ECLI:NL:CRVB:2026:1385 Centrale Raad van Beroep , 22-10-2026 / 25/2015 TBSH

25/2015 TBSH, 26/188 TBSH

Centrale Raad van Beroep

Meervoudige kamer

Uitspraak op het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Den Haag van 22 augustus 2025, 24/8305 (aangevallen uitspraak)

Partijen:

de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (minister)

[betrokkene] te [woonplaats] (betrokkene)

Datum uitspraak: 22 oktober 2026

SAMENVATTING

Deze uitspraak gaat over de afwijzing van een aanvraag om een tegemoetkoming op grond van het TBSH. Betrokkene woonde op de peildatum 25 november 1975, toen Suriname onafhankelijk werd, in Suriname. Op haar aanvraag is afwijzend beslist op de grond dat zij niet uiterlijk op 25 november 1975 in Nederland is gaan wonen, met het oog op de inwerkingtreding van de Toescheidingsovereenkomst. Betrokkene is in oktober 1976 naar Nederland gekomen. De Raad oordeelt dat deze afwijzing stand houdt. Deze voorwaarde in het TBSH en de uitleg daarvan door de minister kan in het algemeen de hier aan te leggen terughoudende rechterlijke toetsing doorstaan en toepassing van deze voorwaarde is in het geval van betrokkene niet onredelijk bezwarend.

PROCESVERLOOP

De minister heeft hoger beroep ingesteld. Betrokkene heeft een verweerschrift ingediend en incidenteel hoger beroep ingesteld.

De Raad heeft de zaak behandeld op een zitting van 30 juli 2026. De minister heeft zich laten vertegenwoordigen door mr. K. Verbeek en mr. P. van der Voorn, medewerkers van de Sociale Verzekeringsbank. Betrokkene is verschenen, bijgestaan door haar dochter, [naam dochter] .

OVERWEGINGEN

Inleiding

1. Bij de beoordeling van het hoger beroep zijn de volgende feiten en omstandigheden van belang.

1.1. Betrokkene is op [geboortedatum] 1953 in Suriname geboren. Zij is op [datum 1] 1976 naar Nederland verhuisd. Op het pensioen dat aan betrokkene in 2020 is toegekend op grond van de AOW is een korting van 12% toegepast, omdat zij in de periode 15 april 1970 tot en met 17 oktober 1976 niet verzekerd is geweest voor de AOW.

1.2. Betrokkene heeft een tegemoetkoming aangevraagd op grond van het TBSH en daarbij in een bijlage vermeld dat zij niet voor of op 25 november 1975 naar Nederland is gekomen omdat zij zwanger was en vanwege zwangerschapscomplicaties niet met haar toenmalige echtgenoot kon meereizen. Zij is op [datum 2] 1975 bevallen.

1.3.

Met een besluit van 16 augustus 2024 heeft de minister deze aanvraag afgewezen. Het daartegen gerichte bezwaar is ongegrond verklaard met een besluit van 23 september 2024 (bestreden besluit). De minister heeft aan dat besluit ten grondslag gelegd, onder verwijzing naar artikel 3 van het TBSH, dat betrokkene niet uiterlijk op 25 november 1975 in Nederland woonde en daarom geen recht heeft op de tegemoetkoming. De minister heeft geen ruimte om van die regel af te wijken.

Uitspraak van de rechtbank

1. De rechtbank heeft het beroep tegen het bestreden besluit gegrond verklaard, het bestreden besluit vernietigd, het primaire besluit herroepen en bepaald dat de minister het eenmalig bedrag van € 5.000,- toekent. De rechtbank heeft ook bepaald dat de minister het door betrokkene betaalde griffierecht moet vergoeden. Er zijn volgens de rechtbank geen proceskosten die voor vergoeding in aanmerking komen.

