RECHTBANK GELDERLAND
Zittingsplaats Arnhem
Bestuursrecht
zaaknummer: ARN 24/5993
uitspraak van de enkelvoudige kamer van 4 november 2026 in de zaak tussen
[eiser] , uit [plaats] , eiser
(gemachtigde: mr. G.J. van der Graaf),
en
de burgemeester van de gemeente Arnhem
(gemachtigden: [persoon 1] en [persoon 2] ).
Procesverloop
- Bij besluit van 3 november 2022 heeft de burgemeester de bevestiging van de verkrijging van het Nederlanderschap door optie aan eiser geweigerd op grond van artikel 4:6 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Met het bestreden besluit van 22 juli 2024 op het bezwaar van eiser is de burgemeester bij de weigering gebleven.
1.1.
Eiser heeft beroep ingesteld tegen het bestreden besluit. De burgemeester heeft een verweerschrift ingediend.
1.2.
De rechtbank heeft het beroep op 10 april 2026 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: eiser, de gemachtigde van eiser en de gemachtigden van de burgemeester. Het onderzoek is tijdens de zitting geschorst, zodat de burgemeester aan de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) kon navragen waarom er ‘enige twijfel’ is over eisers gestelde herkomst.
1.3.
De burgemeester heeft op 28 mei 2026 een reactie ingediend. De rechtbank merkt dit aan als een nader besluit, dat het bestreden besluit van 22 juli 2024 wijzigt. Eiser heeft laten weten dat hij het niet eens is met dit besluit. Daarom heeft het beroep van rechtswege ook betrekking op dit besluit.
1.4.
Geen van de partijen heeft binnen de door de rechtbank gestelde termijn verklaard gebruik te willen maken van het recht om op een nadere zitting te worden gehoord. De rechtbank heeft vervolgens met toepassing van artikel 8:64, vijfde lid, gelezen in verbinding met artikel 8:57 van de Awb gesloten.
Beoordeling door de rechtbank
- De rechtbank staat hieronder eerst kort stil bij de voorgeschiedenis van deze zaak. Dat is namelijk van belang om de zaak goed te begrijpen. Vervolgens beoordeelt de rechtbank het bestreden besluit en het nadere besluit. Zij doet dat aan de hand van de beroepsgronden van eiser.
Voorgeschiedenis – wat ging er aan deze zaak vooraf?
- Eiser stelt dat hij uit Irak komt en geboren is op [geboortedag] 1970. Eiser is sinds 1997 in Nederland. In datzelfde jaar heeft hij een asielaanvraag ingediend.
3.1.
In 2003 heeft eiser een verblijfsvergunning gekregen op grond van de zogenoemde ‘Eenmalige regeling’. Eiser heeft destijds zijn asielaanvraag ingetrokken, omdat dit één van de voorwaarden was om in aanmerking te komen voor de verblijfsvergunning.
3.2.
Eiser is in 2004 getrouwd. Hij en zijn echtgenote hebben samen drie kinderen. Eisers echtgenote en kinderen hebben inmiddels de Nederlandse nationaliteit en wonen in Duitsland.
Het eerste optieverzoek
- Op 12 oktober 2018 heeft eiser voor de eerste keer een optieverklaring afgelegd op grond van artikel 6, eerste lid, aanhef en onder g, van de Rijkswet op het Nederlanderschap (RWN). Als voorwaarde voor deze optiemogelijkheid geldt dat eiser gedurende tenminste drie jaren de echtgenoot is van een Nederlander en gedurende een onafgebroken periode van tenminste vijftien jaren toelating en hoofdverblijf heeft in Nederland. In het besluit van 18 december 2018 staat dat eiser hier aan voldoet. In datzelfde besluit heeft de burgemeester de bevestiging van de verkrijging van het Nederlanderschap echter geweigerd, omdat eiser geen gelegaliseerde geboorteakte en geen geldig buitenlands paspoort heeft overgelegd zodat zijn identiteit en nationaliteit niet zijn komen vast te staan (documentvereiste). Eiser heeft geen bezwaar of beroep ingesteld tegen het besluit van 18 december 2018. Dat besluit staat daarom in rechte vast.
