niet juist zijn. Verder heeft het hof bepaalde stellingen van [eiser] niet geloofwaardig geacht.

4.158 Het ‘eigen betoog van [eiser] ’, zoals besproken door het hof in r.o. 53 van het eerste tussenarrest, komt er kort gezegd op neer dat de verbouwingen en kosten aanzienlijk waren (en de kosten hoger dan oorspronkelijk begroot) en dat [eiser] bij de verbouwingen nauw betrokken was. Hoewel dat inderdaad uit die stellingen kan worden afgeleid, neemt dat niet weg dat [eiser] ook in algemene zin de juistheid van de opgevoerde kosten heeft betwist en daaraan ten grondslag heeft gelegd dat hij op basis van de stellingen van [verweerster] niet weet waar de opgevoerde kosten betrekking op hebben.

4.158 Mij dunkt dat dit algemene verweer, ondanks het eigen betoog van [eiser] , nog steeds alleszins terecht is. Ook als [eiser] zelf ook meent dat [verweerster] aanzienlijke verbouwingskosten heeft gemaakt en hij bij de verbouwingen betrokken was, doet dat niet af aan zijn recht om verweer te kunnen voeren tegen de gestelde hoogte daarvan. Dat geldt des te meer gezien de aard en omvang van de vordering van [verweerster] . Het gaat om een gestelde kostenpost van € 744.416, die is opgebouwd uit gemaakte kosten van meerdere leveranciers/aannemers ten behoeve van 15 registergoederen en verdeeld over meerdere jaren. Ter onderbouwing daarvan komt [verweerster] met niet meer dan productie 6, die hiervoor in 4.149 deels is weergegeven. Die productie biedt echter onvoldoende aanknopingspunten voor een deugdelijk verweer, óók in het licht van het eigen betoog van [eiser] . Ik zie dan ook niet in wat het hof in dit verband nog meer van [eiser] had verwacht. Gezien deze betwisting had het op de weg van [verweerster] gelegen om haar vordering nader te onderbouwen. Het hof heeft hetzij miskend welke eisen ingevolge art. 149 Rv aan de betwisting van [eiser] kunnen worden gesteld, hetzij is zijn oordeel onbegrijpelijk dat dit oordeel kan worden gegrond op het ‘eigen betoog van [eiser] ’, terwijl [eiser] naast dat eigen betoog ook de hoogte van de vordering heeft betwist.

4.161 Maakt de overweging in het slot van r.o. 53 van het eerste tussenarrest een en ander dan anders? Aldaar heeft het hof immers overwogen:

“Niet is door [eiser] betwist dat [verweerster] de bedragen heeft betaald. Voorts acht het hof de stelling van [eiser] niet geloofwaardig, dat de door [verweerster] opgevoerde verbouwingskosten betrekking hebben op haar privé onroerend goed mede bezien het betoog van [eiser] zelf met betrekking tot de kosten van de verbouwingen van de registergoederen die partijen in mede-eigendom toebehoren.”

4.162 Mijns inziens niet, want de ongeloofwaardigheid van de genoemde stellingen ziet op het meer specifieke verweer van [eiser] dat Zara Home en [A] NMS Home Renovatie uitsluitend kosten hebben gemaakt met betrekking tot de privépanden van [verweerster] . Daarmee heeft het hof dus niet ook kenbaar gerespondeerd op het algemene verweer van [eiser] dat hij op deze manier niet deugdelijk verweer kan voeren.

4.163 Voorts licht het hof mijns inziens onvoldoende toe waarom het de stellingen van [eiser] ongeloofwaardig acht. Het hof heeft die overweging gemotiveerd met de opmerking dat dat “mede [is] bezien het betoog van [eiser] zelf met betrekking tot de kosten van de verbouwingen van de registergoederen die partijen in mede-eigendom toebehoren”. Het gebruik van het woord ‘mede’ impliceert dat er meer is dat die stellingen ongeloofwaardig maken. Wat dat meerdere is, is mij echter niet duidelijk. Voorts is mij ook niet duidelijk waarom het eigen betoog van [eiser] deze stellingen ongeloofwaardig zouden maken. Ook dit deel van het oordeel van het hof is dus onbegrijpelijk.

4.163 Het vorenstaande betekent dat het subonderdeel doel treft.

4.163 Subonderdeel III.2 klaagt dat ook het oordeel dat het hof aan zijn oordeel ten grondslag legt dat [verweerster] haar vordering voldoende onderbouwd zou hebben en [verweerster] zijn betwisting niet, naast rechtens onjuist (schending art. 149 Rv), onbegrijpelijk is, zeker indien men daarbij de aard en omvang van de samenwerking betrekt en dat het hof miskent dat wat [verweerster] heeft betaald uitsluitend materiaalkosten betreft. Zoals al aangegeven, gaat het hof eraan voorbij dat [eiser] met zijn maten gezorgd heeft voor de uitvoering van de verbouwing. Daarin ligt besloten dat [verweerster] bouwmaterialen betaalde en dat [eiser] zorgde voor de uiteindelijke verbouwing. Ook hier laat het hof het aandeel van [eiser] weg, terwijl het een feit van algemene bekendheid is dat de factor ‘arbeid’ bij verbouwingen een aanzienlijk deel van de aanneemsom bepaalt. Het hof kan dus niet, althans niet zonder meer, aan de hand van het door [verweerster] gevorderde bedrag oordelen of dit ‘redelijk’ is en of dit overeenstemt met wat [eiser] heeft gesteld.

4.163 Het subonderdeel slaagt niet.

4.163 Het subonderdeel gaat immers ten onrechte ervan uit dat [eiser] ‘met zijn maten gezorgd heeft voor de uitvoering van de verbouwingen’. Uit r.o. 59 van het eerste tussenarrest volgt dat het hof dat betoog heeft verworpen, omdat [eiser] niet aan zijn stelplicht heeft voldaan en omdat het hof die stellingen ongeloofwaardig acht. Volgens het hof was er dus niet een ‘aandeel’ van [eiser] .

4.163 Subonderdeel III.3 klaagt dat ook het oordeel in r.o. 9-13 van het eindarrest, waarin het hof volhardt bij zijn beslissingen uit het tussenarrest en dat [eiser] geen nadere feiten en omstandigheden naar voren heeft gebracht waaruit volgt dat de eindbeslissingen zijn gebaseerd op onjuiste feitelijke gegevens of dat sprake is van een juridische misslag, rechtens onjuist en onbegrijpelijk is, gelet op hetgeen [eiser] heeft aangevoerd. In het bijzonder laat het hof onbesproken dat het gaat om bouwmaterialen (zie sub d). Het hof is bij tussenarrest uitgegaan van totale verbouwingskosten en miskent daarbij dat het strippen van de aangekochte onroerende zaken en het aanbrengen van die bouwmaterialen door [eiser] is gedaan en dat daarom ook noodzakelijk is dat [verweerster] haar vorderingen onderbouwt met door haar betaalde facturen die zich in haar boekhouding bevinden.

4.169 Ook dit subonderdeel treft geen doel.

4.169 Het voldoet niet aan de daaraan te stellen eisen. Zo poneert het subonderdeel onder verwijzing naar vijf pagina’s aan stellingen simpelweg de klacht dat het hof ten onrechte heeft geoordeeld dat [eiser] geen nadere feiten en omstandigheden heeft aangebracht waaruit volgt dat de eindbeslissingen zijn gebaseerd op onjuiste feitelijke gegevens of dat sprake is van een juridische misslag. Om welke van de vele in r.o. 11 van het eindarrest genoemde eindbeslissingen het gaat, maakt het subonderdeel niet duidelijk. Ook de iets meer gemotiveerde klacht dat het hof onbesproken laat dat het gaat om bouwmaterialen, voldoet niet aan de daaraan te stellen eisen. Ook hier maakt het subonderdeel niet duidelijk om welke eindbeslissing het gaat en daarnaast is de toelichting dat het hof ‘bij tussenarrest’ is uitgegaan van totale verbouwingskosten zodanig vaag dat ik daarmee niet goed uit de voeten kan.

Onderdeel IV

4.171 Onderdeel IV begint met bespreking van r.o. 59 en 60 van het eerste tussenarrest. Daarin lees ik geen klachten.

4.171 Subonderdeel IV.1 betoogt dat het oordeel in r.o. 59 van het eerste tussenarrest voortbouwt op de oordelen die in onderdelen I, II en III al worden aangevallen. Het slagen van één of meer van de klachten uit die onderdelen, in het bijzonder die tegen de oordelen dat [verweerster] mocht verwachten dat [eiser] het een en ander ‘om niet’ zou verrichten, maakt dus ook dat het aandeel van [eiser] opnieuw moet worden beoordeeld en afgerekend. Immers, ook hier miskent het hof de aard van de samenwerking en het ‘vestzak/broekzak’ principe daarvan. Het hof miskent ook hier (het karakter van) de samenwerking en ieders rol daarin. Daarin ligt besloten dat partijen elkaar geen rekeningen sturen, maar ieder een aandeel namen in de bijdrage aan die samenwerking. Het hof miskent dan ook dat wanneer partijen alsnog besluiten om hun samenwerking te beëindigen, zij die samenwerking moeten afwikkelen op een wijze die geëigend is voor de wijze waarop partijen die samenwerking vorm hebben gegeven. Het gaat dan niet aan en getuigt van een onjuiste rechtsopvatting om aan de ene partij een vordering toe te wijzen zonder dat die de onderliggende facturen overlegt en de andere partij zijn vorderingen te ontzeggen omdat er geen facturen zijn gestuurd. Uitgaande van een ontbonden maatschap of andere vorm van samenwerking dient die te worden afgewikkeld, waarbij niet alleen het aandeel van [verweerster] , maar ook het aandeel van [eiser] moet worden vereffend. Gelet op de aard en omvang van de werkzaamheden is onbegrijpelijk en onaanvaardbaar dat het hof oordeelt dat [eiser] dat ‘om niet’ zou moeten doen.