2.1. De rechtbank heeft daartoe overwogen dat artikel 3, aanhef en sub a van het TBSH in het geval van betrokkene onredelijk bezwarend is en daarom in strijd is met het evenredigheidsbeginsel. Er is aanleiding om de voorwaarden van artikel 3, aanhef en sub a, TBSH voor betrokkene buiten toepassing te laten. De rechtbank acht daarbij van doorslaggevend belang dat betrokkene al in augustus 1975 naar Nederland wilde maar dat dit niet kon vanwege zwangerschapscomplicaties. Zij is op [datum 2] 1975 bevallen van haar tweede dochter waardoor zij niet voor 25 november 1975 naar Nederland kon komen. Naar het oordeel van de rechtbank kan het betrokkene niet worden aangerekend dat zij niet voor 25 november 1975 naar Nederland is gekomen. De rechtbank ziet verder ook niet terug dat de commissie Sylvester en de regelgever hebben stilgestaan bij een situatie als die van eiseres, namelijk dat een gehuwde zwangere vrouw vanwege zwangerschapscomplicaties en dus door omstandigheden die geheel buiten haar invloedssfeer lagen, niet voor 25 november 1975 naar Nederland kon komen. De rechtbank begrijpt dat een vaste datum (zoals hier 25 november 1975) makkelijk is voor de uitvoerbaarheid van het TBSH maar dit betekent niet dat de minister in het kader van de toetsing van die datum aan het evenredigheidsbeginsel in het geheel geen rekening dient te houden met andere individuele feiten en omstandigheden.

Het standpunt van de minister

1. De minister is het niet eens met de uitspraak van de rechtbank dat artikel 3, aanhef en sub a, van het TBSH vanwege strijd met het evenredigheidsbeginsel in het geval van betrokkene buiten toepassing moet blijven. Volgens de minister gaat dit oordeel verder dan de (zeer) terughoudende toets die de bestuursrechter in het kader van het evenredigheidsbeginsel had moeten verrichten. De voorwaarden voor de toekenning van de tegemoetkoming zijn het gevolg van een politiek-bestuurlijke afweging. Het gaat bovendien om een onverplichte en begunstigende tegemoetkoming, er zijn geen fundamentele rechten in het geding en er wordt ook niets teruggevorderd. De minister heeft bewust gekozen voor het vereiste dat het gaat om het in Nederland wonen op 25 november 1975. Inherent aan deze keuze is dat een groep mensen, met de wens om in Nederland te zijn op die datum maar dat niet is, niet in aanmerking komt voor het eenmalig bedrag. Dat iemand niet op deze datum in Nederland is, geldt niet alleen voor betrokkene maar voor meer mensen van Surinaamse herkomst.

3.1 Door betrokkene toch de tegemoetkoming toe te kennen heeft de rechtbank een belangenafweging gemaakt die volgens de minister is voorbehouden aan de regelgever. Daarnaast is niet duidelijk hoe de situatie van betrokkene zich verhoudt tot de situatie van andere personen die de intentie hadden om op 25 november 1975 in Nederland te wonen en op die datum niet in Nederland woonden en die (ook) geen aanspraak kunnen maken op het eenmalige bedrag. Ter zitting is toegelicht dat betrokkene pas in oktober 1976 naar Nederland is gekomen en dat niet duidelijk is geworden of er zwaarwegende omstandigheden waren die maakten dat zij niet eerder kon afreizen. De rechtbank heeft bovendien alleen gekeken naar de omstandigheden in 1975 en geen overwegingen gewijd aan de huidige situatie van betrokkene. Het is volgens de minister niet duidelijk in hoeverre de afwijzing voor betrokkene specifiek zeer nadelig zou zijn. Hierbij is ook van belang dat betrokkene door het bestreden besluit niet in een nadeliger positie is geraakt, er is enkel geen begunstigend besluit genomen.

Het standpunt van betrokkene

1. Betrokkene heeft gevraagd om de aangevallen uitspraak te bevestigen voor zover daarbij is overwogen dat zij recht heeft op het eenmalig bedrag van € 5.000. Betrokkene voert daarbij aan dat er zich in haar situatie bijzondere omstandigheden voordoen gelet op de zwangerschapscomplicaties. Zij wordt ongelijk behandeld ten opzichte van haar voormalige echtgenoot. Het erkennen van een hard afgebakende doelgroep betekent niet dat in gevallen van evident onmogelijkheid de rechter nooit kan ingrijpen. Betrokkene is het oneens met de uitspraak voor zover de rechtbank heeft nagelaten de minister te veroordelen in de door betrokkene gemaakte reiskosten voor het bijwonen van de zitting in beroep.

