ECLI:NL:CRVB:2026:1427 Centrale Raad van Beroep , 29-10-2026 / 25/2442 WSFBSF

25/2442 WSFBSF

Centrale Raad van Beroep

Enkelvoudige kamer

Uitspraak op het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank Gelderland van 28 oktober 2025, 25/835 (aangevallen uitspraak)

Partijen:

[appellante] te [woonplaats] (appellante)

de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (minister)

Datum uitspraak: 29 oktober 2026

SAMENVATTING

Het gaat in de deze zaak over de vraag of appellante recht heeft op verlenging van de duur van haar prestatiebeurs voor een periode van een jaar. Met de rechtbank is de Raad van oordeel dat dat niet het geval is. Onmiskenbaar is bij appellante sprake van diverse (ernstige) medische problemen. De Wsf 2000 voorziet op zichzelf wel in verlenging van het recht op studiefinanciering voor dergelijke omstandigheden, maar appellante voldoet niet aan de voorwaarden daarvoor.

PROCESVERLOOP

Appellante heeft hoger beroep ingesteld. De minister heeft een verweerschrift ingediend.

De meervoudige kamer heeft de zaak verwezen naar een enkelvoudige kamer.

De Raad heeft de zaak behandeld op een zitting van 2 juli 2026. Appellante is verschenen. De minister heeft zich laten vertegenwoordigen door mr. H. Bouhuys.

De Raad heeft het onderzoek heropend en appellante in de gelegenheid gesteld nadere stukken in te zenden. Appellante heeft daarvan gebruik gemaakt. De minister heeft op de ingezonden stukken gereageerd.

Onder toepassing van artikel 8:57, tweede lid, van de Awb is een nader onderzoek ter zitting achterwege gebleven, waarna de Raad het onderzoek met toepassing van artikel 8:57, derde lid, van de Awb heeft gesloten.

OVERWEGINGEN

Inleiding

1. Appellante, geboren in 1999, is in september 2021, na het voltooien van een mboopleiding tot juridisch-administratief dienstverlener, gestart met de hbo-studie Rechten aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN). Na het behalen van haar propedeuse is appellante per september 2022 overgestapt naar een wo-bachelor rechtsgeleerdheid aan de Radboud Universiteit (RU).

1.1. Met een aanvraag van 7 augustus 2024 heeft appellante de minister verzocht om haar met toepassing van de hardheidsclausule in de Wsf 2000 in aanmerking te brengen voor een extra jaar studiefinanciering in de vorm van een basisbeurs en aanvullende beurs hoger onderwijs, zodat zij een wo-master strafrecht zou kunnen volgen aan de Universiteit van Amsterdam (UvA).

1.2. Met een besluit van 10 oktober 2024 heeft de minister deze aanvraag afgewezen.

1.3. Met een besluit van 10 januari 2025 heeft de minister het bezwaar van appellante tegen het onder 1.2. genoemde besluit ongegrond verklaard. Daar heeft de minister aan ten grondslag gelegd dat appellante recht had op vier jaar studiefinanciering in de vorm van een prestatiebeurs hoger onderwijs, waartoe de basisbeurs en aanvullende beurs behoren. De wet voorziet in verlenging daarvan als tijdens deze vier jaar sprake is van studievertraging vanwege een handicap of chronische ziekte. Daar is in het geval van appellante geen sprake van.