4.173 Het subonderdeel vervolgt hier met de zin “Verwezen wordt andermaal naar de MvG van 18 mei 2021 rnr. 34”. Daarna betoogt het dat het uiteraard geen verbazing wekt dat wanneer de samenwerking wordt verbroken en [verweerster] opeens vele tonnen vordert aan door haar gestelde betaalde verbouwingskosten, [eiser] dan ook zijnerzijds afwikkeling van die samenwerking wenst. Het verweer dat [eiser] het een en ander niet aantoont met facturen snijdt dan geen hout. Ook hier geldt dat de aard van de samenwerking en de wijze waarop partijen daarin invulling hebben gegeven bepalend is voor wat partijen over en weer uit elkaars uitlatingen en gedragingen hebben begrepen en mogen afleiden: dat was dat beide partijen elkaar geen facturen stuurden. Nu daarin kennelijk verandering is gekomen getuigt het van een onjuiste rechtsopvatting dat het hof de vorderingen van [eiser] afwijst omdat hij als IB ondernemer geen facturen heeft gestuurd, althans is dat oordeel onbegrijpelijk. Het hof miskent immers hoe partijen gedurende hun samenwerking daaraan invulling hebben gegeven middels gezamenlijke investeringen. Hoezo krijgt [verweerster] dan wel haar (gestelde) investeringen terug en [eiser] niet? Dat is niet uit te leggen en zeker niet met het IB verhaal van het hof.

4.174 Het is in dat kader dus rechtens onjuist en onbegrijpelijk dat het hof de vorderingen van [eiser] als zijnde niet verwacht en vallend onder de affectieve relatie schort, terwijl het daarentegen de vorderingen van [verweerster] integraal toewijst, zelfs zonder dat zij daartoe de nodige onderliggende stukken levert. Het hof miskent bovendien dat [eiser] arbeid en expertise als inbreng leverde, hetgeen verrekend moet worden in het kader van een samenwerkingsovereenkomst. Het oordeel dat die werkzaamheden vanwege de affectieve relatie om niet zijn verricht, miskent dat ook arbeid een vermogensrechtelijke inbreng vormt.

4.175 Het subonderdeel faalt.

4.175 Het gros van de klachten treft geen doel, omdat die voortbouwen op de onjuiste aanname dat [eiser] verbouwingswerkzaamheden zou hebben verricht. Dat het niet aan zou gaan en zou getuigen ‘van een onjuiste rechtsopvatting om aan de ene partij een vordering toe te wijzen zonder dat die de onderliggende facturen overlegt en de andere partij zijn vorderingen te ontzeggen omdat er geen facturen zijn gestuurd’, is vanzelfsprekend onjuist. Het gaat hier immers om afzonderlijke vorderingen met elk een eigen (feitelijke en juridische) grondslag, hetgeen dus ook tot verschillende uitkomsten kan leiden.

4.175 Met betrekking tot de aan het begin van het onderdeel aangevoerde voortbouwklacht geldt dat van de voorgaande onderdelen mijns inziens subonderdeel III.1 slaagt. Het slagen van dat onderdeel, heeft mijns inziens echter geen gevolgen voor r.o. 59 en 60 van het eerste tussenarrest.

4.175 Subonderdeel IV.2 klaagt dat hetzelfde mutatis mutandis geldt voor de vordering uit ongerechtvaardigde verrijking: waar partijen over en weer van elkaar vorderen en [eiser] aantoonbaar ook aan privépanden van [verweerster] heeft gewerkt is het onjuist en onbegrijpelijk dat dit wordt afgedaan met dat [verweerster] daarop niet beducht hoefde te zijn. Er zijn immers over en weer kosten gemaakt en wanneer [verweerster] ervoor kiest om die kennelijk tot de laatste euro terug te vorderen, valt niet in te zien dat en waarom zij dan de vordering van [eiser] niet terug kan en mag verwachten. Het beroep op ongerechtvaardigde verrijking is te snel afgewezen: [verweerster] is verrijkt door bespaarde uitgaven, terwijl [eiser] is verarmd.

4.175 Het subonderdeel faalt.

4.175 Art. 6:212 BW luidt als volgt:

“1 Hij die ongerechtvaardigd is verrijkt ten koste van een ander, is verplicht, voor zover dit redelijk is, diens schade te vergoeden tot het bedrag van zijn verrijking.

2 Voor zover de verrijking is verminderd als gevolg van een omstandigheid die niet aan de verrijkte kan worden toegerekend, blijft zij buiten beschouwing.

3 Is de verrijking verminderd in de periode waarin de verrijkte redelijkerwijze met een verplichting tot vergoeding van de schade geen rekening behoefde te houden, dan wordt hem dit niet toegerekend. Bij de vaststelling van deze vermindering wordt mede rekening gehouden met uitgaven die zonder de verrijking zouden zijn uitgebleven.”

4.181 Het hof doet (deze grondslag van) de vordering van [eiser] op drie zelfstandige gronden af. Ten eerste heeft [eiser] niet voldaan aan zijn stelplicht ten aanzien de door hem gestelde onrechtvaardigde verrijking. Ten tweede heeft het hof geoordeeld dat “de werkzaamheden die hij voor haar of voor gezamenlijke investeringen verrichte” (waarmee het hof dus niet bedoeld de werkzaamheden zoals door [eiser] gesteld) gerechtvaardigd wordt door de affectieve relatie en ten derde achtte het hof het niet redelijk en billijk om [verweerster] na beëindiging van de affectieve relatie te confronteren met een achteraf geconstrueerde aanzienlijke vordering. Het subonderdeel valt kennelijk alleen de tweede pijler aan, nu het betoogt dat het onjuist en onbegrijpelijk is dat [verweerster] (vanuit de affectieve relatie) niet beducht hoefde te zijn op de vordering van [eiser] . Daarmee worden de overige twee pijlers niet aangevallen en faalt het subonderdeel bij gebrek aan belang. Voor het overige faalt de klacht omdat deze ten onrechte erop is gebaseerd dat [eiser] verbouwingswerkzaamheden heeft verricht.

Onderdeel V

4.182 Onder randnummer V.0 worden r.o. 41-43 van het eerste tussenarrest, r.o. 4 van het tweede tussenarrest en r.o. 14, 18-21 en 23-26 van het eindarrest besproken. Ik lees daarin geen klachten.

4.182 Subonderdeel V.1 klaagt dat de samenvatting van de bezwaren van [eiser] als opgenomen in de akte na deskundigenbericht in hoger beroep, zoals weergegeven in r.o. 18 van het eindarrest, onjuist en onbegrijpelijk is, waar het hof dit samenvat alsof de deskundige op meer dan 16% lagere huurprijzen is gaan zitten dan in de markt daadwerkelijk per 1 januari 2019 werden betaald. Indien echter de akte na verwijzing erop wordt nageslagen dan wordt in randnummer 9 met een staatje aangevoerd dat het verweer is dat [verweerster] een te lage huuropbrengst van de panden heeft doorgegeven en dus dat daarom de deskundige met te lage bedragen is gaan rekenen. Dit scheelt op jaarbasis € 37.901 en dat is 16% ten opzichte van de door de deskundige gehanteerde huurwaarde. Dat is dus iets anders dan de stelling die het hof kennelijk behandelt dat de marktwaarde een 16% hogere huur zou (kunnen) rechtvaardigen. R.o. 19 van het eindarrest is ook geen adequate en begrijpelijke weerlegging van dit standpunt, omdat het hof daar ‘enkele antwoorden’ van de deskundige weergeeft, waarbij in randnummer 1 wordt gesproken over ‘15% toeslag’, in randnummer 2 over verbouwingskosten, in randnummer 3 over energielabels en in randnummer 4 over BBMI. Het hof laat dus onbesproken de stelling dat er aan de deskundige (zijdens [verweerster] ) minder huur is opgegeven dan er daadwerkelijk voor de panden werd ontvangen en dat daarom (uitgaande van een waardering die kennelijk gebaseerd is op een vermenigvuldiging van aantallen malen de jaarhuur) het rapport niet deugt. Dat de deskundige op de stellingen van partijen is ingegaan doet daaraan niet af en maakt het oordeel niet voldoende begrijpelijk of toereikend gemotiveerd op dit punt.

4.182 Het subonderdeel faalt.

4.182 In r.o. 18 van het eindarrest heeft het hof verwezen naar randnummers 8 en 16 van de akte na deskundigenbericht in hoger beroep van [eiser] en heeft het hof weergegeven wat hij daar heeft gesteld. Volgens het hof heeft [eiser] in randnummer 16 gesteld dat:

“het deskundigenbericht onaanvaardbaar is. De deskundige is op meer dan 16% lagere huurrijzen gaan zitten dan in de markt daadwerkelijk per 1 januari 2019 werden betaald.”

4.186 Het subonderdeel valt de juistheid van die laatste zin aan. Het zou gaan om een onjuiste of onbegrijpelijk ‘samenvatting’. Als we kijken naar randnummer 16 van de akte na deskundigenbericht in hoger beroep van [eiser] , dan vinden we dat randnummer direct onder het kopje “Conclusie” en die luidt (voor zover relevant):

“Het deskundigenrapport is op belangrijke onderdelen onjuist en ondeugdelijk en derhalve onaanvaardbaar. De hoogte van de huurprijzen is op niet reële waarden vastgesteld. De deskundige is op meer dan 16 % lagere huurprijzen gaan zitten dan in de markt daadwerkelijk per 1 januari 2019 werden betaald. Die betaalde huurprijzen waren tussen [verweerster] en [eiser] in confesso en zijn ook in de jaren daarna steeds voldaan. Als er al leegstand was, werd dat veroorzaakt door de wens / het beleid van [verweerster] om vrijkomende woningen uit te ponden. Ook de uitgevoerde huurprijzenchecks kunnen de toets der kritiek niet doorstaan. Ze zijn ondeugdelijk en houden onvoldoende rekening met de feitelijke situatie en hebben daarmee een ontoelaatbaar waarde drukkend effect op de waarde-vaststellingen.”

4.187 De ‘samenvatting’ van het hof betreft aldus een citaat van de door [eiser] zelf gegeven conclusie. Voor zover dit een onjuiste of onbegrijpelijk samenvatting zou zijn van hetgeen [eiser] gesteld heeft, is dat dus zijn eigen onjuiste of onbegrijpelijke samenvatting. Dat maakt de weergave van het hof echter niet onjuist of onbegrijpelijk.

4.187 Dat in r.o. 19 van het eindarrest geen weerlegging van dat standpunt te vinden valt, is logisch. In r.o. 19 van het eindarrest heeft het hof immers ‘enkele antwoorden’ op de door [eiser] gestelde vragen en opmerkingen naar aanleiding van het concept deskundigenbericht besproken. Dat wat [eiser] in zijn akte na deskundigenbericht heeft gesteld, kon de deskundige niet, althans voor zover dat niet ook onderdeel was van de aan hem gestelde vragen en opmerkingen, in zijn deskundigenbericht betrekken. Een en ander betekent echter niet dat de huurprijzen niet onderdeel zijn geweest van het deskundigenbericht in hoger beroep. Zo staat op p. 3 van het deskundigenbericht:

“2. Ik heb ook van veel objecten meetrapporten en puntentellingen ontvangen van de Firma Duresta. Deze heb ik ingezien. Bij de waardering heb ik mij gebaseerd op mijn eigen waarnemingen en eigen meetgegevens. In de Duresta rapporten wordt er namelijk aan voorbij gegaan dat veel woningen luxe verbouwd zijn en soms zijn er verkeerde woz waardes gebruikt in de rapporten bijvoorbeeld die uit 2019 ipv 2018. Ik heb zelf nieuwe puntentellingen opgesteld van alle woningen om te bekijken of de woningen terecht of niet terecht geliberaliseerd zijn.