Het oordeel van de Raad

1. De Raad beoordeelt of de rechtbank terecht heeft bepaald dat de minister betrokkene de tegemoetkoming van € 5.000,- toekent aan de hand van wat de minister in hoger beroep heeft aangevoerd, de beroepsgronden. De Raad komt tot het oordeel dat het hoger beroep slaagt. Hierna legt de Raad uit hoe hij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft.

5.1. Op 1 juni 2024 is het TBSH in werking getreden. Met dit besluit wordt als gebaar van erkenning een eenmalig bedrag toegekend aan ouderen van Surinaamse herkomst. Dat gebaar ziet op de unieke samenloop van omstandigheden van deze groep, gevormd door de verwachtingen die zijn ontstaan rondom het onafhankelijkheidsproces van Suriname, in verband met de komst van deze groep naar Nederland met het oog op de inwerkingtreding van de Toescheidingsovereenkomst, het onrecht dat deze groep ervaart, omdat zij veronderstelden door de komst naar Nederland ook recht op een volledige ouderdomsuitkering op grond van de AOW te krijgen, terwijl soms over een lange periode geen recht op grond van de AOW is opgebouwd, en de politiek-bestuurlijke wens om de pijn van deze groep vanwege deze samenloop van omstandigheden te erkennen. Dit is bepaald in artikel 2 van het TBSH.

5.2. Iemand heeft recht op € 5.000,- als gebaar van erkenning voor ervaren onrecht, indien hij of zij:

a. uiterlijk op 25 november 1975 in Nederland is gaan wonen, met het oog op de inwerkingtreding van de Toescheidingsovereenkomst;

b. voorafgaand aan het tijdstip waarop deze persoon in Nederland ging wonen in Suriname woonde;

c. en minste de leeftijd van 18 jaar had bereikt op het tijdstip, waarop deze persoon in Nederland ging wonen; en

d. op 1 juli 2024 ten minste 20 jaar in Nederland heeft gewoond.

Dit is bepaald in artikel 3 van het TBSH.

5.3. De Raad heeft in zijn uitspraken van 21 mei 2026 geoordeeld dat bij de toepassing van artikel 3, aanhef en onder a van het TBSH wordt getoetst of de betrokkene, ten eerste, uiterlijk op 25 november 1975 in Nederland is gaan wonen, en ten tweede, op 25 november 1975 niet in Suriname woonde of verbleef. Voorts heeft de Raad geoordeeld dat artikel 3, onderdeel a van het TBSH, zoals hierboven uitgelegd, de toets aan het evenredigheidsbeginsel doorstaat. Dat ook andere afbakeningen van de doelgroep van het TBSH denkbaar zijn in het licht van de bepalingen van de Toescheidingsovereenkomst maakt dat, gelet op de zeer terughoudende toets die de rechter dient te verrichten, niet anders. Wel rijst de vraag of het bestreden besluit in het geval van appellant niet onredelijk bezwarend uitpakt. Als dat wel zo is mag deze voorwaarde namelijk niet aan appellant worden tegengeworpen.

5.4. Vast staat dat betrokkene pas op [datum 1] 1976 in Nederland is komen wonen en dus niet voldoet aan artikel 3, aanhef en onder a van het TBSH. Beoordeeld dient te worden of het bestreden besluit in het geval van betrokkene onredelijk bezwarend is.

5.5. Bij de vraag of een besluit tot afwijzing van de tegemoetkoming op grond van artikel 3, aanhef en onder a van het TBSH in de gegeven omstandigheden voor de betrokkene onredelijk bezwarend is, weegt naar het oordeel van de Raad allereerst mee dat een besluit tot afwijzing van een aanvraag op grond van het TBSH geen belastend besluit is. Er is sprake van het niet toekennen van een tegemoetkoming. Deze tegemoetkoming is voorts niet een periodieke maar een eenmalige. Daarbij is de tegemoetkoming geregeld in een afzonderlijke en tijdelijke regeling, die niet tot doel heeft een voorziening te bieden voor een van de reguliere sociale zekerheidsrisico’s. Voor het toch als onredelijk bezwarend aanmerken van de afwijzing van de tegemoetkoming in een concreet geval is vereist dat betrokkene zich wat betreft de gestelde omstandigheden in een voldoende bijzondere positie bevindt ten opzichte van andere ouderen van Surinaamse herkomst. Bij de toets of artikel 3, aanhef en onder a, van het TBSH mag worden tegengeworpen, kan worden betrokken wat de feiten en omstandigheden waren ten tijde van het niet voldoen daaraan; dus rond de komst naar Nederland, de eventuele terugkeer naar Suriname, het eventuele verblijf in Suriname op 25 november 1975 en de periode daarna. De Raad woog in een van zijn uitspraken van 21 mei 2026 mee dat in dat geval de terugkeer vanuit Nederland naar Suriname voor de datum van de onafhankelijkheid en het daaropvolgende verblijf in Suriname weliswaar verband hield met zwaarwegende omstandigheden die buiten de invloedssfeer van betrokkene lagen, maar dat na het eindigen van die situatie voor 25 november 1975 het verblijf in Suriname is voortgezet tot na de onafhankelijkheid. In het voetspoor daarvan kan meewegen hoe spoedig na het eindigen van een eventuele situatie van zwaarwegende omstandigheden buiten de invloedssfeer, als dat na 25 november 1975 is, betrokkene naar Nederland is gekomen. Toepassing van bovenstaande in dit geval betekent het volgende.