De voorliggende optieverklaring
- Op 6 oktober 2022 heeft eiser opnieuw een optieverklaring afgelegd. Daar gaat deze zaak over. Eiser wijst bij de optieverklaring en in bezwaar op het beleid dat op
1 november 2021 is ingegaan voor diegenen met een Ranov-vergunning. Dit beleid bepaalt dat die groep in de optie- en naturalisatieprocedure wordt vrijgesteld van het overleggen van een geldig buitenlands paspoort en geboorteakte en, indien van toepassing, van de verplichting om afstand te doen van de oorspronkelijke nationaliteit (vrijstellingsbeleid). Volgens eiser is dit vrijstellingsbeleid ook relevant voor de beoordeling van zijn optieverklaring, omdat de burgemeester dit beleid analoog dient toe te toepassen.
Het besluit van 25 mei 2023
- Bij besluit van 3 november 2022 heeft de burgemeester de bevestiging van de verkrijging van het Nederlanderschap door optie aan eiser geweigerd op grond van artikel 4:6 van de Awb. De burgemeester heeft bij besluit van 25 mei 2023 beslist op eisers bezwaar. De burgemeester stelt daarin dat de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (staatssecretaris) het vrijstellingsbeleid uitdrukkelijk heeft beperkt tot diegenen met een Ranov-vergunning. Eiser beschikt hier niet over. Ook maakt eiser niet aannemelijk dat hij in bewijsnood verkeert ten aanzien van het documentvereiste. Het stellen van het documentvereiste vindt de burgemeester niet onredelijk bezwarend. Om dezelfde reden ziet de burgemeester geen reden om het vrijstellingsbeleid analoog op eiser toe te passen. Daarom concludeert de burgemeester dat geen sprake is van nieuwe relevante feiten en omstandigheden ten opzichte van eisers eerste optieverklaring in 2018, en wijst hij de optieverklaring af op grond van artikel 4:6 van de Awb.
6.1.
Het besluit van 25 mei 2023 is door deze rechtbank vernietigd in de uitspraak van 13 mei 2024. In deze uitspraak overweegt de rechtbank - kort samengevat - het volgende.
De burgemeester stelt terecht dat de staatssecretaris het vrijstellingsbeleid doelbewust heeft beperkt tot diegenen met een Ranov-vergunning. Dit betreft een specifieke groep waar eiser niet onder valt. In die (formele) zin valt eiser niet onder de reikwijdte van het beleid. Dit betekent niet dat het vrijstellingsbeleid niet relevant kan zijn voor de beoordeling van eisers optieverzoek. Als sprake is van gelijke gevallen, dan had de burgemeester het vrijstellingenbeleid namelijk (naar analogie) op eiser kunnen of misschien zelfs moeten toepassen. In dat geval is immers niet uitgesloten dat het onverkort handhaven van het documentvereiste leidt tot een onevenredige uitkomst.
Daarbij merkt de rechtbank op dat het niet is gebleken dat eisers situatie wezenlijk verschilt van de situatie van diegenen met een Ranov-vergunning. Daarom moet de burgemeester motiveren waarom hij het vrijstellingsbeleid niet naar analogie op eiser toepast en, in het verlengde daarvan, meent dat het recht voor eiser niet in relevante zin is gewijzigd. Dat heeft de burgemeester niet gedaan. Daarom heeft het besluit van 25 mei 2023 een motiveringsgebrek.
Het bestreden besluit van 22 juli 2024
- De burgemeester beslist met het bestreden besluit opnieuw op eisers bezwaar. Daarin stelt de burgemeester wederom dat geen sprake is van gewijzigde omstandigheden zoals bedoeld in artikel 4:6 van de Awb. De burgemeester licht toe dat twijfel bestaat over eisers nationaliteit. De burgemeester wijst daarbij op de correspondentie tussen hem en de IND. Eiser heeft de juistheid van de informatie in deze correspondentie niet weerlegd. Ook heeft eiser niet aangetoond in bewijsnood te verkeren om zijn nationaliteit alsnog aan te tonen. Eiser heeft een verklaring van het Iraakse consulaat overgelegd, maar daaruit blijkt niet dat eiser navraag heeft gedaan over de mogelijkheden zijn identiteit en nationaliteit aan te tonen. Nu twijfel bestaat over eisers nationaliteit, kan eiser ook geen geslaagd beroep doen op het vrijstellingsbeleid. Ook op grond van het vrijstellingsbeleid wordt de optieverklaring namelijk afgewezen als twijfel bestaat over de identiteit of nationaliteit. De burgemeester concludeert daarom dat geen sprake is van een relevante wijziging van het recht en geen onrechtmatig onderscheid wordt gemaakt tussen eiser en diegenen met een Ranov-vergunning.