1. Ik heb overzichten ontvangen van de ontvangen huren en veel van de huurovereenkomsten zijn ook overlegd. Deze heb ik ingezien en (…) bij de individuele rapporten als bijlage gevoegd.

2. De huurprijzen van veel van de woningen bevinden zich aan de bovenkant van de markt. Hierdoor vinden er verhoudingsgewijs meer mutaties plaats dan bij een lagere huur. De mutatiegraad ligt echter lager dan die uit de peildatum in de vorige waardering in 2020 omdat de er in 2019 nog geen corona was. Corona had een negatieve invloed op de toestroom van Expa[ts], die veelal aan de bovenkant van de markt huren, in courante wijken.

3. Om vast te stellen welk huurprijzen er in de berekening dienen te worden gebruikt heb ik huurprijsberekening schema gebruikt, die ik als bijlage heb ingesloten.”

4.189 Verder geldt dat voor de rechter een beperkte motiveringsplicht geldt ten aanzien van zijn beslissing om de bevindingen van een deskundige al dan niet te volgen. Wel dient hij bij de beantwoording van de vraag of hij de conclusies waartoe een deskundige in zijn rapport is gekomen in zijn beslissing zal volgen, alle ter zake door partijen aangevoerde feiten en omstandigheden in aanmerking te nemen en op basis van die aangevoerde stellingen in volle omvang te toetsen of aanleiding bestaat om van de in het rapport geformuleerde conclusies af te wijken. De rechter zal op specifieke bezwaren van een partij moeten ingaan als deze bezwaren een voldoende gemotiveerde betwisting inhouden van de juistheid van de zienswijze van de deskundige.

4.190 Gaat het hier om een bezwaar dat een ‘voldoende gemotiveerde betwisting inhoudt van de juistheid van de zienswijze van de deskundige’ waarop het hof behoorde in te gaan? Ik meen van niet. [eiser] heeft niet toegelicht waarom de deskundige van de daadwerkelijke huurprijzen op 1 januari 2019 had behoren uit te gaan. Dit was wel nodig, nu uit het deskundigenbericht volgt dat de deskundige op de hoogte was van veel van de huurovereenkomsten (en daarmee huurprijzen) en kennelijk toch reden zag om niet de daadwerkelijke huurprijzen te hanteren bij de waardebepaling van de registergoederen. Daarbij kan ook meespelen dat [eiser] heeft nagelaten om dit punt duidelijk naar voren te brengen in reactie op het concept deskundigenbericht, waardoor de deskundige niet op dat punt heeft kunnen reageren.

4.191 Subonderdeel V.2 klaagt dat daarnaast heeft te gelden dat indien één of meer van de klachten van onderdelen I tot en met IV slaagt, de waardering van de panden überhaupt niet langer als uitgangspunt heeft te dienen, hetgeen vooral maar niet uitsluitend betreft de klachten over de peildatum. Voorts heeft het hof terecht in r.o. 41 van het eerste tussenarrest geoordeeld, herhaald in r.o. 14 van het eindarrest, dat de taxatie dient te geschieden op basis van de waarde in het economische verkeer, dus de prijs die bij aanbieding van het goed ter verkoop op de meest geschikte wijze en na de beste voorbereiding door de meestbiedende gegadigde daarvoor zou zijn besteed. Echter de taxatie geschiedt vervolgens aan de hand van de verhuurde staat. Het hof laat hierbij onbesproken grief 5 in de MvG van 18 mei 2021, randnummers 27 tot en met 32, in het bijzonder randnummers 30 en 31, waarin is betoogd dat het gaat om de bedoeling van partijen. Die was een beleggingshorizon van 5 jaar. Nadien zou worden besloten of zou worden uitgepond dan wel de panden als belegging zouden worden aangehouden, zodat de leegstandswaarde moet worden aangehouden en niet de waarde in verhuurde staat. Het hof heeft dit ten onrechte onbesproken gelaten, althans is het oordeel zonder nadere toelichting onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd.

4.192 De voortbouwklacht faalt, nu van de genoemde onderdelen alleen subonderdeel III.1 slaagt en niet valt in te zien waarom het slagen van die klacht gevolgen heeft voor de waardering van de registergoederen.

4.192 De rest van het subonderdeel treft ook geen doel.

4.192 Het hof heeft in r.o. 32-33 van het eerste tussenarrest de door het subonderdeel aangevoerde stellingen van [eiser] (zie r.o. 32, onder 1) en de betwisting daarvan van [verweerster] (zie r.o. 33, onder 6-7) opgenomen. In r.o. 40 van het eerste tussenarrest heeft het hof uitvoerig gemotiveerd waarom als tijdstip voor de waardering 1 januari 2019 moet worden genomen en in r.o. 41 van het eerste tussenarrest welke waarderingsmaatstaf moet worden gehanteerd. In r.o. 42 van het eerste tussenarrest heeft het hof als volgt overwogen:

“De registergoederen moeten gewaardeerd worden in de toestand zoals de registergoederen op die datum verkeerden en tevens dient rekening te worden gehouden met het feit dat de registergoederen waren verhuurd. Voor zover een registergoed op het tijdstip van de waardering niet was verhuurd dient eveneens uitgegaan te worden van verhuurde staat aangezien het hof op basis van het feitelijke handelen van partijen en hetgeen uit ieders stellingen volgt, het meest aannemelijk acht dat de intentie van partijen was om de registergoederen te verhuren.”

4.195 Volgens het hof moet rekening worden gehouden met het feit dat de registergoederen waren verhuurd (en dus niet met een bedoeling die partijen hadden voor later). Dat is ook begrijpelijk, omdat het hof eerder had vastgesteld dat als waarderingsmaatstaf heeft te gelden de waarde die in het economische verkeer voor goederen wordt toegekend. Die economische waarde wordt beïnvloed door de omstandigheid of een registergoed al dan niet verhuurd is, maar niet door de omstandigheid wat de bedoeling van partijen is na een periode van vijf jaar. Bovendien heeft het hof het het meest aannemelijk geacht dat partijen de intentie hadden om de registergoederen te verhuren en niet de intentie om de registergoederen voor bepaalde tijd te verhuren en vervolgens uit te ponden. Het hof heeft de stellingen van [eiser] dus (wel in de beoordeling betrokken, maar) verworpen.

4.195 Subonderdeel V.3 begint met een bespreking van r.o. 24 van het eindarrest en betoogt dat het gevolg van de door het hof gevolgde afrekenwijze tot uiterst onbillijke resultaten leidt, nu [verweerster] alle voordelen van de samenwerking krijgt en [eiser] met vrijwel lege handen achterblijft.

4.197 Het een en ander komt er op neer dat de door [eiser] ‘geleende’ gelden tweemaal aan [eiser] in rekening worden gebracht, zulks door zowel de aankoopsommen van € 1.685.000 van de getaxeerde waarde van € 3.783.000 af te trekken, waarin dus ook reeds (de terugbetaling van) het 50% aandeel van [eiser] is begrepen, en vervolgens ook nog het onafgeloste deel van de lening van [verweerster] aan [eiser] van € 504.607 daarop in mindering te brengen, ten tenslotte het wel door [eiser] afgeloste deel van € 338.187 ook nog volledig buiten beschouwing te laten en niet mee te tellen.

4.197 Het oordeel – naast naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar – getuigt dus van een onjuiste rechtsopvatting van de artikelen 3:185 BW, 6:2 BW en 6:248 BW, en is ook zonder nadere toelichting onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd. Vervolgens komt het subonderdeel met een ‘juiste berekenwijze’, waarin staat: “50% overwaarde toekomend aan [eiser] € 1.891.500”.

4.199 Het tweemaal belasten van [eiser] met de verbouwingskosten is een ontoelaatbare verrassingsbeslissing van het hof.

4.199 Tot slot merkt het subonderdeel op dat ten aanzien van r.o. 24 en 25 een verzoek ex art. 31 Rv is ingediend, maar dat het hof daar ten tijde van het indienen van de procesinleiding nog niet op heeft beslist.

4.201 Het subonderdeel slaagt.

4.201 Voor het hof staat vast dat de 15 registergoederen aan beide partijen toebehoren voor 50%, ieder voor de onverdeelde helft (r.o. 3 van het eerste tussenarrest).

4.201 Uit r.o. 34 van het eerste tussenarrest volgt dat het hof voor de verdeling art. 3:185 BW heeft toegepast. Dit artikel luidt, voor zover relevant:

1. Voor zover de deelgenoten en zij wier medewerking vereist is, over een verdeling niet tot overeenstemming kunnen komen, gelast op vordering van de meest gerede partij de rechter de wijze van verdeling of stelt hij zelf de verdeling vast, rekening houdende naar billijkheid zowel met de belangen van partijen als met het algemeen belang.

2. Als wijzen van verdeling komen daarbij in aanmerking:

a. toedeling van een gedeelte van het goed aan ieder der deelgenoten;

b. overbedeling van een of meer deelgenoten tegen vergoeding van de overwaarde;

c. verdeling van de netto-opbrengst van het goed of een gedeelte daarvan, nadat dit op een door de rechter bepaalde wijze zal zijn verkocht.

4.204 In r.o. 35 van het eerste tussenarrest heeft het hof overwogen:

“Iedere deelgenoot dient in beginsel zijn eigen aandeel in het goed te financieren dat hij/zij met de andere deelgenoot in mede-eigendom heeft. De aankoopsom, de verwervingskosten en de kosten van de verbouwingen van de registergoederen zijn gefinancierd ten laste van het vermogen van [verweerster] . [verweerster] heeft dan ook het aandeel van [eiser] in de registergoederen gefinancierd. [verweerster] heeft in beginsel een vordering op [eiser] .”

4.205 In r.o. 38 van het eerste tussenarrest heeft het hof de aandelen van [eiser] in de 15 registergoederen aan [verweerster] toegedeeld. Dit komt neer op een overbedeling in de zin van art. 3:185 lid 2, aanhef en onder b, BW, die dus in beginsel dient te geschieden tegen vergoeding van de overwaarde.