5.6. Tussen partijen is niet in geschil dat betrokkene de intentie had om tezamen met haar toenmalige partner in augustus 1975 naar Nederland te vertrekken, maar als gevolg van zwangerschapscomplicaties uiteindelijk niet in staat was om voor of op 25 november 1975 van Suriname naar Nederland te reizen. Dit is een zwaarwegende omstandigheid die buiten de invloedssfeer van betrokkene lag. Deze omstandigheid is gelet op de elementen genoemd in 5.5 echter niet doorslaggevend. Relevant is ook dat betrokkene uiteindelijk pas in oktober 1976 naar Nederland is gekomen en dat deze betrekkelijk lange periode waarin zij nog in Suriname verbleef geen verband hield met haar zwangerschap of met het herstel daarvan, maar – zoals ter zitting besproken – het gevolg was van een gebrek aan geld veroorzaakt door het handelen van haar toenmalige partner. Dat betrokkene zelf geen geld had om eerder naar Nederland te vertrekken is op zich beschouwd onvoldoende omdat deze omstandigheid betrokkene niet in een voldoende bijzondere positie brengt ten opzichte van andere ouderen van Surinaamse herkomst. Alles bijeengenomen is de Raad, anders dan de rechtbank, van oordeel dat de door betrokkene gemelde achtereenvolgende omstandigheden onvoldoende bijzonder zijn om tot de conclusie te komen dat het besluit specifiek voor betrokkene onredelijk bezwarend is. Toepassing van de betreffende voorwaarde pakt in het geval van appellant niet nadeliger uit dan door de regelgever is beoogd.

Conclusie en gevolgen

5.7. Het hoger beroep van de minister slaagt. De aangevallen uitspraak wordt vernietigd. De Raad zal het beroep van betrokkene tegen het bestreden besluit ongegrond verklaren. Dit betekent dat de afwijzing van de aanvraag om de tegemoetkoming in stand blijft. Omdat het aangevallen uitspraak wordt vernietigd en het beroep ongegrond zal worden verklaard, hoeven de gronden van betrokkene die zien op het niet toekennen van een vergoeding van haar (proces)kosten door de rechtbank geen bespreking meer. Het incidenteel hoger beroep slaagt daarom niet.

5.8. Omdat het hoger beroep slaagt hoeft de minister geen griffierecht te betalen.

BESLISSING

De Centrale Raad van Beroep

vernietigt de aangevallen uitspraak;

verklaart het beroep tegen het besluit van 23 september 2024 ongegrond.

Deze uitspraak is gedaan door E.E.V. Lenos als voorzitter en A. Hoogenboom en J.P. Loof als leden, in tegenwoordigheid van L. van Beelen als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 22 oktober 2026.

(getekend) E.E.V. Lenos

(getekend) L. van Beelen

Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wettelijke regels

Kaderwet SZW-subsidies

Artikel 1, eerste lid

1. In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder Onze Minister: Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid of Onze Minister die belast is met de zorg voor een of meer onderdelen van het beleid, genoemd in artikel 2.