In beroep
Stelt de burgemeester zich terecht op het standpunt dat het vrijstellingsbeleid niet relevant is voor eisers aanvraag omdat twijfel bestaat over eisers identiteit en nationaliteit?
- De rechtbank stelt bij de bespreking van dit punt het volgende voorop.
De burgemeester stelt terecht dat de omstandigheid dat Ranov-vergunninghouders zijn vrijgesteld van het documentvereiste, niet wegneemt dat gerede twijfel aan de gestelde persoonsgegevens en/of nationaliteit kan leiden tot afwijzing van een naturalisatie- en optieverzoek. De rechtbank wijst daarbij op de brief van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer van 7 juli 2021 waarin staat dat afgezien van het documentvereiste, de overige naturalisatievereisten onverminderd gelden, waaronder de regel dat de staatssecretaris een verzoek afwijst wanneer hij twijfelt aan de gestelde identiteit en nationaliteit. Verder volgt dit ook uit paragraaf 21.3.2.5.1. van de Handleiding Rijkswet op het Nederlanderschap 2003 (Handleiding) en rechtspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Afdeling).
8.1.
Met andere woorden: als sprake is van gerede twijfel aan eisers gestelde persoonsgegevens en/of nationaliteit, stelt de burgemeester terecht dat hij geen onrechtmatig onderscheid maakt tussen eiser en diegenen met een Ranov-vergunning. Die gerede twijfel kan immers ook bij Ranov-vergunninghouders leiden tot afwijzing van een optieverzoek.
- De burgemeester stelt in het bestreden besluit dat uit correspondentie tussen hem en de IND blijkt dat sprake is van twijfel aan eisers gestelde nationaliteit. Tijdens de zitting is duidelijk geworden dat de burgemeester de e-mail van 5 september 2022 van een medewerker van de IND bedoelt. De medewerker beantwoordt in die e-mail twee vragen die door de burgemeester aan de IND zijn gesteld: de vraag of eiser valt onder de groep Ranov-vergunninghouders en of eiser een vrijstelling kan krijgen op het documentvereiste vanwege bewijsnood. De medewerker vermeldt daarbij ook dat er wel enige twijfel is of eiser wel uit Irak komt.
9.1.
De rechtbank oordeelt dat de burgemeester met de verwijzing naar de e-mail van 5 september 2022 onvoldoende motiveert waarom gerede twijfel bestaat over eisers gestelde nationaliteit. De medewerker vermeldt namelijk enkel dat enige twijfel bestaat of eiser wel uit Irak komt, maar dit wordt niet verder toegelicht. Het is daarom niet duidelijk waarom er ‘enige twijfel’ is over eisers gestelde nationaliteit, en waar dit precies op is gebaseerd. Eiser wijst in dit verband terecht op paragraaf 21.3.2.5.1. van de Handleiding waarin staat dat gerede twijfel kan bestaan op grond van (een combinatie van) een taalanalyse, documentenonderzoek of leeftijdsonderzoek, maar ook kan ontstaan op grond van de (overige) inhoud van het (vreemdelingrechtelijke) dossier van de optant, dan wel op grond van andere bekende feiten en omstandigheden. Dergelijke informatie ontbreekt in dit geval. Dat maakt dat het bestreden besluit onzorgvuldig is voorbereid en onvoldoende is gemotiveerd. Daarom vernietigt de rechtbank het bestreden besluit.
Hoe nu verder?
- Als de rechtbank een besluit vernietigt, moet zij de mogelijkheden van definitieve beslechting van het geschil onderzoeken.
10.1.
De rechtbank heeft het onderzoek ter zitting geschorst en de burgemeester in de gelegenheid gesteld om bij de IND na te vragen of twijfel bestaat over eisers identiteit en nationaliteit en, zo ja, waarom deze twijfel bestaat en waar dit op is gebaseerd. De burgemeester heeft vervolgens het nader besluit van 28 mei 2026 genomen.
Het nader besluit van 28 mei 2026
- De burgemeester stelt en licht het volgende toe in het nader besluit van 28 mei 2026.
Een medewerker van de IND geeft in een e-mail van 21 mei 2026 aan dat lichte/enige twijfel heeft bestaan over het door eisers gestelde herkomstverhaal. Dat kwam onder meer door het ontbreken van documenten en het feit dat eiser tijdens de asielprocedure bepaalde vragen over Irak niet kon beantwoorden. Volgens de IND is dit onvoldoende om te spreken van gerede twijfel aan de identiteit en nationaliteit van eiser. Dat betekent dat, indien- en voor zover eisers situatie gelijk wordt getrokken met de situatie van Ranov-vergunninghouders, eiser wordt vrijgesteld van het vereiste om een paspoort- en een geboorteakte over te leggen.