1. [a-straat 3] Het hof heeft de vorderingen van [verweerster] , die erop neerkomen dat [eiser] wordt veroordeeld om de helft van de kosten te betalen die [verweerster] heeft gemaakt ten behoeve van de aan hen beiden toekomende registergoederen, toegewezen (r.o. 53 van het eerste tussenarrest en r.o. 25 van het eindarrest). Daarmee heeft het hof in wezen de situatie in lijn gebracht met het door hem gehanteerde uitgangspunt in r.o. 35 van het eerste tussenarrest. Als [eiser] wordt gehouden om overeenkomstig zijn aandeel in de registergoederen bij te dragen, ligt het mijns inziens voor de hand om hem ook overeenkomstig zijn aandeel gerechtigd te laten zijn in de voordelen van de registergoederen, in die zin dat hij recht heeft op 50% van de opbrengst die de registergoederen zouden hebben opgebracht bij verkoop daarvan op 1 januari 2019. Het hof kiest er echter voor om [eiser] uitsluitend te laten meedelen in het deel van de opbrengst dat de registergoederen bij verkoop meer zouden hebben opgebracht dan waarvoor ze zijn aangekocht.

4.207 Het hof heeft zich daarbij klaarblijkelijk gebaseerd op het memorandum van Londen & Van Holland (“Uit het memorandum volgt”). Dat memorandum begint met een dertiental conclusies die worden getrokken uit een zevental uitspraken, waaronder ook uitspraken die geen onderdeel vormen van deze procedure. Na die conclusies volgt het kopje “Financiële afwikkeling”, waaronder staat:

“Hieruit leiden wij de volgende financiële afwikkeling tussen [verweerster] en [eiser] af:

Vanwege de toedeling van de 15 onroerende zaken aan [verweerster] wordt [verweerster] overbedeeld. [eiser] krijgt een vordering op [verweerster] . Deze vordering bedraagt: (…)”

4.208 Waarna een tabel volgt waarin per registergoed is aangegeven wat de taxatiewaarde per 1 januari 2019 is, de aanschafwaarde en de meerwaarde. De meerwaarde betreft volgens de tabel de taxatiewaarde minus de aanschafwaarde. Dit resulteert in een totale meerwaarde van € 2.097.410,51, waarvan de helft is € 1.048.705,26.

4.208 Blijkens r.o. 24 van het eindarrest is het hof ook van deze bedragen uitgegaan. Daarmee heeft het hof mijns inziens ofwel miskend dat het woord ‘overwaarde’ in art. 3:185 lid 2, aanhef en onder b, BW niet ziet op de waardestijging van een woning op een bepaald moment ten opzichte van de aankoopprijs, ofwel is zijn oordeel niet begrijpelijk. Niet valt in te zien waarom het redelijk en billijk is om de overbedelingsvordering van [eiser] enkel te begroten op de helft van de waardestijging van de registergoederen en niet de helft van de gehele waarde van de registergoederen, terwijl [eiser] wel wordt verplicht om [verweerster] overeenkomstig zijn aandeel in de registergoederen terug te betalen. Voor zover het hof dat baseert op de in r.o. 24 van het eindarrest genoemde vaststelling dat de aankoopsommen van de aan [verweerster] toe te delen registergoederen uit haar vermogen zijn betaald, is dat oordeel zonder meer onbegrijpelijk, omdat die omstandigheid (grotendeels) teniet wordt gedaan door de toewijzing van de vorderingen van [verweerster] . Waarom die vaststelling ook zou rechtvaardigen dat de overbedelingsvordering van [eiser] met een bedrag van € 842.794,74 (€ 3.783.000 / 2 - € 1.048.705,26) wordt verlaagd, maakt het hof niet duidelijk.

4.210 Subonderdeel V.4 klaagt dat daarnaast onbegrijpelijk is, althans niet toereikend gemotiveerd, dat het hof in r.o. 24 van het eindarrest oordeelt dat het memorandum van Londen & Van Holland ter zitting zou zijn besproken. Uit het proces-verbaal van die zitting volgt dit niet.

4.210 De klacht slaagt niet.

4.210 Uit het proces-verbaal blijkt namelijk dat mr. Den Engelsman, de advocaat van [verweerster] , heeft gezegd:

“- bij randnummer 5.2: de man heeft alle cijfers waarop LVH het memorandum heeft gemaakt ook, die worden elke maand door [betrokkene 1] aan de man gestuurd.”

4.213 Waarop mr. Van Buuren, de advocaat van [eiser] , heeft gereageerd:

“- ten aanzien van de rapportage LVH: dat zijn gegevens die van [betrokkene 1] afkomstig zijn. Het belangrijkste is dat ze als uitgangspunt nemen het arrest van uw hof; ook de verbouwingskosten; die hebben ze niet gecontroleerd; het enige dat er daarvan is, is een half A4tje. Is dat accountantswerk? Wilt u daar vanuit gaan? Dat wil ik nog wel eens zien of dat gaat gebeuren.”

4.214 Zeer aannemelijk is dat LVH verwijst naar Londen & Van Holland, welk vermoeden wordt versterkt door het gebruik van het woord ‘memorandum’. Het betoog dat het memorandum van Londen & Van Holland niet ter zitting is besproken, is derhalve onjuist.

4.214 Subonderdeel V5 klaagt dat het hof onbesproken laat hetgeen [eiser] heeft gesteld over de terugbetaling die hij heeft gedaan, waarmee het hof blijkens r.o. 25 van het eindarrest onvoldoende rekening houdt, nu het daar uitgaat van een schuld van € 504.607 ter zake van de aankoopsom en dit kennelijk uitgaat van een aflossing van € 327.000 en niet van de door [eiser] gestelde € 520.107. Het oordeel is dus onbegrijpelijk, dan wel niet toereikend gemotiveerd, nu het hof de stelling over het aflossen in het midden laat, die stelling dus hypothetische feitelijke grondslag heeft en daar dus in cassatie van moet worden uitgegaan.

4.216 Het subonderdeel faalt.

4.216 Als we de verwijzingen uit het subonderdeel volgen dan komen we voor wat betreft de stelling van de aflossingen uit bij de akte uitlating vonnis 18 november 2020 van 27 januari 2021, waarin staat:

“Uit het overzicht 2019 (prod. AA) blijkt dat [eiser] een bedrag van € 39.110,50 van de “en/of rekening” aan zichzelf heeft overgemaakt resp. ten behoeve van de panden heeft voldaan, terwijl hij recht heeft op 50 % van de netto huuropbrengst ad € 272.579 (€ 296.398 minus VvE kosten e.d € 23.805), zijnde 136.296. Dat betekent dat [eiser] in 2019 feitelijk een bedrag van € 97.167 (€ 136.296 minus € 39.120 aan opgenomen bedragen) heeft afgelost. [eiser] heeft aangegeven welke huurbetalingen, van welke huurder hij naar zijn eigen rekening heeft laten overmaken. Daarover kan tussen [verweerster] en [eiser] geen verschil van mening bestaan. [verweerster] kan dat eenvoudig aan de hand van de bankafschriften van de gezamenlijke rekening verifiëren. Zij heeft dezelfde gegevens als [eiser] . Het enige verschil is dat [eiser] de huurstroom (ca. € 300.000) die op 8 mei 2019 als uitgangspunt neem ten [verweerster] de daadwerkelijk ontvangen huren en dus het leegstandsverlies als gevolg van haar uitpondingsbeleid ten laste van beide partijen brengt, terwijl nota bene - ten onrechte overigens - aan de door de rechtbank benoemde deskundige de opdracht is gegeven de registergoederen in verhuurde staat te taxeren (zie ook hierna randnr. 26 laatste 2 alinea's).

Uit het overzicht 2020 (prod.BB) blijkt dat [eiser] een bedrag van € 61.098 (€ 52.452 + vergoeding [het pand] € 8.556) vanaf de "en/of rekening" aan zichzelf heeft overgemaakt resp. ten behoeve van de panden heeft voldaan, terwijl hij recht heeft op 50 % van de huuropbrengst (ad € 287.253) € 143.626 minus 61.098). Dat leidt er vervolgens toe dat [eiser] in 2020 een bedrag van € 82.528 heeft afgelost.”

4.218 [eiser] meent dus dat omdat hij van de ‘en/of rekening’ minder aan huurpenningen naar zichzelf heeft overgemaakt dan waar hij naar eigen zeggen recht op heeft, dat ‘mindere’ daarom feitelijk een aflossing is. Dit gaat vanzelfsprekend niet op en dus behoefde het hof daar verder niet op in te gaan.

4.218 Subonderdeel V6 klaagt dat het hof in r.o. 62 van het eerste tussenarrest en r.o. 5, 9, 10, 26 en het dictum van het eindarrest ter zake van het oordeel dat er wettelijke rente zou zijn verschuldigd vanaf 22 mei 2019 miskent dat er sprake is van een afwikkeling van een samenwerking, althans eenvoudige gemeenschap(pen) en de (wettelijke) rente eerst verschuldigd is per datum vaststelling verdeling. Als het gaat om verdeling van een eenvoudige gemeenschap of gemeenschap van goederen, is dat vaste rechtspraak van de Hoge Raad.

4.220 Het subonderdeel slaagt niet.

4.220 Het betreft hier de wettelijke rente over de vorderingen van [verweerster] ter terugbetaling van gelden die zij ten behoeve van [eiser] heeft betaald met betrekking tot de aankoop en verbouwing van de registergoederen. [verweerster] heeft voor deze vorderingen een aparte procedure geëntameerd, maar beslist is om die procedure gevoegd te behandelen met de procedure waarin verdeling van de eenvoudige gemeenschappen is gevorderd. De door [verweerster] ingestelde terugbetalingsvorderingen staan echter los van de vordering tot verdeling van de 15 registergoederen en de daaraan verbonden overbedelingsvordering. [verweerster] heeft ook gesteld dat haar terugbetalingsvorderingen zijn ontstaan voor het moment van de verdeling en het subonderdeel wijst niet op stellingen waaruit volgt dat [eiser] dit heeft betwist. Nu de terugbetalingsvorderingen van [verweerster] niet zijn ontstaan door de verdeling, stond het het hof vrij om de wettelijke rente daarover toe te wijzen vanaf een eerdere datum dan de datum van de verdeling. Van een miskenning zoals door het subonderdeel wordt betoogd, is derhalve geen sprake.