Uitspraak van de rechtbank

1. De rechtbank heeft het beroep tegen het bestreden besluit ongegrond verklaard en daarmee het bestreden besluit in stand gelaten. De rechtbank is niet gebleken van omstandigheden die zó bijzonder zijn dat zij leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard die de toepassing kunnen rechtvaardigen van de hardheidsclausule. Het is immers de bedoeling van de wetgever om in een limitatief aantal gevallen de verlenging van de prestatiebeurs toe te staan. Meer in het bijzonder is het de bedoeling van de wetgever geweest om de ho-student verlenging van de duur van de prestatiebeurs te verlenen, indien die student als gevolg van een handicap of chronische ziekte niet in staat is het afsluitend examen met goed gevolg af te ronden binnen het aantal jaren prestatiebeurs dat zonder verlenging aan de ho-student kan worden verstrekt. Appellante heeft door haar turnongeval noch door de aangeboren hartafwijking vertraging opgelopen gedurende de periode dat zij de prestatiebeurs heeft ontvangen, waardoor zij, in lijn met de bedoeling van de wetgever, geen aanspraak kan maken op verlenging. Dat appellante dit als onrechtvaardig ervaart en dat zij liever haar schouders eronder zet om te voorkomen dat zij (nog meer) vertraging oploopt, maakt dit niet anders. De stelling van appellante dat zij afhankelijk is van de prestatiebeurs om een wo-master te volgen en volgens haar geloofsovertuiging geen geld mag lenen, kan appellante evenmin baten. Om de bescherming van artikel 9 van het EVRM, in het bijzonder de vrijheid van godsdienst of overtuiging, te kunnen inroepen, moet sprake zijn van een gedraging die kan worden aangemerkt als het belijden van een godsdienst of levensovertuiging. Daarvan is geen sprake nu het geschil er niet om gaat dat de minister appellante verplicht een rentedragende (studie)lening af te sluiten. Voor zover appellante aanvoert dat de minister in strijd heeft gehandeld met het zorgvuldigheidsbeginsel, omdat zij zich in haar verzoek genegen heeft verklaard aanvullende gegevens te sturen en de minister heeft nagelaten die gegevens op te vragen, volgt de rechtbank appellante niet. Appellante verzoekt om verlenging van de duur van haar prestatiebeurs en doet een beroep op de hardheidsclausule, waardoor het in beginsel aan haar is om dit te onderbouwen. De rechtbank is gebleken dat de minister appellante in de gelegenheid heeft gesteld haar beroep te onderbouwen en dat de minister de nodige kennis omtrent de relevante feiten en de af te wegen belangen heeft vergaard.

Het standpunt van appellante

1. Appellante is het met de uitspraak van de rechtbank niet eens. Ter onderbouwing van haar aanvraag heeft appellante, onder overlegging van diverse medische gegevens en hier verkort weergegeven, aangevoerd dat zij in 2016 letsel heeft opgelopen bij het turnen. Dat letsel en de langdurige nasleep daarvan hebben ertoe geleid dat zij geen (school)diploma heeft behaald waarmee zij direct naar de universiteit had gekund. Zij heeft daarom een mbo-diploma behaald dat ‘slechts’ toegang gaf tot een hbo-opleiding. Na het behalen van de hbo-propedeuse is zij overgestapt naar het wo. Hierdoor doet zij een jaar langer over haar ho-traject dan wanneer zij via het vwo was begonnen aan een universitaire studie. Zij heeft zich op het standpunt gesteld dat de minister en de rechtbank niet hebben onderkend dat haar omstandigheden recht geven op verlenging van haar prestatiebeurs. De overstap naar het wo was bovendien noodzakelijk omdat zij vanwege haar beperkingen en daarmee verband houdende medische onderzoeken en operaties, niet zou kunnen voldoen aan de verplichting om aanwezig te zijn en een stage te volgen. Het aangaan van een lening, die aansluitend aan de prestatiebeurs zou kunnen worden toegekend, is voor appellante geen optie, gelet op haar gezondheidssituatie en omdat zij moslim is en daarom geen studieleningen mag aangaan. Tot slot heeft volgens appellante beoordeling van de evenredigheid van de uitkomst van het besluitvormingsproces en de procedure tot nu toe ontbroken, en heeft de minister het zorgvuldigheidsbeginsel geschonden door niet alle voor de besluitvorming relevante informatie bij appellante op te vragen.