De burgemeester ziet hierin echter geen reden om het vrijstellingsbeleid (analoog) op eisers verzoek toe te passen. Daarbij stelt hij dat het vrijstellingsbeleid uitdrukkelijk is beperkt tot de groep Ranov-zaken. Voor overige zaken, zoals eisers zaak, geldt het (reguliere) beleid waarin het documentvereiste wordt gesteld. De burgemeester wijst daarbij op de e-mail van 21 mei 2026, waarin de medewerker van de IND wijst op de (eerder genoemde) brief van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer van 7 juli 2021 en de uitspraak van de Afdeling van 24 augustus 2022. De minister blijft bij de weigering van de optieverklaring. Volgens de burgemeester is het beroep daarom ook ongegrond.
11.1.
De rechtbank stelt vast dat de burgemeester hiermee hetzelfde standpunt inneemt als in het besluit van 25 mei 2023. Het besluit van 25 mei 2023 is door deze rechtbank vernietigd in de uitspraak van 13 mei 2024. Zoals uitééngezet in 5.5.1., heeft de rechtbank in die uitspraak ook erkend en vooropgesteld dat de staatssecretaris het vrijstellingsbeleid doelbewust heeft beperkt tot diegenen met een Ranov-vergunning, maar de rechtbank heeft ook geoordeeld dat dit niet betekent dat het vrijstellingsbeleid niet relevant kan zijn voor de beoordeling van eisers optieverzoek. Als sprake is van gelijke gevallen, dan had de burgemeester het vrijstellingenbeleid namelijk (naar analogie) op eiser kunnen of misschien zelfs moeten toepassen. In dat geval is immers niet uitgesloten dat het onverkort handhaven van het documentvereiste leidt tot een onevenredige uitkomst. De burgemeester en eiser hebben geen hoger beroep ingesteld tegen de uitspraak van 13 mei 2024. Die staat dus in rechte vast. Dit betekent dat van de juistheid van het oordeel van de rechtbank in die uitspraak moet worden uitgegaan. De rechtbank kan niet van dit oordeel terugkomen, behalve in zeer uitzonderlijke gevallen. Van een zeer uitzonderlijk geval is in dit geval geen sprake.
11.2.
De rechtbank oordeelt daarom, net als in de uitspraak van 12 mei 2024, dat de burgemeester moet motiveren waarom hij het vrijstellingsbeleid niet naar analogie op eiser toepast en, in het verlengde daarvan, meent dat het recht voor eiser niet in relevante zin is gewijzigd. Dat heeft de burgemeester nog altijd niet gedaan. Het nader besluit van 28 mei 2026 heeft een motiveringsgebrek. Daarom vernietigt de rechtbank ook dit besluit.
11.3.
De rechtbank overweegt aanvullend dat het documentvereiste is neergelegd in beleid (de Handleiding). De burgemeester wijkt van deze hoofdregel af bij bewijsnood of als het in het individuele geval onevenredig is dat hij vasthoudt aan de hoofdregel. De burgemeester kan van het beleid afwijken met toepassing van artikel 4:84 van de Awb. In de uitspraak van de Afdeling van 16 juli 2025 vindt de rechtbank bevestiging voor haar oordeel, dat de burgemeester bij de evenredigheidsbeoordeling en de vraag of hij vasthoudt aan het documentvereiste, niet zonder meer kan voorbijgaan aan de overeenkomsten tussen de situatie van eiser en die van Ranov-vergunninghouders.
Conclusie en gevolgen
- Het beroep tegen het bestreden besluit en het nader besluit van 28 mei 2026 zijn gegrond. De rechtbank vernietigt beide besluiten. Op grond van voorgaande overwegingen ziet de rechtbank geen aanleiding om de rechtsgevolgen van de vernietigde besluiten in stand te laten. De rechtbank ziet ook geen aanleiding om zelf in de zaak te voorzien en de burgemeester op te dragen eiser het Nederlanderschap te verlenen, zoals door eiser verzocht. Het is namelijk (vooralsnog) aan de burgemeester om een beoordeling te verrichten zoals beschreven in overwegingen 11.2 en 11.3. Ook ziet de rechtbank geen aanleiding voor het toepassen van een bestuurlijke lus, nu de burgemeester na de zitting reeds in de gelegenheid is gesteld een nadere motivering te geven. De rechtbank draagt de burgemeester daarom op om, met inachtneming van deze uitspraak, een nieuwe beslissing op eisers bezwaar te nemen. De rechtbank stelt hiervoor een termijn van twaalf weken na de dag van verzending van deze uitspraak.