4.222 Subonderdeel V.7 klaagt dat het hof in r.o. 28 van het eindarrest bij zijn oordeel dat nu alleen in het tussenvonnis van 18 november 2020 in het dictum is beslist op enig onderdeel van het gevorderde, het hof alleen dat vonnis zal vernietigen, miskent dat een in appel andersluidend oordeel niet uitsluitend de dicta van de aangevallen vonnissen betreft, maar ook alle rechtsoverwegingen die gezag van gewijsde kunnen krijgen. Dat betekent dat ook indien er in een tussenvonnis aan enig onderdeel een einde aan de rechtsstrijd gemaakt maar wel in het lichaam een eindbeslissing is genomen, waarover de appelrechter anders oordeelt, ook dat tussenvonnis dient te worden vernietigd bij gebreke waarvan eindbeslissingen in het lichaam van het tussenvonnis onherroepelijk worden en dus gezag van gewijsde krijgen. Ook deze overweging kan mitsdien niet in stand blijven.

4.222 Het subonderdeel slaagt.

4.222 R.o. 28 van het eindarrest luidt als volgt:

“De rechtbank Rotterdam heeft op 10 juni 2020 een tussenvonnis gewezen. In dit vonnis is in het dictum niet aan enig onderdeel een einde aan de rechtsstrijd gemaakt. In het vonnis van 18 november 2020 heeft de rechtbank een deelvonnis gewezen. In het geschil tussen [verweerster] en [eiser] inzake de registergoederen heeft de rechtbank Rotterdam op 21 juli 2021 en 13 oktober 2021 nogmaals tussenvonnis gewezen. Nu alleen in het tussenvonnis van 18 november 2020 in het dictum is beslist op enig onderdeel van het gevorderde zal het hof alleen dat vonnis vernietigen. In de andere tussenvonnissen is niet op enig onderdeel van het gevorderde in het dictum beslist, zodat het appel daartegen niet-ontvankelijk zal worden verklaard.”

4.225 Het hof heeft kennelijk de appellabiliteit van een vonnis verward met de vernietigbaarheid daarvan.

4.225 Op grond van art. 337 lid 2 Rv is hoger beroep tegen een tussenvonnis uitgesloten, tenzij de rechter anders heeft bepaald. Art. 232 Rv bepaalt dat de rechter, alvorens hij definitief over de zaak beslist, een tussenvonnis kan wijzen. Een tussenvonnis is dus een uitspraak waarin de rechter nog niet definitief over het gevorderde beslist. Het dictum is hierin beslissend. Wordt zonder verlof toch tussentijds hoger beroep ingesteld van een tussenvonnis dan zal die partij niet-ontvankelijk moeten worden verklaard.

4.227 Naast een tussenvonnis bestaat ook een deelvonnis. In dat geval wordt in een vonnis door een uitdrukkelijk dictum omtrent enig deel van het gevorderde een einde gemaakt aan de instantie. Het vonnis is dan in zoverre een eindvonnis en voor het overige een tussenvonnis. Tegen het eindvonnisgedeelte staat gelijk hoger beroep open. Stelt een partij hoger beroep in tegen het eindvonnisgedeelte, dan kan daarin ook het tussenvonnisgedeelte worden betrokken. Betrekt een partij ook het tussenvonnisgedeelte, dan is deze partij gehouden om in haar hoger beroep al haar bezwaren tegen eindbeslissingen in dat tussenvonnisgedeelte en tegen de tot dan toe gewezen tussenvonnissen aan te voeren en verliest de mogelijkheid dat bij een latere gelegenheid te doen (de zogenoemde éénkeerschietenregel).

4.228 Het vonnis van 18 november 2020 betreft een deelvonnis. Hiertegen stond dus gelijk hoger beroep open, waarbij de mogelijkheid bestond om ook het tussenvonnisgedeelte en het eerdere tussenvonnis te betrekken. Zowel het principaal als het incidenteel hoger beroep waren gericht tegen het eindvonnisgedeelte en het tussenvonnisgedeelte van dit vonnis en tegen het eerder gewezen tussenvonnis.

4.228 Het vonnis van 21 juli 2021 is een tussenvonnis, waartegen in beginsel geen tussentijds hoger beroep openstaat, maar waarvoor de rechtbank verlof heeft verleend. Door [eiser] is hiertegen hoger beroep ingesteld.

4.230 Het hof heeft bij de beoordeling van de vraag of, en zo ja welke, vonnissen voor vernietiging in aanmerking komen, kennelijk bepalend geacht of daarin op enig deel van het gevorderde is beslist. Daarmee heeft het hof blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting, alleen al omdat die opvatting zou meebrengen dat tussenvonnissen niet vernietigbaar zijn en uit de wet volgt dat dit wel het geval is (zie bijvoorbeeld art. 356 Rv). Terecht stelt het subonderdeel dit punt dan ook aan de orde. Voor zover het hof heeft bedoeld dat de tegen de tussenvonnissen ingestelde hoger beroepen niet-ontvankelijk zijn omdat het tussenvonnissen betreffen, heeft het hof miskend dat de appellabiliteit van de tussenvonnissen van 10 juni 2020 en het tussenvonnisgedeelte van het vonnis van 18 november 2020 werd ontsloten met het wijzen van het deelvonnis van 18 november 2020 en het tussenvonnis van 21 juli 2021 met het door de rechtbank gegeven verlof.

4.230 Subonderdeel VI betoogt dat het slagen van één of meer klachten van het vorige onderdeel het tweede tussenarrest en r.o. 9 tot en met 26, [2]8 en 29 van het eindarrest vitieert.

4.230 Mijns inziens slagen van het vorige onderdeel subonderdeel V.3 en subonderdeel V7. Het slagen daarvan brengt mijns inziens mee dat r.o. 24, 28 en het dictum van het eindarrest niet in stand kunnen blijven.

5Bespreking van het (voorwaardelijk) incidenteel cassatiemiddel

5.1

[verweerster] heeft haar incidenteel cassatieberoep ingesteld onder de voorwaarde dat het principaal cassatieberoep van de man faalt. Aan die voorwaarde is blijkens het voorgaande niet voldaan, waardoor ik aan behandeling van het incidenteel cassatiemiddel niet toekom.

6Conclusie

Uit het voorgaande volgt dat ik meen dat subonderdelen III.1 (randnummers 4.142-4.164), V.3 (randnummers 4.196-4.209) en V.7 (randnummers 4.222-4.231) slagen.

De conclusie strekt tot vernietiging en tot verwijzing.

De Procureur-Generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

A-G

Ontleend aan het arrest van het hof Den Haag van 23 mei 2023, ECLI:NL:GHDHA:2023:1134.

Zie Rb. Rotterdam 10 juni 2020 zaaknummers C/10/574436 / HA ZA 19-466 + C/10/574460/ HA ZA 19-470 (in de twee gevoegde hoofdzaken) en C/10/590048 KG ZA 19-134 (in de voorlopige voorziening ex artikel 223 Rv) (niet gepubliceerd op rechtspraak.nl), r.o. 1.1., onder het vijfde gedachtestreepje.

Rb. Rotterdam 10 juni 2020 zaaknummers C/10/574436 / HA ZA 19-466 + C/10/574460/ HA ZA 19-470 (in de twee gevoegde hoofdzaken) en C/10/590048 KG ZA 19-134 (in de voorlopige voorziening ex artikel 223 Rv) (niet gepubliceerd op rechtspraak.nl).

Rb. Rotterdam 18 november 2020, ECLI:NL:RBROT:2020:13308.

Rb. Rotterdam 21 juli 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:7219.

De memorie van grieven telt door tot 13 grieven, maar bevat tweemaal een grief 12.

Gerechtshof Den Haag 23 mei 2023, ECLI:NL:GHDHA:2023:1134.

Gerechtshof Den Haag 22 augustus 2023 zaaknummer 200 .290.506/01 en 200 .299.323/01 (niet gepubliceerd op rechtspraak.nl).

Gerechtshof Den Haag 26 maart 2024 zaaknummer 200 .290.506/01 en 200 .299.323/01 (niet gepubliceerd op rechtspraak.nl).

Zie het arrest van het hof van 15 juli 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:1534, r.o. 3.

Gerechtshof Den Haag 15 juli 2025, ECLI:NL:GHDHA:2025:1534.

Hetgeen onder randnummer 1.8 staat, beschouw ik als een samenvatting van de later aangevoerde klachten en behandel ik daarom niet zelfstandig. Ook onder randnummer 5, waarin wordt besproken welke punten zouden volgen uit de akte na deskundigenbericht in hoger beroep van [eiser] , lijkt de procesinleiding klachten te formuleren, maar ook hier ga ik ervan uit dat dit slechts een prelude vormt op de later in de procesinleiding geformuleerde klachten.

Toevoeging A-G: met deze afkorting doelt de procesinleiding op het eerste tussenarrest.

Toevoeging A-G: met deze afkorting doelt de procesinleiding op het eindarrest.

Dit betreft dus de memorie van grieven in het ‘eerste’ hoger beroep.

Bij B, randnummer 2 staat weliswaar dat [eiser] “in dat kader een expliciet beroep [heeft] gedaan op een mondelinge overeenkomst die hij aanduidt als ‘de samenwerking’”, maar uit die zin blijkt op zichzelf al dat er geen expliciet beroep op een mondelinge overeenkomst is gedaan. Dit wordt voorts bevestigd bij het opslaan van de bedoelde vindplaatsen.

HR 20 december 2019, ECLI:NL:HR:2019:2034, NJ 2020/43.

HR 6 november 2020, ECLI:NL:HR:2020:1746, NJ 2021/116 m.nt. E. Verhulp.

De procesinleiding verwijst op dat punt naar randnummers 10-12 van de conclusie van antwoord van [eiser] , welke randnummers onderdeel zijn van het kopje “VERBOUWINGEN” en randnummers 50-53 van de memorie van grieven van 18 mei 2021 van [eiser] , die onderdeel zijn van grief 12 (let op: de memorie van grieven bevat twee keer grief 12; het gaat hier om de grief beginnend onderaan p. 15).

Plus een klein deel aan gemaakte autokosten.

Deze worden in de procesinleiding onderverdeeld in (a) tot en met (f).

Midden op p. 9 van de procesinleiding staat nog een klacht (m.i. beginnend bij “Waar het hof bijvoorbeeld (…)”, maar daarvan wordt aan het slot van die alinea opgemerkt dat ‘dit’ wordt uitgewerkt in onderdeel I.6, waardoor ik deze klacht hier niet behandel.

Het subonderdeel valt weliswaar ook r.o. 1 van het eerste tussenarrest aan, maar niet de feitelijke vaststellingen op zichzelf.