Het standpunt van de minister

3.1. De minister heeft bevestiging van de aangevallen uitspraak bepleit. Volgens de minister voldoet appellante niet aan de voorwaarden voor verlenging van haar prestatiebeurs. De medische problemen die hebben geleid tot haar studievertraging zijn niet ontstaan in de prestatiebeursfase. Appellante was voordat zij aan haar opleiding begon bekend met haar medische problemen. Voor toepassing van de hardheidsclausule bestaat geen aanleiding. Daarvoor is (mede) van belang dat een verklaring van de hboonderwijsinstelling ontbreekt waaruit blijkt dat het voor appellante noodzakelijk was om over te stappen naar het wo om (aanzienlijke) studievertraging tijdens haar hboopleiding te voorkomen.

Het oordeel van de Raad

1. De Raad beoordeelt of de rechtbank terecht het bestreden besluit in stand heeft gelaten aan de hand van wat appellante in hoger beroep heeft aangevoerd. De Raad komt tot het oordeel dat het hoger beroep niet slaagt. Hierna legt de Raad uit hoe hij tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. De wettelijke regels die voor de beoordeling van het hoger beroep belangrijk zijn, zijn te vinden in de bijlage bij deze uitspraak.

De situatie en het verhaal van appellante

4.1. Appellante heeft tijdens haar middelbareschooltijd te maken gehad met ernstige medische omstandigheden. Zij heeft daardoor een andere leerroute bewandeld waarbij zij via het mbo en hbo naar de universiteit is doorgestroomd. In 2016 heeft zij een ernstig ongeluk gehad tijdens het turnen, wat leidde tot meerdere operaties en langdurige revalidatieperiodes. In augustus 2017 is zij opnieuw geopereerd. De omstandigheden waren erg zwaar waardoor het in 2018 niet is gelukt om een havodiploma te halen, en zij daardoor ook niet kon doorstromen naar het vwo. Appellante heeft vervolgens via het mbo haar opleiding voortgezet (2018/2021) en aansluitend op het hbo haar propedeuse behaald (2021/2022). Daarna is zij aan het wo gaan studeren en heeft zij haar bachelor behaald (2022/2025). In 2025 is zij aan haar master begonnen. In 2018 en 2020 is appellante opnieuw geopereerd vanwege een complicatie die tijdens de operatie van 2016 is ontstaan. In 2022 is appellante veelvuldig in het ziekenhuis behandeld vanwege chronische restklachten naar aanleiding van het ongeluk en alle operaties. Tot op heden zijn deze restklachten niet verholpen en deze klachten worden alleen maar erger. In de zomer van 2024 heeft appellante te horen gekregen dat zij een zeer zeldzame aangeboren aandoening heeft. Zij moet daarvoor nog een risicovolle operatie ondergaan, die enkele malen is uitgesteld in verband met andere medische problemen.

De omvang van het geding

4.2. Niet is in geschil dat appellante in beginsel voor gedurende hoogstens vier jaar in aanmerking komt voor een basisbeurs en aanvullende beurs hoger onderwijs. De wetgever heeft er niet voor gekozen om de studiefinancieringsduur te verlengen bij een overstap van hbo naar wo, zoals appellante die heeft gemaakt. Partijen zijn verdeeld over de vraag of appellante voor haar huidige wo-opleiding wegens medische redenen verlenging van de duur van de prestatiebeurs kan krijgen.

De minister hoefde appellante het extra jaar prestatiebeurs niet toe te kennen

4.3.1. In artikel 11.5 van de Wsf 2000 heeft de wetgever aan de minister de bevoegdheid verleend om deze wet in bepaalde gevallen buiten toepassing te laten of daarvan af te wijken voor zover toepassing, gelet op het belang dat deze wet beoogt te beschermen, zal leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard. Deze hardheidsclausule biedt de minister niet de mogelijkheid om een uitzondering te maken op een in de Wsf 2000 opgenomen wettelijke bepaling, indien de onverkorte toepassing van die wettelijke bepaling in het concrete geval in overeenstemming is te achten met de bedoeling van de wetgever en de strekking van de wet.