Artikel 2

Onze Minister kan subsidies verstrekken voor activiteiten welke passen in:

het werkgelegenheidsbeleid en het arbeidsmarktbeleid;

het arbeidsomstandighedenbeleid;

het arbeidsverhoudingenbeleid;

het inkomensbeleid;

het socialezekerheidsbeleid;

het kinderopvangbeleid;

d. het inburgeringsbeleid en het integratiebeleid.

Het Tijdelijk besluit eenmalig bedrag ouderen van Surinaamse herkomst is een regeling van de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, gelet op de artikelen 3, eerste lid, en 9 van de Kaderwet SZW-subsidies. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ervan is nadien overgenomen door andere bewindslieden die vallen onder het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Artikel 3, eerste lid

Onverminderd hoofdstuk 3 van de Financiële-verhoudingswet kunnen bij of krachtens algemene maatregel van bestuur of bij regeling van Onze Minister terzake van de verstrekking van subsidieregels worden gesteld met betrekking tot:

a. de activiteiten waarvoor subsidie kan worden verstrekt en wie daarvoor in aanmerking komt;

b. het bedrag van de subsidie dan wel de wijze waarop dit bedrag wordt bepaald;

c. de aanvraag van een subsidie en de besluitvorming daarover;

d. de voorwaarden waaronder de subsidie wordt verleend;

e. de verplichtingen van de subsidie-ontvanger;

f. de vaststelling van de subsidie;

g. intrekking en wijziging van de subsidieverlening of -vaststelling;

h. de betaling van de subsidie en het verlenen van voorschotten;

i. andere criteria voor de verstrekking van subsidie.

Artikel 9

Deze wet is, met uitzondering van artikel 3, tweede lid, van overeenkomstige toepassing op spoedeisende, tijdelijke verstrekking door Onze Minister van aanspraken op financiële middelen, niet zijnde subsidies, behoudens indien die aanspraak wordt verstrekt krachtens een andere wet.

Tijdelijk besluit eenmalig bedrag ouderen van Surinaamse herkomst

Artikel 2 Doel van het besluit

Met dit besluit wordt als gebaar van erkenning een eenmalig bedrag toegekend aan ouderen van Surinaamse herkomst, dat ziet op de unieke samenloop van omstandigheden van deze groep, gevormd door de verwachtingen die zijn ontstaan rondom het onafhankelijkheids-proces van Suriname, in verband met de komst van deze groep naar Nederland met het oog op de inwerkingtreding van de Toescheidingsovereenkomst, het onrecht dat deze groep ervaart, omdat zij veronderstelden door de komst naar Nederland ook recht op een volledige ouderdomsuitkering op grond van de Algemene Ouderdomswet te krijgen, terwijl soms over een lange periode geen recht op grond van de Algemene Ouderdomswet is opgebouwd, en de politiek-bestuurlijke wens om de pijn van deze groep vanwege deze samenloop van omstandigheden te erkennen.

Artikel 3 Voorwaarden recht op eenmalig bedrag

Een persoon heeft recht op een eenmalig bedrag, indien deze:

uiterlijk op 25 november 1975 in Nederland is gaan wonen, met het oog op de inwerkingtreding van de Toescheidingsovereenkomst;

voorafgaand aan het tijdstip waarop deze persoon in Nederland ging wonen in Suriname woonde;

ten minste de leeftijd van 18 jaar had bereikt op het tijdstip, waarop deze persoon in Nederland ging wonen; en

op 1 juli 2024 ten minste 20 jaar in Nederland heeft gewoond.

Toescheidingsovereenkomst inzake nationaliteiten tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Republiek Suriname

Artikel 2

1. Het verkrijgen van de Surinaamse nationaliteit ingevolge deze Overeenkomst heeft verlies van het Nederlanderschap tot gevolg.

2. Het verkrijgen van het Nederlanderschap ingevolge deze Overeenkomst heeft verlies van de Surinaamse nationaliteit tot gevolg.

Artikel 3

De Surinaamse nationaliteit verkrijgen alle meerderjarige Nederlanders die in Suriname zijn geboren en op het tijdstip van de inwerkingtreding van deze Overeenkomst in de Republiek Suriname hetzij woonplaats, hetzij werkelijk verblijf hebben.

Algemene ouderdomswet.

Tijdelijk besluit eenmalig bedrag ouderen van Surinaamse herkomst, Stb. 2023, 386.

Zie artikel 3, aanhef en sub a, TBSH.

ECLI:NL:CRVB:2026:617.