In de procesinleiding wordt bovenaan p. 9 gesteld dat het hof zich voor het “argument ‘rechtssfeer’” kennelijk heeft gebaseerd op GS Vermogensrecht, art. 3:185 BW, aant. 6 (Mellema-Kranenburg), maar in r.o. 41 van het eerste tussenarrest verwijst het hof naar “Van Mourik, Verstappen & Burgerhart, Handboek Scheiding Deel A, 2020 hoofdstuk 5 onderdeel 8 blz. 287 en 288”.

Toevoeging A-G: Deze randnummers verwijzen naar stellingen van [verweerster] uit de inleidende dagvaarding in de zaak 19-470, randnummers 2, 4, 6, 7 en 17.

Toevoeging A-G: Deze randnummers verwijzen naar stellingen van [eiser] uit de CvA in de zaak 19-470, randnummers 4-7, de akte uitlating vonnis 18 november 2020 van 27 januari 2021, de MvG van 18 mei 2021, randnummers 2-8, 19, 30, 34, 40, 46, 48 en 51-53, de memorie van antwoord in incidenteel appel van 16 november 2021, randnummer 1 en de akte na deskundigenbericht van 25 juni 2024, randnummers 3-5.

Het subonderdeel benoemt specifiek deze wijze van totstandkoming. Overigens bevreemdt het wel dat in subonderdeel I.4 wordt gesteld dat “het hof sub (d) [oordeelt] dat ook een overeenkomst mondeling of stilzwijgend tot stand kan komen, maar geeft vervolgens in zijn overwegingen sub (a) t/m (f) geen blijk van toepassing van die regel op onderhavige zaak”. Hiermee lijkt de procesinleiding te erkennen dat het hof heeft onderkend dat een overeenkomst mondeling tot stand kan komen, hetgeen tegenstrijdig lijkt met de klacht dat het hof zou hebben miskend dat partijen mondeling kunnen afspreken om een zakelijke samenwerking aan te gaan.

Wel heeft [eiser] in zijn akte na het deskundigenbericht van 25 juni 2024 onder randnummer 3 (pagina 2, onderaan) gesteld dat “De (mondelinge) basisafspraak tussen [verweerster] en [eiser] was dat [eiser] voor de aankoop van de registergoederen zou zorgdragen.” Dit ziet echter slechts op de vraag wie voor de aankoop van de registergoederen zou zorgdragen (en dus niet op de verdeling of financiële afwikkeling) en deze stelling dateert van na het wijzen van het eerste tussenarrest.

Zie ook de spreekaantekeningen van [eiser] voor de mondelinge behandeling van 2 april 2025, randnummer 10. In dat randnummer heeft [eiser] het zelf ook weer over een samenwerkingsafspraak, terwijl hij het in randnummer 8 wisselend heeft over een samenwerking tussen partijen en een samenwerkingsovereenkomst.

Daarmee borduurt het hof in feite verder op r.o. 34 van het eerste tussenarrest, waar het overweegt dat “[d]e rechtssfeer tussen [verweerster] en [eiser] (…) een andere rechtssfeer [is] dan van twee zakelijke investeerders die met elkaar een zakelijke transactie aangaan.”

H.N. Schelhaas & W.L. Valk, Uitleg van rechtshandelingen, Deventer: Wolters Kluwer 2022, p. 2. Ik verwijs volledigheidshalve ook nog naar HR 17 december 1976, ECLI:NL:HR:1976:AC5835, NJ 1977/241 (Misverstand), al was het maar omdat ik (heel kort) in Bunde heb gewoond.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar: “Zie hierboven B 1 t/m 5 met vindplaatsen”.

Zie de procesinleiding, p. 3. De onder randnummer 1 aangehaalde stellingen verwijzen naar stellingen van [verweerster] uit de inleidende dagvaarding in de zaak 19-470, randnummers 2, 4, 6, 7, 16 en 17.

Welk oordeel precies bedoeld wordt, is mij niet geheel duidelijk. Het lijkt terug te slaan op r.o. 9 van het eindarrest, maar ik denk dat bedoeld wordt het oordeel dat geen overeenkomst tot stand is gekomen.

Hiermee wordt kennelijk verwezen naar voetnoot 12, waarin staat: “Hetgeen nog eens blijkt uit hetgeen het hof nota bene in rov 8 EA uit de woorden van [verweerster] zelf optekent, te weten dat zij er geen verstand [van] heeft (‘Ik ben geen handelaar maar zangeres’)”.

Hier benoemt het subonderdeel nog dat het ontbreken van een schriftelijk contract niet ter zake doet, waarbij het verwijst naar HR 2 september 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ3876, NJ 2012/75 m.nt. P. van Schilfgaarde.

Integendeel: in r.o. 36 van het eerste tussenarrest heeft het hof overwogen dat geen schriftelijke overeenkomst bestaat en daarna besproken dat een overeenkomst op een andere wijze kan ontstaan en ten slotte onderzocht of dit het geval is.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar: “Zie B 5 sub d”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar: “Aldus Akte na deskundigenbericht HB zijdens [eiser] rnr 3, p. 3”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar: “Zie ook rov. 59 ETA”.

Art. 16 WvK bepaalt dat: “De vennootschap onder eene firma is de maatschap, tot de uitoefening van een bedrijf onder eenen gemeenschappelijken naam aangegaan” en art. 7A:1655 BW bepaalt dat: “Maatschap is eene overeenkomst, waarbij twee of meerdere personen zich verbinden om iets in de gemeenschap te brengen, met het oogmerk om het daaruit ontstaande voordeel met elkander te delen”.

[verweerster] fourneerde de aankoopsom, [eiser] zorgde voor een voordelige aankoop van de panden, stripte en verbouwde die vervolgens zo nodig tot hoogwaardig te verhuren woonruimte en deed vervolgens ook het beheer daarvan. En verder dat [verweerster] bovendien slechts (een deel van) de materiaalkosten fourneerde, terwijl die materialen naar de aard niet uit zichzelf op zijn plaats komen: [eiser] heeft dat als aannemer met bevriende collega’s verricht, hetgeen eveneens onderdeel uitmaakte van de inbreng van [eiser] .

Zo begrijp ik r.o. 40 van het eerste tussenarrest. Aldaar heeft het hof het met betrekking tot door [eiser] uitgevoerde werkzaamheden over “het vinden van de registergoederen en het mogelijk verrichten van enige werkzaamheden”. Volgens het hof heeft [eiser] die werkzaamheden verricht uit hoofde van zijn affectieve relatie met [verweerster] . De term ‘wortelen’ heb ik overgenomen uit een beroemd arrest van 2 april 1976, ECLI:NL:HR:1976:AB6874, NJ 1976, 450 m.nt. W.M. Kleijn r.o. 3 (Modehuis Nolly).

Het subonderdeel wijst erop dat [eiser] in zijn akte na deskundigenbericht in hoger beroep heeft gesteld dat [verweerster] slechts de bouwmaterialen betaalde en dat deze niet vanzelf op hun plaats komen, suggererend dat [eiser] deze bouwmaterialen zou hebben verplaatst en verwerkt. Mijns inziens ligt in ’s hofs oordeel in r.o. 59 van het eerste tussenarrest voldoende besloten dat ook deze stelling faalt. Als motivering voor het niet voldoen aan de stelplicht merkte het hof namelijk op dat, mede bezien de gemotiveerde betwisting van [verweerster] , van [eiser] , als IB-ondernemer/aannemer, verwacht mag worden dat hij bewijs overlegt van de door hem gestelde uitgevoerde werkzaamheden.

Alwaar het overweegt: “Gezien de gemotiveerde betwisting door [verweerster] is het hof eveneens van oordeel dat er geen (samenwerkings)overeenkomst tussen [verweerster] en [eiser] tot stand is gekomen zoals door [eiser] gesteld”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Zie sub onderdeel B subs 4 en rnr 1 van de MvA Inc en Akte na deskundigenbericht HB zijdens [eiser] rnr 4”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Zie ook B5 sub g en Akte na deskundigenbericht HB zijdens [eiser] rnr 4 waar [eiser] het een vof noemt”.

Dit slaat kennelijk terug op het betoog dat het hof had behoren uit te gaan van een vof, (stille) maatschap, althans onbenoemde overeenkomst.

Ik merk op dat de procesinleiding enkel punten (i) t/m (v) bevat. Mijns inziens heeft de steller van het middel echter bedoeld om achter dit woord een enter te doen, maar is dat vergeten. Vandaar dat ik nu op punten (i) t/m (vi) kom.

Hier verwijst het subonderdeel in voetnoot naar “Zie CvA rnrs 10-12 verwijzend naar productie A bij die CvA. Zie verder MvG grief 12”.

Hier noemt het subonderdeel in voetnoot “Zie bijvoorbeeld MvA Inc, p. 4: ‘Ook bij de verdeling van de gemeenschap dienen met die afzonderlijke elementen van de samenwerking naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid rekening te worden gehouden. Zo niet, dan is iedere uitkomst per definitie onbillijk’”.

Hier noemt het subonderdeel in voetnoot dat “Zoals uit B5 sub d blijkt, heeft [eiser] in zijn akte na deskundigenbericht HB zijdens [eiser] rnr. 3 gesteld dat het gaat om materiaalkosten en dat die materialen uiteraard niet vanzelf op zijn plaats komen. [eiser] heeft dit als aannemer voor zijn rekening genomen.”

Hier verwijst het onderdeel in voetnoot naar “Zie CvA 19-470 mrs. 10-12 verwijzend naar bijlage A:” waarbij het opmerkt dat “het was jarenlang een dagtaak”. Verder verwijst het subonderdeel naar “Zie ook MvG grief 12 mrs. 50 t/m 53”.

Hier verwijst het onderdeel in voetnoot naar “Zie e B 5 sub f” waarbij het opmerkt dat “waar [eiser] met zoveel woorden stelt dat het gaat om bouwmaterialen, die uiteraard niet vanzelf op zijn plek komen”.

Toevoeging A-G: deze zin in de procesinleiding loopt niet helemaal lekker. Ik heb haar niettemin integraal overgenomen.

De memorie van grieven van 18 mei 2021 van [eiser] bevat twee grieven ‘12’, maar hier wordt bedoeld de grief die onderaan p. 15 begint en doorloopt tot halverwege p. 18.