12.1.
Afsluitend oordeelt de rechtbank als volgt. Het kan zijn dat de burgemeester informatie nodig heeft uit eisers dossier bij de IND voor het nemen van een nieuw besluit. De burgemeester heeft aangegeven dat hij echter geen bevoegdheid heeft om eisers dossier in te zien. De rechtbank ziet geen aanleiding om hier aan te twijfelen. De burgemeester kan wel nadere vragen aan de IND stellen om zo nadere informatie te verkrijgen. De rechtbank acht het wel voorstelbaar dat de burgemeester via deze weg niet alle benodigde informatie kan verkrijgen, omdat het om privacygevoelige informatie over eiser kan gaan, en toestemming of medewerking van eiser nodig is om deze informatie te verkrijgen. In die situatie ligt het op de weg van eiser om die toestemming te geven of medewerking te verlenen. Een andere uitleg zou er namelijk toe kunnen leiden dat partijen in een impasse belanden.
- Omdat het beroep gegrond is, moet de burgemeester het door eiser betaalde griffierecht vergoeden. Eiser krijgt ook een vergoeding van zijn proceskosten. De minister moet deze vergoeding betalen. De rechtbank stelt de vergoeding op grond van het Besluit proceskosten bestuursrecht op € 2.335 (1 punt voor het indienen van het beroepschrift, 1 punt voor het bijwonen van de zitting en 0,5 punt voor een nadere schriftelijke reactie, met een waarde van € 934 per punt en een wegingsfactor 1). De rechtbank ziet geen aanleiding voor vergoeding van de proceskosten in bezwaar zoals door eiser is verzocht, omdat het besluit van 3 november 2022 niet is herroepen.
Beslissing
De rechtbank:
verklaart het beroep tegen het bestreden besluit van 22 juli 2024 gegrond;
verklaart het van rechtswege ontstane beroep tegen het nader besluit van 28 mei 2026 gegrond;
draagt de burgemeester op om binnen twaalf weken na de dag van verzending van deze uitspraak een nieuw besluit te nemen op eisers bezwaar;
draagt de burgemeester op het betaalde griffierecht van € 187 aan eiser te vergoeden;
veroordeelt de burgemeester in de proceskosten van eiser tot een bedrag van
€ 2.335.
Deze uitspraak is gedaan door mr. M.J.M. Verhoeven, rechter, in aanwezigheid van
mr. L.G.C. Lelifeld, griffier.
Uitgesproken in het openbaar op 4 november 2026
griffier
rechter
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden. Kan de indiener de behandeling van het hoger beroep niet afwachten, omdat de zaak spoed heeft, dan kan de indiener de voorzieningenrechter van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vragen om een voorlopige voorziening (een tijdelijke maatregel) te treffen.
Als bedoeld in artikel 6:19, eerste lid, van de Awb.
Tussentijds Bericht Vreemdelingencirculaire (TBV) 2003/38, gepubliceerd in de Staatscourant van 3 oktober 2003, nr. 191/p. 11.
Ranov is de afkorting van de Regeling afwikkeling nalatenschap oude Vreemdelingenwet.
ECLI:NL:RBGEL:2024:2883.
Kamerstukken II, 2020/21, 19 637, nr. 2757, p. 6 en 7.
Bijvoorbeeld de uitspraken van 4 maart 2026, ECLI:NL:RVS:2026:1215 (punt 5.4.), 22 april 2026, ECLI:NL:RVS:2026:2280 (punten onder 7), 3 september 2025, ECLI:NL:RVS:2025:4214 (punt 4.1.).
Dat is in strijd met de artikelen 3:2 en 3:46 van de Awb.
Zie artikel 8:41a van de Awb.
Zie ook het proces-verbaal van de schorsing van het onderzoek ter zitting.
Kamerstukken II, 2020/21, 19 637, nr. 2757, p. 6 en 7.
ECLI:NL:RVS:2022:2438, r.o 3.2.
Zie paragraaf 21.3.2.5.6. van de Handleiding.
ECLI:NL:RVS:2025:3267 (punt 4.6.).
Zie artikel 7:15, tweede lid, van de Awb.