4.3.2. De Wsf 2000 voorziet in verlenging van de verstrekking van de prestatiebeurs hoger onderwijs, of het opnieuw toekennen van een aanspraak op studiefinanciering, als ‑ kort gezegd ‑ een student tijdens het volgen van een opleiding in het hoger onderwijs beperkingen ondervindt als gevolg van een handicap of chronische ziekte die het (tijdig) voltooien van de opleiding in de weg staan. De wetgever heeft dus het oog gehad op situaties die zich voordoen in de periode dat een student onderwijs volgt waarvoor hij of zij studiefinanciering krijgt op grond van de Wsf 2000, en niet op vertraging opgelopen tijdens of door het voorgaande (middelbare school)onderwijstraject. Dat appellante een afwijkend studietraject heeft gevolgd omdat zij door haar ongeluk haar gewenste middelbareschooldiploma(s) niet heeft kunnen behalen, is daarmee geen omstandigheid waar de wetgever rekening mee heeft willen houden onder de Wsf 2000. In zoverre is er, gelet op de bedoeling van de wetgever en de strekking van de wet, geen ruimte om met toepassing van de hardheidsclausule de duur van de prestatiebeurs te verlengen vanwege de voorgeschiedenis van appellante.

4.4.1. Zoals ter zitting is besproken, zou voor toepassing van de hardheidsclausule wel aanleiding (hebben) kunnen bestaan als zou moeten worden aangenomen dat appellantes overstap naar het wo niet zozeer een keuze was, maar een noodzakelijke stap om (aanzienlijke) studievertraging op het hbo te voorkomen. In dat geval zou het extra jaar waar appellante om vraagt, kunnen worden gelijkgesteld met een jaar studievertraging in de hypothetische situatie dat zij de hbo-opleiding had voorgezet waarvoor wel een voorziening bestaat. Zoals de minister heeft toegelicht, is daarvoor van belang dat uit een verklaring van de onderwijsinstelling blijkt dat de overstap naar het wo noodzakelijk was om studievertraging te voorkomen.

4.4.2. Een verklaring van de hbo-instelling waaruit dat blijkt, heeft appellante niet kunnen overleggen. Anders dan appellante betoogt, heeft de minister naar het oordeel van de Raad van appellante mogen verlangen dat zij ter onderbouwing van de noodzakelijkheid om over te stappen een dergelijke verklaring overlegt omdat de hbo-instelling in dit geval de meest gerede instelling om daarover te verklaren. Uit die verklaring zou immers kunnen blijken of de HAN het standpunt van appellante zou onderschrijven, dan wel of met aanpassingen aan het onderwijs, vergelijkbaar met de aanpassingen die aan de RU of de UvA voor appellante mogelijk waren, dat onderwijs voor appellante wel te volgen zou zijn geweest. Uit het mailbericht dat appellante heeft ontvangen van een docent-onderzoeker aan de hbo-instelling, volgt dat de onderwijsinstelling niets kan verklaren over het effect van appellantes medische omstandigheden als zij haar opleiding aan die instelling zou hebben vervolgd. Uit dat bericht volgt ook niet dat de onderwijsinstelling appellante zou hebben aangeraden om haar hbo-opleiding niet te vervolgen en te kiezen voor een wo-opleiding. Uit de overige beschikbare informatie in het dossier volgt ook niet zonder meer dat appellante aanzienlijke studievertraging zou hebben opgelopen of dat de hbo-opleiding anderszins ongeschikt voor haar was. Zo heeft appellante haar propedeuse aan het hbo binnen een jaar behaald. Weliswaar volgt uit de verklaring van de UvA van 10 juli 2026 dat aannemelijk is dat, vanwege het ontbreken van een stage en het mindere aantal contacturen, wo voor appellante geschikter is dan hbo, maar ook daarmee is niet komen vast te staan dat het hbo voor appellante ongeschikt was en/of dat zij aanzienlijke studievertraging zou hebben opgelopen.