Strikt genomen oordeelt het hof dat [eiser] niet aan zijn stelplicht heeft voldaan met betrekking tot de stelling dat hij op basis van een overeenkomst werkzaamheden heeft verricht. Dit laat open de gedachte dat [eiser] wel (substantiële) verbouwingswerkzaamheden heeft verricht, maar dan vanuit een andere basis (bijvoorbeeld de affectieve relatie). Ik begrijp het hof echter zo dat het van oordeel is dat [eiser] niet heeft voldaan aan zijn stelplicht met betrekking tot de stelling dat hij überhaupt verbouwingswerkzaamheden (althans van enige omvang) heeft verricht. Het hof acht immers (de gehele toelichting op) grief 12, waarin [eiser] stellingen over de door hem verrichte verbouwingswerkzaamheden inneemt, ongeloofwaardig.

HR 8 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY2639, NJ 2013/125, r.o. 3.1.

Die rechtsoverweging betreft in feite een citaat van wat [verweerster] tijdens de mondelinge behandeling heeft verklaard, waaraan het hof toevoegt: “Dat er tussen partijen een affectieve relatie was heeft [verweerster] reeds in haar eerdere processtukken naar voren gebracht. In haar slotwoord op de mondelinge behandeling heeft zij dit nog eens duidelijk bevestigd. Het handelen en niet handelen van [verweerster] stelt het hof in het perspectief van die affectieve relatie”.

Hier verwijst het subonderdeel in voetnoot naar “MvG d.d. 18 mei 2021 rnrs. 5 en 39”.

Hier verwijst het subonderdeel in voetnoot naar “MvG d.d. 18 mei 2021 rnr. 5”.

Hier verwijst het subonderdeel in hoofdtekst naar “zie MvG 21 mei 2021 grieven 7 t/m 12”. Bedoeld zal zijn 18 mei 2021.

In de procesinleiding volgt een citaat van de bedoelde stellingen. Het gaat om de volgende:

“(...) Betalingen zijn overigens geschied vanaf de privérekening van [verweerster] . Daarover kon [eiser] niet beschikken. De betalingen via de ING rekeningen werden via de mobiele telefoon uitgevoerd met een pincode die uitsluitend bij [verweerster] bekend was.

[verweerster] voerde met haar pincode alle betalingen uit, verifieerde en controleerde die.

(...) [verweerster] tracht wel het beeld op te roepen dat zij nergens van af wist. Zij was overal rechtstreeks bij betrokken. Als het om geld en betalingen ging, dan was [verweerster] degene die daarover besliste. Daarop lag steeds ook haar focus: geld, geld en nog eens geld. Het was haar geld en zij alleen besliste daarover. [verweerster] had daarvoor ook meerdere private bankers: ING mevrouw [betrokkene 2] , ABNMeesPierson [betrokkene 3] en de Zwitserse bank Julius Bär [betrokkene 4] .”

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Zie bijvoorbeeld rovv. 1, 3, 35, 38, 40 ETA en 9 EA”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Zie bijvoorbeeld Akte na deskundigenbericht HB zijdens [eiser] rnr 3 p. 3, 4e woordblok”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Zie hierboven subonderdeel B sub 1 onder (8)”.

Hier verwijst het subonderdeel in de hoofdtekst naar “Zie ook hierboven A sub 1.3. en zie verder dagv. 19-470, rnr. 17; Akte van uitlating 27-1-2021, rnr. 7”.

Hier verwijst het subonderdeel in de hoofdtekst naar “zie akte na deskundigenbericht HB nr. 4” en citeert daaruit.

Hier verwijst het subonderdeel in de hoofdtekst naar “volgens de inleidende dagvaarding met nummer 19-470 rnr. 15”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvA Inc rnr 1 p. 3”.

Hier verwijst het onderdeel in een voetnoot naar “Akte na deskundigenbericht HB zijdens [eiser] rnr. 3”.

In de procesinleiding worden nog stellingen aangehaald uit randnummer 4 van de akte na deskundigenbericht in hoger beroep, waarin wordt verwezen naar de akte uitlating vonnis 18 november 2020 van 27 januari 2021, waaruit zou volgen dat [eiser] meer heeft afgelost dan door de rechtbank is aanvaard (zie r.o. 2.26 van het vonnis van 18 november 2020, waar ook het hof zich op baseert (zie r.o. 25, onder 1, van het eindarrest)). Uit het arrest van het hof blijkt dat het die stellingen deels heeft betrokken (zie r.o. 71 van het eerste tussenarrest) en deels niet. Het niet betrokken deel ziet op de stelling van [eiser] dat hij meer hebben afgelost omdat hij minder van de ‘en/of rekening’ van partijen naar zichzelf had overgemaakt dan waar hij naar eigen zeggen recht op had. Dat mindere moet volgens hem feitelijk beschouwd worden als een aflossing. Die stellingen snijden vanzelfsprekend geen hout, omdat – voor zover het al juist is dat hij recht zou hebben op meer dan hij heeft overgemaakt – het laten staan van een bedrag op een ‘en/of rekening’ niet kan worden beschouwd als het doen van een aflossing, alleen al omdat het daarmee niet in het vermogen is gekomen van (uitsluitend) [verweerster] .

Hier merkt het onderdeel in een voetnoot op dat “in de akte na deskundigenbericht rnr 3 (zie hierboven B 5 sub f en g) [eiser] [heeft] benadrukt dat hetgeen [verweerster] vordert slechts kan slaan op bouwmaterialen en dat de verbouwing zelf werd gedaan door [eiser] met zijn aannemingsbedrijf”.

Hier verwijst het onderdeel in een voetnoot naar “MvG d.d. 18 mei 2021 rnr. 34”.

Hier voegt het onderdeel in een voetnoot aan toe dat “Het e.e.a. betekent dus dat deze belastingadviseur van [verweerster] nimmer een vordering heeft opgenomen in de IB aangifte van een schuld van [eiser] aan [verweerster] voor materialen, dit in tegenstelling tot de vordering ter zake van 50% van de aankoopsom van de panden minus de aflossingen daarop”.

Hier verwijst het onderdeel in een voetnoot naar “MvG d.d. 18 mei 2021 mr. 51 verwijst naar CvA/CvE rnr. 12 en productie A”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Zie bijvoorbeeld: https://www.cbs.nl/nl-nl/reeksen/tijd/prijzen-koopwoningen”.

[verweerster] heeft de stelling van [eiser] ook betwist, zie memorie van antwoord, tevens incidenteel appel van 7 september 2021, randnummer 38-40, met verdere verwijzing naar de conclusie van antwoord in reconventie van 14 november 2019, randnummers 9-12 (en zie ook 13).

Volgens het hof zijn dit werkzaamheden “met betrekking tot het vinden van de registergoederen” en het “mogelijk verrichten van enige [andere] werkzaamheden”, zie r.o. 40 van het eerste tussenarrest. Daaruit volgt dat het in de ogen van het hof om geringe werkzaamheden ging, hetgeen ook kan worden afgeleid uit het feit dat het hof die werkzaamheden in de vraag wanneer het tijdstip van de waardering van het gemeenschapsgoed moet worden bepaald niet “van doorslaggevend belang” acht.

Zie r.o. 40 van het eerste tussenarrest (slot).

Hiermee wordt kennelijk bedoeld de omstandigheden zoals genoemd onder (1) t/m (3) van het vorige subonderdeel.

In de procesinleiding staat achter dit woord “Rovv. 1, 35 38, 40 ETA en 9 en 13 EA”, waarmee naar ik aanneem bedoeld wordt dat deze rechtsoverwegingen worden aangevallen.

Hier verwijst het subonderdeel in de hoofdtekst naar “zie MvA Inc rnr 1 en akte na deskundigenbericht HB [eiser] rnr. 3”.

Hiermee doelt het subonderdeel kennelijk op onderdeel I, onder (e), randnummers 4 en 5 van de procesinleiding.

HR 8 december 2023, ECLI:NL:HR:2023:1722, NJ 2024/199 m.nt. S. Perrick.

Voetnoot in origineel: HR 8 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4279, r.o. 4.2.1; vgl. HR 22 april 2022, ECLI:NL:HR:2022:592, r.o. 3.1.2.

Voetnoot in origineel: Vgl. HR 19 januari 2007, ECLI:NL:HR:2007:AZ1106, r.o. 5.2.

Voetnoot in origineel: Vgl. HR 23 november 2007, ECLI:NL:HR:2007:BB6176, r.o. 3.3.

In haar noot bij het arrest (JIN 2024/1) lijkt Groen met betrekking tot de afwijkingsmogelijkheid aansluiting te zoeken bij de maatstaf uit art. 6:2 lid 2 BW/art. 6:248 lid 2 BW, nu zij het heeft over of het “naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is” (ik zeg lijkt, omdat ze het elders in haar noot heeft over het ‘in strijd zijn met de eisen van redelijkheid en billijkheid’, waarmee een andere maatstaf bedoeld wordt dat die welke wordt uitgedrukt met de tot meer terughoudendheid nopende woorden ‘naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar’. Zie HR 9 januari 1998, ECLI:NL:HR:1998:ZC2440, NJ 1999,563 m.nt. H.J. Snijders.) Mijns inziens geldt in de onderhavige situatie niet eenzelfde strenge tot terughoudendheid nopende maatstaf als het geval is bij de derogerende werking van de redelijkheid en billijkheid.

M.J.A. van Mourik & F.W.J.M. Schols, Gemeenschap (Monografieën BW nr. B09), Deventer: Wolters Kluwer 2024, p. 76.

In dit verband kan nog gewezen worden op HR 6 oktober 2023, ECLI:NL:HR:2023:1378 (81 RO), waarin het hof bij de verdeling van aandelen van een holding een andere peildatum op grond van de redelijkheid en billijkheid had aanvaard omdat de man de onderneming feitelijk alleen had gedreven. De waardestijging c.q. waardedaling na ontbinding van het huwelijk dient daarom ook voor rekening en risico van de man te komen. Een parallel kan worden getrokken met deze casus waarin het hof in wezen oordeelt dat [verweerster] de registergoederen feitelijk alleen heeft verworven en verbouwd (althans de kosten daarvan heeft gedragen) en dus het risico daarvan heeft gedragen, reden dat na beëindiging van de relatie aan haar ook de waardestijgingen toekomen.

Hier merkt het onderdeel in een voetnoot op dat “Zoals het hof ook onderkent bij zijn oordeel dat hij het niet redelijk en billijk acht dat nu [verweerster] in zijn visie ‘nagenoeg alles heeft betaald’ [eiser] niet meeprofiteert van de waardestijging (rov 40 ETA)”.

Het subonderdeel verwijst in de hoofdtekst naar “bij akte na deskundigenbericht rnr. 3”.