4.5. Bij dit alles, en ook voor de beoordeling of het besluit van de minister tot onevenredige gevolgen heeft geleid, is niet zonder betekenis dat appellante niet zonder studiefinanciering hoeft komen te zitten. Zij komt immers op grond van de Wsf 2000 voor een lening in aanmerking gedurende een periode van maximaal drie jaar, wat gelet op het studieverloop tot nu toe (ruim) voldoende zou moeten zijn om de master af te ronden. Dat een lening stress oplevert die gelet op de gezondheidssituatie van appellante onverantwoord zou zijn, is reeds omdat appellante niet aannemelijk heeft gemaakt dat lenen ernstige gevolgen zou hebben voor haar gezondheid geen zodanig zwaarwichtige reden dat de minister de gevraagde prestatiebeurs zou moeten toekennen. Dat appellante uit geloofsovertuiging niet voor een lening wil kiezen, is dat evenmin. Nog daargelaten of de voorliggende weigering om toepassing te geven aan de hardheidsclausule valt binnen de werkingssfeer van artikel van het 9 EVRM en of het aangaan van een studielening op grond van de Wsf 2000 onder een religieus verbod valt op het aangaan van rentedragende leningen, valt uit deze bepaling niet af te leiden dat op de minister een positieve verplichting rust om appellante via de hardheidsclausule vanwege haar geloofsovertuiging financieel te bevoordelen ten opzichte van andere studenten. De Raad merkt daarbij in navolging van de minister op dat ook de prestatiebeurs een (rentedragende) lening is, totdat binnen de diplomatermijn met succes een afsluitend examen is afgelegd.

De minister heeft niet in strijd gehandeld met het zorgvuldigheidsbeginsel

4.6. De Raad volgt appellante ten slotte niet in haar stelling dat de minister in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel heeft gehandeld. Het ligt in eerste instantie op de weg van diegene die een beroep doet op een hardheidsclausule om dat beroep te onderbouwen. Het dossier biedt geen aanknopingspunten voor de conclusie dat er op de minister voor de beoordeling van het verzoek van appellante een plicht rustte aanvullende informatie bij appellante op te vragen, of dat de minister de door appellante aangeleverde informatie onvoldoende heeft meegewogen bij zijn besluitvorming.

Conclusie en gevolgen

4.7. Het hoger beroep slaagt dus niet. De aangevallen uitspraak wordt bevestigd. Dit betekent dat het bestreden besluit in stand blijft. De minister hoeft appellante geen verlenging van de duur van haar prestatiebeurs te geven.

1. Omdat het hoger beroep niet slaagt krijgt appellante geen vergoeding voor haar proceskosten en het betaalde griffierecht.

BESLISSING

De Centrale Raad van Beroep bevestigt de aangevallen uitspraak.

Deze uitspraak is gedaan door A. Hoogenboom in tegenwoordigheid van A.A. Verweij als griffier. De beslissing is uitgesproken in het openbaar op 29 oktober 2026.

(getekend) A. Hoogenboom

De griffier is verhinderd te ondertekenen

Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wettelijke regels

WSF 2000

Artikel 5.2b Verlenging duur prestatiebeurs hoger onderwijs vanwege handicap of chronische ziekte

1. De prestatiebeurs hoger onderwijs wordt op aanvraag eenmalig 1 jaar langer verstrekt indien de ho-student blijkens gedagtekende verklaringen van een arts en van het bestuur van de onderwijsinstelling waar hij is ingeschreven, als gevolg van een handicap of chronische ziekte niet in staat is het afsluitend examen met goed gevolg af te ronden binnen het aantal jaren prestatiebeurs hoger onderwijs dat zonder deze verlenging aan de ho-student kan worden verstrekt.