Zo noemt het hof bij de verdeling van de registergoederen naast de ‘financieringsomstandigheden’ bijvoorbeeld ook dat deze wijze van verdeling tot voordeel heeft dat de verdeling niet afhankelijk is van, of vertraagd wordt door, de eisen die een financier mogelijk stelt en dat het belang van de huurders erbij is gebaat dat er snel duidelijkheid komt wie de verhuurder is, en dat die verhuurder ook over een gedegen financiële positie beschikt.

Zie voetnoot hiervoor.

Onjuist is dan ook de stelling in het subonderdeel dat ’s hofs oordeel enkel zou zijn gebaseerd op dat [verweerster] ‘nagenoeg alles zou hebben gefinancierd’.

Het subonderdeel verwijst in een voetnoot naar “Zie onderdeel I onder (e) sub 4 (afhankelijkheid van een financier) en 5 (belang van de huurders)”.

Dit kan worden afgeleid uit het feit dat het hof de hier aangevallen gronden inleidt met “bovendien”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021 rnrs 39-40 en 51”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021, rnr. 39-40”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021 rnrs. 5 en 6. Zie ook CvA/CvE Inc 19-470 rnr. 11”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021, rnrs. 39-40; Akte uitlating 27-1-2021. Rnrs. 9-15”.

Hier verwijst het subonderdeel in de hoofdtekst naar “CvA/CvE 19-470 rnr. 11”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “CvA 19-470 rnr 10”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021, rnr. 39-40, MvA Inc rnr 1 p. 3”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021 rnrs. 39-40, MvA Inc rnr. 1 p. 3”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021 grief 12, rnr. 51”, waaraan het toevoegt “het betreffen onder meer een tuinaanleg waarmee 12 maanden werk was gemoeid en een herschikking van 3 appartementen op de [a-straat] van [verweerster] ”.

Op de lijst van [verweerster] staat als leverancier vermeld “ [A] ”. Waarom [eiser] het heeft over “ [A] N.M.S. Home Renovatie” is niet helemaal duidelijk.

De formulering hier is niet geheel eenduidig, maar ik meen dat bedoeld is dat zowel Zara Home als [A] alleen aan de privépanden hebben gewerkt.

Conclusie van antwoord in reconventie in zaak 19-470, randnummer 6.

Zie aan de zijde van de man akte uitlating rechtsoverwegingen tussenvonnis 10 juni 2020, randnummers 22-23 en 36 en aan de zijde van de vrouw akte uitlaten van 2 september 2020, randnummers 24-25.

MvG van 18 mei 2021, randnummer 5.

MvG van 18 mei 2021, randnummer 6.

Memorie van antwoord in principaal appel, tevens memorie van grieven in incidenteel appel, randnummers 32-33.

Anders dan de rechtbank heeft het hof bijvoorbeeld ook niet overwogen dat [verweerster] geen toegang zou hebben tot de stukken (dat de rechtbank hiervan uitging, volgt uit de door haar aan [eiser] opgelegde verplichting om de facturen te overleggen).

Zie over ‘ongeloofwaardige stellingen’ M.J.A.M. Ahsmann, De weg naar het civiele vonnis, Den Haag: Boom Juridisch 2020, p. 274.

Het subonderdeel verwijst in de hoofdtekst naar “blijkens b 5 a t/m l”, ik begrijp onderdeel B, randnummer 5, onder a tot en met l.

Hier verwijst het onderdeel in een voetnoot naar “Subonderdeel I.6”.

Hier verwijst het onderdeel in een voetnoot naar “MvG 18 mei 2021, rnr 34”.

Hier verwijst het onderdeel in de hoofdtekst naar “zie CvA rnr 10-12 en productie A en MvG rnrs. 50-53”.

Hier verwijst het onderdeel in de hoofdtekst naar “MvA rnr. 39”.

Hier verwijst het onderdeel in de hoofdtekst naar “CvA 19-470, rnr. 17; Akte uitlating 27-1-2021, rnr. 11”.

Zie Parl. Gesch. BW Boek 6 1981, p. 829 (nr. 2), waarin wordt opgemerkt dat “Door de woorden ‘voor zover dit redelijk is’ wordt derhalve aan de rechter de bevoegdheid gegeven alle omstandigheden in aanmerking te nemen en in verband daarmede een vordering tot schadevergoeding geheel of gedeeltelijk af te wijzen”.

Voor zover het betoog dat [eiser] aantoonbaar ook aan de privépanden van [verweerster] heeft gewerkt, zou zien op de eerste pijler, te weten dat [eiser] niet aan zijn stelplicht heeft voldaan, faalt deze reeds om de reden dat dit betoog iedere vindplaats ontbeert.

HR 17 februari 2017, ECLI:NL:HR:2017:279, r.o. 3.4.3; HR 9 december 2011, ECLI:NL:HR:2011:BT2921, NJ 2011/599, r.o. 3.4.5. Zie verder ook M.J.A.M. Ahsmann, De weg naar het civiele vonnis, Den Haag: Boom Juridisch, p. 378-379.

Vgl. HR 17 februari 2017, ECLI:NL:HR:2017:279, r.o. 3.4.4-3.4.5.

Hier verwijst het subonderdeel in de hoofdtekst naar “rov. 43 ETA en rovv. 18 t/m 23 EA”.

Hier verwijst het subonderdeel in hoofdtekst naar “Verwezen wordt naar de klachten sub I t/m IV”.

Hieruit volgt mijns inziens dat [eiser] ook opkomt tegen de wijze waarop het hof de aan [eiser] toekomende ‘overwaarde’ heeft begroot: deze moet volgens [eiser] € 1.891.500 zijn en niet € 1.048.705.

De beslissing is kennelijk voorafgaand aan het indienen van de schriftelijke toelichtingen genomen, want deze wordt geciteerd in randnummer 2.25 van de schriftelijke toelichting van [eiser] en is gevoegd achter de schriftelijke toelichting van [verweerster] . Het hof heeft het verzoek van [eiser] op de voet van art. 31 Rv afgewezen.

Dat het neerkomt op een overbedeling, volgt ook uit r.o. 24 van het eindarrest. Hoewel het hof daar overweegt dat “aan ieder der partijen” de helft van de overwaarde toekomt, komt deze uiteraard uitsluitend aan [eiser] toe, in die zin dat [verweerster] deze aan [eiser] moet betalen. [verweerster] verkrijgt immers de registergoederen.

Zie bijvoorbeeld HR 12 juli 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ8746, NJ 2013/490 m.nt. S. Perrick, r.o. 3.5.

Waarin het hof verwijst naar r.o. 2.26 van het vonnis van de rechtbank die, voor zover relevant, luidt: “Beoordeeld moet nog worden wat de man uiteindelijk verschuldigd is. De vrouw had eerder erkend dat de man in totaal € 327.980 heeft afgelost (tussenvonnis, r.o. 4.21). De vrouw erkent thans dat die aflossing iets hoger is geworden, namelijk € 340.400, berekend tot en met 1 juli 2020. Ook dit staat in de door de vrouw ingeroepen productie 69. Het verschil tussen beide bedragen is € 12.420. Dan resteert door de man te betalen: het oorspronkelijke toewijsbare bedrag € 517.027,30 minus extra aflossing € 12.420 = € 504.607,30. De rechtbank zal de man tot betaling van dit bedrag aan de vrouw veroordelen.” Met dit oordeel borduurde de rechtbank voort op r.o. 4.21-4.23 van het vonnis van 10 juni 2020.

Uiteraard verandert het niet het feit dat [verweerster] tot aan het moment van terugbetaling/verrekening de feitelijke financier is geweest.

Zie de akte na deskundigenbericht in hoger beroep van [verweerster] , productie L, waarvan productie 55 en verder akte overhandiging producties van 20 maart 2025 van [verweerster] , randnummer 17 en productie t.

In deze volgorde worden genoemd: (1) het vonnis van rechtbank Rotterdam van 18 november 2020, (2) het vonnis van rechtbank Rotterdam van 21 juli 2021, (3) het arrest van hof Den Haag van 23 mei 2023, (4) het arrest van hof Den Haag van 22 augustus 2023, (5) het vonnis van rechtbank Amsterdam van 5 oktober 2023, (6) het vonnis van rechtbank Amsterdam van 13 maart 2024, (7) het arrest van hof Den Haag van 26 maart 2024.

Met overwaarde in de zin van de bepaling zal bedoeld zijn de meerwaarde ten opzichte van een evenredige verdeling, zoals bedoeld onder 3:185 lid 2, aanhef en onder a, BW (dat sub a in de ogen van de wetgever een evenredige verdeling is, blijkt uit Parl. Gesch. BW Boek 3 1981, p. 617 (nr. 4). Door T.J. Mellema-Kranenburg in GS Vermogensrecht, art. 3:185 BW, aant 10 (actueel tot en met 07-05-2026) wordt deze verdeling de ‘standaardverdeling’ genoemd. Zie verder Asser/Perrick 3-V 2023/181.

Hiermee doel ik nogmaals op het feit dat nooit ongedaan kan worden gemaakt dat [verweerster] gedurende al die tijd feitelijk de financier is geweest. Als het hof zou menen dat juist die omstandig zijn oordeel zou rechtvaardigen, acht ik ook dat onbegrijpelijk.

Proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 2 april 2025, p. 4 (halverwege).

Proces-verbaal van de mondelinge behandeling van 2 april 2025, p. 5 (tweede gedachtestreepje).

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Zie hierboven onder A rnr 1.3”.

Hier verwijst het subonderdeel in een voetnoot naar “Bijvoorbeeld: HR 8 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY4279 rov. 5.3”.

Zie bijvoorbeeld r.o. 26, onder 3 van het eindarrest.

Zie bijvoorbeeld inleidende dagvaarding (19-466), randnummer 19 en 24 waaruit afgeleid kan worden dat het ontstaansmoment van de vordering gelegen is voor de verdeling.

Asser Procesrecht/Bakels, Hammerstein & Wesseling-van Gent 4 2026/33-34.

HR 17 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1924, NJ 2023/63 m.nt. H.J. Snijders.

Asser Procesrecht/Bakels, Hammerstein & Wesseling-van Gent 4 2026/36.

HR 25 januari 2019, ECLI:NL:HR:2019:96, NJ 2019/58, r.o. 3.2.2.

Het (voorwaardelijk) incidenteel hoger beroep van [verweerster] was in feite een zekerheidshalve herhaling van het eerder ingestelde hoger beroep.

Ik heb mij afgevraagd of dit inderdaad zo bedoeld is, omdat gebruikelijker is dat een incidenteel cassatieberoep wordt ingesteld onder de voorwaarde dat een principaal cassatieberoep slaagt. De in het incidenteel cassatieberoep gekozen formuleringen laten mijns inziens echter geen ruimte voor een andere lezing.