2 In afwijking van het eerste lid wordt de prestatiebeurs hoger onderwijs eenmalig 6 maanden langer verstrekt aan de ho-student, bedoeld in het eerste lid, die studiefinanciering toegekend heeft gekregen voor een associate degree-opleiding.

Artikel 5.16 Bijzondere omstandigheden

1. Indien een ho-student als direct gevolg van bijzondere omstandigheden van tijdelijke aard niet in staat is binnen de diplomatermijn hoger onderwijs met goed gevolg het afsluitend examen te behalen, wordt deze termijn verlengd met de duur van die bijzondere omstandigheden.

2 Indien een ho-student als direct gevolg van bijzondere omstandigheden van structurele aard niet in staat is binnen de diplomatermijn hoger onderwijs met goed gevolg het afsluitend examen te behalen, wordt deze termijn, op aanvraag, verlengd met 5 jaren. Onder bijzondere omstandigheden van structurele aard kunnen in ieder geval worden verstaan functiebeperking of chronische ziekte.

3 Indien een ho-student als direct gevolg van bijzondere omstandigheden van structurele aard niet in staat is binnen de diplomatermijn hoger onderwijs of binnen de, op grond van het tweede lid, verlengde diplomatermijn hoger onderwijs met goed gevolg het afsluitend examen te behalen, wordt de aan hem toegekende prestatiebeurs hoger onderwijs omgezet in een gift.

4 Indien een ho-student als direct gevolg van een tijdens de studie verworven handicap, ten gevolge van een zich tijdens de studie verergerende handicap of ten gevolge van een zich tijdens de studie manifesterende chronische ziekte genoodzaakt is een reeds begonnen opleiding te beëindigen, ontvangt de ho-student bij keuze voor een passender opleiding nieuwe aanspraak op studiefinanciering.

5 Onze Minister stelt op aanvraag van de ho-student vast of er sprake is van bijzondere omstandigheden in de zin van dit artikel. De bijzondere omstandigheden kunnen uitsluitend worden aangetoond door gedagtekende verklaringen van een arts en de natuurlijke persoon of het bestuur van de rechtspersoon van de onderwijsinstelling waar hij is ingeschreven. Indien de bijzondere omstandigheden uitsluitend van niet-medische aard zijn, volstaat een gedagtekende verklaring van de natuurlijke persoon of het bestuur van de rechtspersoon van de onderwijsinstelling waar de ho-student is ingeschreven.

Artikel 11.5 Hardheidsclausule

Onze Minister kan voor bepaalde gevallen de wet en de daarop berustende bepalingen buiten toepassing laten of daarvan afwijken voor zover toepassing gelet op het belang dat deze wet beoogt te beschermen, zal leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard.

Het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden

Artikel 9

1. Een ieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst; dit recht omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen, zowel in het openbaar als privé zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uitdrukking te brengen in erediensten, in onderricht, in practische toepassing ervan en in het onderhouden van geboden en voorschriften.

2 De vrijheid zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uiting te brengen kan aan geen andere beperkingen worden onderworpen dan die die bij de wet zijn voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de openbare veiligheid, voor de bescherming van de openbare orde, gezondheid of goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.

Algemene wet bestuursrecht.

Wet studiefinanciering 2000.

Zie bijvoorbeeld CRvB 3 oktober 2008, ECLI:NL:CRVB:2008:BF6697.

Vergelijk artikel 5.2b en artikel 5.16, vierde lid, van de Wsf 2000.

Vergelijk CRvB 18 januari 2017, ECLI:NL:CRVB:2017:224.

Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden.

Vergelijk CRvB 12 januari 2016, ECLI:NL:CRVB:2016:44.

Vergelijk CRvB 8 oktober 2026, ECLI:NL:CRVB:2026:1329, r.o. 5.5.